Sốt, ho là những bệnh thường gặp ở trẻ em theo mùa hay theo giai đoạn phát triển của trẻ. Với sự phát triển của ngành dược hiện nay có rất nhiều loại thuốc tây có tác dụng tức thời giúp trẻ hạ sốt, cắt đứt cơn ho nhanh chóng. Nhưng bên cạnh sự tiện lợi đó luôn là những tác dụng phụ nếu quá lạm dụng thuốc, dùng thuốc sai cách. Hơn nữa việc cho trẻ uống thuốc thật sự không dễ dàng, trẻ thường khóc và hốt hoảng, thậm chí là nôn khi bị bắt uống thuốc. Việc dùng lá cây diếp cá hạ sốt cho trẻ hay dùng nghệ, quất, mật ong trị ho cho trẻ là những bài thuốc dân gian hữu ích có tác dụng tuyệt vời và an toàn mà hầu như bà mẹ nào cũng đều biết cách thực hiện trong kinh nghiệm nuôi con nhỏ của mình.
Trang 1Bố Trạch, tháng 12 năm 2015
Trang 2MỤC LỤC Trang
Mục lục 2
Lời cảm ơn 3
Tóm tắt 4
PHẦN MỘT: ĐẶT VẤN ĐỀ 5
PHẦN HAI: TỔNG QUAN VỀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 5
1 Sốt ở trẻ 5
1.1 Tổng quan về sốt 1.2 Triệu chứng khi trẻ bị sốt 1.3 Nguyên nhân gây ra sốt ở trẻ em 1.4 Cách hạ sốt thông dụng hiện nay 2 Ho ở trẻ 8
2.1 Tổng quan về ho 2.2 Dấu hiệu 2.3 Nguyên nhân 2.4 Cách trị ho thông dụng hiện nay 3 Tác dụng của một số loại thực vật 13
3.1 Cây trứng cá 3.2 Rau diếp cá 3.3 Củ nghệ 3.4 Quả quất 3.5 Lá găng rừng PHẦN BA: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 23
1 Đối tượng nghiên cứu 2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 3 Nội dung nghiên cứu 4 Phương pháp nghiên cứu PHẦN BỐN: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 30
1 Sản phẩm 30
1.1 Thạch 1.2 Kẹo 2 Nhật kí sử dụng thạch hạ sốt, kẹo trị ho 31
2.1 Hạ sốt 2.2 Trị ho 3 Kết luận về khả năng hạ sốt, trị ho của sản phẩm, liều dùng 36
3.1 Kết luận 3.2 Liều dùng 4 Tác dụng phụ, triệu chứng bất thường 36
5 Biểu hiện của trẻ khi nhận được sản phẩm 36
PHẦN NĂM: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 37
2
Trang 3- Cảm ơn cô Nguyễn Thu Phương, cô Bùi Thanh Loan đã tư vấn cho chúng emtrong quá trình kiểm tra sản phẩm;
- Cảm ơn cô Phan Nam Trà đã hướng dẫn và hỗ trợ chúng em trong quá trìnhnghiên cứu, giúp đỡ chúng em trong quá trình viết báo cáo;
- Cảm ơn ba mẹ và gia đình đã ủng hộ và động viên trong suốt quá trình nghiêncứu
3
Trang 4TÓM TẮT
Mục tiêu nghiên cứu
- Tìm được hướng giải quyết cho vấn đề tạo ra một số loại thạch hạ sốt, kẹo trị
ho an toàn cho trẻ nhỏ (độ tuổi từ 1-4)
- Kiểm tra hiệu quả của các sản phẩm, từ đó có thể nhân rộng quy mô áp dụng
- Trả lời các câu hỏi:
• Việc thay đổi cách thức chế biến có ảnh hưởng đến tác dụng của các loại câyđối với việc trị ho hay hạ sốt hay không?
• Trẻ có thái độ như thế nào khi sử dụng các sản phẩm này?
• Quy trình chế biến có vệ sinh an toàn thực phẩm hay không ?
• Vấn đề nảy sinh trong quá trình tiến hành ?
