Đề tài Thử nghiệm trồng cây thiên ngân che bóng vườn cà phê trên địa bàn thành phố Bảo Lộc

Do đó, sản xuất cà phê tại Bảo Lộc cần có những giảipháp canh tác bền vững nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu, trong đó trồng câyche bóng trên vườn cà phê là một trong những giải pháp q

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bảo Lộc là một trong những vùng trồng cà phê chủ lực của tỉnh LâmĐồng, với diện tích trồng cà phê năm 2014 là 8.350 ha và sản lượng đạt 22.200tấn nhân, đứng vị trí thứ 5 về sản lượng và diện tích cà phê của tỉnh Lâm Đồng[1] Trong những tháng mùa khô tại Bảo Lộc, nhiệt độ không khí thường lên caotrên 300C, kết hợp với gió mùa Tây Nam thổi mạnh, đồng thời nguồn nước tưới

từ suối Đại Bình, suối ĐamB’ri, sông Dar’Nga và hồ Nam Phương suy giảm nênnhiều vườn cà phê không có đủ nước tưới đã ảnh hưởng đến sinh trưởng pháttriển và giảm sản lượng của vườn cà phê Đối với những vườn cà phê khôngtrồng cây chắn gió, che bóng hoặc cây phủ đất, sản lượng cà phê còn bị sụt giảmnghiêm trọng ở vụ kế tiếp Do đó, sản xuất cà phê tại Bảo Lộc cần có những giảipháp canh tác bền vững nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu, trong đó trồng câyche bóng trên vườn cà phê là một trong những giải pháp quan trọng và cần thiết.Theo tác giả Đoàn Triệu Nhạn (1999) [3], cây che bóng có tác dụng cải thiệnđiều kiện khí hậu trên vườn cà phê, bảo vệ cây cà phê không bị ảnh hưởng củagió hại, bảo vệ và nâng cao độ phì đất, điều tiết năng suất và nâng cao chất lượng

cà phê Các loại cây che bóng đã được khuyến cáo trồng trên vườn cà phê là keo

dậu, Leucaena leucocephala và muồng đen, Cassia siamea Trong những năm

gần đây, do chạy theo năng suất với mong muốn đạt được năng suất tối đa trênmột diện tích canh tác nên nhiều người dân tại Bảo Lộc đã đốn bỏ các loại câyche bóng, chắn gió trong vườn cà phê Đồng thời, với việc lạm dụng quá nhiềuphân bón và thuốc bảo vệ thực vật trong phòng trừ dịch hại, vườn cà phê đã chonăng suất cao nhưng chỉ đạt được trong một vài năm, sau đó năng suất vườn càphê bắt đầu có dấu hiệu suy kiệt

Thiên ngân, Neolamarckia cadamba là một đối tượng cây trồng mới tại

Bảo Lộc Cây thiên ngân thuộc loại cây thân gỗ lớn, thẳng, có tốc độ phát triểnnhanh, thích hợp cho việc tái tạo rừng ở các lưu vực sông, các vùng đất bị xóimòn, vùng đất trống và dùng cho việc chắn gió trong những hệ thống Nông Lâmkết hợp Cây có thể cao tới 30m đến 35 m, đường kính thân đạt trên 100 cm sau

25 năm Cây thiên ngân thường gặp ở độ cao từ 450 m đến 650 m so với mựcnước biển và được trồng phổ biến ở các nước như Trung Quốc, Thái Lan, Ấn độ,Indonesia để cung cấp nguyên liệu cho ngành chế biến gỗ, dược liệu, thức ăn giasúc, mang lại nguồn thu nhập cao cho nhiều người dân ở các nước trên thế giới[19] Như vậy, thiên ngân là một trong những cây gỗ có nhiều tiềm năng và cógiá trị kinh tế, việc nghiên cứu sử dụng cây thiên ngân làm cây che bóng chovườn cà phê tại Bảo Lộc là rất cần thiết Xuất phát từ thực tế sản xuất cà phê tạiBảo Lộc, được sự nhất trí của Ủy ban Nhân dân thành phố Bảo Lộc và Trungtâm Nghiên cứu thực nghiệm Nông Lâm nghiệp Lâm Đồng, chúng tôi tiến hành

thực hiện đề tài: Thử nghiệm trồng cây thiên ngân che bóng vườn cà phê trên địa bàn thành phố Bảo Lộc.

2 Mục tiêu của đề tài

- Đánh giá được ảnh hưởng của mật độ trồng cây thiên ngân che bóng đếnđiều kiện sinh thái, năng suất, chất lượng, sâu bệnh hại, hiệu quả kinh tế củavườn cà phê.

3 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu ảnh hưởng của cây thiên ngân trồng che bóng ở các mật

độ khác nhau đến các yếu tố khí hậu, sâu bệnh hại, năng suất, chất lượng và hiệuquả kinh tế trên vườn cà phê tại Bảo Lộc

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Nguồn gốc, phân loại cây thiên ngân

1.1.1 Nguồn gốc

Cây thiên ngân, tên gọi khác là gáo trắng hoặc cà tôm, phân bố trong tự nhiên

ở 21030’ đến 22030’ vĩ độ bắc và 990 đến 1080 kinh đông Ở Việt Nam và một sốnước Đông Á thường gặp loài cây này ở độ cao từ 450 m đến 650 m, rất hiếmthấy ở độ cao từ 850 m đến 1.000 m Cây thiên ngân thích hợp với những vùng

có nhiệt độ không khí bình quân năm từ 20 đến 240C, lượng mưa bình quân từ1.200 đến 2.000 mm [4]

1.1.2 Phân loại

Giới (regnum) : Plantae

Bộ (ordo) : Gentianales

Họ (familia) : Rubiaceae

Chi (genus) : Neolamarckia

Loài (species) : Neolamarckia cadamba

Danh pháp đồng nghĩa:

