Nghiên cứu ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm cây công nghiệp (chè, lạc và đậu tương) của tỉnh hà giang

Để cải thiện về năng s uất và c hất lượng các loại cây công nghiệp chè, lạc và đậu t ương c ủa tỉnh Hà Gi ang cần phải t ận dụng các lợi thế c ủa địa phương nhưdiện tích đất một vụ có ti

MỤC LỤC

I ĐẶT VẤN ĐỀ 6

II MỤC TIÊU ĐỀ TÀI 7

2.1 Mục tiêu chung của đề tài 7

2.2 Mục tiêu cụ thể 7

III TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC 7

3.1 Tình hì nh nghiên cứu ngoài nước 7

3.2 Tình hì nh nghiên cứu trong nước 9

IV NỘI DUNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 13

4.1 Nội dung nghiê n cứu 13

4.1.1 Điều tra ki nh tế xã hội và xác định c ác yế u tố hạn c hế liên quan đến s ản xuất cây công nghiệp (chè, l ạc và đ ậu tương) 13

4.1.2 Nghiên cứu lựa chọ n giống và các biện pháp kỹ t huật tổng hợp nhằm xây dựng quy trình kỹ t huật s ản xuất các loại cây công nghiệp

13 4.1.3 Xây dựng mô hì nh thử nghiệm, tập huấn và hội thảo đầu bờ chuyển gi ao TBKHKT đến với các hộ dân 14

4.2 Vật liệu nghiên cứu 15

4.2.1 Vật liệu t hí nghiệm

15 4.2.2 Mô hì nh trình diễ n

16 4.3 Phương pháp nghiên c ứu 16

4.3.1 Điều tr a kinh tế xã hội và xác đị nh các yếu tố hạn chế liên quan đến sản xuất c ây công nghiệp (chè, l ạc và đ ậu tương) 16

4.3.2 Nghiên cứu lựa chọ n giống và các biện pháp kỹ t huật tổng hợp nhằm xây dựng quy trình kỹ t huật s ản xuất các loại cây công nghiệp

17 4.3.2.2 Các thí nghiệm về phân bón và t huật c hăm sóc

17 4.3.3 Xây dựng mô hì nh thử nghiệm, tập huấn và hội thảo đầu bờ c huyển gi ao TBKHKT đến với các hộ dân 20

V KẾT QUẢ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI 21

1 Kết quả nghiên cứu khoa học 21

1.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội và các yếu tố hạn chế liên quan đến s ản xuất nông nghiệp 21

1.1.2 Đặc điểm về đ ất đai c ác xã vùng nghiên cứu

22 1.1.3 Tình hì nh sản xuất nôn g l âm nghiệp trong địa bàn nghiên cứu

24 1.2 Nghiên cứu lựa chọ n giống và các biện pháp kỹ t huật tổng hợp nhằm xây dựng quy trình kỹ t huật s ản xuất các loại cây công nghiệp

30 1.2.1 Nghiên cứu lựa chọ n c ác giống l ạc và đậu tương phù hợp với điều kiện địa phương 30

1.2.2 Nghiên các biện pháp kỹ t huật tổng hợp nhằm xây dựng quy trì nh kỹ t huật s ản xuất c ác loại cây công nghiệ p 37

1.3 Xây dựng mô hì nh và tập huấn c huyển gi ao tiến bộ kỹ thuật cho người dân 53

1.3.1 Mô hì nh lạc xuân trên đất 1 vụ lúa 53

1.3.2 Mô hì nh đậu t ương xuân trên đất 1 vụ lúa 55

1.3.3 Mô hì nh chè ki nh do anh 56

1.3.4 Kết quả đ ào tạo/tập huấn c ho cán bộ hoặc nông dân 57

2 Tổng hợp c ác sản phẩm đề tài 58

2.1 Các sản phẩm kho a học 58

3 Đánh giá tác động c ủa kết quả nghiên cứu

58 3.1 Hiệu quả môi trường 58

VI KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 62

1 Kết luận 62

2 Đề nghị 63

TÀI LIỆU THAM KHẢO 64 PHỤ LỤC

DANH SÁCH BẢNG BIỂU

Bảng 1 Liều l ượng phân bó n cho t hí nghiệm phục hồi chè già

18Bảng 2 Liều l ượng phân bó n cho t hí nghiệm c hè ki nh do anh

18Bảng 3 Liều l ượng phân bó n cho l ạc trên đất lúa một vụ

19Bảng 4 Liều l ượng phân bó n sử dụng c ho đậu tương

20Bảng 5 Tính c hất hó a học đất khu vực c hè gi à cỗi

23Bảng 6 Tính c hất hó a học đất trồng chè kinh doanh

23Bảng 7 Tính c hất hó a học đất thí nghiệm lựa chọ n giống l ạc

23Bảng 8: Tí nh chất hóa học đất t hí nghiệm phân bón cho l ạc

24Bảng 9 Tính c hất hó a học đất trồng đậu tương 24Bảng 10 Tì nh hình sử dụng phân bó n cho một số cây trồng chí nh xã Bằng Lang

26Bảng 11 Tì nh hình sử dụng phân bó n của một số cây trồng chí nh xã Yên Bì nh

26Bảng 12 Tì nh hình sử dụng phân bó n của một số cây trồng chí nh xã Việt Lâm

27Bảng 13 Năng suất c ác loại cây trồng c ác xã vùng nghiê n cứu

28Bảng 14 Năng suất l ý thuyết và c ác yế u tố cấu t hành năng s uất lạc

30Bảng 15 Năng suất t hực t hu các giống lạc t hực hiện vụ xuân 2009

31Bảng 16 Hàm lượng chất béo và protein của c ác giống

32Bảng 17 Hiệ u quả ki nh tế của các giống l ạc vụ xuân 2009

32Bảng 18 Hàm lượng dinh dưỡng trong t hân l á l ạc tại t hời điểm t hu ho ạch

33Bảng 19 Lượng chất dinh dưỡng của t hân lá lạc trả lại c ho đất

33Bảng 20 Năng suất l ý thuyết và c ác yế u tố cấu t hành Năng s uất đ ậu tương

34Bảng 21 Năng suất c ác giống đ ậu tương thực hiệ n vụ xuân 2009

35Bảng 22 Hàm lượng chất béo và protein của c ác giống đ ậu tương

35Bảng 23 Hiệ u quả ki nh tế của các giống đậu t ương vụ xuân 2009

36Bảng 24 Hàm lượng các c hất di nh dưỡng trong thân lá đậu tương 37

Bảng 25 Lượng các c hất di nh dưỡng trả l ại cho đ ất từ t hân l á đ ậu tương

37Bảng 26 Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất l ý thuyết chè sau phục

38Bảng 27 Tổ ng hợp năng suất t hực thu c ủa chè s au phục hồi qua các năm 2009 -2010

39Bảng 28 Ảnh hưởng phân bón đế n hàm lượng t ani n và chất hòa t

an 40Bảng 29 Kết quả đánh cảm quan sản phẩm c hè sau phục hồi

41Bảng 30 Hiệ u quả ki nh tế từ kỹ thuật đốn chè gi à

cỗi 41Bảng 31 Các yếu tố cấu thành năng suất chè ki nh do anh qua các năm 2009 - 2010

42Bảng 32 Tổ ng hợp năng suất t hực thu c hè kinh doanh qua c ác năm

43Bảng 33 Ảnh hưởng phân bón đế n hàm lượng t ani n và chất hòa t an

44Bảng 34 Kết quả đánh cảm quan sản phẩm c hè ki nh

doanh 45Bảng 35 Hiệ u quả ki nh tế từ phân bón ở chè kinh doanh

45Bảng 36 Ảnh hưởng của phân bó n đến năng s uất lạc 2009-

2010 46Bảng 37 Hàm lượng chất béo và protein thô trong hạt lạc 47

Bảng 38 Hiệ u quả ki nh tế của phân bón đối với c ác giống lạc năm 2009

48Bảng 39 Hiệ u quả ki nh tế của phân bón đối với các giống lạc năm 2010

49Bảng 40 Ảnh hưởng của phân bó n đến năng s uất đậu tương 2010 - 2011

50Bảng 41 Hàm lượng protein và chất béo trong hạt đậu tương 51

Bảng 42 Hiệ u quả ki nh tế trên thí nghiệm phân bó n cho giống DT84

52Bảng 43 Hiệ u quả ki nh tế trên thí nghiệm phân bó n cho giống ĐT26

52Bảng 44 Năng suất l ạc của các hộ t hực hiện mô hì nh năm 2010

53Bảng 45 Hiệu quả ki nh tế mô hình t hâm c anh l ạc năm 2010

54Bảng 46 Tác động c ủa các yếu tố đến năng suất l ạc xuân trong mô hình năm 2010