Cách thức thu nhập dữ liệu
Qua theo dỏi thực tiễn, dựa vào các tiêu chí:
- Trẻ tự mình ăn thạch và kẹo khi bị sốt hoặc ho
- Khả năng hạ sốt, thuyên giảm ho của trẻ khi sử dụng sản phẩm, so sánh với cácbài thuốc dân gian
- Thời gian bảo quản của sản phẩm, tính tiện dụng của sản phẩm
Kết quả nghiên cứu
Khi cho trẻ ăn Thạch và kẹo
- Thái độ: Trẻ hào hứng và ăn ngay Khi nếm vị nhiều trẻ muốn được ăn thêm.Trẻ có thể ăn nhiều lần trong ngày
- Tác dụng hạ sốt: Trẻ hạ sốt trong khoảng thời gian tương đương như khi sửdụng bài thuốc dân gian, hết sốt sau 2-4 ngày sử dụng
- Tác dụng trị ho: Trẻ thuyên giảm ho ngay sau khi ngậm viên kẹo đầu tiên, cơn
ho hầu như dừng hẳn sau khoảng 2-4 ngày ngậm kẹo
Cách chế biến
- Đơn giản, tiết kiệm chi phí
- Không thay đổi được thành phần, bản chất của các bài thuốc hạ sốt, trị ho như ởcác bài thuốc dân gian
- Có thể áp dụng cho trẻ ở nhiều độ tuổi khác nhau, thậm chí cà người lớn
- Việc bảo quản thuận lợi hơn so với cách bảo quản các bài thuốc được chế biếntheo phương pháp dân gian
4
Trang 5PHẦN MỘT: ĐẶT VẤN ĐỀ
Sốt, ho là những bệnh thường gặp ở trẻ em theo mùa hay theo giai đoạn pháttriển của trẻ Với sự phát triển của
ngành dược hiện nay có rất nhiều loại
thuốc tây có tác dụng tức thời giúp trẻ
hạ sốt, cắt đứt cơn ho nhanh chóng
Nhưng bên cạnh sự tiện lợi đó luôn là
những tác dụng phụ nếu quá lạm dụng
thuốc, dùng thuốc sai cách Hơn nữa
việc cho trẻ uống thuốc thật sự không
dễ dàng, trẻ thường khóc và hốt hoảng,
thậm chí là nôn khi bị bắt uống thuốc
Việc dùng lá cây diếp cá hạ sốt
cho trẻ hay dùng nghệ, quất, mật ong trị ho cho trẻ là những bài thuốc dân gian hữuích có tác dụng tuyệt vời và an toàn mà hầu như bà mẹ nào cũng đều biết cách thựchiện trong kinh nghiệm nuôi con nhỏ của mình
Song thật sự khi cho trẻ uống trực tiếp các loại nước diếp cá tươi để hạ sốt hay nghệhấp mật ong để trị ho trẻ thường rất bướng bỉnh, thật khó khăn để trẻ nuốt được một ítvào trong cơ thể Rất nhiều trẻ chống cự quyết liệt trước việc cho uống của mẹ, có trẻlại khóc nhiều, hầu hết trẻ trở nên sợ, lo lắng mỗi khi đến giờ uống thuốc
Từ những vấn đề không thuận tiện ở trên, nhóm chúng em tiến hành tìm tòi, thửnghiệm ra một cách thức nhằm giúp trẻ trở nên yêu thích với việc dùng thuốc, tựnguyện uống thuốc lúc trẻ bị sốt hay ho Từ đó chúng em tiến hành nghiên cứu dự án
“Chế biến thạch hạ sốt, kẹo trị ho cho trẻ từ quả trứng cá, nghệ và lá diếp cá”.
Bằng các hiểu biết vốn có của mình kết hợp với sự giúp đỡ, cộng tác của mọi người,đặc biệt là các em nhỏ trong lớp bé 2, lớp nhà trẻ 1 trường mầm non Trung Trạchchúng em đã có những bước thử nghiệm thành công đầu tiên của mình
Hy vọng rằng với việc thay đổi cách chế biến các loại thuốc dân gian nhưng vẫngiữ nguyên được bản chất, thành phần các chất trị bệnh những đứa trẻ đáng yêu sẽvượt qua những cơn sốt hay những trận ho một cách dễ dàng và hiệu quả hơn
5
Hình 1 Trẻ sợ hãi uống thuốc
Trang 6PHẦN HAI: TỔNG QUAN VỀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
1 Sốt ở trẻ
1.1 Tổng quan về sốt
Theo y học, một trẻ được gọi là có sốt khi nhiệt độ đo được ở bên trong hậumôn cao hơn 38oC Nhiệt độ đo được ở các vị trí khác trên cơ thể thường thấp hơnnhiệt độ trong hậu môn Vì vậy nếu cặp nhiệt độ ở nách đo được từ 37,5oC trở lên lúc
đó được gọi là trẻ có sốt
Bản thân triệu chứng sốt tự nó không phải là một dấu hiệu đe dọa đến tínhmạng ngoại trừ những trường hợp sốt cực kỳ cao và kéo dài, ví dụ như cao hơn41,6oC khi đo bên trong hậu môn Sốt có thể
là dấu hiệu chỉ điểm cho một tình trạng
bệnh nặng nhưng nhiều khi chỉ là biểu hiện
của một tình trạng nhiễm khuẩn thông
thường Có một trung tâm trong não bộ có
tên là "vùng dưới đồi" (hypothalamus) có
chức năng kiểm soát toàn bộ nhiệt độ của cơ
thể Khi vùng dưới đồi chỉ huy việc tăng
nhiệt độ của cơ thể là một cách để cơ thể
chống lại các tác nhân gây nhiễm khuẩn Sốt
là một biểu hiện thường gặp của bệnh nhiễm khuẩn tuy nhiên còn có những tình trạngbệnh không phải do nhiễm khuẩn nhưng vẫn có thể gây sốt
– Bị nhức đầu hoặc nhức toàn thân;
– Cảm thấy không khỏe;
– Buồn ngủ bất thường hoặc rất khó khăn khi thức dậy;
– Da bé hơi xanh tái;
– Bàn tay và bàn chân lạnh;
6
Hình 2 Trẻ bị sốt
Trang 7– Bé yếu hơn bình thường, tiếng kêu the thé cao hoặc khóc liên tục;
– Khó thở hoặc thở dồn dập;
– Xuất hiện buồn nôn, ói mửa;
– Có thế xuất hiện phát ban
1.3 Nguyên nhân gây ra sốt ở trẻ em
Sốt thường gặp ở trẻ nhỏ Sốt là một phần của các bệnh do nhiễm virus như cảm lạnh,cảm cúm, Đôi khi sốt được gây ra bởi các bệnh nghiêm trọng hơn, chẳng hạn: nhiễmtrùng tai, bàng quang hoặc thận Đôi khi nhiễm trùng máu, viêm phổi, hoặc viêmmàng não có thể gây ra sốt cho bé Sốt cũng có thể do chịu tác dụng phụ sau khi tiêmphòng
a Sốt không do nhiễm trùng:
Do mọc răng: Trẻ có thể bị sốt nhẹ, quấy khóc, khó ngủ, chán ăn, chảy nước miếng.
