GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN THU HOẠCH, SƠ CHẾ VÀ BẢO QUẢN LÚA NGHỀ TRỒNG LÚA NĂNG SUẤT CAO

Có kỹ năng Xác định độ chín của lúa; Chọn lựa phương thức thu hoạch phù hợp; Chuẩn bị dụng cụ; Chuẩn bị nhân công; Thu hoạch lúa; Phơi sấy lúa đảm bảo yêu cầu kỹ thuật và tiêu thụ lúa th

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BÀ RỊA – VŨNG TÀU

SỞ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN THU HOẠCH, SƠ CHẾ VÀ BẢO QUẢN LÚA

MÃ SỐ: MĐ 04

NGHỀ TRỒNG LÚA NĂNG SUẤT CAO

Trình độ: Đào tạo dưới 03 tháng

(Phê duyệt tại Quyết định số 443/QĐ-SNN-KNKN ngày 17 tháng 10 năm 2016

của Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu)

Năm 2016

1

LỜI GIỚI THIỆU

Để phục vụ chương trình đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn trên địa bàn tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đạt được mục tiêu của Đề án 1956 của Thủ tướng Chính phủ và phù hợp với điều kiện sản xuất kinh doanh của địa phương, chúng tôi tiến hành biên soạn và điều chỉnh giáo trình đào tạo nghề Trồng lúa năng suất cao

Đây là giáo trình mô đun đào tạo nghề có trình độ đào tạo dưới 3 tháng được tổng hợp trên tài liệu chính là mô đun “Thu hoạch và tiêu thụ lúa” trình độ sơ cấp nghề1 được tổ chức biên soạn nhằm góp phần đạt được mục tiêu đào tạo nghề đã đặt ra

Giáo trình này là mô đun cuối trong số 4 mô đun chuyên môn của chương trình đào tạo nghề “Trồng lúa năng suất cao” trình độ đào tạo dưới 3 tháng Trong mô đun này gồm có 4 bài dạy thuộc thể loại tích hợp như sau:

Bài 1 Chuẩn bị trước khi thu hoạch lúa

Bài 2 Thu hoạch lúa

Bài 3 Làm khô và sạch lúa

Bài 4 Bảo quản lúa

Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn nhóm biên soạn Giáo trình mô đun “Thu hoạch và tiêu thụ lúa” trình độ sơ cấp nghề

1 Giáo trình được biên soạn kèm theo Quyết định số 1549 /QĐ-BNN-TCCB ngày 18/10/2011 của Bộ Nông nghiệp và PTNT

2

MỤC LỤC

LỜI GIỚI THIỆU 1

MỤC LỤC 2

MÔ ĐUN THU HOẠCH, SƠ CHẾ VÀ BẢO QUẢN LÚA 3

Bài 1 Chuẩn bị trước khi thu hoạch lúa 3

Bài 2 Thu hoạch lúa 24

Bài 3 Làm khô và sạch lúa 31

Bài 4 Bảo quản lúa 40

Hướng dẫn thực hiện bài tập, bài thực hành 43

Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập 43

Tài liệu tham khảo 44

3

Mã mô đun: MĐ 04

Thời gi n: 32 giờ

Giới thiệu mô đun

Mô đun Thu hoạch, sơ chế và bảo quản lúa là mô đun chuyên môn nghề, mang tính tích hợp giữa kiến thức và kỹ năng thực hành về Thu hoạch, sơ chế và bảo quản lúa Nội dung của mô đun trình bày các công việc trong thu hoạch và tiêu thụ lúa như: Chuẩn bị trước khi thu hoạch lúa, thu hoạch, làm khô và sạch lúa, bảo quản lúa Đồng thời cũng hướng dẫn cách hạch toán hiệu quả kinh tế trồng lúa năng suất cao để từ đó người trồng lúa

có hướng cụ thể trong quả trình trồng lúa Sau mỗi bài trong mô đun có các câu hỏi và bài tập thực hành Học xong mô đun này, học viên có được những kiến thức cơ bản về các bước công việc Thu hoạch, sơ chế và bảo quản lúa Có kỹ năng Xác định độ chín của lúa; Chọn lựa phương thức thu hoạch phù hợp; Chuẩn bị dụng cụ; Chuẩn bị nhân công; Thu hoạch lúa; Phơi (sấy) lúa đảm bảo yêu cầu kỹ thuật và tiêu thụ lúa thuận lợi, đạt hiệu quả kinh tế cao nhất

