Kinh nghiệm dạy tập làm văn nói không với văn mẫu

Phân môn Tập làm văn là môn thực hành tổng hợp, là kết quả của các môn học, đồng thời cũng là môn tạo tiền đề để học tốt các môn học khác, là hành trang của các em sau này học tốt cấp học tiếp theo và vận dụng trong cuộc sống. Góp phần cùng các môn học khác mở rộng vốn sống, rèn luyện tư duy logic, tư duy hình tượng, bồi dưỡng tâm hồn cảm xúc, thẩm mỹ, hình thành nhân cách cho học sinh

CHUYÊN ĐỀ

KINH NGHIỆM DẠY HỌC TẬP LÀM VĂN

“NÓI KHÔNG VỚI BÀI VĂN MẪU”

I.TẦM QUAN TRỌNG CỦA PHÂN MÔN TẬP LÀM VĂN Ở TIỂU HỌC:

- Văn miêu tả là một trong những kiểu văn bản có vị trí quan trọng trong chương trình Tập làm văn tiểu học Nó góp phần vào việc bồi dưỡng cảm xúc, phát triển ngôn ngữ,

tư duy lẫn khả năng sáng tạo cho học sinh

- Trang bị kiến thức và rèn luyện các kỹ năng làm văn

- Phân môn Tập làm văn là môn thực hành tổng hợp, là kết quả của các môn học, đồng thời cũng là môn tạo tiền đề để học tốt các môn học khác, là hành trang của các em sau này học tốt cấp học tiếp theo và vận dụng trong cuộc sống.

- Góp phần cùng các môn học khác mở rộng vốn sống, rèn luyện tư duy logic, tư duy hình tượng, bồi dưỡng tâm hồn cảm xúc, thẩm mỹ, hình thành nhân cách cho học sinh

II/ THỰC TRẠNG:

Nhìn chung học sinh ít thích học văn Đa số các em nắm được cấu trúc của một bài văn miêu tả nhưng bài làm của các em kém hấp dẫn, ít cảm xúc và nghèo hình ảnh, đặc biệt là chưa biết sử dụng các biện pháp tu từ, các biện pháp nghệ thuật như so sánh, nhân hóa,… Bài văn trở thành một bảng liệt kê các chi tiết của đối tượng miêu tả

- Vốn từ của học sinh còn nghèo nàn, kiến thức luyện từ và câu chưa được vận dụng tốt vào viết văn.

- Một số học sinh sử dụng các biện pháp nghệ thuật so sánh, nhân hóa còn khập khiểng, dùng

từ ngữ gợi tả chưa phù hợp

- Nhiều em thường liệt kê, kể lể dài dòng, diễn đạt vụng về, lủng củng.

- Phần nhiều hiện nay, các em phụ thuộc vào sự hấp dẫn của công nghệ thông tin, trò chơi điện tử, thụ động và lười suy nghĩ

- Việc đọc sách của các em hiện nay cũng đang bị xem nhẹ

*Giáo viên:

- Giáo viên còn lúng túng khi vận dụng phương pháp dạy Tập làm văn Lập dàn bài rập khuôn dẫn đến bài làm học sinh giống nhau về ý tưởng và nội dung

- Giáo viên chưa linh hoạt, sáng tạo khi tổ chức các giờ dạy trên lớp, tiết học thường đơn điệu, giáo viên hỏi – học sinh trả lời

- Chưa chú trọng kỹ năng quan sát và lập dàn ý cho học sinh.

- Giáo viên chưa rèn cho học sinh có thói quen đọc và chọn lọc ý các bài văn mẫu, văn hay để từ đó rút ra ý hay

III/ MỘT SỐ GIẢI PHÁP:

1/ Rèn cách nghe và cảm thụ bài văn.

Khi đưa ra các đoạn văn hay, giáo viên cần phân tích để học sinh thấy được cái hay, cái đẹp trong đoạn văn đó Ví dụ: Trong đoạn văn:

“Ngoài giờ học, chúng tôi tha thẩn ở bờ sông bắt bướm Chao ôi, những con bướm đủ màu sắc, đủ hình dáng Con xanh biếc pha đen như nhung, bay nhanh loang loáng Con vàng sẫm nhiều hình mặt nguyệt, ven cánh có răng cưa, lượn lờ đờ như trôi trong nắng Bướm trắng bay theo đàn líu ríu như hoa nắng,…”

2/ Giúp học sinh nắm chắc yêu cầu của

đề bài.

Từng đề bài có những yêu cầu về đối tượng

tả khác nhau Việc xác định được bài văn thuộc thể loại gì ? Kiểu bài gì ? Đối tượng miêu tả là

gì ? Là một việc làm rất quan trọng

Ví dụ: Tả một cảnh đẹp ở địa phương em

 - Đề bài thuộc thể loại văn gì ? (miêu tả)

- Kiểu bài nào ? (tả cảnh)

- Đối tượng miêu tả là gì ? (cảnh đẹp ở địa

phương )

- Nêu các cảnh đẹp ở địa phương em ?