54

Bảng 47 Năng suất mô hì nh đậu tương xuân năm 2011 55Bảng 48 Hiệu quả ki nh tế mô hình đ ậu tương 2010

BẢNG CHÚ GIẢI CÁC CHỮ VIẾT TẮT, KÝ HIỆU, ĐƠN

VỊ ĐO LƯỜNG, TỪ NGẮN, THUẬT NGỮ

TBK HKT Tiến bộ khoa học kỹ thuật

PRA Đánh giá nhanh nông thôn theo phư ơng pháp có sự tham gia

SWOT Ma trận phân tích điểm mạnh điểm yếu, c ơ hội và thách thứcBVTV Thuốc bảo vệ thực vật

IRRIS TAT Phần mềm thống kê IRRISTAT

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Các loại cây công nghiệp chè, lạc và đậu tương được xác định là những câytrồng chủ đ ạo của tỉ nh để nâng c ao thu nhập, cải t hiện cuộc sống cho n gười dân,góp phần xóa đói giảm nghèo cho đồng bào dân tộc thuộc các huyệ n vùng caotỉnh Hà Giang Đị nh hướng phát triển nông nghiệp c ủa tỉ nh vẫn t ập tr ung chủ yếuvào các cây hàng hóa trên cơ sở phát huy lợi thế c ủa từng vùng

Theo báo cáo hàng năm của Tr ung tâm khuyến nông tỉnh, hiện nay chè vẫn

là cây hàng hoá mũi nhọn của tỉnh và chủ yế u là giống chè Shan đã được trồng từnhiều năm trước Trong những năm gần đây diện tính trồng mới hàng năm t ăng khoảng 500 ha/ năm Kế hoạch trong những năm tới, diện tích chè sẽ đạt 17.500 ha.Tuy nhiên, năng suất chè kinh doanh hiện nay đạt ở mức trung bì nh t hấp, c hỉ đạtkhoảng 27,7 -

33,2 tạ/ha và chất lượng c hè chưa cao so với c ác tỉnh khác, nguyên nhân là dongười dân bó n phân khô ng chưa đúng cách, mất cân đối, kỹ thuật chăm sóc và đốntỉa không phù hợp, diệ n tích chè gi à cỗi nhiều, nếu trong thời gian tới không cónhững định hướng tốt về kỹ thuật chăm sóc thì diện tích c hè gi à cỗi của tỉnh sẽ gi

a tăng và ảnh hưởng đến s ản lượng chè c ủa tỉnh cũng như t hu nhập của một bộ phậnngười dân

Đối với cây lạc, diện tích gieo trồng năm 2007 toàn tỉnh đạt 3.500 ha, dựbáo đến năm 2010 định hướng của tỉnh với diệ n tích lạc sẽ đạt 6.000 ha Hiện nayhầu hết giống lạc được người dân sử dụng là các giống l ạc đỏ địa phương, năngsuất bình quân chỉ đạt 12,0-15 tạ/ha, chỉ bằng nửa so với các tỉnh vùng đồng bằng,nguyê n nhân dẫn đến năng s uất lạc t hấp l à do việc chuyể n đổi cơ cấu giống cònchậm, đại đa số người dân vẫn còn sử dụng giống cũ, giống đã tho ái hó a, lượngphân bó n sử dụng c òn ít và bó n khô ng cân đối

Đối với c ây đậu tương, tổ ng diện tích trồng đậu t ương c ủa toàn tỉnh năm

2007 là 15.700 ha, t ập trung chủ yếu ở huyện Ho àng Su Phì, Xí n Mần, kế hoạc hphát triển đến năm 2010 diện tích đậu tương sẽ đạt 20.000 ha tập trung vào các huyệnvùng t hấp có tiềm năng như Quang Bì nh, Vị Xuyên vv Theo kết quả báo cáocủa Tr ung t âm Khuyến nô ng tỉnh Hà Gi ang, năm 2007 năng suất đậu tương bì

nh quân chỉ đạt 9,5 tạ/ha, t hấp hơn nhiều so với c ác tỉnh đồng bằng Tương tựnhư lạc, năng s uất đậu tương thấp là do người dân vẫn sử dụng các giống cũ, giốngđịa phương tự để giống qua nhiề u năm liền, hiện nay đã bị tho ái hó a, hơn nữađầu tư phân bó n thấp và bón khô ng đúng cách là nguyê n nhân chí nh dẫn đến năngsuất t hấp

Để cải thiện về năng s uất và c hất lượng các loại cây công nghiệp (chè, lạc

và đậu t ương) c ủa tỉnh Hà Gi ang cần phải t ận dụng các lợi thế c ủa địa phương nhưdiện tích đất một vụ có tiềm năng phát triển cây l ạc và cây đậu tương trong vụxuân (khoảng 3000 -5000 ha chưa được t ận dụng cho phát triển c ác cây trồng c ạn)đồng thời áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ t huật mới có thể nâng c ao được hiệu quảsản xuất

Trê n cơ sở những hạn chế và tiềm năng của địa phương đã được nêu trên,kết hợp với thành quả khoa học trong nô ng nghiệp c ủa nước t a t rong những năm

qua đối với các tỉnh miền núi phía Bắc, chúng tôi xây dựng đề tài : “Ng hiên cứu ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ t huật nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm cây công nghiệp (Chè, Lạc và Đậu tương) của tỉnh Hà Giang” Đề tài sẽ

tập trung vào giải quyết c ác vấn đề về nâng c ao năng s uất các loại c ây công

8nghiệp và chuyển giao TBKHKT cho người dân nhằm nâng c ao thu nhập người dânthuộc vùng nghiên cứu.

II MỤC TIÊU ĐỀ TÀI

2.1 Mục ti êu chung c ủa đề t

ài

Nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất của các cây công nghiệp chủ đạo(chè, lạc và đậu tương) của tỉnh Hà Giang thông qua việc đưa nhanh các TBKHKTvào thực tiễn sản xuất, nhằm nâng c ao thu nhập cho các hộ nông dân vùng sâu,vùng xa, góp phần xóa đói giảm nghèo

III TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC

3.1 Tì nh hì nh nghi ên cứu ngoài

nước

Chè (Camellia sinenis) là cây công nghiệp quan trọng ở nhiều nước trên thế

giới, nhiều nghiên cứu mang tính kỹ t huật đã đ ược tiến hành ở nhiều nước nhằm tăng năng s uất và c hất lượng chè Nghiê n cứu về nhu c ầu phân bón c ho chè (Othieno, 1979) đã đưa r a phương pháp tính to án nhu c ầu phân bón cho chè dựatrên năng suất thực thu Theo ước tính, trong 1 tấn chè thành phẩm chứa kho ảng41,5 kg N; 3,3 kg P và

21,6 kg K ( Bonheure, 1990) Nghiên cứu về c ân bằng dinh dưỡng cho c hè tạiKenya, Ano nymous (1986) đã chỉ ra rằng bón phân đa lượng (N,P,K) cân đối làmột trong những yếu tố quan trọng để duy trì chu kỳ kinh do anh của chè Để đảmbảo năng s uất ổn định và nâng cao chất lượng chè thành phẩm, lượng phân bón sửdụng c ho các nương chè trong độ tuổi kinh doanh từ 7 - 15 năm tuổi được khuyến cáodựa trên hàm lượng N, P, K bị l ấy đi trong sản phẩm, với t ỷ lệ cứ 1 tấn chè t hànhphẩm hàm l ượng N;P ;K bị l ấy đi là 40,2 kg N; 3,7 kg P và 13,3 kg K

Lượng phân bón cho chè phụ thuộc vào tuổi của chè và hàm lượng các chấtdinh dưỡng trong đất, ( Othe nio, 1988) đã khuyến c áo rằng liều lượng phân bó n

cho chè trong 5 năm đầu có thể bón t ừ 80 - 125 kg N/ha; 80-100 kg P2O5/ha và

80-100 kg K2O/ha Trong những năm tiếp t heo, tùy t heo năng suất chè mà lượng phânbón cần phải điều chỉnh cho phù hợp Đối với những nương c hè già cỗi , năng suấtthấp trên 20 năm thì cần phải đốn tỉa phục hồi và lượng phân bó n sử dụng sau đốn tỉaphục hồi nên kết hợp với các loại phân hữu cơ từ 15 - 20 tấn/ha và phân kho ángvới liều lượng từ

150-200 kg N và 80-100 kg P2O5/ha và 100-150 kg K2O/ ha Ở những năm sau cần điều chỉnh liều l ượng bón như bón c ho chè kinh doanh

Nghiên cứu về ảnh hưởng c ủa phân bón đến chất lượng chè tại Ấn

Độ, Vankatesan (2004) đã chỉ ra rằng hàm lượng ami noacid, polyphe nol và caffeintrong chè có quan hệ chặt với lượng kali bó n hàng năm Nếu không bó n phân ,hàm l ượng

ami noacid và polyphe nol trong chè chỉ đạt: 1,17% và 21,4% Nếu chỉ bó n kalivới mức 125,0 kg/ha/năm thì hàm lượng ami noacid và polyphe nol trong chè đạtcao hơn so với không bó n: 1,49% và 23,6% Nếu bón kết hợp với phân đạm với liềulượng N:

300kg/ha/năm và kali: 250 kg/ha/ năm thì hàm lượng amino acid, polyphenol trongchè tăng đáng kể tương ứng: 2,34% và 26,4% Ngoài ra khi bó n kali còn làm chohàm lượng nước trong c hè và c hất xơ đều giảm

Để có nương chè cho năng suất cao và ổn đị nh ngoài việc bó n phân vàchăm sóc thì kỹ t huật đốn tỉ a tạo hình và đốn tỉa hàng năm cho chè l à một trongnhững yêu cầu kỹ thuật bắt buộc đối với người trồng chè Nghiê n cứu về kỹ thuậtđốn tỉa c hè tại Thổ Nhĩ Kỳ ( Yilmaz, 2004, Barua, 1989) đã chỉ ra rằng có 3 phươngpháp đốn tỉa là đốn phớt, đốn lửng và đốn đau Đối với các nương chè trong độ tuổikinh doanh, hàng năm sau vụ thu hoạc h cần phải đốn phớt để dọn cành tăm tạo chochè phát triển vào năm sau Những v ư ờn c h è đ ã qua đốn phớt nhiề u năm, cây đãquá c ao quá tầm hái, nhiề u cành tăm hương, lá nhỏ, búp nhỏ, năng suất gi ảm dầnthì nên tiến hành đốn lửng Đốn đ au thường áp dụng cho những n ư ơ n g c h è c ó biể uhiện suy yế u, năng s uất giảm rõ rệt thì tiến hành đốn đau Kết quả nghiên cứu củaYilmaz và cộng sự (2004) đã cho thấy r ăng đối với các nương c hè gi à, năng suất

gi ảm s au đốn phục hồi, năng suất chè thường tăng từ 12 - 15% ở năm thứ ba.Ngược với năng suất, hàm lượng polyphe nol trong chè chỉ được cải t hiện ở nhữngnăm đ ầu s au đốn (19,2%) và gi ảm mạnh ở những năm thứ ba (13,9%) và năm t hứ

tư (10,7%)

Lạc ( Arachis hypogea) là loại c ây công nghiệp ngắn ngày có n guồ n gốc từ

Peru, do người da đỏ đã trồng lạc dọc theo ven biển và được ghi vào sổ sách từ thế kỷ

1 6 Sau đó, người Bồ Đào Nha đưa vào Tây Phi và người Tây Ban Nha đưa đếnPhilippin Từ đó cây lạc được đưa đến Trung Quốc, Nhật Bản và Đông Nam Á cũngnhư Ấn Độ và Úc Cùng với việc mở rộng vùng sinh thái, tăng diện tích sản xuất lạctrên thế giới thì các nghiên cứu nhằm tăng năng suất lạc cũng đã được tiến hành ởnhiều nước khác nhau

Nghiên cứu về mật độ lạc tại Úc, (Bell, 1987) đã chỉ ra rằng, mật độ lạc có thể từ

88.000 cây đến 394.000 cây/ha được coi là phù hợp, năng suất lạc củ có thể đạt từ6.570

- 6.520 kg/ha Nếu t ăng mật độ trên 394.000 cây/ha t hì năng suất lạc bắt đầu giảm,

cụ thể khi mật độ tăng tới 588.000 cây/ha thì năng suất chỉ đạt 5.680 kg/ha, giảmkhoảng

14%, mặc dù tổng sinh khối chất khô ở mật độ 588.000 cây cao hơn từ 7

-13,5%

Cây lạc có nhu cầu đạm nhiều nhất, sau đó tới kaki, lân, canxi và các trung vilượng Theo kết quả nghiên cứu tại Mỹ, với năng suất 3 tấn/ ha, lạc lấy đi từ đất192kg N, 48kg P2O5, 80kg K2 O + 79kg CaO Nghiên cứu về ảnh hưởng của phânbón tới năng suất lạc t ại Ấn Độ (Basu, 2008), đã kết luận r ằng phân bó n tối thíchcho lạc trên đất cát pha nên bó n với mức phân như s au: P hân c huồng 5 -6 tấn/hakết hợp với phân vô cơ ở mức N:P:K 30:60:70 kg/ ha và vôi 200 -300 kg/ ha chonăng suất l ạc củ đ ạt 31 tạ/ha c ao hơn 55 % so với không bón phân 17 tạ/ ha Ngo ài

ra tỷ lệ dầu và protein có thể đạt 44.1 % và 29.2 %, trong khi đó ở công t hức khô ngbón phân t ỷ lệ này l à: 41,3

% và 21,1 %

Nghiên cứu ảnh hưởng của kali tới khả năng sinh trưởng phát triển và nă ng suất

lạc (Rao, 2005) đã kết luận r ằng kali khô ng chỉ có tác dụng trong việc tăng năng suất lạc trên đất cát, mà kali còn có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hạn chế bệnhhại, nâng cao chất lượng lạc nhân Kết quả nhiên cứu về kali cho lạc thấy r ằng nếutrồng lạc trên đất nghèo kali nhỏ hơn 50 mg/kg, năng suất c hỉ đạt 27,5 t ạ/ha mặc dùmức kali có thể phải bón tới 152 kg K/ha, nhưng nếu trồng lạc trên đ ất có hàm lượngkali t ừ 90 -

120 mg/kg thì chỉ c ần bó n kali ở mức 63 kg/ha năng s uất lạc có thể đ ạt 38,7 tạ/ha

Đậu tương l à một trong những c ây hàng hóa quan trong trong ngànhnông nghiệp c ủa Trung Quốc ở những năm 1960 tổng diện tích đ ậu t ương c ủa c áctỉnh phía đông Bắc Trung Quốc kho ảng 2.7 triệu ha đến năm 2007 diện tích đậutương đã đạt

3.77 triệu ha và năng s uất t ăng từ 11,2 tạ/ ha đã nâng lên 23 tạ/ ha và sản lượngcủa vùng này đã đạt khoảng 7,6 triệu tấn/năm (Liu, 2008) Chiến lược của Trungquốc trong những năm tới l à khô ng ngừng phát triển cây đậu tương phục vụ nhucầu trong nước và xuất khẩu Trong đó, các biện pháp kỹ t huật để nâng c ao năngsuất và c hất lượng vẫn l à mục tiêu hàng đầu

Khi nghiên cứu về mật độ tối thích đối với cây đ ậu tương, Do ng và Xie(1999) đã chỉ ra rằng mật độ là một trong yếu tố quan trọng quyết định đến chỉ số di

ện tích lá (LAI) và năng s uất đậu tương Mật độ tối thích tại Tr ung Quốc từ380,000 -400,000 cây/ ha, chỉ số diện tích lá tối thích tại thời điểm ra hoa (LAI= 4,0 -4,6) có thể cho năng suất đ ạt từ 32-36 tạ/ha

Nghiên cứu về ảnh hưởng c ủa độ ẩm đến quá trình p hát triển và năng suấtcủa đậu tương, Wang (1995) đã chỉ ra rằng đậu tương rất mẫn c ảm với độ ẩm Khi độ

ẩm đồng r uộng thấp hơn 40 % tại gi ai đoạn chuẩn bị r a hoa, nếu lượng nướccung cấp được 1 mm (10 m3 nước/ha) thì năng s uất đậu tương t ăng t ừ 51 -75 kg/ ha

Hati (2006) đã tiến hành t hí nghiệm về ảnh hưởng của phân bó n đến năng suất đậu tương trên đ ất Vertisol, khi bó n kết hợp 10 tấn phân hữu cơ/ha và NP K vớimức:

25:25,8:16,6 kg/ha, năng suất đạt đậu tương đạt 1 8,7 tạ/ha, nếu không bón phânhữu cơ và chỉ bón phân kho áng với liều lượng N:P:K; 25:25,8:16,6 kg/ha t hì năngsuất chỉ đạt 15,7tạ/ha Trong khi đó, nếu không bón phân năng suất đậu tương c hỉđạt 9 t ạ/ha Kết quả nghiên cứu đã cho t hấy rằng khi sử dụng phân hữu cơ chonăng s uất đậu tương tăng khoảng 15 % so với khô ng bón và sử dụng phân kho áng

đã l àm t ăng năng suất đ ậu tương 74,4%, nếu kết hợp cả phân hữu cơ và phânkhoáng t hì cho năng s uất đậu t ương t ăng 107 % so với không bón phân

