Di sản và cảnh quan làng rèn đa sĩ đối mặt với vấn đề du lịch và đô thị hóa (tt)

Di sản cảnh quan làng rèn Đa Sĩ đối mặt với vấn để đỏ thị hóa và du lịchLỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học Kiến trúc Hà Nội đã thành lập nên

B ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

B ộ XÂY DựNG

ưỜNG ĐẠI HỌC KIÉN TRÚC HÀ NỘI

B ộ GIÁO DỤC VÀ THANH NIÊN

B ộ VĂN HÓA VÀ TRUYỀN THÔNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC QUỐC GIA TOULOUSE

NG UYỄN TH A N H PHƯƠNG

K H Ó A : 2 0 1 0 -2 0 1 2

DI SẢN VÀ CẢNH QUAN LÀNG RÈN ĐA s ĩ

Í>I MẶT VỚI VẤN ĐÈ DU LỊCH VÀ ĐÔ THỊ HÓA

Chuyên ngành : Thiết kế Đô thị, Di sản và Phát triển Ben vững

Luận văn Thạc sĩ Pháp ngữ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIÊN TRÚC HÀ NỘI I

PHÒNG ĐỌC PHÁP NGỮ !

NG Ư ỜI H Ư Ớ N G DẢN K H O A H Ọ C :

1 KTS JEAN M ICHEL KNOP

2 TS.KTS N G UYỄN THÁI HUYỀN

Hà Nội, năm 2012

Di sản cảnh quan làng rèn Đa Sĩ đối mặt với vấn để đỏ thị hóa và du lịch

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học Kiến trúc Hà Nội đã thành lập nên khoa Cao học Pháp ngữ giúp chúng tôi được đào tạo trong một môi trường học tập tốt để nâng cao kiến thức phục vụ cho công tác chuyên môn

Tôi xin chân thành cảm ơn toàn thể các thầy cô giáo tại khoa Cao học Pháp ngữ về sự định hướng, chỉ dẫn đã xây dựng cho chúng tôi một kiến thức nền tảng và kiến thức chuyên môn giúp tôi hoàn thành luận văn này

Tôi cũng muốn gửi lời cảm ơn đến ông Jean Michel Knop và bà Nguyễn Thái Huyền là hai giáo viên hướng dẫn trực tiếp tôi thực hiện luận văn Trong suốt thời gian thực hiện luận văn, mặc dù rất bận rộn trong công việc nhưng họ vẫn dành rất nhiều thời gian hướng dẫn và góp ý chỉ bảo cho tôi Sự giúp đỡ nhiệt tình và kiến thức sâu rộng của họ đã cho tôi những kinh nghiệm quý báu, là nguồn tư liệu quan trọng để thực hiện luận văn này

Tôi cũng xin cảm ơn gia đình, đồng nghiệp và bạn bè là những người đã động viên và tạo điều kiện tốt nhất đế tôi có thể hoàn thành luận văn của mình

Nếu không có được những sựu giúp đỡ quý báu trên, luận văn của tôi sẽ không thể được thực hiện

Xin chân thành cảm ơn !

Nguyễn Thanh Phương- DPEA 10

1

Di sàn cánh quan làng rèn Đa Sĩ đối mặt với vần đề đó thị hóa và du lịch

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam doan Luận văn thạc sĩ là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi Các số liệu khoa học, kết quả nghiên cứu của Luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng, đã dược nêu trong Luận văn và đưa vào phần danh mục tài liệu tham khảo

Tôi cam đoan đã dược công bố về hậu quả kỷ luật đối với các trường hợp sao chép hoặc gian dối có chù ý đối với các dữ liệu khoa học đã thu thập và sử dụng trong luận văn