(cánh đồng lúa, công viên, dòng sông, …)

3/ Rèn kỹ năng quan sát:

Quan sát là kỹ năng cơ bản nhất Quan sát đối tượng không chỉ bằng thị giác mà phải biết huy động mọi giác quan: thính giác (nghe), khứu giác (ngửi), xúc giác (sờ, nắm),

vị giác (nếm) Tuy nhiên, tuỳ từng kiểu bài ta

có những cách quan sát khác nhau

Đối với kiểu bài tả đồ vật ta có thể quan sát theo

trình tự: mắt nhìn, tay sờ, tai nghe, mũi ngửi,

… nhưng đối với bài văn tả cây cối cần phải

quan sát theo một trình tự: từ xa đến gần, từ bao quát đến bộ phận, quan sát nét khác biệt của

cây đó với cây khác Đối với bài văn tả loài

vật ta quan sát: ngoại hình rồi mới đến những

thói quen sinh hoạt và những hoạt động của con vật. Còn đối với bài văn tả cảnh, ta quan sát

theo trình tự: thời gian, theo đặc điểm nổi bật của cảnh và theo từng phần của cảnh

Với bài văn tả người, lại cần phải quan sát kĩ về: ngoại hình (tầm vóc, cách ăn mặc, khuôn

mặt, mái tóc, cặp mắt, hàm răng,…); về tính

tình và hoạt động (lời nói, cử chỉ, thói quen, cách cư xử với người khác, việc làm…) Đặc biệt giáo viên hướng dẫn học sinh cách ghi chép những điều đã quan sát được Phải ghi được những đặc điểm cơ bản: hình dạng, màu sắc, hoạt động,… của đối tượng miêu tả

Ví dụ:

Quan sát một cơn mưa:

Quang cảnh khi cơn mưa sắp đến: Mây như thế nào ? Gió như thế nào ? Cây cối, con

người, vật nuôi có biểu hiện ra sao ?

Quang cảnh trong cơn mưa: Bầu trời như thế nào ? Nước mưa như thế nào ?

Âm thanh trong cơn mưa như thế nào ? Cây cối trong cơn mưa ra sao ? Các con vật trong cơn mưa như thế nào ? Đường phố trong cơn mưa như thế nào ? Hoạt động của con người trong cơn mưa như thế nào ?

Quang cảnh sau cơn mưa: Bầu trời như thế nào ? Sự thay đổi của vạn vật sau cơn mưa ra sao ?

4/ Rèn kỹ năng lập dàn ý chi tiết:

a/ Kỹ năng chọn lọc chi tiết:

Từ kết quả quan sát , các em chọn lọc những chi tiết phù hợp với yêu cầu đề bài và đối

tượng cần miêu tả và lược bỏ những chi tiết không cần thiết

b/ Kỹ năng sắp xếp ý:

  Sau khi chọn lọc được các chi tiết, các em cần dựa vào dàn bài chung để sắp xếp ý và chuyển các ý thành dàn bài chi tiết có đủ 3

phần: Mở bài, thân bài và kết bài

c/ Lập dàn ý chi tiết:

- Mở bài: Giới thiệu cảnh sẽ tả và nêu khái

quát đặc điểm của cảnh đó

- Thân bài: Tả cụ thể từng chi tiết của cảnh

theo trình tự quan sát Chú ý sử dụng các từ đồng nghĩa, trái nghĩa để thể hiện được đặc điểm của sự vật

- Kết bài: Cảnh vật gợi cho em suy nghĩ gì?

Hãy nêu lên những cảm nghĩ của em về vẻ đẹp của cảnh vật và tự rút ra những điều cần làm để giữ gìn, bảo vệ làm cho cảnh ngày càng đẹp hơn

5/ Rèn kỹ năng viết văn:

- Giáo viên cho học sinh tập viết phần mở bài sau đó cho học sinh đọc và các bạn khác nhận xét bài viết của học sinh xem đã đúng yêu cầu của đề bài chưa? Mở bài vậy đã hay chưa? Nếu học sinh viết chưa được giáo viên nên cho học sinh viết lại, lúc này các bạn viết tốt hơn làm tư vấn cho bạn mình hoàn thiện bài viết Giáo viên là người cuối cùng đưa ra nhận xét và kết luận

- Khi miêu tả cần chú ý chi học sinh về sử dụng các hình ảnh so sánh, nhân hóa trong văn miêu tả Hướng cho học sinh vận dụng các giác quan tham gia vào việc miêu tả.

- Giáo viên cho học sinh viết phần thân bài, sau đó đọc cho cả lớp cùng nghe rồi nhận xét, đánh giá các ý

mà học sinh viết Nếu bài viết chưa đạt, thì giáo viên phải động viên các em đó viết lại, có thể tham khảo những bạn có bài văn hay Nếu như học sinh viết vẫn chưa được hay lắm thì giáo viên nên đưa ra các hình ảnh, tranh ảnh minh họa,… và chỉ dẫn cho học sinh miêu tả từng bước một Phần kết bài, học sinh nêu được cảm nghĩ của mình về đối tượng định tả.