Nauclea cadamba Roxb

Anthocephalus cadamba (Roxb.) Miq

Anthocephalus indicus var glabrescens H.L.Li

Samama cadamba (Roxb.) Kuntze

Anthocephalus morindifolius

Nauclea megaphylla S.Moore

Neonauclea megaphylla (S.Moore) S.Moore

Sarcocephalus cadamba (Roxb.) Kurz

a) Cây gáo vàng (Phay vi), Nauclea orientalis

Thân cao 20 m, cành ngang, lá bầu dục, đuôi lá hình tim, lá dài 20 cm vàrộng 8 cm Lá kèm tròn hoặc bầu dục Có 7-10 đôi gân bên Hoa màu vàng ngàhợp thành tự đầu Quả kép mập, dài 2,5-3 cm Phân bố ở các tỉnh từ Trung đếnNam Bộ, mọc những nơi ẩm, gần nước Gỗ màu vàng, mềm, dễ chế biến nhưngkhông bền, dùng để đóng đồ hay xẻ ván

b) Cây gáo trắng (Cây thiên ngân), Neolamarckia cadamba

Thân có thể cao tới 30 m, đường kính có thể đạt tới 90 cm, cành mọc đối

Vỏ màu xám nâu đến xám đen, nứt dọc nông Lá hình bầu dục, trái xoan hoặchình trứng ngược, đầu lá nhọn, gốc lá tròn hoặc thuôn dài, có từ 8-15 đôi gânbên Lá kèm hình ngọn giáo, dài 1,3 cm, rụng sớm Hoa mọc thành từng cụm ởđầu cành, màu vàng da cam Quả nang to, đường kính 4,5 cm chứa nhiều quảnhỏ, kích cỡ 0,5 cm, hạt màu đen nhạt, có cạnh Câu thiên ngân phân bố ở cácnước Lào, Thái Lan, Ấn Độ, … Ở Việt Nam, cây thiên ngân có ở hầu hết ở cáctỉnh miền Trung Du và miền núi từ Bắc vào Nam Cây thiên ngân ưa ánh sáng,thích hợp với đất có tầng canh tác dày, sinh trưởng rất nhanh, tái sinh hạt rất tốt

ở nơi hoàn toàn sáng Gỗ màu trắng hơi vàng, mềm, nhẹ, ùng để tiện, khắc, làmdiêm, văn phòng phẩm và đóng đồ thông thường

c) Cây gáo lá tròn, Haldina cordifolia

Cây gỗ lớn hoặc trung bình, lá rụng trong mùa khô Vỏ dày màu trắng, nứtdọc hoặc bong mảng, thịt vỏ đỏ nhạt Cành non vuông, thường có lông màu xámtro Lá hình tròn, đầu lá có mấu nhọn, gốc lá hình tim, dài 10-30 cm, rộng 8-25

cm, cuống lá lúc non màu đỏ, gân bên từ 2-3 đôi Lá kèm tròn thuôn, cong hìnhthìa, có lông Hoa màu vàng, mọc ở nách lá gần ngọn, hợp thành hoa tự đầu Quảnang hợp thành quả kép, mỗi quả có từ 6-8 hạt có 2 cánh nhỏ ở 2 đầu Phân bố ởcác nước Lào, Thái Lan, Ấn Độ, … Ở Việt Nam thường được phân bố trong cáckiểu rừng thứ sinh nửa rụng lá hoặc thường xanh ở hầu khắp các tỉnh từ Trungđến Nam Bộ Cây ưa sáng, mọc tương đối nhanh Gỗ giác lõi phân biệt, thớ mịn,khá cứng và nặng, tỷ trọng từ 0,74 đến 0,78, dễ gia công, dùng trong xây dựng

và xuất khẩu [4]

1.2 Tình hình sử dụng cây thiên ngân

Theo tác giả Haruni Krisnawati (2014) [12], cây thiên ngân được trồngtrên quy mô lớn tại Indonesia kể từ năm 1930 nhằm tái sinh rừng tự nhiên vàcung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp gỗ Loài cây này ngày càng quantrọng đối với ngành công nghiệp gỗ tại Indonesia đặc biệt khi nguồn cung cấp gỗlàm ván ép từ gỗ rừng tự nhiên giảm Nhiều đồn điền trồng cây thiên ngân ở cáctỉnh Sumatra, Riau và Kalimantan tại Indonesia trong những năm gần đây đã vàđang mở rộng diện tích trồng thiên ngân trên đất trồng gỗ Tếch đã thu hoạch.Các thành phần chính của vỏ và rễ cây thiên ngân như: Triterpenes, glycosidestripernoid, Alkaloid indol cadambine, 3α-dihydrocadambine, Isocadamine vàSodihydrocadambin được dùng để sản xuất thuốc điều trị sốt, các bệnh về máu,bệnh ngoài da và bệnh phong tại Ấn Độ Lá của cây thiên ngân có kích thướclớn, chứa nhiều chất dinh dưỡng, được dùng làm thức ăn chăn nuôi và khi rụngxuống, phân hủy vào đất sẽ cải tạo tốt các tính chất của đất Axit Cholorogenicphân lập từ lá của cây thiên ngân dùng để sản xuất thuốc phòng trị ký sinh trùngtrên người và động vật Hoa của thiên ngân đã được dùng trong công nghệ tinhchiết các hoạt chất dùng làm nước hoa, quả có mùi vị thơm ngon và ăn được

Với đặc tính thân cao, lá to, tán đứng cao vút, bề thế, thiên ngân còn là một loạicây quý trong công viên, lâm viên Ở Ấn Độ và các nước có tôn giáo theo đạoHin-đu thì thiên ngân được trồng như là một loài cây linh thiêng trong các ngôiđền thờ [19]

1.3 Tình hình nghiên cứu về cây thiên ngân

Kết quả nghiên cứu về kỹ thuật nhân giống cây thiên ngân

Kết quả nghiên cứu theo phương pháp gieo hạt tại Indonesia năm 2014cho thấy, gieo 0,5 gam hạt thiên ngân trên đất sạch cho tỷ lệ nẩy mầm cao nhất(100%), tiếp đến là gieo trên giá thể pha trộn cát và đất theo tỉ lệ 1:1 cho tỷ lệnẩy mầm là 90% Giá thể phù hợp nhất cho giai đoạn cây con trong vườn ươmbao gồm đất, phân bò và trấu hun theo tỷ lệ 3:1:1, kết quả này đang được ápdụng rộng rãi tại các vùng trồng thiên ngân ở Indonesia (Dẫn theo HaruniKrisnawati, 2014) [12]