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thanh Phương

Nguyễn Thanh Phương DPEA 10

2

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN I

LỜI CAM ĐOAN 2

MỤC L Ụ C 3

I GIỚI THIỆU CHƯ N G 5

1 Lý do chọn đề tài 5

2 Mục tiêu cùa đề tà i 7

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

4 Phương pháp nghiên c ứ u 7

5 Cấu trúc luận v ă n 8

II NỘI DƯNG NGHIÊN cứu 10

CHƯƠNG 1: HIỆN TRẠNG DI SẢN CẢNH QUAN LÀNG ĐA s ĩ 10

1.1 Làng rèn Đa Sĩ - Những đặc trưng của làng nghề truyền thống Hà N ộ i 10 1.2 Đặc diểm kinh tế ; cơ cấu tổ chức xã hội, lịch sử tên làng Đa S ĩ 15

1.3 Cấu trúc làng Đa Sĩ 19

1.4 Các công trình lịch sử văn hóa, công trình công cộng và hệ thống cành quan làng Đa S ĩ 24

1.5 Hệ thống các xưởng rèn làng Đa S ĩ 40

CHƯƠNG 2: DI SẢN CẢNH QUAN LÀNG ĐA s ĩ TRƯỚC XƯ THẾ ĐÔ THỊ HÓA VÀ TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN DU L ỊC H 47

2.1 Sự biển đôi về không gian cảnh quan của làng Đa Sĩ trong quá trình đô thị hóa 47

2.2 Tiềm nàng phát triển du lịch tại làng Đa S ĩ 51

CHƯƠNG 3 : C ơ SỞ KHOA HỌC CỦA BẢO TỒN DI SẢN CẢNH QUAN LÀNG ĐA S Ĩ 56

Nguyễn Thanh Phinrtĩg DPEA 10

Di sán cành quan làng rèn Đa Sĩ đối mặt với vấn đề đô thị hóa và du lịch

3.1 Khái niệm cảnh quan và bảo tồn di sản cảnh quan 56

3.2 Quan điểm về bảo tồn di sản cảnh quan trên thế giới và ở Việt N am 59

3.3 Hiện trạng nghiên cứu khoa học về làng Đa S ĩ 63

3.4 Các phương pháp bảo tồn di sản cảnh q u a n 63

3.5 Một số giải pháp tham khảo ở Việt Nam và trên thế g iớ i 64

CHƯƠNG 4 : MỘT VÀI ĐỊNH HƯỚNG CHO BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN DI SẢN CẢNH QUAN LÀNG RÈN ĐA s ĩ 78

4.1 Kiến nghị hướng phát triển làng rèn Đa Sĩ trong định hướng quy hoạch chung khu vực 78

4.2 Một vài đề xuất về bảo tồn tôn tạo cảnh quan trong làng rèn Đa S ĩ 80

4.3 Bảo tồn và quy hoạch các xưởng rèn trong làng Đa S ĩ 88

TÀI LIỆU THAM K H Ả O 92

DANH MỰC HÌNH ẢNH MINH H O Ạ 94

' 4

Nguyễn Thanh Phượng - DPEA 10

Di sàn cành quan làng rèn Đa Sĩ đổi mặt với vấn đề đô thị hóa và du lịch

I GIỚI THIỆU CHUNG

Nguyễn Thanh Thương DPEA 10

Di sàn cành quan làng rèn Đa Sĩ đối mặt với vấn đề dô thị hóa và du lịch

1 Lý do chọn đề tài

“ Di sản cảnh quan làng rèn Đa Sĩ đối mặt vói vấn đề và đô thị hóa và du lịch ”

Làng Đa Sĩ thuộc xã Kiến Hưng, quận Hà Đông - I là Nội là một làng Việt

cổ với hơn 1000 năm lịch sử, nổi tiếng với nghề rèn truyền thống và nằm trong danh sách làng nghề cổ truyền được bảo tồn.1

Người Đa Sĩ có nhiều niềm tự hào về mảnh đất quê hương: có nghề rèn trải qua nhiều thế hệ và đặc biệt, đâv là vùng đất khoa bàng với nhiều tiến sĩ đỗ đạt Đó cũng là lý do cái tên Đa Sĩ được đặt tên cho miền đất này thay cho tên trước đây là Làng Sẽ