Mã bài: MĐ 04-1

Thời gi n: 4 giờ

Mục tiêu

Sau khi học xong bài học này học viên có khả năng:

- Xác định được thời điểm thu hoạch lúa

- Chọn được phương thức thu hoạch lúa phù hợp với tình trạng ruộng lúa, phù hợp với điều kiện trồng lúa

- Thực hiện các thao tác thu hoạch lúa đúng kỹ thuật

- Chuẩn bị được những dụng cụ, trang thiết bị để thu hoạch lúa

- Chuẩn bị được nơi chứa phù hợp với điều kiện trồng lúa của cơ sở

- Chuẩn bị đủ và đúng số lượng nhân công để thu hoạch lúa

A Nội dung

1 Xác định thời điểm và phương thức thu hoạch lú

1.1 Xác định thời điểm thu hoạch lú

Muốn xác định được thời điểm thu hoạch lúa, chúng ta cần tìm hiểu các thời kỳ chín của lúa để có biện pháp theo dõi, đánh giá và kết luận chính xác thời điểm thu hoạch Người

ta chia giai đoạn chín của lúa thành ba thời kỳ nhỏ là chín sữa, chín sáp và chín hoàn toàn như sau:

1.1.1 Nhận biết các thời kỳ chín củ lú

a Thời kỳ chín sữa

Sau khi hoa lúa nở 7-10 ngày, những hoa lúa đã được thụ phấn có chất dự trữ bên trong

vỏ trấu là dạng lỏng, màu trắng đục giống như sữa Hình dạng hạt gạo đã hoàn thành, vỏ hạt

4

gạo có màu xanh Khối lượng hạt tăng nhanh, có thể đạt 70-80% khối lượng cuối cùng của hạt, đó là thời kỳ chín sữa

Hình 4.1a Hạt lúa ở giai đoạn chín sữa

Hình 4.1b Ruộng lúa ở thời kỳ lúa chín sữa

Toàn thể ruộng lúa lúc này đang ở giai đoạn chín sữa Thời kỳ chín sữa kết thúc thì lượng chất khô trong hạt là 25%, lượng nước trong hạt là 75%

5

Hình 4.2c Khối lượng hạt gạo tiếp tục tăng Hình 4.2d Ruộng lúa ở thời kỳ chín sáp

c Thời kỳ chín hoàn toàn

Thời kỳ này kéo dài 7-10 ngày, vỏ trấu chuyển sang màu vàng sáng (hình 4.3a) hoặc màu sắc chín đặc trưng của giống (hình 4.3b), chất khô trong hạt tăng đến 75%, lượng nước trong hạt giảm còn 25% Khối lượng hạt gạo đạt tối đa

Hình 4.3a Vỏ trấu của hạt lúa chuyển sang

màu vàng sáng Hình 4.3b Vỏ trấu của hạt lúa có màu chín đặc trưng của giống lúa

1.1.2 Nhận biết độ chín củ lú

a Chuẩn bị để xác định độ chín của lúa

Trước khi xác định độ chín của lúa cần phải chuẩn bị sổ ghi chép theo dõi ngày sinh trưởng của ruộng lúa, ghi nhật ký quá trình trồng lúa và sổ có các thông tin về lý lịch của giống lúa để làm cơ sở đối chiếu với độ chín thực tế của ruộng lúa

b Căn cứ thời gian sinh trưởng của giống lúa

Thời gian sinh trưởng của giống lúa: Là số ngày bắt đầu từ khi gieo hạt cho đến ngày thu hoạch được lúa chín Ví dụ: Giống lúa có thời gian sinh trưởng là 105 ngày, chúng ta gieo ngày 15 tháng 12 năm 2015, thì đến ngày 28 tháng 3 năm 2016 (vì tháng 02 năm 2016

có 29 ngày) là có thể thu hoạch được Muốn theo dõi thời gian sinh trưởng của giống lúa trên đồng ruộng, chúng ta kẻ bảng giống như bảng 4.1 Đối với mỗi thời vụ lập một bảng theo dõi riêng, điền ngày tháng theo dõi phù hợp Qua bảng theo dõi này có thể biết được lúa

đã sinh trưởng bao nhiêu ngày

Ví dụ: Ngày 15 tháng 02, nhìn vào bảng 4.1, chúng ta biết lúa đã sinh trưởng được 63 ngày, ngày 15 tháng 3 là lúa sinh trưởng được 91 ngày và ngày 29 tháng 3 là có thể thu hoạch được