Kết quả nghiên cứu về mật độ trồng cây thiên ngân

Khoảng cách trồng cây nhiên ngân trong rừng tái sinh thường là khoảng 4×3-4 m, tuy nhiên khoảng cách hẹp hơp là 3×2 m cũng được sử dụng Mộtkhoảng cách rộng hơn là 4-5×4-5 m đã được áp dụng phổ biến bởi các nông hộtại Kalimantan thuộc Indonesia; một số đồn điền tại Indonesia đã trồng xen câythiên ngân với cây ăn quả, cây lương thực, cây cao su và lúa nương (Dẫn theoHaruni Krisnawati, 2014) [12] Những kết quả nghiên cứu tại Indonesia đãchứng tỏ thiên ngân có thể trồng xen với nhiều loại cây trồng khác

3-Kết quả nghiên cứu về sâu, bệnh hại trên cây thiên ngân

Không có bệnh nghiêm trọng trên cây thiên ngân được trồng ở Indonesia,

nấm Gloeosporium anthocephali có thể gây rụng lá một phần hoặc hoàn toàn

nhưng không ảnh hưởng đến sinh trưởng phát triển của cây Có một số loài côntrùng thuộc họ Bọ hung xuất hiện và gây hại trên cây thiên ngân trong các đồnđiền ở phía Đông Kalimantan, ấu trùng màu trắng của loài côn trùng này đã ăn

rễ, trưởng thành gây hại cây thiên ngân giai đoạn 1-2 năm tuổi tại Indonesia.Mặc dù cây thiên ngân bị gây hại trên lá rất nặng nhưng chúng có khả năng hồiphục tốt (Dẫn theo Haruni Krisnawati, 2014) [12]

Kết quả nghiên cứu về phân bón cho cây thiên ngân

Áp dụng phân bón lót lúc trồng là cần thiết đối với sự sinh trưởng pháttriển của cây thiên ngân Tuy nhiên, một số nông hộ tại phía Nam Kalimantanthuộc Indonesia đã bón thúc từ 2-3 lần/năm cho cây thiên ngân giúp cây sinhtrưởng tốt hơn Urê và Triple super phốt phát (TSP) là các loại phân bón được sửdụng rộng rãi nhất tại Indonesia cho cây thiên ngân Bón phân urê khoảng 15gam cho mỗi cây thiên ngân và bón xung quanh gốc sẽ kích thích cây sinhtrưởng nhanh hơn trong giai đoạn 1 đến 2 năm tuổi (Dẫn theo Haruni Krisnawati,2014) [12]

1.4 Tình hình nghiên cứu về cây che bóng cho vườn cà phê trên thế giới và tại Việt Nam

1.4.1 Trên thế giới

Kết quả nghiên cứu về khí hậu trên vườn cà phê trồng cây che bóng

Một trong những tác động chính của cây che bóng là giảm được nhiệt độcao và nâng cao nhiệt độ thấp trong vườn cây, điều này đặc biệt quan trọng ởnhững nơi có độ cao lớn Tại Indonesia đã ghi nhận, nhiệt độ không khí ở vườn

cà phê có cây che bóng vào ban ngày giảm 70C và tăng 30C vào ban đêm so vớivườn cà phê không được che bóng (Lambot và Bouharmont, 2004) [13]

Một số vùng trồng cà phê của Brazil, cây che bóng trồng trên vườn cà phêvới mục đích nâng cao nhiệt độ trong vườn cây vào ban đêm để hạn chế tác hạicủa sương muối hơn là giảm nhiệt độ cao vào ban ngày (Kumar và Tieszer,1980) [11] Theo tác giả Canell (1974) [6], trong điều kiện không che bóng vớinhiệt độ 200C thì cường độ quang hợp là 7 mMol CO2/m 2 lá/giây thấp hơn so vớiđiều kiện được che bóng là 14 đến 15 mMol CO2/m2 lá/giây Theo Kurma vàTieszen (1980), điểm bão hòa ánh sáng trong quá trình quang hợp của cây cà phêkhá thấp, lá được chiếu sáng hoàn toàn có cường độ quang hợp từ 500 đến 600mMol CO2/m2 lá/giây và đối với lá được che bóng là 300 mMol CO2/m2 lá/giây.Cường độ quang hợp bắt đầu giảm mạnh khi nhiệt độ bề mặt lá trên 20 đến 250C.

Kết quả nghiên cứu một số tính chất hóa học của đất trên vườn cà phê có cây che bóng

Cây che bóng có tác dụng cải thiện được độ phì đất nhờ cây che bóng có

bộ rễ ăn sâu có thể khai thác dinh dưỡng ở các tầng đất sâu mà cây cà phê không

sử dụng được, lá của cây che bóng khi rụng sẽ cung cấp cho đất chất dinh dưỡng

và còn có tác dụng che phủ đất Các cây che bóng thuộc họ đậu có khả năng tổnghợp được đạm thông qua quá trình cố định N, số lượng này có thể lên đến 40 kg

N/ha (Muscher, 2001) [14] Cây vông, Erythrina poeppiana có lượng cành rơi và

lá rụng để lại khoảng 270 kg N, 60 kg P và 150 kg K/ha/năm (Lambot vàBouharmont, 2004) [13] Kết quả nghiên cứu của tác giả Khamyong (1989) [10]

về các hệ thống Nông Lâm kết hợp (cà phê chè + cây che bóng) ở vùng núi phíaBắc Thái Lan cho thấy: Vườn cà phê chè không có cây che bóng, lượng đạm chỉtăng lên 9,39 kg N/ha/năm, còn ở các vườn cà phê chè có cây che bóng, lượngđạm tăng lên từ 26,83 kg/ha/năm đến 38,71 kg N/ha/năm

Kết quả nghiên cứu về năng suất của vườn cà phê có cây che bóng

Nghiên cứu của Muscher (2004) [15] cho thấy, trong điều kiện bón phân

đầy đủ với cây che bóng cho vườn cà phê là muồng giấy, Albizzia stipulate thì

khi che bóng nhẹ (20 cây/ha) năng suất giảm 9%, che bóng trung bình (50cây/ha) năng suất giảm 25%, che bóng dày (105 cây/ha) giảm 34% so với vườn

cà phê không che bóng Theo kết quả nghiên cứu của Bote và Paul (2011) [5], càphê trồng có che bóng cho năng suất thấp hơn so với cà phê trồng dưới ánh nắngmặt trời trực tiếp, nhưng sự khác biệt này không có ý nghĩa thống kê Tuy nhiên,các tác giả cho rằng sản lượng vừa phải sẽ bền vững hơn so với một năng suất tối