Do chủng ngừa: Trẻ có thể bị sốt nhẹ sau khi chủng ngừa thương hàn, bạch hầu, uốn
ván, sởi, quai bị…
Do cảm nắng hay các chứng cảm thông thường
Do mặc quá nhiều quần áo: trẻ nhỏ, nhất là trẻ sơ sinh, có thể bị sốt khi mặc quá
nhiều quần áo, vì cơ thể điều nhiệt của trẻ chưa được hoàn thiện nên trẻ sẽ dễ thay đổithân nhiệt theo môi trường bên ngoài
b Sốt do nhiễm vi – vi trùng:
Có thể do các nguyên nhân như:
*Cảm cúm: đây là nguyên nhân thường gặp nhất ở trẻ em Trẻ sốt 2-3 ngày, sổ mũi
hay nghẹt mũi, đau họng, ho, mệt mỏi, chán ăn
*Viêm phổi: các triệu chứng thường gặp ở trẻ bị viêm phổi là sốt cao, thở nhanh, thở
bất thường, khò khè, ho, nôn, chán ăn, bỏ bú, lừ đừ; khi bệnh nặng, trẻ có thể bị tímtái môi và móng tay
*Viêm tai: trẻ có thể sốt cao, bứt rứt, bỏ ăn, ù tai, đau tai, chảy mủ tai, nghe không rõ.
Nếu chưa biết nói, trẻ có thể biểu hiện bằng cách kéo kéo tai
*Sốt phát ban: trẻ thường sốt cao trong 3-7 ngày, sau đó hết sốt và bắt đầu phát ban
khắp người
*Sốt xuất huyết: trẻ sốt cao liên tục trên 3 ngày và có biểu hiện xuất huyết: chấm xuất
huyết da hay chảy máu mũi, chảy máu răng Khi bệnh trở nặng, trẻ lừ đừ, vật vã, taychân lạnh, ói ra máu, đau bụng, tiêu phân đen
7
Trang 8*Sởi: trẻ sốt cao liên tục, ho nhiều, chảy nước mũi, mắt đỏ, từ ngày thứ 4 ban xuất
hiện ở mặt, lan ra chân và chi
*Nhiễm trùng tiểu: trẻ bị sốt kèm theo tiểu lắt nhắt, đau khi tiểu hoặc chỉ tiểu vài giọt,
tiểu không kiểm soát Nước tiểu đục
*Nhiễm trùng huyết: trẻ có biểu hiện nhiễm trùng, sốt cao liên tục, không ăn uống
được, nôn ra tất cả, li bì, mạch nhanh, thở nhanh, có thể có phát ban da…
*Viêm màng não: sốt kèm theo thốp phồng, cổ cứng (trẻ không cử động cổ được,
không cúi đầu xuống được), nhạy cảm với ánh sáng, nôn mửa, li bì
*Sốt rét: nghi sốt rét khi trẻ đang sống hoặc có đi đến vùng có nhiều người bị sốt rét
trong vòng 6 tháng Trẻ thường ít có cơn sốt rét điển hình như người lớn (rét run, sốt,
vã mồ hôi) Trẻ thường sốt kéo dài, liên tục, có hoặc không kèm lạnh run, đôi khi chỉ
ớn lạnh, mệt mỏi, nhức đầu, đau cơ
*Thương hàn: nghi thương hàn khi trẻ đang sống hoặc có đi đến vùng có nhiều người
bị thương hàn trong vòng 3 tuần Trẻ thường sốt cao liên tục trên 5 ngày, đau bụng,bụng chướng, nôn, tiêu chảy hoặc táo bón
*Lao: trẻ thường có dấu hiệu sốt kéo dài, thường sốt nhẹ về chiều, ra mồ hôi trộm,
biếng ăn, đứng cân hay sụt cân, ho nhiều, ho ra máu và không đáp ứng với kháng sinhthông thường
1.4 Cách hạ sốt thông dụng hiện nay
*Khi trẻ bị sốt nhẹ:
Cho trẻ mặt quần áo thoáng hoặc chỉ cần cởi bớt quần áo theo dõi thân nhiệt mỗi 4 giờ
và cho trẻ uống nhiều nước
*Khi trẻ bị sốt vừa:
- Cởi bớt quần áo, cho trẻ mặc đồ mỏng và rộng để dễ thoát nhiệt
- Cho trẻ nằm ở nơi thoáng mát, giảm nhiệt trong phòng
- Cho trẻ uống nhiều nước
- Cho trẻ dùng thuốc hạ sốt