6

Bảng 4.1 Bảng theo dõi thời gian sinh trưởng của giống lúa

c Căn cứ vào ngày trỗ của ruộng lúa

Cây lúa sinh trưởng trên đồng ruộng còn phụ thuộc rất nhiều yếu tố, cho nên thời gian sinh trưởng thực tế có thể bằng hay sớm hơn, muộn hơn so với đặc tính thời gian sinh trưởng của giống ấy, nên chúng ta cần phải quan sát ngày trỗ của ruộng lúa Ngày mà ước

7

khoảng 50% số cây lúa của ruộng lúa đã trỗ (hình 4.4), cộng thêm 30 ngày nữa là thu hoạch được Ví dụ: Ngày 23 tháng 02 năm 2016 ruộng lúa trỗ được 50% Thì ngày thu hoạch được

sẽ là ngày 24 tháng 3 năm 2016

H 4.4 Ruộng lúa có 50% số cây trỗ bông H 4.5 Ruộng lúa có 85% số bông lúa đã chín

d Quan sát trực tiếp ngoài ruộng lúa

Sau khi lúa trỗ được 25 ngày thì quan sát trực tiếp thường xuyên hàng ngày trên ruộng lúa Khi nào trên ruộng lúa có khoảng 85% (hình 4.6) số bông lúa trong ruộng lúa có khoảng 80% số hạt chắc trên bông đã chín là thu hoạch được

1.1.3 Xác định khí hậu, thời tiết trong vùng

a Căn cứ dự báo thời tiết của đài khí tượng thủy văn

Nếu dự báo thời tiết có mưa, gió lớn đúng ngày xác định thu hoạch có thể thu sớm hoặc trễ vài ngày để thu hoạch đỡ gặp phải thời tiết xấu Mùa lũ có thể thu hoạch sớm hơn

cả tuần, lúc này năng suất sẽ thấp hơn tuy nhiên sẽ tránh được việc mất trắng Hoặc trời mưa gió lớn có thể để trễ vài ngày, nếu thu đúng ngày mưa sẽ bị thất thoát lớn

b Căn cứ vào quy luật khí hậu thời tiết hàng năm của vùng

Bố trí thời vụ gieo cấy sao cho lúa chín không trùng với giai đoạn mưa lớn và mưa kéo dài Ví dụ hàng năm thời tiết thường có đợt mưa kéo dài khoảng 2 tuần (từ đầu đến giữa tháng 5 âm lịch) Cho nên không gieo trồng để lúa chín vào dịp này

1.1.4 Xác định ngày thu hoạch lú

Nếu thu hoạch sau khi hạt lúa đã chín hoàn toàn, thất thoát do tỷ lệ rụng hạt khoảng 4,5% Nếu thu hoạch sau 20 ngày lúa đã chín hoàn toàn, tỷ lệ rụng hạt lên đến 20% Tỷ lệ này cũng còn tùy thuộc vào giống Những giống dễ rụng hạt, tỷ lệ rụng có thể nhiều hơn Chính vậy phải xác định thời điểm thu hoạch cho phù hợp để giảm tối đa thất thoát sau thu hoạch Khi xác định ngày thu hoạch, chúng ta nên chọn ngày không mưa Trường hợp lúa chín đúng vào đợt mưa kéo dài, có thể cứ để lúa đứng trên cây thêm 3- 5 ngày nữa chờ qua đợt mưa lớn rồi thu hoạch Hoặc chuẩn bị đến đợt mưa kéo dài hay để tránh mưa lũ, thì cũng

có thể thu sớm hơn 3-5 ngày (tức là sau trỗ 25-27 ngày)

1.2 Lự chọn phương thức thu hoạch lú

1.2.1 Các phương thức thu hoạch

a Cắt lúa bằng liềm (lưỡi hái)

- Cắt bông lúa: Là dùng liềm để cắt rời bông lúa chín khỏi thân cây lúa

8

H 4.6 Cắt rời bông lúa chín khỏi thân cây lúa Hình 4.7 Cắt toàn bộ cả cây lúa chín

- Cắt cả cây lúa chín:

+ Dùng liềm cắt toàn bộ cả cây lúa đã chín, cắt cả gốc rạ, sát mặt đất

+ Sau đó cắt (xén) riêng phần bông lúa

Hình 4.8 Cắt riêng phần bông lúa

- Phương thức thu hoạch thủ công có những ưu và nhược điểm như sau:

+ Ưu điểm:

* Phù hợp cho mọi loại chân ruộng lúa như ruộng ướt, ruộng khô

* Thích hợp mọi tình trạng ruộng lúa như là: Ruộng lúa đứng, lúa ngã, đặc biệt ruộng lúa ngã chỉ có thể thu hoạch được bằng liềm

H 4.9 Cắt lúa băng liềm ở ruộng lúa đứng H 4.10 Cắt lúa băng liềm ở ruộng lúa đổ ngã

* Thích hợp với mọi loại diện tích ruộng lúa

* Tận dụng được cả nhân công phụ: Học sinh, sinh viên,

9

Hình 4.11 Học sinh tham gia thu hoạch lúa Hình 4.12 Tốn nhiều nhân công thu hoạch

+ Nhược điểm: Tốn công, năng suất lao động thấp, không phù hợp với sản xuất lớn

b Thu hoạch bằng máy gặt hàng xếp dãy

Sử dụng máy gặt cắt phần bông lúa đã chín, xếp thành từng dãy Sau đó thu gom bông lúa để tuốt hạt

Hình 4.13 Máy gặt hàng xếp dãy

c Thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp

Là phương pháp dùng máy để vừa cắt lúa, vừa tuốt hạt, hạt lúa được chứa vào các bao

và xếp ngay trên máy gặt Khi các bao chứa lúa đã xếp đầy chỗ xếp ở trên máy thì đưa các bao lúa lên bờ ruộng

Hình 4.14 Thu hoạch lúa bằng máy gặt đập liên hợp

1.2.2 Các căn cứ để quyết định phương thức thu hoạch

a Căn cứ tình trạng ruộng lúa

10

Tùy điều kiện sản xuất mà chọn lựa phương thức thu hoạch lúa cho phù hợp như: Diện tích ruộng đủ lớn, ruộng khô chọn phương thức thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp, hoặc máy gặt xếp dãy Ngược lại phải chọn phương thức thu hoạch cắt lúa bằng liềm

b Căn cứ điều kiện vùng trồng lúa

Ở nơi đang trồng lúa có những phương thức thu hoạch nào để chọn lựa cho phù hợp, ví

dụ như nơi chưa phổ biến máy gặt đập liên hợp thì không thực hiện được

1.2.3 Quyết định phương thức thu hoạch

Từ những căn cứ về ruộng lúa, vùng trồng lúa người nông dân quyết định lựa chọn phương thức thu hoạch thích hợp với điều kiện thực tại

Tóm lại: tổng hợp quá trình xác định ngày thu hoạch và chọn phương thức thu hoạch lúa vừa nêu trên, chúng ta phải thực hiện như sơ đồ sau đây:

Sơ đồ 4.1 Quá trình xác định ngày thu hoạch và chọn phương thức thu hoạch lúa

11

2 Chuẩn bị dụng cụ, tr ng thiết bị để thu hoạch lú

2.1 Chuẩn bị dụng cụ, vật tư để thu hoạch lú

Một số dụng cụ, vật tư thường dùng để thu hoạch lúa và cần chuẩn bị như:

- Chuẩn bị dụng cụ để cắt lúa thủ công:

+ Liềm để cắt lúa: Là dụng cụ làm bằng thép được uốn cong như hình trăng khuyết, cắm vào tay cầm thường được làm bằng gỗ

+ Liềm để xén lúa: Liềm xén lúa thẳng và lớn hơn liềm cắt lúa chuyên dùng để cắt bông lúa rời khỏi thân lúa sau khi đã cắt cả cây lúa chín

- Chuẩn bị dụng cụ đựng lúa:

+ Thau làm bằng nhựa dùng để xúc, đựng lúa… Thau nhựa trơn, phẳng, các hạt lúa không bị dính vào thau, người ta thường dùng để thực hiện các khâu làm lúa giống: như làm sạch lúa để giống, dùng thau xúc lúa, đựng lúa, làm sạch lúa… Hay dùng thau đựng lúa giống đã nảy mầm đem gieo, đựng phân bón để rải cho ruộng…