Đánh gi á về hiệ u quả của phân bón đến hàm lượng hữu cơ trong đ ất,Ranjan (2007) chỉ ra r ằng bón phân hữu (10 tấn phân chuồng) trong thời gi an dài(1995 -2003) ở chu kỳ luân canh lúa mỳ và đ ậu tương tại Ấn Độ đã tăng hàm lượngcác chất hữu cơ trong đất ở t ầng 0-45 cm lên 8 % so với không bón phân Nếu bónkết hợp phân hữ u cơ và 120 kg N/ ha và 26 kg P/ha và 33 kg K/ha hàm lượng hữu

cơ (SOC) trong đất tăng 17 % so với khô ng bó n phân Cùng với hàm lượng hữu cơtrong đất, độ bền hạt kết, độ xố p và sức c hứa ẩm đồng ruộ ng cũng được t ăng đ áng

kể đ ây là những yếu tố đảm bảo tính ổn định của năng s uất đ ậu tương và lúa mỳ

3.2 Tì nh hì nh nghi ên cứu trong

nước

Hiện nay Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và phát triển nông t hôn (BNN & PTNT) đang có những ưu tiên cho phát triển nô ng nghiệp ở các tỉnh miền núi Tậptrung chủ yếu vào nô ng nghiệ p và phát triển nông thôn, xo á đói giảm nghèo và bảo

vệ nguồn tài nguyên đất và nước, nâng cao độ phì nhiê u đất cho sản xuất nô ng nghiệ

p, đảm bảo an ninh lương thực và nâng cao thu nhập cho nông dân qua việc chuyểnđổi, tăng vụ và

thâm canh theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung thành tạo ra những vùng sảnxuất hàng hó a trên cơ sở phát huy thế các lợi thế về điều kiệ n tự nhiên và t hịtrường của từng vùng Để nâng c ao năng suất và chất lượng các loại nô ng s ảnphục vụ nhu cầu chế biến, tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, c ác nghiên cứu phục

vụ sản xuất cũng đã được tiến hành và c ác TBKHKT từ c ác đề tài nghiên cứu đãđược áp dụng vào thực tiễn sản xuất ở hầu hết các tỉnh trong cả nước

Ở Việt nam, các loại cây công nghiệ p như chè, lạc và đ ậu tương là cây có giátrị hàng hó a, mang tính thương mại đối với thị trường trong nước và xuất khẩu Hiệnnay diện tích những c ây này khô ng ngừng t ăng lên t ùy theo t hế mạnh của từngvùng sinh thái và nhu c ầu thị trường

Cây c hè (Camellia sinenis) là cây công nghiệp dài ngày, s ản phẩm c hè

mang tính thương mại với thị trường tiêu dùng trong nước và xuất khẩu Hiện tạivùng chè tập trung nhiều ở các tỉ nh Thái Nguyê n, Yên Bái, P hú Thọ, Hà Gi ang,Tuyên Quang , Mộc Châu Sơn La, Lâm Đồng v.v Cây chè khô ng yêu cầunghiêm ngặt về đất, có thể phát triển trên nhiều loại đất khác nhau, c hè phát triển tốtnhất trên đất nhiều mùn, chua, tơi xốp có tầng c anh tác dày và sâu (Đặng Văn Mi

nh, 2005) Tuy nhiên, năng suất và chất lượng chè phụ t huộc nhiều vào kỹ thuậtcanh t ác như chế độ phân bó n, kỹ thuật chăm sóc, thu hái và kỹ thuật chế biến s authu ho ạch Các nghiên cứu về cây chè đã được tiến hành từ nhiều năm ở một số vùngtrọng điểm, kết quả nghiên c ứu đã đóng góp tích cực vào t hực tế sản xuất của ngànhchè nước t a

Nghiên cứu về di nh dưỡng c ho cây chè đã được tiến hành ở nhiều nơi trong

cả nước, Đỗ Thị Thanh Nhàn (2006) đã khuyến cáo lượng phân bón c ho chè trongnhững năm đầu: chè tuổi 1: N: 30 kg/ha; K2 O: 30 kg/ha chè tuổi 2: phân hữu cơ 10 -

Quy trình bó n phân cho chè của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nô ng thôn (10TCN 446 2000, Quý, 2008) đã khuyến cáo r ằng đối với c hè mới trồng tuổi

1 hàm lượng phân bón nên sử dụng như sau: N: 40 kg/ ha, P2O5: 30 kg/ha, K2O:

30 kg/ ha; chè tuổi 2: N: 60 kg/ ha, P2O5: 30 kg/ ha, K2O: 40 kg/ha; đốn tạo hình l

ần 1 tuổi 2: phân hữu cơ 10-20 tấn/ha + P2O5: 100 kg/ha; c hè tuổi 3: N: 80 kg/ha,P2O5: 40 kg/ha, K2O: 60 kg/ ha K2O Đối với các nương c hè trong độ tuổi ki nhdoanh, liều l ượng bón phụ t huộc vào năng suất chè hàng năm

Nghiên cứu ảnh hưởng c ủa c hế phẩm EVL (chế phẩm phân sinh học) đếnnăng suất c hè tại Phú Thọ , Tr ần Thúc Sơn và cộng s ự, (2003) đã phối trộn sảnphẩm EVL với liều lượng 2 lít/tấn hỗn hợp phân bó n N:160 kg/ha, P2O5: 80kg/ha, K2O: 80 kg/ ha đã cho năng suất chè tươi 19.350 kg/ha tăng 13,86% sovới không phối trộn EVL chỉ đ ạt 16.994 kg/ ha Sản phẩm này có thể s ử dụng đểphối trộn với phân vô cơ bón c ho các nương chè s au đốn phục hồi

Phục hồi các nương chè già cỗi là một trong những biện pháp kỹ t huật cầnthiết để kéo dài c hu kỳ kinh doanh của các nương chè Đặng Văn Minh (2005) đã

chỉ ra rằng năng suất và chất lượng chè có thể gi ảm s au c hu kỳ 10 năm, hàm l ượngcác c hất (N P K S và Mg) gi ảm t ừ búp, lá, cành và t hân Tác gi ả cũng khuyếncáo r ằng kỹ thuật đốn tỉa hàng năm kết hợp với bón phân cân đối là một trong những

gi ải pháp tích

cực để phục hồi năng suất và chất l ượng c hè Thời vụ đốn tỉa tại các tỉnh miền núiphía Bắc vào khoảng t háng 11-12 hàng năm và lượng phân bón cần phải bón cho chèkg/ha là: N;P ;K: 205:88:81 đối với nương chè 10 năm tuổi ; N:P:K = 194:90:83đối với những nương c hè 25 tuổi và đối với nương c hè 40 tuổi t hì lượng phân bónnên sử dụng N:P:K: 163:64:65

Cây l ạc (Arachis hypogea) được trồng rộng rãi từ vùng nhiệt đới ẩm và có

mặt ở nhiều nước trên t hế giới Lạc không yêu cầu khắt khe về độ phì của đ ất Dođặc điểm sinh lý của lạc, đất trồng lạc phải đảm bảo cao ráo, thoát nước nhanh khi

có mưa to Thành phần cơ giới của đ ất trồng lạc tốt nhất l à lo ại đất t hịt nhẹ, cátpha, để đất l uôn tơi, xốp và có độ pH t ừ 5,5-7 ( Trần Thị Thanh Nhàn, 2006)

Ở Việt Nam Lạc được t ập trung trồng nhiều ở Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩ

nh, vùng trung du Bắc bộ (Bắc Giang, Bắc Ni nh, Vĩ nh Phúc), đồng bằng Bắc bộ (HàNam, Nam Đị nh, Ninh Bình) và vùng Đông Nam bộ (Đồng Nai, Sô ng Bé, Tây Ninh) nhưng nhì n c hung năng s uất còn rất thấp kho ảng 10-13 tạ/ha, vài năm gần đâyviệc sử dụng các loại giố ng mới một số tỉnh đã cho năng suất đ ạt 30-40 tạ/ha

Nghiên cứu về kỹ thuật và quy trình sản xuất cho c ác giống lạc c ũng đượctiến hành bởi Việ n Kho a học Nông nghiệp Việt Nam ( VAAS) , dự ánKC.06.DA.II.NN đã hoàn thiện quy trình sản xuất lạc xuân trên cơ sở về cơ cấugiống, t hời vụ, chế độ dinh dưỡng, mật độ, xử l ý hạt trước khi gieo.vv đã l àm tăngnăng suất l ạc từ 5-10 tạ/ha

Nghiên cứu về phân bón cho lạc tại Thái Nguyên, Dương Ngọc Thành

và Nguyễn Ngọc Nông (2006) đã thử nghiệm một số tổ hợp phân bón c ho lạc L14 vớicác thí nghiệm loại trừ như sau như sau: T1: 8 tấn phân chuồng/ha (PC); T2: PC - 8tấn/ha

+ 90 kg P2O5/ha; T3: PC - 8 tấn + 90 kg P2O5/ha + 500 kg vôi/ ha; T4: PC - 8 tấn+