đa và sự bền vững sẽ quan trọng hơn đối với nông dân sản xuất nhỏ truyềnthống Hơn nữa, cây che bóng là một cách khác để có thu nhập thông qua cácchứng chỉ hấp thụ carbon, chất đốt, gỗ và trái cây Vì vậy trồng cà phê trong một

hệ thống Nông Lâm kết hợp được xã hội chấp nhận hơn, kinh tế hơn và môitrường bền vững hơn so với trồng cà phê dưới ánh nắng mặt trời trực tiếp.Nghiên cứu của Elevitch (2009) [8], cây che bóng có thể không làm năng suất càphê cao hơn nhưng giúp cây sinh trưởng tốt hơn Ở mức độ che bóng vừa phải(dưới 50%) không ảnh hưởng đến năng suất cà phê Nghiên cứu này đề xuất nênche bóng ở mức dưới 50% để không ảnh hưởng đến năng suất cà phê Nhữngnghiên cứu của Soto Lorena (2000) [16] tại Mê-hi-cô cho thấy, mật độ cà phê cóảnh hưởng rõ nét đến năng suất cà phê, tỷ lệ che bóng và loại cây che bóng cũngảnh hưởng đến năng suất cà phê: Năng suất cà phê có thể giữ nguyên với tỷ lệche bóng dưới 48% nhưng năng suất cà phê sẽ bị giảm khi tỷ lệ che bóng trên50% Mặt khác, năng suất có xu hướng giảm ở vườn cà phê có cây che bóng là

mắc ca, Macadamia do tán cây rất dày và không để ánh sáng xuyên qua như những cây che bóng khác Năng suất vẫn khá cao dưới tán cây quả khỉ, Samanea

saman với mức che bóng có thể lên tới 90% do cây này có tán mỏng cho phép

ánh sáng xuyên qua vào buổi sáng sớm và chiều muộn, đặc biệt nếu những cànhthấp được cắt tỉa Như vậy, nếu xem xét những nhân tố môi trường khác nhau,che bóng và không che bóng có làm ảnh hưởng năng suất hay không còn phụthuộc vào phạm vi các điều kiện môi trường đặc thù của từng địa phương Trongcác nghiên cứu ở trên đã cho thấy trồng cây che bóng có xu hướng giảm năngsuất cà phê

Kết quả nghiên cứu về chất lượng cà phê trên vườn có cây che bóng

+ Khối lượng quả và kích thước hạt cà phê: Khối lượng quả ở vườn cà

phê có cây che bóng tăng 11 đến 14% so với vườn cà phê không có cây che docây che bóng có tác dụng làm giảm nhiệt độ trên vườn cà phê và kéo dài thờigian chín của quả (Muscher, 2001) [14] Kết quả nghiên cứu của Bote và Paul(2011) [5] cho thấy, hai giống Catimor và Catura có sự tăng đáng kể về kích cỡnhân khi tăng mức che bóng Có che bóng tỷ lệ hạt to tăng 20% ở giống Caturra

và tăng tới 29% đối với giống Catimor so với không che bóng Tương tự, hạt nhỏgiảm 14% với giống Catimor và 9% ở Caturra

+ Tỷ lệ tươi/nhân: Nghiên cứu của Muschler (2001) [15], tỷ lệ giữa quả

tươi và hạt còn vỏ thóc và nhân không có sự khác biệt giữa các mức che bóngkhác nhau

+ Hình dạng hạt và thuộc tính về cảm quan: Che bóng và cao độ có ảnh

hưởng tích cực đến kích cỡ nhân và thành phần hóa học Khi có che bóng, chấtlượng cà phê về các thành phần sinh hoá, bao gồm cả hàm lượng caffeine, chấtbéo và acid chlorogenic được nâng cao Dưới điều kiện che bóng, giống Catimor

có hương vị đặc trưng và cải thiện đáng kể hình dạng hạt nhân sống, nhân rang,

cả hai chỉ tiêu về thử nếm (thể chất và độ acid) Từ những cải thiện về hương vị

và hình dạng hạt dưới điều kiện che bóng có thể kết luận rằng chất lượng cà phê

về mặt cảm quan tăng đáng kể nhờ che bóng Các thuộc tính về cảm quan đượccải thiện nhờ che bóng cũng được báo cáo từ những vùng cà phê Honduras vàđối với giống Catuai ở vùng Guatemala (Muscher, 2004) [15] Cây che bóng làmtăng độ acid và hàm lượng đường sucrose của giống Catuai, cả hai đều là thànhphần quan trọng trong đánh giá cảm quan Lý do dẫn đến kết quả trên là do quátrình chín chậm nhờ che bóng, cải thiện điều kiện tiểu khí hậu (Jayarama, 2006)[9] Theo tác giả Descroix và Snoeck (2004) [7] đã tổng kết và đưa ra nhữngnhận định sau đối với cây che bóng trên vườn cà phê:

Ưu điểm: Giảm cường độ ánh sáng cao trong mùa nóng, tránh hiện tượngsai cành, sai quả quá mức gây hiện tượng khô cành quả Điều hòa nhiệt độ trongvườn cà phê, hạn chế hiện tượng sương giá Hạn chế tác hại của gió, cỏ dại vàthoát hơi nước trong mùa khô, cải thiện được độ phì của đất Cây che bóng còncải thiện được phẩm chất của sản phẩm cà phê, làm chậm quá trình chín của quảdẫn tới tăng kích thước hạt, độ axit và chất thơm Nhược điểm: Trong điều kiệnkhô hạn, cây che bóng cạnh tranh nước với cây cà phê chè Khi rong tỉa cành lácây che bóng dễ gây hại cho cà phê Cây che bóng ức chế sự phân hóa mầm hoakhiến cây ra hoa ít, hạn chế năng suất Trong các vườn có cây che bóng, phảnứng của cây cà phê với phân bón giảm đi

1.4.2 Tại Việt Nam

Theo tác giả Đoàn Triệu Nhạn (1999) [3], trên các lô cà phê có cây chebóng là muồng đen và keo dậu tại Buôn Ma Thuột trong mùa khô cho thấy:

+ Các cây muồng đen và keo dậu làm giảm bức xạ mặt trời chiếu tới táncây cà phê tương ứng là 41% và 12% so với vùng đất trống