- Lau mát cho trẻ bằng nước ấm Sử dụng 5 khăn ướt nhỏ: 4 khăn đặt ở hai bên nách
và hai bên bẹn, 1 khăn dùng để lau khắp người Thay mỗi 2-3 phút Ngưng lau khinhiệt độ bé xuống dưới 38,50C hoặc sau khi đã lau 30 phút Lau khô và cho bé mặc lại
đồ mỏng Có thể tắm cho bé bằng nước ấm Nên dùng nước ấm có nhiệt độ thấphơn 20Cso với thân nhiệt trẻ Không dùng nước lạnh, cồn hay dấm để lau trẻ
*Khi trẻ bị sốt cao hay sốt rất cao:
Sử dụng các biện pháp hạ nhiệt như trên để hạ sốt tạm thời và đưa trẻ khám tại cơ sở
y tế Do sốt là một phản ứng có lợi của cơ thể, chỉ sử dụng thuốc hạ sốt từ 380C trở
8
Trang 9lên Trên thị trường có nhiều thuốc hạ sốt có thể sử dụng cho trẻ, trong đó các thuốc
có chứa hoạt chất Paracetamol là thông dụng và an toàn nhất
Nếu không thể xác định được nguyên nhân sốt của trẻ thì nên đưa trẻ đến phòng khám hoặc bệnh viện để được tư vấn và điều trị kịp thời.
2 Ho ở trẻ
2.1 Tổng quan về ho
Ở điều kiện sinh lý bình thường, ho là một phản xạ sinh lý có tính bảo vệ cơthể Chính nhờ các phản xạ ho này, bằng sự thở ra rất mạnh giúp làm sạch đường thở,tống xuất đàm, dịch tiết hoặc vật lạ lọt vào đường hô hấp, giúp nhung mao hô hấphoạt động tốt
Có nhiều kiểu ho khác nhau Ho khan thường phát ra do thanh quản bị viêm vàphản ứng của khí quản khi nhiệt độ thay đổi trong đêm, do đó trẻ em thường thở khòkhè Trẻ dưới 3 tuổi thường dễ mắc bệnh
này và hay xảy ra vào ban đêm Ho kèm
theo tiếng khò khè là do đường thở phía
dưới của bé bị tăng tiết dịch nhầy, thường
do nhiễm vi khuẩn hay virút hoặc một vật
nào đó mắc trong khí quản của trẻ Ho xuất
hiện đột ngột có thể do trẻ đã nuốt thức ăn
hoặc nước uống nhầm đường hô hấp thay vì
chúng xuống thực quản thì nó lại chui vào
khí quản của trẻ
2.2 Dấu hiệu
Bất cứ bà mẹ nào cũng cảm thấy căng thẳng và lo lắng khi con mình bị ho, nhất
là những cơn ho dai dẳng và khiến không ít chị em cồn cào như lửa đốt vào giữa đêm.Những tiếng khò khè cùng hơi thở nặng nhọc của con là nỗi ám ảnh của các bà mẹ.Tuy nhiên, nếu mẹ biết cách theo dõi và lắng nghe các cơn ho của bé, rất có thể sẽphát hiện sớm căn bệnh đang có trong cơ thể con mình để điều trị cho bé kịp thời Lắng nghe tiếng ho: Cơn ho của bé dai dẳng kèm theo những tiếng rít khẽ vàkhò khè, có thể đã kéo dài hơn 10 ngày và trở nên tệ hơn vào ban đêm hoặc có biểuhiện dị ứng với phấn hoa, thời tiết lạnh, lông hoặc mùi động vật, bụi bẩn và khói.Những biểu hiện khác: Bé thở nhanh, gấp và tiếng thở bị khô, khò khè
2.3 Nguyên nhân
* Trẻ bị ho do thay đổi thời tiết
9
Hình 3 Trẻ bị ho
Trang 10Ho là bệnh thường gặp trong điều kiện thời tiết thay đổi thất thường, đặc biệt làvới khí hậu nước ta Do cơ thể trẻ vẫn đang hoàn thiện nên sức đề kháng còn thấp,khithời tiết thay đổi các tác nhân gây bệnh sẽ càng phát triển mạnh Nếu không biết cáchchăm sóc và kiêng cự chu đáo, trẻ em rất dễ bị nhiễm bệnh.