Các sản phẩm của Đa Sĩ nổi tiếng bởi độ bền, sác, cứng hơn bất cứ sản phẩm rèn nào trong vùng đồng bàng Bắc Bộ Những lưỡi mác, những ngọn giáo Đa Sĩ đã góp phần viết nên lịch sử chống ngoại xâm hào hùng của dân tộc

Hòa bình lập lại, nghề rèn Đa Sĩ lại cho ra dời những nông cụ như chiếc cày, cái bừa, các chi tiết máy phục vụ công nghiệp hay đơn giản là trở thành người bạn thân quen của các bà nội trợ Đen với Đa Sĩ, cảm giác ban đầu của bạn hẳn là sự hào hứng khi tới dầu làng đã nghe thấy tiếng búa vang vang từ các xưởng rèn với không khí lao dộng hăng say nhiệt huyết

Tuy nhiên hiện nay phần lớn các hộ làm nghề rèn dều đã mất 50% đất nông nghiệp cho các dự án giao thông, đô thị Tiền dền bù lĩnh theo dự án mồi lần vài chục triệu đồng không đủ lo cho con cái ăn học Thành ra dất có đắt, đời sống của phần lớn các hộ vẫn phải trông chờ vào nghề truyền thống Do giá sắt thép tăng, thị trường ảm dạm, nhiều người dân nơi đây không thể mưu sinh bàng nghề truvền thống, hầu hết những nhà nào còn giữ được nghề đều có thêm một nghề phụ khác

Mặt khác trước những đổi thav nhanh chóng của thời kỳ đổi mới và hội nhập, của quá trình dô thị hoá cao đã và đang làm mất đi bản sắc và bộ mặt của một làng

1(Nguồn : Hiệp hội làng nghề Việt Nam)

Nguyên Thanh Phương DPEA 10

6

Di sản cành quan làng rèn Đa Sì đối mặt với vấn để đô thị hóa và du lịch

nghề truyền thống Các di sản, nét văn hóa dộc dáo cùa làng cứ phai nhạt dần bởi sự

du nhập của văn hóa ngoại lai

Những vấn đề nghiên cứu đặt ra:

+ Đâu là những giá trị cảnh quan và di sản đặc trưng của làng Đa Sĩ

+ Những tác động cùa đô thị hóa và du lịch tới những giá trị cảnh quan và di sàn của làng Đa Sĩ?

+ Hướng phát triển của làng Đa Sĩ trong bối cảnh phát triển du lịch và dô thị hóa mạnh mẽ hiện nay?

+ Giải pháp nào cho việc bảo tồn di sản và cảnh quan làng Đa Sĩ trước những ảnh hưởng của du lịch và dô thị hóa?

Chúng tôi nhận thấy đề tài: “ D i sản cảnh quan làng rèn Đa S ĩ đối mặt với

vẩn đề và đô thị hóa và du lịch ” là một đề tài phù hợp với luận văn tốt nghiệp khoá

học DPEA

2 M uc tiêu của đề tài

- Điều tra, khảo sát thực trạng mạng lưới giao thông và các xưởng nghề rèn trong làng Đa Sĩ tìm hiểu và xác định các giá trị cảnh quan còn hiện hữu trong làng

- Đánh giá giá trị di sàn và cảnh quan văn hoá lịch sứ của các công trình kiến trúc truvền thống trong làng Đa Sĩ

- Đề xuất những giải pháp quv hoạch, kiến trúc và cảnh quan nhằm định hướng phát triển cho làng theo hình thái làng nghề truyền thống dựa trên phát triển bền vững

- Đề xuất nghiên cứu các lối vào làng, các hướng tiếp cận nhàm nâng cao giá trị cảnh quan làng nghề truyền thống để phục vụ cho lĩnh vực du lịch

Nguyễn Thanh Phương - DPEA 10

7

Di sàn cánh quan làng rèn Đa Sĩ đối mặt với vấn đề đô thị hóa và du lịch

3 Đ ối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của luận văn là giá trị di sản và cảnh quan của làng Đa