6/ Rèn luyện cách dùng từ ngữ biểu cảm và

các thủ pháp nghệ thuật

Việc dùng từ ngữ giàu hình ảnh, gợi tả, gợi cảm, các biện pháp so sánh, nhân hóa khi viết văn sẽ giúp cho câu văn, bài văn trở nên sinh động hơn, mượt mà hơn, ý tứ hơn và thu hút người đọc, người nghe hơn.

-Ví dụ: Khi tả vẻ đẹp của dòng sông:

+ Học sinh 1: Dòng sông thật đẹp!

+ Học sinh 2: Dòng sông được khoác lên mình một màu áo xanh nhạt.

+Học sinh 3: Dòng sông uốn khúc, lượn quanh làng như một dải lụa đào khoác lên mình chiếc áo màu xanh lơ trông thật đẹp.

Trong quá trình dạy, giáo viên cần lưu ý

- Cần tạo động cơ học tập bền vững ở học sinh để các em có hứng thú học tập

- Hết sức nhạy bén và ứng xử kịp thời các tình huống phát sinh khi giảng dạy bằng cách chú ý lắng nghe ý kiến của học sinh, tìm ra ưu khuyết điểm chính của học sinh để nhận xét, tổ chức sửa chữa, góp ý, đánh giá

- Giáo viên cần rèn cho học sinh kỹ năng nhận xét bài bạn để từ đó nhận biết được những chỗ hay hoặc chưa hay khi làm bài của mình Ví dụ: chỉ cần chỉ rõ bài bạn hay

là bạn biết dùng hình ảnh so sánh, nhân hóa, biết dùng từ ngữ để liên kết câu, bạn biết lồng cảm xúc của mình vào bài viết,…

và điều quan trọng là giáo viên phải giúp học sinh chỉ rõ ra những từ ngữ, câu hay cho lớp tham khảo Điều này vừa động viên được những em làm bài hay, vừa khơi dậy cho học sinh những ý tưởng sáng tạo mới, học sinh cảm thấy có thêm nguồn động lực

để thi đua học tập

Đồng thời, giáo viên cần tế nhị khi nhận xét những hạn chế của học sinh Đối với những học sinh viết văn chưa tốt, giáo viên cần tìm cho được những ưu điểm trong bài làm của các em dù đó là nhỏ để tuyên dương trước lớp, rồi từ từ cho các em chỉnh sửa, bổ sung câu văn hay hơn, hoàn chỉnh hơn.

- Giáo viên cần thay đổi nhiều hình thức học tập để tạo cơ hội cho nhiều học sinh được tham gia trình bày ý kiến của mình Ví dụ: Tổ chức học nhóm để các em được nói cho nhau nghe ý kiến của mình Lúc này, giáo viên đến từng bàn để lắng nghe và gợi ý, định hướng cho các em xây dựng bài.

- Giáo viên cần nhận xét bài làm của học sinh thật cụ thể về những lỗi sai để giúp các

em khắc phục trong những lần sau

- Động viên, khuyến khích học sinh tự tin, mạnh dạn phát biểu ý kiến để các bạn và thầy cô xây dựng bài cho mình

- Nên tập cho học sinh có thói quen học tập các ý hay trong đoạn văn, bài văn mẫu, bài làm hay của bạn, từ sách báo tham khảo và ghi chép lại trong sổ tay văn học của mình

III/ KẾT QUẢ:

Các tiết học tập làm văn diễn ra tự nhiên, nhẹ nhàng và hiệu quả hơn, tất cả các em đều được thực hành, luyện tập nhiều, khắc sâu nội dung kiến thức từng bài học Biết vận dụng kiến thức vào thực tế một cách linh hoạt, sáng tạo Các em đã xác định đúng yêu cầu đề bài, biết viết câu văn đúng, viết đoạn văn, bài văn tương đối có hình ảnh, biết quan sát thực tế, bịết sử dụng các biện pháp nghệ thuật trong khi làm bài Vì vậy bài viết của các em đã có nhiều sáng tạo và chuyển biến rõ rệt

- Khuyến khích việc đọc sách bằng nhiều cách: thư viện trong nhà trường phải hoạt động hiệu quả, lượng sách phong phú, đầy đủ chủng loại, quân tâm nhiều đến sách văn học,

…

- Phụ huynh học sinh thường xuyên đưa con đến các hiệu sách, định hướng việc chọn sách cho con, mua sách thưởng cho con mỗi khi con có thành tích tốt,…

- Tạo điều kiện cho các em hoà nhập với thiên nhiên, đưa vào các chương trình sinh hoạt ngoại khóa, hoạt động trải nghiệm, những trò chơi, những nội dung nhằm phát triển kĩ năng giao tiếp, kĩ năng sử dụng ngôn ngữ,… các trò chơi dân gian./