Hình 4.17.Thau xúc, đựng, làm sạch lúa Hình 4.18 Thau đựng hạt lúa giống

+ Thúng: Là dụng cụ được đan bằng các nan tre cũng có tác dụng như thau nhựa, nhưng khi làm lúa, hạt lúa hay dính vào các khe hở của thúng, chính vậy phải mất thời gian làm sạch các hạt lúa đó, đặc biệt là khi dùng thúng để thực hiện các khâu làm lúa giống Tuy nhiên thì thúng vẫn được dùng rất thông dụng Thúng cần được chuẩn bị sẵn sàng trước khi thu hoạch

12

Hình 4.19 Thúng đựng lúa

+ Bao chứa lúa: Bao chứa lúa là các túi đƣợc may từ tấm đan bằng sợi tổng hợp, có nơi còn gọi là bao xác rắn

Hình 4.20 Bao xác rắn để chứa lúa Hình 4.21 10 cuộn bó thành một bó

Chuẩn bị: Chúng ta cần ƣớc tính lƣợng lúa để chuẩn bị bao: Ví dụ một ha lúa đạt đƣợc

7 tấn lúa, thì phải chuẩn bị 175 cái bao Có 2 ha thì phải chuẩn bị 350 bao

Cách xếp bao: Cứ 10 bao cuộn thành một cuộn, 10 cuộn bó thanh một bó, nhƣ vậy rất

dễ quản lý, vì mỗi bó là có 100 bao

Để gọn các bó bao thành một đống trong kho, khi nào cần là lấy sử dụng ngay đƣợc Các bao cũ nhƣng vẫn còn sử dụng tốt thì có thể tận dụng

- Chuẩn bị dụng cụ để làm khô lúa

+ Trang: Là dụng cụ đƣợc làm bằng miếng kim loại hay bằng gỗ gắn vào một cán dùng

để cào hoặc trang lúa

Hình 4.22a Bàn trang làm bằng kim loại Hình 4.22b Bàn trang làm bằng gỗ

+ Cào: Là dụng cụ đƣợc làm bằng các thanh gỗ nhỏ cắm vào một thanh gỗ lớn gọi là bàn cào, bàn cào giống hình cái lƣợc Bàn cào đƣợc cắm vào cán, dùng để trải lúa khi phơi

13

+ Đẩy: Là dụng cụ thường được làm bằng

tấm gỗ có hai tay cầm (làm bằng cán gỗ) và có

dây buộc ở các vị trí thuận tiện, khi sử dụng cần

phải hai người, một người phía trước cầm dây để

kéo, một người phía sau dùng 2 tay cầm hai cán

gỗ để đẩy

- Chuẩn bị dụng cụ quét, che lúa và xúc lúa

+ Chổi quét lúa: Được làm từ các nan tre

hay cọng của lá dừa và một số vật liệu khác

+ Bạt che lúa:

Được làm bằng nilon dày, không thấm nước, diện tích có nhiều kích cỡ, tùy điều kiện

số lượng lúa của cơ sở mà chuẩn bị cho phù hợp

Bạt có loại 2 da, có loại 1 da Hai loại này đều không thấm nước và thường được dùng

để che lúa khi phơi chưa khô hoặc khi trời mưa Tùy theo lượng lúa nhiều hay ít mà chuẩn bị lượng bạt để che đậy lúa nhiều hay ít

+ Chuẩn bị lưới: Lưới thường được dùng để phơi lúa, lót nền máy sấy lúa hay dùng để ngăn cách lúa của nhiều hộ sấy chung cùng một lò sấy, tùy theo điều kiện chúng ta cần chuẩn bị trước, tránh đến khi cần dùng thì không có

+ Gàu xúc lúa: Là dụng cụ được làm bằng kim loại, một bên được bịt kín và gắn chuôi

để cầm Một bên hở có hình vòng cung, bên hở này được gắn thanh kim loại qua hai mép của gàu, dụng cụ này dùng để xúc lúa

- Chuẩn bị cân: Cân là dụng cụ dùng để cân lúa Cân phải dùng từ khi chuẩn bị hạt lúa giống, cân phân bón Đặc biệt khi bán lúa thì không thể thiếu cân Có rất nhiều loại cân Tùy điều kiện cụ thể, chúng ta có thể chuẩn bị để mua sắm hay thuê mượn