Sĩ trong bổi cảnh phát triển du lịch và đô thị hóa

- Phạm vi nghiên cửu là phạm vi của làng Đa Sĩ, thuộc phường Kiến Hưng, quận Hà Đông, thành phố Hà Nội

4 P hư ơng pháp nghiên cứu

+ Phương pháp thu thập tài liệu

Phương pháp thu thập tài liệu là phương pháp đầu tiên của quá trình nghiên cứu Nó giúp tìm hiểu các thông tin cơ bàn và có những cái nhìn khái quát về vấn đề nghiên cứu

+ Phương pháp điểu tra thực địa

Phương pháp điều tra thực dịa đóng vai trò rất quan trọng trong suốt quá trình nghiên cứu Nó bổ sung những tư liệu thực tế, chính xác, thiết yếu cho quá trình nghiên cứu; kiểm tra,chinh lý những tư liệu có thể bị thay đổi trong quá trình đô thị hoá diễn ra liên tục tại phạm vi nghiên cứu

+ Phương pháp phân tích tổng hợp và phân tích hệ thống

Đây là phương pháp phổ biến được sử dụng chủ yếu trong phần lớn các công trình nghiên cứu khoa học, trong hầu hết các luận văn Nó được rút ra qua quá trình học tập và thực hành trong chương trình dào tạo Phương pháp được áp dụng dể tìm

ra đặc diểm, xu thế phát triển của từng địa phương; từ đó phát hiện ra những vấn đề dặt ra cần giải quyết dể thực hiện đề tài; sau đó, dựa vào những kiến thức đã tích luỹ được qua chương trình học dể giải quvết những vấn dề đó

5 Cấu trúc luận văn

Nội dung luận văn gồm các phần sau :

- Phần giói thiêu: Trình bàv lý do chon dề tài mục tiêu cùa đề tài đối tương và

phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và cấu trúc luận văn

- Phần nội dung nghiên cứu gồm 4 chương :

Nguyễn Thanh Phương - DPEA 10

8

Di sàn cành quan làng rèn Đa Sĩ đối mặt với vấn đề đô thị hóa và du lịch

Chương 1 : Hiện trạng di sản cảnh quan làng Đa Sĩ

Chương 2 : Di sản cảnh quan làng Đa Sĩ trước xu thế đô thị hóa và tiềm năm phát triển du lịch

Chương 3 : Cơ sớ khoa học của bảo tồn di sản cành quan làng Đa Sĩ

Chương 4 : Một vài định hướng cho bảo tồn và phát triển di sản cảnh quan làng rèn

Đa Sĩ

- Phần kết luận dưa ra nhận xét chung và hướng áp dụng nahiên cứu vào thực tế

Nguyễn Thanh Phương - DPEA 10

9

THÔNG BÁO

Để xem được phần chính văn của tài liệu này, vui

lòng liên hệ với Trung Tâm Thông tin Thư viện

– Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

Địa chỉ: T.13 – Nhà H – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội Đ/c: Km 10 – Nguyễn Trãi – Thanh Xuân Hà Nội

TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VIỆN

Di sản cánh quan làng rèn Đa S ĩ đối mặt với vấn để đô thị hóa và du lịch

+ Nốì tour du lịch đến làng nghề

Du lịch làng nghề truyền thống ngày càn® hấp dẫn du khách và đang là một hướng phát triển du lịch ờ nhiều quốc gia trên thế giới Lý do khách nước ngoài đưa

ra là thích thăm làng nghề ở Việt Nam vì được ngắm nhìn phong cảnh làng quê yên bình, được tìm hiểu về các vị tổ nghề, làm quen với những nghệ nhân, nông dân và

có khi còn được trực tiếp tham gia vào các quv trình sản xuất sản phẩm thủ công; qua

đó hiểu thêm về văn hóa và con người Việt Nam Bên cạnh những lợi ích về kinh tế,

xã hội, hình thức du lịch này còn góp phần bảo tồn và phát huy những bản sắc văn hóa độc dáo của từng vùng miền, địa phương