+ Các hàng cây chắn gió quanh lô làm tốc độ gió trong vườn cà phê giảm

đi 41% Nếu các lô vừa có đai rừng chắn gió, vừa có cây che bóng thì tốc độ giógiảm mạnh, từ 74% đến 87%

+ Trong các lô có cây che bóng là keo dậu và muồng đen, nhiệt độ khôngkhí tối cao ở gần mặt đất thấp hơn ở vùng đất trống tương ứng là 2,70C và 5,30C

+ Cà phê trong các lô không có cây che bóng xấu hơn cà phê trong các lôgần kề có cây che bóng cùng điều kiện chăm sóc và đất đai

+ Khi điều tra các mô hình trồng xen trong vườn cà phê cũng nhận thấycác cây che bóng có tác dụng cải thiện hóa tính của đất rõ rệt

+ Sự bùng nổ các loại dịch bệnh trong những năm gần đây tại Đắk Lắknhư rệp sáp năm 1993, bệnh thối rễ năm 1996 đều liên quan đến việc loại bỏ câyche bóng, mặt khác hiện tượng khô cành quả thường xuất hiện nhiều ở các vườn

có năng suất cao trên 4 tấn, lượng phân bón thấp và không có cây che bóng Câyche bóng hạn chế tác hại của sâu đục thân, bệnh khô cành quả nhưng làm tăngmức độ gây hại của bệnh gỉ sắt

Tóm lại, từ những kết quả nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước

chúng tôi nhận thấy: Trồng cây che bóng trên vườn cà phê có xu hướng làmgiảm năng suất cà phê nhưng cải thiện được chất lượng cà phê hạt, cải thiện tínhchất của đất trồng cà phê và hạn chế được mức độ gây hại của sâu đục thân, bệnhkhô cành quả, hạn chế tác hại của hiện tượng thời tiết đặc biệt như sương muối,khô hạn Nghiên cứu trồng cây thiên ngân che bóng trên vườn cà phê là mộttrong những nghiên cứu mới về cây che bóng cho vườn cà phê tại Bảo Lộc

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng nghiên cứu

+ Cây thiên ngân 6 tháng tuổi, chiều cao 15-20 cm, sinh trưởng và pháttriển tốt, bộ rễ khỏe mạnh, không biểu hiện bị sâu bệnh hại

+ Vườn cà phê vối giai đoạn kinh doanh, sinh trưởng phát triển tốt, vườncây đồng đều

2.2 Nội dung nghiên cứu

(1) Điều tra, phân tích loại hình có cây che bóng và không có cây che bóngtrong canh tác cà phê trên địa bàn thành phố Bảo Lộc

(2) Nghiên cứu ảnh hưởng của các mật độ trồng cây thiên ngân đến điềukiện sinh thái; năng suất; chất lượng; sâu bệnh hại và hiệu quả kinh tế của vườn

cà phê

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Điều tra, phân tích loại hình có cây che bóng và không có cây che bóng trong canh tác cà phê trên địa bàn thành phố Bảo Lộc

* Địa điểm và thời gian điều tra

- Địa điểm: Xã ĐamBri, xã Đại Lào và phường Lộc Phát là 3 xã/phường

có diện tích cà phê lớn nhất tại Bảo Lộc

- Thời gian: 2 tháng (từ tháng 06 đến tháng 08 năm 2013)

* Phương pháp điều tra

- Áp dụng phương pháp điều tra theo vùng đại diện của thành phố Bảo

Lộc và áp dụng phương pháp đánh giá nhanh nông thôn (RRA: Rapid Rural

Appraisal) Số liệu thứ cấp được thu thập qua kênh thông tin chủ lực (KIP: KeyInformant Panel).

- Áp dụng phương pháp đánh giá có sự tham gia (PRA: Participatory RuralAppraisal)

- Áp dụng phương pháp điều tra theo phương pháp chọn hộ ngẫu nhiênnhằm mục đích xác định được các phân bố ngẫu nhiên về quy mô diện tích, hiệntrạng sử dụng cây che bóng cho vườn cà phê Thu thập các thông tin về tìnhhình sản xuất của nông hộ thông qua phiếu điều tra soạn trước, dạng câu hỏi vàbiểu mẫu theo qui định chung đối với cây lâu năm cho quả Kết hợp điều tra vớiphỏng vấn trực tiếp nông hộ về tình hình sản xuất, tiêu thụ các sản phẩm

- Qui mô: 40 hộ/địa điểm điều tra, mỗi hộ được thể hiện bằng 1 phiếu điềutra Điều tra ở xã Đambri (40 hộ), xã Đại Lào (40 hộ), phường Lộc Phát (40 hộ).Tổng số hộ điều tra là 120 hộ

- Chỉ tiêu điều tra chủ yếu: Diện tích (ha), sản lượng (tấn nhân), loại hìnhcanh tác (có cây che bóng và không có cây che bóng), loại cây che bóng, mật độcây che bóng, chi phí sản xuất, thu nhập của nông hộ

- Kết quả điều tra được xử lý, phân tích theo phần mềm Excel 2007

2.3.2 Nghiên cứu ảnh hưởng của các mật độ trồng cây thiên ngân đến điều kiện sinh thái; năng suất; chất lượng; sâu, bệnh hại và hiệu quả kinh tế của vườn cà phê

* Địa điểm và thời gian thực hiện

- Thời gian: Từ tháng 09/2013 đến tháng 06/2016

- Địa điểm: Thí nghiệm được tiến hành tại 3 vườn cà phê kinh doanh tạiBảo Lộc như ở bảng 2.1

Bảng 2.1 Thông tin chung về 3 vườn cà phê trồng cây thiên ngân che

Năng suất

(tấn nhân/ ha)

1 Dương Xuân Thủy Thôn 11, ĐamBri 1,8 2000 3,4

2 Trần Viết Châu Thôn 7, Lộc Phát 2,2 2003 3,4

3 Phan Thanh Tùng Thôn 11, Đại Lào 1,9 2004 3,5

Ghi chú: Mật độ trồng của các vườn cà phê là 1.111 cây/ha

* Phương pháp nghiên cứu

- Công thức thí nghiệm: Thí nghiệm gồm 4 công thức tương ứng với các

mật độ trồng cây thiên ngân như bảng 2.2

Bảng 2.2 Các công thức thí nghiệm và mật độ trồng cây thiên ngân

Công thức Mật độ trồng cây thiên ngân (cây/ha)

- Quy mô thí nghiệm: Số ô thí nghiệm là 12 ô (4 công thức x 3 địa điểm);tổng diện tích thí nghiệm là 5,9 ha.