Hình 4.23 Cào để phơi lúa

đó và di chuyển quả cân cho tới khi cân bằng thì đọc được khối lượng cần cân

+ Cân mini: Gồm có hai đĩa cân, một đĩa cân để vật muốn cân, một đĩa cân để quả cân, điều chỉnh khi nào hai đĩa cân thăng bằng thì chúng ta đọc giá trị khối lượng của vật muốn cân Cân này thường được dùng để cân hóa chất, cân khối lượng 1.000 hạt lúa

2.2 Chuẩn bị tr ng thiết bị, máy móc để thu hoạch lú

Các thiết bị và máy móc để thu hoạch lúa như máy gặt lúa xếp dãy, máy gặt đập liên hợp thì không phải người trồng lúa nào cũng có, chính vậy cần phải có sự chuẩn bị Nếu có điều kiện thì mua máy mới, hoặc đã có máy rồi thì kiểm tra tình trạng hoạt động của máy, chuẩn bị đầy đủ dầu, nhớt cho máy sẵn sàng hoạt động Nếu chưa có điều kiện sở hữu máy thì cần phải hợp đồng thuê mượn trước khi thu hoạch lúa

Hình 4.28 Chuẩn bị máy gặt lúa xếp dãy

3 Chuẩn bị dụng cụ h y máy móc để tuốt lú

3.1 Chuẩn bị dụng cụ tuốt lú đơn giản

a Dụng cụ tuốt lúa đạp chân

Có rất nhiều loại dụng cụ tuốt lúa đơn giản Có loại chỉ cần lấy chân đạp vào bàn đạp, trống tuốt lúa của dụng cụ đã được gài các hàng dây thép, khi trống tuốt lúa quay sẽ có tác dụng va đập làm cho hạt lúa rụng khỏi bông lúa

15

Hình 4.29 Dụng cụ tuốt lúa đạp chân

b Dụng cụ tuốt lúa có gắn động cơ: Có loại dụng cụ tuốt lúa gắn vào động cơ, khi cho máy nổ, trống tuốt quay sẽ va đập, làm hạt lúa rụng khỏi bông lúa

- Tùy vào điều kiện trồng lúa của cơ sở, nếu cần phải dùng dụng cụ tuốt lúa đơn giản

mà phải mua mới thì nên mua trước khi thu hoạch

Hình 4.30 Dụng cụ tuốt lúa gắn động cơ

3.2 Chuẩn bị (mu mới, thuê, mướn và kiểm tr ) máy tuốt lú

Máy tuốt lúa gồm có bộ phận thùng tuốt được gắn động cơ và đặt trên giàn bảnh xe, có thể di chuyển bằng cách người ngồi trên máy điều khiển hay dùng sức để đẩy hoặc kéo máy

đi Bộ phận thùng tuốt là một thùng tròn nằm ngang gồm có cửa cho bông lúa vào để tuốt hạt, có cửa để thải rơm ra và có cửa để cho lúa ra Nếu có máy cũ thì tiến hành kiểm tra, khởi động lại máy, nếu mua máy mới thì tiến hành mua sớm trước khi thu hoạch

Trường hợp cơ sở hay hộ gia đình trồng lúa đã có máy tuốt lúa thì cứ sau khi kết thúc một vụ, nên để máy ở trong nhà xưởng hay kho chứa dụng cụ, tránh bị mưa nắng, máy sẽ lâu bị hư hao Trước khi sử dụng cho vụ sau, chỉ cần kiểm tra và khởi động máy Kiểm tra máy trước khi sử dụng: mặc dù máy tuốt được thuê mượn hay tận dụng máy cũ, trước khi sử dụng đều phải kiểm tra và sửa lại để cho máy sẵn sàng hoạt động

16

Hình 4.31 Máy tuốt lúa

4.31a: Cửa cho bông lúa vào thùng máy tuốt

4.31b: Cửa cho rơm thoát ra ngoài

4.31c: Cửa cho lúa ra ngoài

4 Chuẩn bị phương tiện vận chuyển lú

Tùy theo điều kiện trồng lúa của cơ sở hay hộ gia đình mà chuẩn bị phương tiện vận chuyển cho phù hợp như dùng lại phương tiện vận chuyển cũ, mua mới hay thuê mượn Một

số phương tiện vận chuyển lúa thường được sử dụng như sau:

4.1 Phương tiện vận chuyển thô sơ

- Để chuyển lúa ở những bờ ruộng nhỏ, người ta thường dùng các phương tiện thô sơ

để trung chuyển lúa Đôi khi nó cũng là phương tiện vận chuyển lúa từ ruộng về nhà