Một trong những triệu chứng khi trẻ bị ho do thay đổi thời tiết là thường hothành cơn và có đờm trong, không bị sốt Ho tuy không phải là bệnh nguy hiểm,nhưng kéo dài sẽ khiến trẻ quấy khóc, mỏi mệt, chán ăn và sút cân
* Môi trường ô nhiễm khiến trẻ bị ho
Môi trường ô nhiễm cũng là nguyên nhân làm cho các chất độc hại, vi khuẩnxâm nhập dễ dàng qua hệ hô hấp và gây hệ lụy cho sức khỏe của trẻ Phổi và khí quản
sẽ bị tổn thương nghiêm trọng khi hít phải các chất bụi bẩn và độc hại khiến cho trẻ bịho
- Khi hít phải bụi bẩn hoặc lông súc vật, một số bé có cơ địa dị ứng cũng bị ho khôngngừng Dị ứng còn khiến bé xuất hiện triệu chứng chảy nước mũi hoặc bị ngạt mũi
- Những kích thích bên ngoài môi trường như khói thuốc lá, ô nhiễm không khí cũng
là nguyên nhân gây ho ở bé
- Để bảo vệ cho trẻ cần tuân thủ các công việc sau: khi ra đường và tiếp xúc với môitrường bên ngoài phải thường xuyên cho trẻ đeo khẩu trang và có nhiều biện phápbảo vệ khác; trong môi trường sống của trẻ tuyệt đối không có mùi thuốc lá, các loạithú nuôi trong nhà như mèo, chó không nên để cho trẻ tiếp xúc
* Trẻ ho do cảm lạnh
Nếu trẻ bị ho do cảm lạnh thì bố mẹ không cần phải quá lo lắng vì hầu hết mọiđứa trẻ đều phải trải qua những cơn ho như vậy Tuy nhiên để nhận biết trẻ bị ho cóphải do cảm lạnh hay không, bố mẹ cần căn cứ vào những dấu hiệu sau đây:
Hắt hơi, sổ mũi và kèm theo ho
Nhiệt độ cơ thể tăng cao, nóng sốt
Bé ho có đờm, hơi thở nhanh tuy nhiên trong hơi thở không có tiếng khò khè
* Trẻ bị ho do viêm phổi
Nếu trẻ có hiện tượng ho rát cổ họng, đau lưng đau chân, sốt, sổ mũi, khảngiọng, buồn nôn thì nguyên nhân dẫn đến việc trẻ bị ho do là do virus đã xâm nhậptấn công vào đường hô hấp của trẻ
Virus khiến phế quản của trẻ bị nhiễm trùng, loại ho này thường xuất hiện khithời tiết trở lạnh đặc biệt là giai đoạn chuyển từ cuối đông – đầu xuân Ngoài ra, vào
10
Trang 11lúc cơ thể trẻ bắt đầu phát triển, điển hình là giai đoạn tập đi trẻ cũng dễ bị ho do viêmphế quản.
* Viêm xoang là nguyên nhân trẻ bị ho
Viêm xoang cũng là nguyên nhân khiến trẻ bị ho kéo dài Nguyên nhân là do vikhuẩn xâm nhập vào xoang, gây nên những cơn ho Hơn nữa, tai-mũi-họng là các cơquan thông lẫn nhau, khi nước mũi có xu hướng chảy ngược vào trong cổ họng càngkhiến trẻ bị ho nhiều hơn
Trong trường hợp trẻ bị ho kéo dài hơn 10 ngày kèm theo đó là chảy nước mũi,hắt hơi nhiều thì nên đưa trẻ đến bác sĩ để được kiểm tra kỹ lưỡng xem có phải trẻ bịviêm xong hay không Nếu bị viêm xoang thì cho trẻ được điều trị viêm xoang, khiviêm xoang được chữa khỏi các cơn ho của trẻ sẽ tự chấm dứt
* Nuốt phải đồ vật nên trẻ ho kéo dài
Trẻ bị ho kéo dài hàng tuần mà không có các dấu hiệu bệnh liên quan như sốt,chảy nước mũi và cũng không phải do dị ứng hay thay đổi thời tiết thì khả năng trẻ đãnuốt phải một đồ vật nhỏ trong cổ họng hoặc trong phổi Trẻ có thói quen nghịch mútcác vật đồ chơi nên sẽ dễ nuốt các mảnh đồ chơi vụn hay hít phải những mảnh nhựanhỏ dẫn đến bị nhiễm trùng đường hô hấp
Cho trẻ đi khám bệnh là lựa chọn hàng đầu Nếu bác sĩ nghi ngờ trẻ nuốt phải đồvật sẽ tiến hành chụp X quang lồng ngực cho trẻ Nếu kết quả X quang cho thấy trẻmắc dị vật trong phổi thì sẽ tiến hành phẫu thuật hoặc điều trị phù hợp
Nếu bố mẹ biết đường nguyên nhân dẫn đến con mình bị ho thì có thể tiến hànhchữa trị bằng các cách dân gian phù hợp Tuy nhiên nếu không biết rõ về nguyên nhânthì nên đưa trẻ đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được bác sĩ đoán và chuẩn bệnh từ
đó đưa ra các biện pháp điều trị thích hợp Đặc biệt là trong trường họp trẻ ho lâungày không đỡ, hho ra mật xanh mật vàng, hay nặng hơn nữa là ho ra máu
2.4 Cách trị ho thông dụng hiện nay
* Điều trị ho không dùng thuốc
Cách điều trị này thường áp dụng cho trẻ cho trẻ bị ho do bị cảm lạnh thôngthường, nhất là vào thời gian chuyển mùa, thời tiết từ nóng sang lạnh, lúc mưa nhiều,thời tiết lạnh… Thường trẻ em rất dễ bị cảm lạnh, viêm mũi họng do nhiễm siêu vi từ
đó gây ho Trường hợp này phụ huynh không cần dùng thuốc trị ho mà chỉ cần chămsóc đúng cách như: giữ ấm, nghỉ ngơi, dinh dưỡng đầy đủ chất, cho uống nước nhiềuhơn đặc biệt nước cam, nước chanh để tăng sức đề kháng Bệnh có thể tự khỏi sau 7 -
10 ngày và không ảnh hưởng nhiều đến trẻ
11
Trang 12Nên mátxa gan bàn chân cho bé Dùng một vài giọt dầu như: dầu oliu hoặc dầuhạnh nhân hoặc tinh dầu bạc hà vào lòng bàn tay, xoa đều rồi mátxa lòng bàn châncho bé, vuốt nhẹ nhàng và đều tay theo chiều từ gót chân đến ngón chân.