30 kg N/ha + 90 kg P2O5/ha + 500 kg vôi/ ha; T5: PC-8 tấn + 30 kg N/ ha + 90

kg P2O5/ha + 60 kg K2O/ha + 500 kg vôi/ ha và T6: = T5 + vi lương (Bo, Mo, Mn,

Zn, Cu) Kết quả nghiên cứu chỉ r a r ằng tổ hợp phân bón ( T5) và ( T6) đã cho năng

s uất lạc đạt tương ứng 28,18 tạ/ ha và 29,10 tạ/ ha cao hơn so với đối chứng 8,3-9,0 tạ/ ha Ngo ài ra, khả năng cố định nốt s ần cũng tăng đá ng kể tổng số nốtsần: 103 và 113 nốt/cây (0,34 và 0,41 g/cây), quy đổi trên ha tổng khối lượng nốtsần tr ả lại cho đất từ

136-164 kg/ha/

vụ

Nghiên cứu chế độ dinh dưỡng cho lạc trên đất cát ven biển Thanh Hóa, NgôThế Dân (2000) khuyến cáo r ằng muốn đ ạt năng s uất cao trên đ ất cát ve n biển lượng phân bó n cần phải bón l ượng phân bó n như s au: P hân chuồng 10 tấn/ ha; phânđạm 30 kg N/ha, phân l ân 90 kg P2O5/ha và phân kali 60 kg K2O/ ha, năng suất đạtđược cao hơn so với không bón phân 6,4 tạ lạc trong vụ xuân và 7,0 t ạ/ha đối với l ạcthu

Trê n đ ất có thành phần cơ giới nhẹ huyệ n Nghi Xuân, Hà t ĩnh, Lê VănQuang và cộng sự (2008) đã đánh gi á ảnh hưởng c ủa phân h ữu cơ trên nền phânkhoáng (30 kg N/ha + 90 kg P2O5/ha + 60 kg K2O/ ha + 800 kg vôi/ha) cho thấyrằng, ở mức phân chuồng 10 tấn/ ha, năng suất l ạc có thể đạt 20,72 tạ/ha t ăng 42%

so với đối chứng khi khô ng bón phân chuồng 14,57 tạ/ha Khi tăng lượng phânchuồng lên 15 tấn và 20 tấn/ ha, năng s uất l ạc tăng tương ứng 24,23 tạ/ha và 24,32tạ/ha Tác giả đ ã chỉ ra r ằng trên đất cát huyện Nghi Xuân phân chuồ ng không chỉ

đã giữ

đất ở trạng t hái ẩm trong t hời gian dài và cung cấp cho cây t rong các giai đoạncần thiết (Hoàng Thị Mi nh và cộng sự 2005).

Đậu tương ( Clycine max (L) Merill) là cây trồng ôn đới nhưng là c ây

không chịu được nhiệt độ lạnh Cây đ ậu tương không yêu c ầu nghiêm khắc về đ ấttrồng, đất thích hợp nhất đối với cây đậu tươ ng là loại đất có tầng canh t ác sâu, gi àuchất hữu cơ, canxi, kali và pH (độ chua) trung tí nh, mực nước ngầm sâu, giữ ẩm tốt,

dễ thoát nước Đậu t ương c hịu mặn và chua kém hơn nhiề u cây trồng khác, độ pH thích hợp nhất là

6,0-7,0

Tr ần Danh Thì n (2008) đã tiến hành nghiên cứu ảnh hưởng của phân bóncho đậu tương ĐT12 với mật độ 38 cây/m2 trên đất phù sa sông Hồng không đượcbồi hàng năm đã c ho thấy r ằng bón phân với mức: đạm 45 kg N/ ha, lân 90 kg

P2O5/ha và kali 90 kg K2O/ha trên nền PC-10 tấn + 400 kg vôi/ha đã cho năng suấtđạt 19,0 tạ/ha Tro ng khi đó ở mức phân đạm 75 kg N/ ha, lân 120 kg P2O5/ha vàkali 120 kg K2O/ha, năng suất đậu tương có chiều hướng giảm, chỉ đ ạt 17,4 tấn/ha.Như vậy đối với cây đậu t ương khi tăng liều l ượng phân bó n lên c ao năng suất l ại

có chiều hướng gi ảm

Nghiên c ứu ảnh hưởng của c ác biện pháp giữ ẩm đến năng suất đậu tương DT84 trên đất dốc tại Bắc Giang, Đo àn Văn Điếm (2006) đã khẳng định rằngcác biện pháp giữ ẩm đ ã có tác dụng tích cực đến độ ẩm đ ất cũng như năng s uấtđậu t ương DT84 tại Bắc Gi ang Với các biện pháp kỹ t huật như p hủ nilon trên mặtluố ng sau gieo và sử dụng chất gi ữ ẩm Aronzap RS-2 đã cho năng suất tương ứng l à24,0 tạ/ha và 23 tạ/ha, năng suất này t ương đ ương với thí nghiệm tưới định kỳ giữ

ẩm c ho đậu tương Tro ng khi đó năng suất đ ậu tương ở t hí nghiệm không áp dụngcác biện pháp gi ữ ẩm chỉ đạt 13,1 tạ/ ha Với kết quả nghiên cứu c ủa tác giả có thểnhận định rằng việc phủ nilon giữ ẩm cho đậu tương và sử dụng chất gi ữ ẩm Aronzap RS-2 là một trong giải pháp kỹ thuật khả thi cho đậu tương Xuân trong điềukiện hạn hán, trong đó việc xử dụng vật liệu che phủ (nilon) là biện pháp kỹ thuật

có thể áp dụng trên diện rộng, và cáo thể áp dụng ở c ả các tỉ nh miền núi

Theo kết quả nghiên cứu của Nguyễ n Thị Dần, (1976) về phân bón cho câyđậu đỗ trên đất bạc màu Hà Bắc với liều l ượng: Đạm 30 kg N/ha, lân 90 kg P2O5/ha

Nghiên cứu khả năng gi ữ ẩm c ho các cây trồng cạn trên đất dốc, Tr ần Khải

và cộng sự (2003) đã sử dụng chất giữ ẩm Bentonite cho các loại cây công nghiệpnhư chè và l ạc Bón 20 tấn bentonite trên nền phân bón (8 t ấn phân chuồng kết hợpvới 700 kg (NH4)2SO4, 250 kg super lân và 200 kg kali clorua) đã làm t ăng năng suất chè từ

14% so với đối chứng Đối với cây l ạc trên đất c át biể n, bón be ntonite mức 30tấn/ha

trên nền (8 tấn phân chuồng kết hợp với 70 kg N/ha, 60 kg P2O5/ha và 90 kg K2O/ha) cho thấy năng s uất l ạc đạt 30,4 tạ/ha, tăng 16,5% so với đối chứng (25,4

tạ/ha) Với kết quả nghiê n cứu này cho thấy sử dụng bentonic có thể giữ ẩm và tăngnăng suất cây trồng, tuy nhiên khả năng ứng dụng be ntonic trên địa bàn các tỉnh miềnnúi phía bắc là rất khó khăn vì nguồn be ntonic không s ẵn có

Tro ng hệ thống canh tác đất dốc, lạc và đậu tương là hai cây trồng rấtquan trọng, phù hợp với nhiều cơ cấu cây trồng và mùa vụ khác nhau, các loại câynày có thể trồng xen với c ác loại cây ngô, sắn ( Thái Phiên, 1998) để nâng c aohiệu quả sử

dụng đất, nâng c ao thu nhập cho nông dân Ngoài r a lạc và đậu tương là những cây

họ đậu có t ác dụng cải t ạo đất ( Nguyễn Tử Siêm, 1999)

Từ c ác kết quả nghiê n cứu trong và ngoài nước đ ã được t ham khảo cho thấy rằng để nâng cao năng suất của các loại cây công nghiệp (chè, l ạc và đậutương) thì việc áp dụng c ác biệ n pháp kỹ t huật c anh t ác l à điều kiện tiên quyết

Do vậy trong nghiên c ứu này sẽ kế t hừa các kết quả nghiên cứu của các nghiên cứucủa các t ác giả là cơ sở khoa học cho xây dựng phương pháp nghiên cứu

IV NỘI DUNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨ U

4.1 Nội dung nghi ên cứu

4.1.1 Điều tra kinh tế xã hội và xác định các yếu tố hạn chế liên quan đến sản x uất cây công nghiệp (chè, lạc và đậu tương )

* Hoạt động điều tra tập trung vào các nội dung sau:

Điều tra thực trạng sản xuất hiện nay của các vùng nghiên cứu bao gồm:đặc điểm địa hì nh và khí hậu, đ ặc điểm về đất đai, các yế u tố đầu vào cho sản xuất (giống, vật tư, trình độ c anh t ác )