Hình 4.32 Phương tiện vận chuyển lúa

- Đối với các hộ gia đình trồng lúa ít, ruộng lúa gần nơi ở, đường đi lại nhỏ thì nên chuẩn bị phương tiện vận chuyển đơn giản

- Phương tiện vận chuyển dùng sức kéo của trâu (bò)

Phương tiện này phù hợp với điệu kiện vận chuyển lúa ở cả các đường đi trong cánh đồng lúa

4.2 Phương tiện vận chuyển bằng máy móc

- Phương tiện vận chuyển bằng đường sông ở những nơi giao thông đi lại chủ yếu bằng đường sông, nên chuẩn bị phương tiện như ghe, thuyền để chở lúa

- Phương tiện vận chuyển bằng ô tô: Trong điều kiện trồng nhiều lúa (từ hàng chục tấn trở lên), phương tiện giao thông đường bộ thuận tiện nên chuẩn bị tiện vận chuyển bằng ô tô

- Phương tiện vận chuyển bằng máy kéo: Phương tiện này có thể đi được ở dưới ruộng khô Như vậy, trong điều kiện ruộng khô, máy kéo sẽ vận chuyển được lúa từ từ ruộng về nhà mà không cần trung chuyển lúa

5 Chuẩn bị nơi làm khô lú

17

5.1 Chuẩn bị sân phơi

Trước khi thu hoạch lúa cần làm vệ sinh sân phơi sạch sẽ, chuẩn bị sẵn sàng sân phơi, khi có lúa là đổ ra sân phơi ngay được, không để lúa ướt phải chờ sân phơi

Hình 4.33 Chuẩn bị sẵn sàng sân phơi

5.2 Chuẩn bị máy sấy

Trước khi thu hoạch cần làm vệ sinh, quyét dọn sạch sẽ máy sấy và chuẩn bị sẵn sàng hoạt động khi có lúa là đổ ra sấy ngay được, không để lúa ướt phải chờ máy sấy

6 Chuẩn bị dụng cụ, thiết bị làm sạch lú

6.1 Chuẩn bị dụng cụ làm sạch lú đơn giản

Sau đây là một số dụng cụ đơn giản để làm sạch lúa, tùy từng điều kiện cụ thể, chúng

18

Hình 4.35 Dụng cụ làm sạch lúa được làm bằng kim loại

6.2 Chuẩn bị (thuê, mướn) máy làm sạch lú

Hình 4.36 Thân máy làm sạch lúa 800kg lúa/giờ ở trong nhà

Máy làm sạch lúa có thân máy làm sạch lúa cố định ở trong nhà (nhà chuyên để làm sạch lúa) và có đường dẫn trấu, lép, bụi ra bên ngoài Máy hoạt động bằng năng lượng điện Đây là máy làm sạch lúa khá hiện đại và đắt tiền, không phải bất cứ cơ sở trồng lúa nào cũng mua được Chính vậy, khi cần làm sạch lúa với số lượng lớn (từ vài tấn trở lên), chúng

ta cần chuẩn bị liên hệ để thuê mướn máy

Máy làm sạch lúa có nhiều loại: có loại làm sạch được 800 kg lúa/giờ, có loại 2 tấn/giờ, có loại 2,5-3 tấn/giờ

7 Chuẩn bị nơi chứ lú

Trước khi thu hoạch lúa cũng cần phải chuẩn bị nơi để chứa lúa Tùy điều kiện sản xuất lúa mà chuẩn bị, có thể là kho chứa hoặc có thể xếp vào nhà ở, nhà bếp (nếu nhà bếp đủ rộng) Tuy nhiên, khi cất lúa không có nhà kho, chúng ta lưu ý, nên bố trí cho gọn gàng, tránh ảnh hưởng đến chất lượng lúa bảo quản cũng như ảnh hưởng đến sức khỏe của con người Trong bài này chúng ta chỉ tìm hiểu về chuẩn bị kho chứa lúa

7.1 Vệ sinh kho chứ lú

- Quét dọn kho trước khi thu hoạch, dùng chổi quét sạch sẽ trong nhà kho

- Bên ngoài nhà kho cũng phải quét dọn sạch sẽ và hốt hết rác, bụi đem đi xử lý

7.2 Phun thuốc sát trùng kho chứ lú

Trước khi chứa lúa phải phun thuốc sát trùng kho chứa để tiêu diệt mầm mống sâu mọt trong kho trước khi thu hoạch

