Duong Canh (DC) mandarin is famous all over the country for its taste, flavor, seedlessness and late maturity. With nice appearance and harvest time close to the traditional New Year holiday it is often sold at highest price (3-5 times higher price compared with other citrus fruits). The grafts of Duong Canh mandarin on Pummelo (C. grandis Osbeck) was characterized by alternate bearing with unstable yield and short productive cycle. To make DC regular bearing and to avoid harmful effect caused by high ground water table Volka was tested as rootstock for DC mandarin. The results from the experiments showed that Volka propagated both by cutting and by seed had positive effects on growth habit and fruit setting of grafted DC. On the vegetatively propagated Volka rootstock DC had higher yield compared with that on sexually propagated Volka. The yield of 4-4,8 kg of fruit on 2-year - old trees was considered as a good yield for DC mandarin.
Trang 1Tạp chí KHKT Nông nghiệp 2006 Tập IV, số 6: 11-14 Đại học Nông nghiệp I
ảnh hưởng của gốc ghép Volkameriana nhân vô tính
và hữu tính đến sinh trưởng, ra hoa, đậu quả của Cam đường canh
trồng ở gia lâm, hà nội
Effect of sexually and vegetatively propagated rootstock Volkameriana on growth, flowering and fruitset of Duong Canh mandarin grown in Gia Lam, Ha Noi
Phạm Thị Hương1
Summary
Duong Canh (DC) mandarin is famous all over the country for its taste, flavor, seedlessness and late maturity With nice appearance and harvest time close to the traditional New Year holiday it is often sold at highest price (3-5 times higher price compared with other citrus fruits) The grafts of Duong Canh mandarin on Pummelo (C grandis Osbeck) was characterized by alternate bearing with unstable yield and short productive cycle To make DC regular bearing and to avoid harmful effect caused by high ground water table Volka was tested as rootstock for
DC mandarin The results from the experiments showed that Volka propagated both by cutting and by seed had positive effects on growth habit and fruit setting of grafted DC On the vegetatively propagated Volka rootstock DC had higher yield compared with that on sexually propagated Volka The yield of 4-4,8 kg of fruit on 2-year - old trees was considered as a good yield for DC mandarin
Key words: Volkameriana, Duong Canh mandarin, vegetatively and sexually propagated rootstock
1 Đặt vấn đề
Cam Đường Canh (viết tắt là ĐC) là loại
cây đặc sản nổi tiếng thơm ngon, hiện được
trồng khá phổ biến ở huyện Từ Liêm, Hà Nội
và được trồng rải rác một số khu vực lân cận
như huyện Gia Lâm - Hà Nội, Văn Giang -
Hưng Yên Với phẩm chất thơm ngon,
không hạt, chín gần vào dịp Tết nguyên đán
nên trong những năm gần đây cam Đường
Canh luôn được bán với giá cao gấp 3-5 lần
các loại cam quýt khác, mang lại nguồn thu
nhập cao cho người trồng cam Nhờ hiệu
quả kinh tế cao do cam Đường Canh mang
lại nhiều diện tích đất vàn, đất trũng ở
huyện Từ Liêm, Gia Lâm được chuyển từ
trồng lúa và trồng màu sang trồng cam
Đường Canh với mật độ dày và siêu dày với mức đầu tư thâm canh cao và năng suất đạt tới 40-50 tấn/ha (Vongsalath, 2005)
Mặc dù vậy, người trồng cam Đường Canh phải đối mặt với một thực tế cây ra quả không ổn định, vườn cây chóng tàn và thời gian khai thác ngắn (5-7năm) Một trong những nguyên nhân chính là do mực nước ngầm cao làm ảnh hưởng xấu đến sinh trưởng của bộ rễ khi phần lớn các vườn cam Đường Canh ghép trên gốc ghép bưởi gieo hạt Để hạn chế ảnh hưởng xấu của mực nước ngầm cao vào mùa mưa ở vùng đồng bằng sông Hồng đến việc trồng cam quýt nói chung và cam Đường Canh nói riêng Hoàng Ngọc Thuận và các cộng sự đ[ nghiên cứu sử dụng