Đánh gi á các yếu tố hạn chế liên quan trực tiếp đến sản xất các loại câycông nghiệp (chè, l ạc và đ ậu tương) của tỉnh bao gồm đất đ ai, cơ cấu giống và trình

độ của người dân bản địa c ũng như việc áp dụng c ác TBKHKT đối với các lo ại câytrồng này

Đánh gi á lợi thế so sánh của c ác loại cây chè, lạc và đậu tương đối với các loại

cây khác trong vùng và đề xuất định hướng phát triển, phân vùng các loại cây trồng này trong những năm tới t heo hướng sản xuất hàng hóa

Đánh giá về t hị trường sản phẩm của 3 loại cây trồng nói trê n, các yếu tố hạn

chế liên quan đến t hị trường đầu vào cho s ản xuất, đ ầu ra của sản phẩm và c ác kê nh thị trường tiêu t hụ sản phẩm hiện t ại của vùng nghiên cứu

4.1.2 Nghiên cứu lựa chọn giống và các biện pháp kỹ thuật tổng hợp nhằm xây dựng quy trình kỹ thuật sản xuất các loại cây c ông nghiệp

4.1.2.1 Nghiên cứu tuyển chọn các loại giống lạc và đậu tương phù hợp với địa phương

* Nghiên cứu lựa chọn giống lạc phù hợp

Nghiên cứu lựa c họn một số giống l ạc có triển vọng phù hợp với điều kiệnkhí hậu, đất đai của địa phương nhằm thay thế các giống cũ Nghiên cứu lựa chọngiống lạc được thực hiện trong vụ xuân trên đ ất một vụ lúa nhằm so s ánh với cácgiống lạc đang sản xuất tại đị a phương và tìm ra c ác giống lạc có triển vọ ng cho s ảnxuất đại trà

* Nghiên cứu lựa chọn giống đậu tương phù hợp

Nghiên cứu lựa chọ n một số giống đậu tương phù hợ p với điều kiện khíhậu, đất đai của địa phương, chịu hạn nhằm thay thế các giống cũ tại địa phương.Nghiên cứu lựa chọn giống giống đậu được thực hiệ n trong vụ xuân trên đất 1 vụ l úanhằm so

sánh với các giố ng đ ậu t ươ ng đ ang sản xuất t ại địa phương và tìm ra c ác giống đậu tương có triển vọ ng cho s ản xuất đại tr à.

4.1.2.2 Nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật tổng hợp nhằm năng cao năng suất các cây công nghiệp (chè, lạc và đậu tương)

* Nghiên cứu cá c biện pháp kỹ thuật cải tạo các nương chè già cỗi, năng suất thấp

Nghiên cứu đã tập trung vào các biện pháp kỹ thuật đốn tỉa phục hồi vàchăm sóc sau đốn Đối tượng là các giố ng chè Shan đã già cỗi trồng từ năm 1963-

1964 đang có chiều hướng suy tho ái về năng suất Trên cơ sở kết quả nghiên cứu sẽxây dựng quy trình kỹ thuật hướng dẫn phục hồi chè già cỗi để chuyển giao cho khuyếnnông cơ sở và người dân địa phương

* Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón đến năng suất chè đang trong độ tuổi kinh doanh

Nghiên cứu tập tr ung đánh gi á ảnh hưởng của phân bó n đến năng suất và chất lượng chè kinh doanh Đối tượng nghiên cứu là giống chè Shan đang trong độtuổi kinh doanh từ 10-15 năm t uổi Trên cơ sở kết quả nghiên cứu sẽ xây dựng qu ytrình kỹ thuật hướng dẫn canh tác chè trong độ tuổi kinh doanh để chuyển giao chokhuyến nông cơ sở và người dân địa phương

* Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón đến năng suất lạc xuân trên đất một vụ lúa

Trên cơ sở các giống l ạc có triển vọ ng nghiên c ứu sẽ đi sâu vào nghiêncứu chế độ phân bó n cho l ạc trên đất 1 vụ l úa Nghiên cứu sẽ thử nghiệm trên 9

tổ hợp phân bón khác nhau nhằm lựa chọ n ra tổ hợp phân bó n thích hợp cho lạcđảm bảo cho năng suất cao, phù hợp với mức đầu tư của người dân địa phương Từkết quả nghiên cứu sẽ xây dựng quy trình canh tác lạc xuân trên đất một vụ lúa đểchuyể n gi ao cho khuyến nông cơ sở và người dân địa phương

* Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón đến năng suất đậu tương xuân trên đất một vụ lúa

Trê n cơ sở các giống đậu tương đã được lựa chọ n đề tài đi sâu vào nghiêncứu chế độ phân bón cho đậu tương trên đ ất 1 vụ l úa Nghiên đã thử nghiệm 9 tổhợp phân bón khác nhau nhằm lựa chọn ra tổ hợp phân bón phù hợp, đảm bảo chonăng suất cao và phù hợp với điều kiện của người dân Từ kết quả nghiên cứu sẽ xâydựng quy trình sản xuất đậu tương xuân trên đất một vụ lúa để chuyển gi ao chokhuyế n nông cơ sở và người dân đị a phương

4.1.3 Xây dựng mô hì nh thử ng hiệm, tập huấn và hội thả o đầu bờ chuyển giao

TBKHKT đến với các hộ dân

4.1.3.1 Xây dựng mô hình trình diễn

Mô hì nh trì nh diễn lạc xuân trên đ ất một vụ lúa: Quy mô 2 ha nhằm giới thiệu cho bà con nông dân về các biện pháp kỹ thuật canh tác lạc xuân trên đ ất 1 vụ

Mô hình trình diễn đậu tương xuân trên đất một vụ lúa: Quy mô 2 ha nhằmgiới thiệu cho bà con nông dân về các biện pháp kỹ thuật canh tác đậu tương xuân trênđất 1 vụ

Xây dựng mô hình chè kinh doanh: Từ kết quả nghiên cứu đề tài xây dựng

mô hình canh tác chè ki nh doanh với quy mô từ 2 ha để giới thiệu kỹ thuật bó nphân và chăm sóc cho bà con nô ng dân

4.1.3.2 Tập huấn nâng cao năng lực cho nông dân vùng nghiên cứu

Công tác đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ khuyế n nông cơ sở vàngười dân đ ã t ập trung vào các nội dung:

- Tập huấn về kỹ thuật canh tác l ạc xuân trên đ ất một vụ

4.1.3.3 Hội thảo đầu bờ trao đổi kinh nghiệm và phổ biến kết quả

Cùng với các mô hình trình diễ n, hội thảo đầu bờ sẽ được tổ chức cho từng

mô hình trong t hời gian nghiên cứu nghiên cứu nhằm phổ biến kỹ t huật c anhtác cho người dân bao gồ m:

- Hội thảo đầu bờ kỹ thuật canh tác lạc xuân trên đ ất 1 vụ

Các thí nghiệm nghiên cứu lựa chọn giống:

+ Thí nghiệm lựa chọn giống lạc: Giống l ạc được sử dụng trong thí

nghiệm bao gồm : L14, L18, L23, MD7, HL5 và 1 giống l ạc đỏ địa phươnglàm đối chứng

+ Thí nghiệm lựa chọn giống đậu tương: Giống đ ậu t ương: DT84,

ĐT26,

ĐVN10, ĐT22, ĐT12 và 1 giống địa phương l àm đối

chứng

Các thí nghiệm phân bón và các biện pháp kỹ thuật:

+ Thí nghiệm cải tạo chè già cỗi: Giống chè Shan đ ã được trồng t ừ năm 1963

+ Thí nghiệm phân bón cho lạc: Giống lạc s ử dụng trong t hí nghiệm l à

những

giống có triển vọ ng từ t hí nghiệm so sánh giống

+ Thí nghiệm phân bón cho đậu tương : Giống đậu t ương sử dụng trong

thí nghiệm l à c ác giống có triển vọng t ừ thí nghiệm so sánh giố ng

Các loại vật liệu khác: phủ nilon, phân hữu cơ vi sinh, các loại phân hóahọc đạm, lân supe, kali clorua và thuốc BVTV

4.2.2 Mô hì nh trình diễn

Mô hì nh trình diễn lạc xuân và đậu tương xuân trên đất một vụ lúa: Cácgiống đưa vào mô hì nh là các giống có triển vọ ng được lựa chọn dựa trên kết quảnghiên cứu lựa c họn giống và nguyện vọng c ủa người dân

Mô hình trình diễn đối với chè kinh do anh: Đối tượng là c ác nương chè Shanđang trong độ tuổi kinh doanh

Các loại vật liệu khác: phủ nilon, phân hữu cơ vi sinh, các loại phân hóahọc đạm, lân supe, kali clorua, phân phun lá Amino -fert và t huốc BVTV