Sơ đồ 2.1 Sơ đồ bố trí các công thức thí nghiệm về mật độ trồng cây thiên ngân

che bóng trên các vườn cà phê tại Bảo Lộc

- Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi:

+ Sinh trưởng và phát triển của cây thiên ngân trên vườn cà phê (theo dõi

30 cây thiên ngân/công thức thí nghiệm)

Tỷ lệ cây sống sau trồng 3 tháng (%) = số cây sống/tổng số cây trồng x 100

Chiều cao cây (m): Dùng thước dây 10 m, đo từ mặt đất đến vị trí cao nhất trên thân cây thiên ngân.Đường kính tán (m): Dùng thước dây 10 m, đo từ đầu

cành này đến đầu cành đối diện qua thân chính của cây thiên ngân

Đường kính thân cây (cm): Dùng thước kẹp Palmer, đo ở vị trí cách mặt đất

5 cm trên thân chính của cây thiên ngân

Số cặp cành cấp 1 (cặp cành): Đếm số cặp cành cấp 1 trên thân chính của

cây thiên ngân

+ Ảnh hưởng của các mật độ trồng cây thiên ngân che bóng đến mức độ nhiễm sâu, bệnh hại trên vườn cà phê

Tiến hành điều tra mức độ của sâu, bệnh hại trên cây thiên ngân và cây càphê theo QCVN 01-38/2010/BNNPTNT Phân cấp mức độ nhiễm sâu, bệnh hạitrên các công thức thí nghiệm được trình bày ở bảng 2.3

Bảng 2.3 Phân cấp mức độ nhiễm, sâu bệnh hại

Mức độ nhiễm Ký hiệu Tỷ lệ cây bị nhiễm sâu, bệnh hại (%)

Cường độ ánh sáng (lux): Sử dụng máy đo cường độ ánh sáng Extech

EA30 (400.000 lux) với thông số kỹ thuật là dải đo Lux 40, 400, 40.000,400.000 lux, 0,01 ± 3% rdg + 0,5% FS Tiến hành, đo cường độ ánh sáng bênngoài tán cây cà phê, cách mặt đất 1m, đo 30 cây/công thức thí nghiệm

Nhiệt độ ( 0 C), ẩm độ không khí (%): Sử dụng máy đo nhiệt độ, độ ẩm

không khí Extech 445703 với thông số kỹ thuật là đo độ ẩm từ 10 đến 90%, cấpchính xác ± 6%, nhiệt độ -100 đến 600C, cấp chính xác ±10C Tiến hành đo 10điểm theo 2 đường chéo góc cho mỗi công thức thí nghiệm

Ẩm độ đất (%): Sử dụng máy đo độ ẩm đất PMS 714 với thông số kỹ thuật

là thang đo 0-50%, độ phân giải 0,1% Tiến hành đo 10 điểm theo 2 đường chéogóc cho mỗi công thức thí nghiệm

Các chỉ tiêu về khí hậu được đo 3 lần vào mùa khô (tháng 1, tháng 2, tháng3), 3 lần vào mùa mưa (tháng 8, tháng 9, tháng 10), thời điểm từ 11-13 giờ củangày theo dõi, khi cây thiên ngân đã thực hiện chức năng là cây che bóng.

Hóa tính đất: Phân tích hàm lượng dinh dưỡng trong đất trước và sau khitrồng cây thiên ngân (pHKCl, Hàm lượng hữu cơ tổng số, N tổng số, P tổng số, Ktổng số, Ca 2+, Mg 2+) Mẫu đất của mỗi công thức thí nghiệm được lấy theo 5đường chéo góc của công thức thí nghiệm, tại hố trồng cây thiên ngân, ở độ sâu

từ 0-30 cm Sau đó trộn đều lại với nhau thành mẫu đất của mỗi công thức

+ Ảnh hưởng của các mật độ trồng cây thiên ngân che bóng đến năng suất

và chất lượng của vườn cà phê

Năng suất thực thu (tấn nhân/ha): Theo dõi trong 3 năm vào thời điểm

thu hoạch, bằng cách cộng dồn sản lượng quả tươi của từng đợt thu hoạch đểtính ra năng suất thực thu của các công thức thí nghiệm

Chất lượng hạt cà phê: Số quả chín/1kg (quả), tỷ lệ quả tươi/nhân, khối lượng 100 nhân (gam), tỷ lệ nhân trên sàng loại 1 (%).

+ Hiệu quả kinh tế:

Hiệu quả kinh tế được thực hiện dựa vào số liệu thu thập tại các công thứcthí nghiệm qua 3 năm (2013, 2014, 2015): Chi phí đầu vào cho cây cà phê vàcây thiên ngân, sản lượng cà phê và sản phẩm từ cây thiên ngân, giá bán cà phênhân và cây thiên ngân

Lãi ròng (triệu đồng/ha) = Tổng thu nhập – Tổng chi phí

Tổng thu nhập (triệu đồng/ha) = Số lượng sản phẩm x đơn giá

Tổng chi phí (triệu đồng/ha) = Chi phí trực tiếp + Chi khác (vận chuyển,

khấu hao thiết bị, …)

Hiệu quả kỹ thuật (%) = (Nt - Nc) x 100

Nc

Nt: Năng suất thực thu ở công thức trồng cây thiên ngân

Nc: Năng suất thực thu ở công thức đối chứng

- Phương pháp xử lý số liệu: Xử lý số liệu theo phương pháp thống kê sinhhọc bằng phần mềm Statistix 9.0, vẽ biểu đồ bằng phần mềm MS Excel 2007

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

3.1 Kết quả điều tra, phân tích loại hình có cây che bóng và không có cây che bóng trong canh tác cà phê trên địa bàn thành phố Bảo Lộc

3.1.1 Đặc điểm nguồn nhân lực sản xuất cà phê tại các địa điểm điều tra

Kết quả điều tra đánh giá nguồn nhân lực của các hộ trồng cà phê tại 3 xã/phường điều tra trên địa bàn thành phố Bảo Lộc được thể hiện ở bảng 3.1