Vỗ rung long đờm cho bé, trường hợp bé ho có đờm, bằng cách vỗ rung, khumbàn tay lại rồi vỗ đều vào vùng lưng bé, phần giữa hai bả vai, làm nhịp nhàng liên tục
và nên để bé nằm hoặc ngồi với tư thế đầu hơi dốc xuống Sau động tác này, bé có thể
sẽ ho nhiều và nôn, khạc ra đờm, cần làm lúc bé đói, tốt nhất là buổi sáng ngủ dậy, khi
bé chưa ăn gì Với những bé không tự khạc được đờm, mẹ có thể kích thích cho bénôn, có thể bằng cách dùng khăn mỏng sạch lau nhẹ nhàng khoang miệng, lưỡi, kíchthích nhẹ vào họng…
* Điều trị ho dùng thuốc
Cách điều trị này nhất thiết phải có sự chỉ định của thầy thuốc Vì ho có nhiềunguyên nhân khác nhau Có bệnh ho gây tăng tiết đờm thì cần dùng thuốc ho longđàm, để tống đờm dãi ra ngoài, nếu cho trẻ dùng thuốc cắt phản xạ ho, sẽ gây tắc ứđộng đờm giải rất nguy hiểm Thuốc dùng thường theo lứa tuổi, hay trọng lượng cơthể, nên nhất thiết phải dùng đúng liều lượng Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyếncáo, không được dùng thuốc kháng histamin chứa promethazin, tên biệt dược trên thịtrường là sirô Phénergan cho trẻ dưới 2 tuổi, vì đối với trẻ quá nhỏ thuốc có thể gâykích động và co giật
Với thuốc viên trị ho trong thành phần chứa codein với tên biệt dược làNeocodion, Eucalyptine, Terpine Gonnon, Terpine-codein… chỉ dành cho người lớn,tuyệt đối không được dùng cho trẻ em vì có thể ngộ độc codein gây hôn mê và ngừngthở Với kháng sinh, trẻ quá nhỏ tuổi không được dùng như: tetracyclin,cloramphemicol, nhóm quinolon Trẻ em dưới 7 tuổi không được dùng thuốctetracyclin vì kháng sinh này làm răng bị nhuộm màu vàng xám không hồi phục Vớitrẻ em còn phụ thuộc chiều cao cũng được tránh: thuốc có thành phần fluoroquinolon:ofloxacin, norfloxacin, perfloxacin… vì kháng sinh có thể gây loạn dưỡng sụn
* Điều trị ho theo y học cổ truyền
Bên cạnh việc điều bởi bác sĩ chuyên khoa,
ông cha ta có những bài thuốc dân gian có
thể trị ho cho trẻ rất công hiệu mà không ảnh
hưởng đến tình trạng sức khỏe của bé
* Điều trị ho cho bé bằng uống mật
ong trước giờ đi ngủ
12
Hình 4 Mật ong
Trang 13Các bác sĩ của bệnh viện Nhi bang Pennsylvania (Hoa Kỳ) đã rút ra kết luận, sau khithử nghiệm trên 105 bé cho uống mật ngọt, ở những bé được uống 1 muỗng mật ongnguyên chất trước giờ ngủ, các cơn ho đêm giảm đáng kể, bé ngủ ngon và ngủ sâuhơn Chỉ sử dụng cách này với bé trên 1 tuổi.