4.3 Phương pháp nghi ên cứu

4.3.1 Điều tra kinh tế xã hội và xác định các yế u t ố hạ n chế liên quan đến sản xuất cây công nghiệp (chè, lạc và đậu tương)

Phương pháp điều tra, lấy mẫu phân tích và tổng hợp tài liệu:

Phương pháp điều tr a: Phương pháp đánh gi á nhanh nô ng thôn trên nguyê ntắc có sự tham theo hì nh t hức tham vấn nhó m hộ kết hợp với tham vấn c ác c án

bộ lãnh đạo và cán bộ chuyê n mô n của Tr ung tâm Khuyế n nông tỉnh, TrạmKhuyến nông các huyện Ngo ài ra, phỏng vấn nông dân bằng bảng hỏi Kết quả thamvấn sẽ là cơ sở cho xác đị nh các yếu tố hạn chế liên quan đến sản xuất và t hị trườngtiêu thụ s ản phẩm

Tổ ng số hộ điều tra: 100 hộ tại các xã thuộc địa bàn nghiên cứu t ại các xã bằng

Lang, Yên Bì nh huyện Quang Bì nh, Việt lâm huyện Vị Xuyên

Phương pháp lấy mẫu đất và phân tích: Đối với đất trồng l ạc và đậu t ương:Mẫu đất phân tích được lấy ở tầng 0 -20 cm tại các ô thí nghiệm , mẫu l ấy theophương pháp đường chéo và trộn đều Đối với đất trồng chè: Mẫu đ ất được lấy theochiều s âu phẫu diện (2 phẫu diện) và mẫu nông hóa t ại các ô t hí nghiệm

Tổ ng số mẫu đ ất của các thí nghiệm: 60 mẫu c ác chỉ tiêu phân tích bao pH,các bon hữu cơ, đ ạm, lân và kali tổng số và dễ tiêu, c ác cation trao đổi, dung tíchhấp thu và thành phần cơ giới

Phương pháp phân tích:

Độ chua của đất (pH): Độ chua c ủa đ ất được xác định bằng phương pháp pHmeter điện cực thủy ti nh

N tổng số: Đạm tổng số được xác định bằng phương pháp Kjendahl

P2O5 tổng số: Hàm lượng lân tổng số bằng phương pháp trắc quang màu xanhmolypden và so màu trên máy quang phổ kế

P2O5 dễ tiêu: Hàm lượng lân dễ tiêu được xác định bằng p hương pháp Bray II

và đo trên máy phổ quang kế

K2O tổng số: Công phá mẫu bằng axit Pecloric và HClO4, xác định kalitrong dung dịch bằng phương pháp đo quang kế ngọ n lửa

K2O dễ tiêu: Phương pháp Kiecxanop, sử dụng chất chiết rút l à dung dịch HCl0,2N, sau đó xác đị nh kali trong du ng dịch bằng phương pháp quang kế ngọn lửa

Các cation trao đổi (Ca+2 Mg+2): chiết bằng dung dịch axetat amon sau đóđốt trên máy quang phổ hấp phụ nguyên tử ( ASS)

CEC: Xác định t heo phương pháp amo n axet at

OC: Theo phương pháp Walkle y – Bl ack ( Viện Thổ nhưỡng Nông hoá, 1998)

28Thành phần cơ giới xác địng bằng phương pipet

Phương pháp thố ng kê mô t ả sẽ được áp dụng để phân tích c ác số liệu thu thập được sau quá trình điều tra Các số liệu về đặc điểm đ ất đai sẽ được trình bàydưới dạng bảng biểu.

4.3.2 Nghiên cứu lựa chọn giống và các biện pháp kỹ thuật tổng hợp nhằm xây dựng quy trình kỹ thuật sản xuất các loại cây c ông nghiệp

4.3.2.1 Các thí nghiệm nghiên cứu lựa chọn giống

* Thí nghiệm lựa chọn giống lạc

Các giống sử dụng trong thí nghiệm bao gồm giống: L14, L18, L23, MD7,HL5 và một giống địa phương (ĐP) l ạc đỏ làm đối chứng

Phương pháp bố trí thí nghiệm đồng ruộng: Thí nghiệm lựa chọ n giống

lạcđược bố trí thí nghiệm t heo phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn (RCB) Thí

nghiệm được lặp lại 4 l ần

Đất t hí nghiệm: Đất thí nghiệm được tiến hành trên đất l úa một vụ, đ ất xám

700 kg/ha + đ ạm: 40 kg N/ ha; lân 75 kg P2O5/ha và kali: 75 kg K2O/ ha

Các chỉ tiêu theo dõi trong mô hình thí nghiệm: Các yế u tố cấu thành năng

suất, năng suất sinh vật học, năng suất t hực t hu vv Ngo ài ra các c hỉ số đánh gi á

c hất lượng hàm lượng dầu và protein vv

* Thí nghiệm lựa chọn giống đậu tương

Các giống sử dụng trong thí nghiệm bao gồm: DT84, ĐT26, ĐVN10,

ĐT22,ĐT12 và một giống địa phương (ĐP) l àm đối chứng

P hương pháp bố trí thí nghiệm đ ồng ruộ ng: Thí nghiệm lựa c họn giống

đậutương được bố trí thí nghiệm t heo phương pháp khối ngẫu nhiê n hoàn (RCB).Thí

nghiệm được lặp l ại 4 lần

Đất t hí nghiệm: Đất thí nghiệm được tiến hành trên đất l úa một vụ, đ ất xám

cóthành phần cơ giới nhẹ

Diện tích ô thí nghiệm: Diện tích ô thí nghiệm được thiết kế với quy mô 50

m2/ô

Liều lượng phân bó n sử dụng cho thí nghiệm giống đậu tương: Phân hữu cơ

vi sinh 600 kg/ha + đạm: 40 kg N/ ha; lân 60 kg P2O5/ha và Kali: 75 kg K2O/ ha

Các chỉ tiêu theo dõi trong mô hình thí nghiệm: Các yế u tố cấu thành năng

suất, năng suất sinh vật học, năng suất t hực t hu, v.v Ngo ài ra các c hỉ số đánh gi á

c hất lượng hàm lượng dầu và protein v.v

4.3.2.2 Các thí nghiệm về phân bón và thuật chăm sóc

* Thí nghiệm phương pháp đốn tỉa phục hồi chè già cỗi

Thí nghiệm phương pháp đốn chè sẽ được tiến hành trong 3 năm (2009 2011) trên các nương chè Shan đã được trồng từ năm 1963 -1964 Bao gồm 5 công thức trên nền phân bón như sau:

-Bảng 1 Liều lượ ng phân bón cho thí nghiệm phục hồi chè già

Công thức

thí nghiệm

Lượng phân bón kg/ha

Kiểu đốn Thời gi an đốnPhân hữu

Đất t hí nghiệm: Địa hì nh đất t hí nghiệm bằng phẳng t huộc tổ 11 thuộc thịtrấn nông trường Việt Lâm, tầng đất dày, đất có độ phì tr ung bình

Diện tích t hí nghiệm: Diện tích ô thí nghiệm 500 m2/công thức (ô lớn)

Mức phân bón: Mức phân bón cho t hí nghiệm như trong bảng 1, Phân hữu cơ

vi sinh chỉ bón năm đầu kết hợp với nguồn phân Mức phân bó n của nô ng dân:Không bón phân hữu cơ, phân đạm 270 kg Urea 46% và phân NPK 450 kg NPK5:10:3, tương đương; 146,7 kg N, 45 kg P 2O5 và 13,5 kg K2O

Các chỉ tiêu theo dõi: Các yế u tố sinh tr ưởng phát triển, c ác yếu tố cấu thành

năng suất, năng suất tươi, các chỉ tiêu hóa sinh đánh giá c hất lượng chè (Hàm lượngtani n và chất hòa t an)

* Nghiên cứu phân bón cho các nương chè trong thời kỳ kinh doanh

Thí nghiệm phân bón c ho chè sẽ được tiến hành trên các nương chè Shan trong

độ tuổi kinh doanh từ 7-10 năm tuổi, thí nghiệm sẽ được tiến hành trong 3 năm (2009 -

2011) bao gồm c ác công thức như sau

Bảng 2 Liều lượ ng phân bón cho thí nghiệm chè kinh

32

Công thức

thí nghiệm

Lượng phân bón ( kg/ ha) Vôi

(kg/ ha) Biện pháp giữ ẩm

Phân hữu cơ

được trồng t heo đường đồng mức, tại xã Việt Lâm, đất có độ phì trung bình

Diện tích thí nghiệm: Tổng diện tích t hí nghiệm 2 ha trên 4 hộ gi a đình liền

kề có điều kiện địa hình và đất đai tương tự giống nhau Diện tích mỗi ô thí nghiệm1.000 m2/công t hức thí nghiệm