Trang 2gốc ghép vô tính là chanh Eureka, DH1-85 và
Volka-01 cho cam Đường Canh (Hoàng Ngọc
Thuận, 1994; Trần Như Sơn, 2004) Cam
Đường Canh và bưởi Diễn ghép trên
Volka-01 nhân vô tính sinh trưởng tốt, ít nhiễm các
loại sâu, bệnh nguy hiểm Các tổ hợp ghép
cam quýt với gốc ghép là Volka-01 có sức
sinh trưởng mạnh hơn nhiều và ra quả sớm
hơn khi ghép trên gốc ghép truyền thống bưởi
Chua (Bùi Huy Kiểm, 2000) Tổ hợp ghép
bưởi Diễn/Volka-01 ở năm thứ 3 sau trồng
cho 9-11 quả/cây và hiện đang được một số
hộ nông dân ở Sóc Sơn và Gia Lâm áp dụng
(Vongsalath, 2005) Tuy nhiên, các nghiên
cứu về gốc ghép Volka đối với cam quýt còn
rất ít Các kết quả nghiên cứu chủ yếu thu
được từ giai đoạn vườn ươm, các thông tin về
ảnh hưởng của gốc ghép Volka ở vườn sản
xuất còn rất ít ỏi Vì vậy, để có thể khuyến
cáo một tổ hợp ghép ra sản xuất cần có
những nghiên cứu đầy đủ về sinh trưởng, phát
triển, năng suất và chất lượng của tổ hợp
ghép đó Nghiên cứu do chúng tôi tiến hành
là để đánh giá ảnh hưởng của gốc ghép
Volkameriana nhân bằng hạt và giâm cành
đến sinh trưởng của cam Đường Canh ở điều
kiện Gia Lâm, Hà Nội ở thời kỳ kiến thiết cơ
bản của vườn cây
2 Vật liệu và phương pháp nghiên
cứu
Nghiên cứu được tiến hành trong năm
2005- 2006 tại vườn cam Đường Canh 2 tuổi,
thôn Đào Lê, Trâu Quỳ, Gia Lâm, Hà Nội Thí
nghiệm gồm 2 công thức:
CT1: Cam Đường Canh ghép trên
Volkameriana (viết tắt là Volka) nhân bằng
giâm cành
CT2: Cam Đường Canh ghép trên Volka
nhân bằng hạt
Thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu
nhiên, mỗi công thức theo dõi 6 cây - mỗi
cây là 1 lần nhắc lại Thí nghiệm được bố trí
trên vườn trồng sẵn của gia đình bà Hoàng
Thị Lan, thôn Đào Lê, x[ Trâu Quỳ, Gia
Lâm, Hà Nội Đất làm vườn là đất ruông,
trước đây trồng lúa nhưng hiện được cải tạo,
lên líp cao để trồng cam Đường Canh Mật độ
trồng 1600cây/ha với khoảng cách trồng 2m
x 3m Số liệu được xử lý theo Collins & Seeney (1999) và phần mềm IRRISTAT
3 Kết quả và thảo luận Volka (Citrus Volkameriana) là một loại chanh lai được dùng làm gốc ghép cho các loài cam quýt trên thế giới ở các vùng có khí hậu ấm áp Cây ghép trên Volka sinh trưởng khỏe, tán rộng, chất lượng quả biến động từ cao đến thấp tùy thuộc vào giống ghép, không mẫn cảm với virus gây bệnh Tristeza, chống chịu Phytophthora (Federick & Albrigo, 1998) Trong điều kiện Gia Lâm, Hà Nội Cam ĐC ghép trên Volka sinh trưởng và phân cành khỏe (bảng 1) Cây 2 tuổi sau trồng ghép trên gốc ghép vô tính và hữu tính
đều có các chỉ tiêu sinh trưởng cao, đặc biệt
là tổ hợp cam ĐC/Volka hữu tính Trên Volka vô tính tán cây gọn hơn, tạo điều kiện cho việc tăng mật độ để thâm canh
Bảng 1 ảnh hưởng của gốc ghép Volka nhân giống vô tính, hữu tính đến đặc điểm hình
thái cam Đường Canh 2 tuổi
Công thức
Chiều cao cây (cm)
Chiều cao thân chính(cm)
Chu
vi thân (cm)
Đường kính tán (cm)
Số cấp cành CT1 161,9 20,0 9,0 92,9 6,8 CT2 182,5 21,3 11,6 101,1 7,0
Tuy nhiên, so sánh sinh trưởng của tổ hợp ĐC/Volka vô tính và hữu tính số liệu ở bảng 2 cho thấy các chỉ tiêu sinh trưởng của