* Quất hồng bì ngâm đường phèn
Cách này áp dụng được cho cả trẻ dưới 1 tuổi Trong quất hồng bì có chứa tinh dầugiúp kích thích hệ hô hấp, long đờm và tống đờm ra ngoài Ngoài ra, vitamin C trongquất hồng bì còn giúp trẻ tăng sức đề kháng và chống cảm cúm Mỗi ngày cho trẻdùng một thìa quất hồng bì ngâm đường phèn không những có tác dụng chữa ho chotrẻ em, mà còn rất có lợi nhiều mặt cho sức khỏe của trẻ
* Cam nướng chữa ho cho trẻ em
Quả cam tươi, màu vàng, rửa sạch ngâm nước muối thật sạch, nướng bằng lò vi sóngrồi bóc vỏ cho bé ăn, có tác dụng cầm ho và giảm đờm Đây là cách chữa ho trẻ emđược nhiều bé ưa thích vì cam nước có mùi vị rất thơm
* Lá hẹ hấp đường phèn
Ngoài tác dụngchữa ho cho trẻ em, hẹ còn có công dụng trị cảm ho, sốt sổ mũi, hẹ rấtlành tính và cách làm rất đơn giản, chọn từ 5 - 10 lá hẹ và lượng đường phèn vừa đủ,hấp cách thủy và cho bé uống 2 lần/ngày, mỗi ngày từ 2 - 3 thìa cà phê- sẽ dịu ngaycơn ho
* Nước tỏi ngâm mật ong
Giã nát 2 tép tỏi rồi trộn với lượng 2 thìa cà phê mật ong, hấp cách thủy và cho béuống 1 - 2 lần/ngày Phương pháp này cần lưu ý là không hấp chín tỏi, chỉ cần nếmthử có mùi hắc của tỏi là được, trước khi dùng nên cho bé uống nước lọc
Cây trứng cá hay còn gọi là mật sâm
(t: Muntingia calabura), loài duy nhất trong
chi Muntingia, là một loài thực vật có hoa
có nguồn gốc ở miền nam Mexico, Caribe,
Trung Mỹ và miền tây Nam Mỹ về phía
13
Hình 5 Quả trứng cá
Trang 14nam của Peru và Bolivia Chi này đã từng được các hệ thống phân loại khác nhau xếptrong các họ khác nhau, như họ Đoạn (Tiliaceae) hay họ Côm (Elaeocarpaceae),nhưng trong phân loại của APG và sau này là APG II thì người ta đã tách nó ra thànhmột họ riêng trong bộ Cẩm quỳ (Malvales) với danh pháp Muntingiaceae cùng các chiDicraspidia, Neotessmannia với mỗi chi này chỉ có 1 loài.
Quả trứng cá có có nhiều tác dụng đối với sức khỏe, giúp chữa được nhiều
Cây trứng cá là một loài cây tiên phong có thể phát triển tốt trên đất nghèo dinhdưỡng, có khả năng chịu được các điều kiện chua mặn và khô hạn Hạt của nó đượccác loài chim và dơi ăn quả phát tán Nó được trồng ở một vài nơi để lấy quả ăn, và đãhợp thủy thổ ở một số khu vực khác thuộc vùng nhiệt đới ngoài khu vực nguồn gốcbản địa, bao gồm cả ở Đông Nam Á
Là loài cây tiên phong, nó cũng giúp cho việc cải thiện các điều kiện của đất vàgóp phần làm cho các loài cây khác có thể sinh sống được ở các vùng đất này Tuynhiên, nó cũng có thể bị coi là loài xâm hại nguy hiểm do nó có thể cạnh tranh với cácloài cây bản địa
Quả trứng cá được bày bán tại các chợ ở Mexico Tại Brazil, quả bị cho là quànhỏ để có thể khai thác thương mãi, nhưng được khuyến cáo là nên trồng dọc vensông, do ở hoa nhiều và quả khi chín sẽ rụng theo dòng nước, tạo mồi dụ cá giúp ngưdân
a Đặc tính thực vật của cây trứng cá
Cây trứng cá thuộc loại tiểu mộc cao
7-12 m, phân nhánh ngang và sà Lá hình trái
xoan có tai, chỉ về một bên ở đáy, kéo dài
thành mũi nhọn, sắc ở chóp Lá có lông trĩn
(dính) ở cả hai mặt, mặt trên mảu lục xậm;
mặt dưới màu xám hay nâu xám, nhiều lông
hơn; Mép lá có răng cưa không đều Là dài
5-12.5 cm x 2-4 cm Hoa mọc đơn độc hay
thành nhóm 2-3 hoa ở nách lá; hoa lớn
14
Hình 6 Cây trứng cá
Trang 15chừng 1.25-2 cm, 5 đài hoa màu xanh, 5 cánh hoa màu trắng, xếp từng nhóm 3 cáitrên một cuống dài, cuống hoa dài hơn cuống lá Hoa chỉ nở và giữ được một ngày,cánh hoa rụng khi chiều xuống Quả hình cầu, đường kính 1-1.25 cm, khi chín màu đỏ
có khi vàng; da mỏng và mịn, thịt mọng nhiều nước Hạt rất nhiều, nhỏ, màu vàngnằm trong lớp thịt ngọt