Mức phân bón c ho thí nghiệm: Phân bón ở các công t hức thí nghiệm b ảng

2 Công thức đối chứng: Không bón phân hữu cơ, đ ạm 320 kg Urê 46% và NPK5:10:3 là 770 kg/ha, t ương đ ương 185,7 kg N; 77 kg P2O5 và 23,1 kg K2O

Các chỉ tiêu theo dõi: Các yế u tố sinh trưởng phát triển, c ác yếu tố cấuthành năng suất, năng suất tươi, các c hỉ tiêu hóa si nh đ ánh giá chất lượng chè(hàm l ượng tani n và chất hòa t an)

* Nghiên cứu liều lượng phân bón cho cây lạc

Thí nghiệm phân bón cho l ạc được sẽ được tiến hành trong 2 năm (2009 và2010) để đảm bảo độ tin cậy về số liệu cho xây dựng quy trình về sử dụng phân bón

cho lạc, với 9 tổ hợp phân bón khác nhau kết hợp với biệ n pháp giữ ẩm

Bảng 3 Liều lượ ng phân bón cho lạc trên đất lúa một

vụ

2 5 2

Đối tượng t hí nghiệm: Các giống có triển vọng từ thí nghiệm so sánh giống Phương pháp bố trí thí nghiệm đồng ruộng: Thí nghiệm bón phân cho lạc được

bố trí thí nghiệm t heo phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn to àn (RCB)

Đất thí nghiệm: Đất thí nghiệm được bố trí trên đất lúa một vụ trong vụ xuân,đất bằng phằng, đất c át pha t hành phần cơ giới nhẹ

Diện tích thí nghiệm: Diện tích ô thí nghiệm 50 m2 trên ô thí nghiệm được

bố trí với 4 lần nhắc

Các chỉ tiêu theo dõi trong thí nghiệm: Các yếu tố sinh trưởng phát triển,các yếu tố cấu thành năng s uất , năng suất sinh vật học, năng s uất t hực thu v.v Ngo ài ra các chỉ số đánh giá chất lượng hàm lượng dầu, protein và hiệu quả kinh tếcủa từng tổ hợp phân bón.

* Nghiên cứu bón phân cho cây đậu tương

Thí nghiệm phân bó n cho đậu tương sẽ được tiến hành trong 2 năm (2010 và2011) để đảm bảo độ tin cậy về mặt số liệu c ho viết quy trình với 9 tổ hợp phân bón

Đất thí nghiệm: Đất thí nghiệm được bố trí trên đất lúa một vụ trong vụ xuân,địa hì nh bằng phẳng, đất c át

pha

Diện tích t hí nghiệm: Diện tích ô t hí nghiệm 50 m2 trên ô Mức phân bó ncho đậu tương ở các công t hức thí nghiệm bao gồm 9 tổ hợp phân bó n, côngthức đối

chứng c ủa nông dân: 800 kg hỗn hợp phân lợn và tro bếp ủ ho ai + 540 kg phânNPK:

4.3.3 Xây dựng mô hình thử nghiệm, tập huấn và hội t hảo đầu bờ chuyển giao

TBKHKT đến với các hộ dân

4.3.3.1 Mô hình trình diễn: Mô hình trình diễn đối với các cây đ ược xây dựng trên

cơ sở các biện pháp kỹ thuật rút ra từ kết quả nghiên cứu

Mô hình trình diễn l ạc xuân trên đất một vụ: Mô hình sản xuất lạc sẽ đượctriển khai trên đất 1 vụ l úa trong vụ xuân với diện tích 2 ha, trên 10 hộ có sử dụng c

ác ô phụ để đối chứng Mức phân bón áp dụng cho mô hình lạc xuân: Phân hữu cơ Visinh: 700 kg/ ha, đ ạm 40 kg N; l ân 90 P2O5 kg/ha và Kali 75 K2 O kg/ ha

Mô hình trình diễ n đậu tương xuân trên đất một vụ: Mô hì nh trình diễn đậu

tương được tiến hành trên đất 1 vụ l úa trong vụ xuân, với diện tích 2 ha, trên 10 hộ

có sử dụng ô phụ làm đối chứng Mức phân bón áp dụng cho mô hì nh đ ậu tươngxuân: Phân hữu cơ Vi si nh: 600 kg/ ha, Đạm 40 kg N; l ân 90 P2O5 kg/ha và Kali

75 K2O kg/ ha

Mô hình chè ki nh doanh: Mô hình chè ki nh doanh được triển khai từ năm

2010 xây dựng dựa trên mức phân bó n cho 1 ha chè kinh do a nh: 5 tấn phân hữu cơ

vi sinh, đạm 160 kg N; 60 kg P2O5 và 90 kg K2O kết hợp với phân bón lá Aminofertvới liều lượng 1,5 lít/ha

4.3.3.2 Tập huấn và chuyển giao các TBKT cho bà con nông dân vùng nghiên cứu

Đề tài kết hợp c án bộ khuyến nông của tỉnh Hà Giang và c ác cán bộ cókinh nghiệm lựa chọ n các phương pháp đào tạo và tiếp cận phù hợp đối với ngườinông dân đặc biệt là đồng bào dân tộc thiể u số

Phương pháp đ ào tạo: Hoạt động đào t ạo sẽ được thực hiện chủ yếu t hôngqua các lớp đào tạo và kết hợp với thực tập trên đồng ruộng theo phương pháp cầm t

ay chỉ việc trên thực địa Ngoài ra, các tài liệu hướng dẫn kỹ t huật với ngôn ngữ đơngiản dễ hiểu, hì nh ảnh minh họa c ụ t hể sẽ cung c ấp cho người dân

Tổ chức hội thảo đầu bờ trong mùa thu hoạc h để nô ng dân đánh giá về hiệuquả các biện pháp kỹ t huật

4.3.3.3 Phương pháp phân tích số liệu

Số liệu về Năng s uất c ủa c ủa c ác thí nghiệm đều được phân tích t hống kêbằng các phần mềm thống kê chuyê n dụng (IRRISTAT) và chương trình Excel Cáckết quả được trình bày dưới dạng bảng biểu

Phương pháp tính toán hiệu quả kinh tế: Việc tính toán hiệu quả kinh tế sẽdựa trên Năng suất thực thu của các loại cây trồng và giá cả tham chiếu tại thời điểmthu hoạch Đối với c ây chè, hiệu quả ki nh tế sẽ được tính dựa trên giá trung bì nhcủa các tháng trong mùa thu hoạc h Thu nhập được tính toán như sau: Thu nhâp =Tổng thu- Tổ ng chi, trong trường hợp này t hu nhập c ủa người sản xuất l à thu nhậphỗn hợp bao gồm c ả công lao động

V KẾT QUẢ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

1 Kết quả nghi ên cứu khoa học

1.1 Đặc đi ểm tự nhi ên, ki nh tế xã hội và c ác yếu tố hạn chế l iên quan đến sản xuất nông nghi ệp

1.1.1 Đặc đi ểm về khí hậu

Địa hình của tỉ nh Hà Gi ang do bị chi a cắt mạnh bởi nhiều dãy núi cao dẫnđến khí hậu c ủa tỉ nh Hà Giang được phân l àm nhiều vùng với những đ ặc trưngriêng khác

5 năm Số liệu khí tượng tại tr ạm khí tượng Bắc Quang (hì nh 2) đã cho t hấy lượng mưa khu vực nghiên cứu tập tr ung chủ yếu vào tháng 5 đến t háng 9 hàng năm,chiếm trên 90 % lượng mưa của c ả năm.

Tro ng vụ xuân lượng mưa t ừ tháng 1 đến tháng 3 rất thấp từ 28 -60mm chủyếu là mưa phùn Lượng mưa t hấp l à nguyên nhân cơ bản dẫn đến hạn hán trong vụxuân và gây khó khăn c ho sản xuất nô ng nghiệp trong thời gi an này

1000 25

800 20 600

Hình 2: Diễn biến khí hậu của khu vực nghiên cứu (trạm Bắc Qu ang)

Ngay cả trong các tháng mùa mưa lượng mưa c ũng phân bố không đều cónhững ngày mưa to với cường độ lớn 330 mm/ngày, trong khi đó có giai đoạn nắngnóng, nhiệt độ cao kéo dài từ 20 -30 ngày không có mưa Diễn biến bất t hườngcủa điều kiện thời tiết khí hậu đã gây r a hiện tượng hạn giữa vụ gây thiệt hại khô

ng nhỏ cho sản xuất đặc biệt là các vùng trồng chè

Nhiệt độ bình quân năm chỉ có 23,1 độ, nhiệt độ trong các tháng mùa mưa daođộng trong khoảng 25-270C thuận lợi cho sản xuất Tuy nhiên nhiệt độ từ tháng 1 -

4 hàng năm dưới 200C, đặc biệt trong các tháng 1, 2 và tháng 3 nhiệt độ tối thấp có