Bảng 3.1 Đặc điểm nguồn nhân lực tại các địa điểm điều tra

Địa điểm điều tra

Trung bình ĐamBri Lộc

Phát

Đại Lào

Kết quả ở bảng 3.1 cho thấy:

Độ tuổi trung bình của các chủ hộ là 52,6 tuổi; đây là độ tuổi có nhiềukinh nghiệm trong sản xuất cà phê Các chủ hộ có trình độ học vấn từ cấp 2 đếncấp 3 chiếm tỷ lệ cao, đây có thể xem là lợi thế lớn cho sản xuất cà phê tại BảoLộc vì cà phê là cây công nghiệp lâu năm đòi hỏi kỹ thuật canh tác cao Với trình

độ học vấn từ cấp 2 trở lên, các chủ hộ có khả năng tiếp cận được các tiến bộkhoa học nói chung và kỹ thuật canh tác cây cà phê

Bình quân số nhân khẩu của hộ trồng cà phê là 4,8 người/hộ; bình quânmỗi hộ có 2,3 lao động/hộ Đây là điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng lao động

để chăm sóc vườn cà phê Theo tác giả Phan Quốc Sủng (1999) [3], 01 ha cà phêkinh doanh cần 2 lao động chính Tuy nhiên, do nhu cầu lao động trong các vụthu hoạch cà phê vào thời điểm cuối năm thường rất cao nên các hộ trồng cà phêthường phải thuê lao động ở các địa phương khác để tham gia thu hái cà phê

3.1.2 Diện tích vườn cà phê tại các nông hộ điều tra

Diện tích vườn cà phê của các nông hộ điều tra được thể hiện ở bảng 3.2

Bảng 3.2 Qui mô diện tích vườn cà phê của các nông hộ điều tra

vị

Địa điểm điều tra Trung

bình ĐamBri Lộc Phát Đại Lào

Kết quả ở bảng 3.2 cho thấy: Có 39,2% số hộ có diện tích trồng cà phê

<10.000 m2/hộ, trong khi đó chỉ có 27,5% số hộ có diện tích vườn cà phê >20.000 m2/hộ và 33,3 % số hộ có diện tích vườn cà phê từ 10.000 m2/hộ đến

20.000 m2/hộ Như vậy, về qui mô diện tích trồng cà phê của các nông hộ tại cácđịa điểm điều tra là không lớn, diện tích trồng cà phê của nông hộ dưới 10.000

m2/hộ chiếm tỷ lệ cao, thể hiện sản xuất cà phê tại Bảo Lộc đang ở hiện trạngnhỏ lẻ về quy mô, đây cũng chính là trở ngại cho quá trình canh tác cũng nhưứng dụng các giải pháp kỹ thuật như trồng cây che bóng trên vườn cà phê

3.1.3 Đặc điểm vườn cà phê tại các địa điểm điều tra

Kết quả điều tra về đặc điểm của vườn cà phê được thể hiện ở bảng 3.3

Bảng 3.3 Đặc điểm của vườn cà phê tại các địa điểm điều tra

Đơn vị tính: % số hộ điều tra

Chỉ tiêu

Địa điểm điều tra Trung

bình ĐamBri Lộc Phát Đại Lào

1 Tuổi vườn cà phê

Kết quả ở bảng 3.3 cho thấy: Phần lớn các vườn cà phê tại Bảo Lộc đang ở

độ tuổi kinh doanh ổn định từ 10 đến 20 năm trồng, chiếm tỷ lệ là 69,2% Những

vườn cà phê có độ tuổi < 10 năm trồng chiếm tỷ lệ 29,2% Các vườn cà phê có

độ tuổi > 20 năm trồng chiếm tỷ lệ thấp, 1,6%

Đa số các vườn cà phê tại Bảo Lộc đều sử dụng cây cà phê thực sinh đểtrồng trong giai đoạn kiến thiết cơ bản, chiếm tỷ lệ 80,0% số hộ điều tra, nguyênnhân là trong khoảng 20 năm trước, kỹ thuật ghép cà phê chưa phổ biến, câyghép cà phê chưa được sản xuất và kinh doanh rộng rãi nên phần lớn các hộ dântại Bảo Lộc tự sản xuất cây thực sinh để trồng hoặc mua hạt giống, cây giốngthực sinh tại Cơ sở sản xuất cây giống cà phê Trường Sơn và Viện Khoa học Kỹthuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên Việc sử dụng cây cà phê ghép trong nhữngnăm gần đây mới được phổ biến do có nhiều cơ sở sản xuất cây ghép hình thành

và được công nhận, những giống mới có năng suất cao như TR4, TR9, TR11,TS1, TS2 và TS4 được Sở Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn tỉnh Lâm Đồngkhuyến cáo sử dụng tại những vùng chuyên canh cà phê Tuy vậy, việc sử dụngcây giống ghép của các hộ dân điều tra chỉ chiếm 20,0%, trồng cây giống cà phêghép có nhiều ưu điểm như: Có độ đồng đều cao của vườn cây, cây ghép nhanhcho thu hoạch Tuy nhiên, trong giai đoạn kiến thiết cơ bản, nhất thiết phải cócây che bóng để cây cà phê ghép sinh trưởng tốt hơn do cây cà phê ghép chốngchịu với điều kiện bất lợi kém hơn so với cây cà phê thực sinh

3.1.4 Tình hình sử dụng cây che bóng trong canh tác cà phê tại Bảo Lộc

Vai trò của cây che bóng tạm thời trong vườn cà phê giai đoạn kiến thiết

cơ bản đã được nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước khẳng định Tuy nhiên,việc trồng cây che bóng lâu dài cho vườn cà phê đang là vấn đề tranh luận do cóliên quan đến mức độ thâm canh và năng suất thu hoạch Kết quả điều tra việc sửdụng cây che bóng cho vườn cà phê tại Bảo Lộc được thể hiện ở bảng 3.4