2 đợt lộc xuân ở ĐC/Volka vô tính (CT1) luôn cao hơn ĐC/Volca hữu tính (CT2) Các chỉ tiêu về chiều dài lộc, đường kính lộc, số lá/lộc và kích thước lá đều sai khác có ý nghĩa giữa CT1 và CT2 (hình 1) Qua đó có thể thấy rằng do có bộ rễ chùm khỏe, phân bố nông hơn, ít chịu ảnh hưởng bất lợi của mực nước ngầm cao trong mùa mưa nên khả năng hút nước và dinh dưỡng tốt hơn, tạo tiền đề cho lộc phát triển cả về số lượng và chất lượng, nhờ đó tăng cường khả năng quang hợp và ra hoa, đậu quả
Trang 3Cam ĐC ghép trên Volka có khả năng ra
hoa rất sớm Ngay ở năm thứ 2 sau trồng đ[ có
62-77,1% lộc xuân mang hoa (bảng 3) trong
khi đó ghép trên gốc bưởi gieo hạt ĐC thường bắt đầu ra quả ở năm thứ 3, hoặc thứ 4
đợt lộc xuân
Công thức Chiều dài lộc (cm) Đường kính lộc
(cm) Chiều dài lá (cm) Chiều rộng lá (cm) Số lá/lộc
Đợt 1
Đợt 2
Công thức
Tổng số lộc/số cành theo
dõi
Số lộc có hoa/số cành theo dõi % lộc có hoa
Số hoa đơn có lá/số lộc có hoa theo dõi
% hoa đơn có lá
Hình 1 Cây cam Đường Canh 2 tuổi trên gốc ghép Volka vô tính (bên trái)
và hữu tính (bên phải)
Trang 4Về đặc điểm ra hoa, mặc dù số lộc mang
hoa, tỷ lệ lộc mang hoa và số lượng hoa đơn
có lá ở CT2 cao hơn CT1, nhưng tỷ lệ hoa đơn
có lá ở CT1 cao hơn CT2 (70,1 % so với
53,1%), nhờ vậy tỷ lệ đậu quả ở CT1 cao hơn
hẳn (tương ứng 1,09 % so với 0,92 %) (bảng
4) Từ những số liệu thu được có thể thấy khả
năng cung cấp dinh dưỡng từ bộ rễ cho bộ
phận trên mặt đất quang hợp ở gốc ghép vô
tính tốt hơn so với gốc ghép hữu tính Kết quả
năng suất/cây ở CT1 cao hơn CT2 ở mức sai
khác có ý nghĩa thống kê Với năng suất 4 -
4,8 kg/cây 2 tuổi mà không cần đến bất cứ tác
động điều khiển ra hoa nào (như người dân địa
phương vẫn làm: đảo gốc và khoanh vỏ) là
một kết quả rất có ý nghĩa về mặt kinh tế
Bảng 4 ảnh hưởng của gốc ghép Volka vô tính,
hữu tính đến tỷ lệ đậu quả và năng suất
cam Đường Canh 2 tuổi
Công
thức
Tổng số
hoa/số
cành theo
dõi
Tỉ lệ
đậu quả
(%)
Số quả thu hoạch/cây
Năng suất (kg/cây) CT1 324,8 a 1,09 30,0 b 4,8 b
CT2 348,2 b 0,92 28,8 a 4,0 a
4 Kết luận
Volka là gốc ghép có ảnh hưởng tốt đến
sức sinh trưởng, sự ra lộc và phân cành của
cam ĐC trong điều kiện Gia Lâm, Hà Nội
Cây ghép ngay từ những năm đầu đ[ sinh
trưởng và phân cành khỏe, tán chặt và gọn tạo
điều kiện cho việc trồng dày và siêu dày để
thâm canh, đồng thời cây ghép nhanh bước vào thời kỳ ra quả
Trên Volka hữu tính Cam ĐC sinh trưởng khỏe hơn trên Volka vô tính, nhưng trên Volka vô tính cam ĐC đậu quả và cho năng suất cao hơn so với ĐC/Volka hữu tính Tuy nhiên, thí nghiệm cần được theo dõi tiếp tục trong những năm tới để có cơ sở chắc chắn cho việc đánh giá ảnh hưởng của gốc ghép Volca nhân vô tính và hữu tính đến sinh trưởng và năng suất cam ĐC
Tài liệu tham khảo Bùi Huy Kiểm (2000) Nghiên cứu một số đặc tính sinh học của các giống cam quýt ở vùng đồng bằng sông Hồng để phục vụ cho việc chọn tạo các giống tốt và yêu cầu thâm canh cao cây cam quýt NXB Nông nghiệp, tr 22, 58
Trần Như Sơn (2004) Nghiên cứu sinh trưởng
và phát triển đợt cành xuân, cành hè của giống cam Đường Canh ghép trên gốc ghép Volkameriana, Báo cáo tốt nghiệp,
ĐHNNI, tr.20,48
Hoàng Ngọc Thuận (1994) Một số kết quả nghiên cưú về gốc ghép nhân vô tính cho cam quýt ở vùng đồng bằng Sông Hồng NXB Nông nghiệp, tr 54-57 Vongsalath, B K (2005) Nghiên cứu tình hình sản xuất cây có múi ở các huyện ngoại thành Hà Nội và một số biện pháp
kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất bưởi
và quýt Luận án tiến sĩ Nông nghiệp
ĐHNNI, tr 48-49, 106-111