19

Hình 4.37 Phun thuốc sát trùng kho chứa lúa Hình 4.38 Chuẩn bị kệ để kê lúa

- Chuẩn bị kệ để kê lúa:

Sau khi làm vệ sinh và phun thuốc sát trùng cho kho chứa lúa xong, cần chuẩn bị kệ

Kệ là một khung được đóng bằng gỗ, thường được dùng để xếp các bao lúa lên, tránh để các bao lúa bị tiếp xúc và hút ẩm từ mặt đất

8 Chuẩn bị nhân công để thu hoạch

8.1 Tính số nhân công cần phải thực hiện các công việc

- Công cắt lúa

- Công gom lúa

- Công tuốt lúa

- Công vận chuyển lúa

- Công làm khô lúa

- Công làm sạch lúa

Các công việc trên đều cần nhân công, do

đó khi tính số nhân công cần phải tính hết các

công việc để chuẩn bị cho đầy đủ

8.2 Cân đối số nhân công

Tính số nhân công cho từng loại công việc: Công làm đất, công thu hoạch, công phơi, sấy lúa Tính số nhân công đã có của từng loại công việc

Tính số nhân công cần thuê mướn của từng loại công việc: Căn cứ khối lượng của các loại công việc, người trồng lúa tính số lượng nhân công để thuê mượn

8.3 Thuê mướn nhân công thu hoạch lú

a Khảo sát giá cả nhân công của từng loại công việc: Khảo sát giá nhân công của từng loại công việc tại thời điểm thuê trên thị trường và 3-5 cơ sở dịch vụ cho thuê nhân công lao động Chọn cơ sở để thuê nhân công lao động và thỏa thuận số lượng nhân công, loại nhân công cần thuê mướn

b Viết hợp đồng thuê mướn nhân công thu hoạch lúa: Khi viết hợp đồng thuê mướn nhân công cần phải rõ ràng, đúng, đủ lượng nhân công của từng loại công việc Mẫu hợp đồng nhân công có thể tham khảo ở dưới đây

Lưu ý: Mặc dù là thuê nhân công để thu hoạch lúa, nhưng có thể trao đổi trước, vì để đến lúc thu hoạch mới đi thuê nhân công, đôi khi không có nhân công hoặc nhân công không đảm bảo chất lượng

Hình 4.39 Phơi lúa

20

Mẫu hợp đồng:

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

HỢP ĐỒNG THUÊ MƯỚN NHÂN CÔNG THU HOẠCH LÚA

V/v: Thực hiện thuê nhân công giữa cơ sở trồng lúa A với cở sở cung cấp nhân công B

Số: 15/HĐTM Hôm nay, ngày tháng năm 2016 hai bên gồm có:

A- BÊN THUÊ NHÂN CÔNG: cơ sở trồng lúa A

- Ông: Nguyễn Văn X

- Chức vụ: Chủ hộ trồng lúa

- Địa chỉ: ………; Điện thoại: 0643 xxx xxx

- Mã số thuế: xxxx xxx xxx

B- BÊN CHO THUÊ NHÂN CÔNG: Công ty dịch vụ việc làm……

- Ông/Bà: Nguyễn Văn Y

- Chức vụ: Giám đốc Trung tâm

- Địa chỉ: ………

Cùng ký kết hợp đồng thuê mướn như sau:

I NỘI DUNG, TRÁCH NHIỆM VÀ QUYỀN LỢI CỦA BÊN CHO THUÊ NHÂN CÔNG:

Nội dung: Chuẩn bị đủ nhân công để thực hiện các công việc như sau

(VNĐ)

Thành tiền (VNĐ)

1 Dọn sân phơi, máy sấy, kho chứa 5 60.000 300.000

- Thời gian thực hiện hợp đồng:

Từ ngày tháng năm 2016 đến ngày tháng năm 2016

- Xử phạt các hình thức vi phạm hợp đồng: Bên nào vi phạm các điều khoản đã ký trong hợp dồng sẽ phải chịu trách nhiệm theo pháp luật hiện hành

Hợp đồng đƣợc lập thành 04 bản, bên thuê giữ 02 bản, bên cho thuê giữ 02 bản

ĐẠI DIỆN THUÊ (Ký, họ tên)

ĐẠI DIỆN BÊN CHO THUÊ

(Ký, họ tên)