Bảng 3.4 Tỷ lệ vườn cà phê có cây che bóng tại Bảo Lộc

Chỉ tiêu Đơn

vị

Địa điểm điều tra Trung

bình ĐamBri Lộc Phát Đại Lào

Kết quả ở bảng 3.4 cho thấy: Đa phần các hộ dân trồng thuần không cócây che bóng cho vườn cà phê, chiếm tỷ lệ là 84,2% số hộ điều tra Số hộ có câyche bóng trên vườn cà phê (muồng đen, keo dậu) chiếm tỷ lệ thấp là 5,8 % số hộđiều tra Các hộ còn lại trồng các loại cây ăn quả trên vườn cà phê với mục đíchvừa che bóng vừa cho thêm thu nhập, chiếm tỷ lệ là 10,0% số hộ điều tra Mặc

dù hình thức trồng xen cây ăn quả trên vườn cà phê đã đạt được cả 2 mục đíchvừa che bóng và cho thêm thu nhập trong những năm vừa qua nhưng không phải

ở vườn cà phê nào tại Bảo Lộc cũng có thể áp dụng dễ dàng Nhiều hộ có vườn

cà phê xa nhà do không có điều kiện chăm sóc, bảo vệ vườn cà phê đầy đủ nênkhông trồng thêm các loại cây ăn quả trên vườn cà phê Trước đây, nhiều nông

hộ trên địa bàn thành phố Bảo Lộc đã trồng cây che bóng cho vườn cà phê theoquy trình hướng dẫn của Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm Nghiệp TâyNguyên nhưng sau đó đốn bỏ do quan niệm có cây che bóng thì năng suất thấphơn và trong điều kiện khí hậu tại Bảo Lộc thì không nhất thiết phải trồng câyche bóng cho cà phê Như vậy, hệ thống đai rừng chắn gió và cây che bóng đãkhông tồn tại được trong canh tác cà phê tại Bảo Lộc trong thời gian vừa qua

3.1.5 Đặc điểm của một số cây che bóng trên vườn cà phê tại Bảo Lộc

Sầu riêng, bơ và các loại cây che bóng truyền thống là muồng đen và keodậu đã được các nông hộ trồng che bóng trên vườn cà phê trong nhiều năm trước

đây Đánh giá về ưu nhược điểm của các loại cây che bóng và cây ăn quả đãđược các hộ dân trồng trên vườn cà phê tại Bảo Lộc được thể hiện ở bảng 3.5.

Bảng 3.5 Đặc điểm một số loại cây che bóng trên vườn cà phê tại Bảo Lộc

Sầu riêng,

Durio zibethinus

Thu sản phẩm hàng năm, che bóng

Thời gian tạo bóng mát chậm, khó bảo vệ sản phẩm

Bơ, Persea americana.

Thu sản phẩm hàng năm, che bóng

Thời gian tạo bóng mát chậm, khó bảo vệ sản phẩm.Muồng đen,

Cassia siamea

Che bóng , chi phí thấp

Thời gian tạo bóng mát chậm, sâu ăn lá

Keo dậu,

Leucaena glauca

Che bóng, chi phí thấp

Thời gian tạo bóng mát chậm, sâu ăn lá

Kết quả ở bảng 3.5 cho thấy: Ưu điểm của các loại cây ăn quả là sầu riêng

và bơ được các hộ điều tra đánh giá là không ảnh hưởng đến sinh trưởng pháttriển của vườn cà phê, nhưng tăng thêm thu nhập tùy theo độ tuổi và giá bán sảnphẩm Các giống sầu riêng và bơ được trồng che bóng trên vườn cà phê tại BảoLộc khá đa dạng như: Sầu riêng Monthong, sầu riêng trồng bằng hạt, bơ A034,

bơ A036 và bơ Booth7 Muồng đen, keo dậu có ưu điểm là không tốn công chămsóc nên chi phí thấp, tạo bóng mát cho vườn cà phê Nhược điểm của bơ và sầuriêng là chi phí trồng và chăm sóc cao do thời gian từ khi trồng đến thu hoạchdài, thời gian tạo bóng mát chậm từ 4-6 năm và khó bảo vệ sản phẩm đối vớinhững vườn cà phê có vị trí xa nơi ở của các nông hộ Đối với những cây chebóng truyền thống là muồng đen và keo dậu thì nhược điểm là thời gian tạo bóng

mát chậm từ 3-5 năm, có nhiều sâu gây hại, chưa mang lại thu nhập trên vườn càphê nên không được trồng phổ biến trên vườn cà phê tại Bảo Lộc.

3.1.6 Hiệu quả kinh tế giữa vườn cà phê có cây che bóng và không có cây che bóng tại Bảo Lộc

Hiệu quả kinh tế trong sản xuất cà phê là thước đo về năng lực sản xuấtcủa đất, phản ánh một cách tổng quát các nhân tố có quan hệ đến mức độ phùhợp của điều kiện tự nhiên, mức độ đầu tư Tại mỗi vùng có lợi thế khác nhau vềđiều kiện tự nhiên và xã hội, chế độ chăm sóc khác nhau Dựa vào giá cà phênhân, chi phí nhân công, vật tư nông nghiệp và thu nhập từ cây che bóng trênvườn cà phê Hiệu quả kinh tế giữa vườn cà phê có cây che bóng và không cócây che bóng được thể hiện ở bảng 3.6 cho thấy:

Năng suất thực thu ở các vườn cà phê không có cây che bóng là 3,96 tấnnhân/ha chênh lệch khá lớn so với năng suất thực thu ở vườn cà phê có cây chebóng là muồng đen (3,71 tấn nhân/ha) và keo dậu (3,78 tấn nhân/ha) Trong cácvườn cà phê có trồng cây che bóng là sầu riêng, bơ, muồng đen, keo dậu thìvườn cà phê trồng sầu riêng che bóng cho năng suất cao nhất là 3,92 tấn nhân/ha,vườn cà phê trồng muồng đen che bóng có năng suất thấp nhất là 3,71 tấnnhân/ha Các vườn cà phê trồng sầu riêng che bóng có tổng thu cao nhất là189,82 triệu đồng/ha do sầu riêng đã làm tăng thu nhập trên vườn cà phê Vườn

cà phê có trồng bơ che bóng cho tổng thu là 172,6 triệu đồng/ha cao hơn so vớicác vườn cà phê không có cây che bóng và vườn cà phê có cây che bóng làmuồng đen, keo dậu

Bảng 3.6 So sánh hiệu quả kinh tế giữa vườn cà phê có cây che bóng và vườn

cà phê trồng thuần tại Bảo Lộc trong niên vụ 2012-2013