Để hấp hẫn du khách, bên cạnh việc cung cấp cho du khách một bản thuyết minh tường tận về lịch sử làng nghề và đặc thù của những sản phẩm trong làng nghề người dân trong làng phải được tuyên truyền, tập huấn, trang bị kiến thức về cách marketting sản phẩm, thái độ đón tiếp khách du lịch

Kết luận

Những di sản kiến trúc, đô thị truyền thống của làng Việt Nam đóng một vai trò quan trọng, không thể không tính đến trong việc phát triển bền vững của làng dưới ảnh hưởng của sự đô thị hoá Những công trình đỏ mang trong mình bản sắc riêng, khắc hoạ từ cách thức hình thành cho dến quá trình phát triển qua từng giai đoạn lịch sử của từng làng, từng vùng Do đó, chúng có một giá trị to lớn về lịch sử

và văn hoá Đối với một làng có lịch sử phát triển làng nghề lâu đời như Đa Sĩ, việc nghiên cứu giá trị của di sản kiến trúc và dô thị là việc cần thiết đế tìm hiểu bản sắc văn hoá riêng của làng

Dựa trên những nghiên cứu và đánh giá thực tế về hiện trạng của làng Đa Sĩ, cộng thêm những kiến thức tiếp thu được trong khoá học DPEA nên các giải pháp đề xuất nêu trên đều có tính thực nghiệm và dựa trên cơ sờ khoa học Các giải pháp dưa

ra không chống lại quá trình dô thị hoá vốn là xu thế chung của thời đại Chúng được nghiên cứu và đề xuất dế bảo vệ, tôn tạo và phát huv giá trị của cảnh quan làng Đa Sĩ

Từ đó, giữ gìn bản sắc truyền thống riêng cùa làng Đa Sĩ, bản sắc truyền thống chung của làng Việt Nam

Nguyên Thanh Phương DPEA 10

91

Di sán cánh quan làng rèn Đa Sĩ đối một với vấn để dô thị hóa và du lịch

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tiếng Việt

Sách

1 Lê Ngọc Canh (1992), Văn hoá làng Đa Sĩ, NXB Văn hoá dân tộc, Hà Nội

2 Huyền Khê Trịnh Quốc Hoàn (2008), Lại Việc làng, NXB Văn hóa Dân tộc.

3 Luật Di sản văn hóa (2003), NXB chính trị quốc gia

4 Hàn Tất Ngạn (1999), Kiến trúc cảnh quan. NXB Xây dựne

5 Đặng Đức Quang (2000), Thị tứ làng xã, NXB Xây Dựng

6 Nguyễn Đức Thiềm (2002), Xu hướng biến đổi các làng ngoại thành trong quá

trình đô thị hóa, Tạp chí Kiến Trúc

7 Nguyễn Thị Thanh Thủy (1996), Kiến trúc phong cảnh, NXB Khoa học và kỹ thuật

8 Bùi Văn Vượng (1997), Làng nghề thủ công truyền thống Việt Nam, NXB Văn hóa

9 Hoàn2 Thế Xương (2010), Làng Đa S ĩ - Sự tích và truyền thống văn hóa dân gian,

NXB Dân trí

Công trình nghiên cứu khoa học

10 Nguyễn Hoàng Phương Lan (2009), Bào tồn và phát huy giả trị kiến trúc làng

nghề thủ công truyền thống Đa Sỹ, Luận văn Thạc sĩ

Tài liệu

11 Bản dồ hiện trạng làng Đa Sĩ, Sờ quy hoạch Hà Nội

12 Dừ liệu kiến trúc cảnh quan làng Đa Sĩ, Sở quv hoạch Hà Nội

13 Báo cáo thống kê của làng Đa Sĩ, UBND phường Kiến Hưng

Điều l u ậ t :

14 Luật di sàn văn hóa Việt Nam (2002)

15 Công ước di sản thế giới (1972)

Nguyễìì Thanh Phương DPEA 10

92