Cây hầu như cho quả quanh năm, tuy nhiên tại Florida cây ngưng trổ hoa, ratrái trong các tháng lạnh của mùa Đông
b Thành phần dinh dưỡng trong quả trứng cá
100 gram quả, phần ăn được, chứa: (phân chất theo mẫu quả tại El Salvador)
- Niacin 0.554 mg - Ascorbic acid 80.5 mg
Quả trứng cá rất được trẻ em ưa thích, ăn quả ngay khi hái, tuy nhiên quả tương đốidính tay Quả có thể nấu chín để làm mứt Lá có thể dùng nấu nước uống như nướctrà
c Tác dụng của cây, quả trứng cá
* Phòng ngừa ung thư
Nghiên cứu cho thấy lá của cây trứng cá có tác dụng làm giảm và ngăn ngừa sự pháttriển khối u ung thư
Những chiếc lá trứng cá đã được nghiên cứu và cho thấy khả năng chống ung thư rấtlớn và có thể được sử dụng rộng rãi hơn trong tương lai để điều trị ung thư Nhiềunghiên cứu nữa sẽ công bố về điều này
Trang 16Bệnh cao huyết áp bắt nguồn bởi nhiều thói quen không tốt trong xã hội hiện đại nhưhút thuốc lá, ăn mặn, chế độ ăn nhiều chất béo và di truyền Trứng cá chứa một lượnglớn oxit nitric, một hóa chất tự nhiên mà làm thư giãn mạch máu, giúp máu lưu thông,
hạ huyết áp
* Kháng khuẩn
Quả trứng cá có chứa nhiều hợp chất kháng khuẩn mạnh, biến nó trở thành nguồn chấtkháng khuẩn mới, Và nó đặc biệt tốt cho điều trị nhiễm trùng tụ cầu khuẩn, S.epidermidis, P vulgaris, K Rhizophila, C diphtheriae và các vi khuẩn khác Đây làđiều quan trọng vì hiện nay có rất nhiều vi khuẩn kháng kháng sinh
* Gout
Qua nhiều thế kỷ, nhiều quốc gia sử dụng quả trứng cá để ngăn chặn cơn đau liênquan với bệnh gout, ăn 9-12 quả trứng cá ba lần một ngày có tác dụng tốt cho điều trịcơn đau
* Bệnh tiểu đường
Quả trứng cá cũng làm giảm lượng đường huyết do đó nó là thức ăn tuyệt vời chonhững người bị bệnh tiểu đường
* Cung cấp, bổ sung Vitamin C
Quả trứng cá có chứa một số lượng cao của Vitamin C là một chất chống oxy hóamạnh giúp chống lại cảm lạnh, ống khói, và thậm chí cả bệnh tim mạch 100 gram quảtrứng cá chứa 150 mgs Vitamin C
16
Trang 17* Tác dụng khác của quả trứng cá
Quả trứng cá có chứa chất xơ, nước, tinh bột, protein cho cơ bắp khỏe mạnh, canxi vàphốt pho cho xương chắc khỏe, sắt cho bệnh thiếu máu, và Vitamin B cho sức sống vàtinh thần tốt
* Tác dụng của hoa trứng cá
Trà hoa trứng cá khử trùng tốt cho vết thương trên da và cũng có tác dụng tốt trongđiều trị đau bụng
3.2 Rau diếp cá
a Đặc tính thực vật của cây diếp cá
Loài của lục địa châu Á, phân bố từ Ấn
Độ qua Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan,các nước Đông Nam Á Ở Việt Nam, diếp
cá mọc hoang ở chỗ ẩm ướt
Là một loại cỏ nhỏ, mọc lâu năm, ưachỗ ẩm ướt, có thân rễ mọc ngầm dưới đất
Rễ nhỏ mọc ở các đốt Lá mọc cách (so le),hình tim, có bẹ, đầu lá hơi nhọn hay nhọnhẳn, khi vò ra có mùi tanh như mùi cá Câythảo cao 15–50 cm; thân màu lục hoặc tím
đỏ, mọc đứng cao 40 cm, có lông hoặc ítlông Cụm hoa nhỏ hình bông bao bởi 4 lábắc màu trắng, trong chứa nhiều hoa nhỏ màu vàng nhạt, trông toàn bộ bề ngoài củacụm hoa và lá bắc giống như một cây hoa đơn độc Quả nang mở ở đỉnh, hạt hình tráixoan, nhẵn Mùa hoa tháng 5-8, quả tháng 7-10
b Thành phần hoá học
Thành phần tính theo g% như sau: Nước 91,5; protid 2,9; glucid 2,7, lipit 0,5,cellulose 1,8, dẫn xuất không protein 2,2, khoáng toàn phần 1,1 và theo mg%:calcium 0,3, kali 0,1, caroten 1,26, vitamin C 68 Trong cây có tinh dầu mà thànhphần chủ yếu là methylnonylketon, decanonylacetaldehyde và một ít alcaloid làcordalin, một hợp chất sterol v.v Trong lá có quercitrin (0,2%); trong hoa và quả cóisoquercitrin
c Tác dụng
- Diếp cá có vị cay chua, mùi tanh, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt giải độc, lợi
tiểu tiêu thũng, sát trùng; còn có tác dụng ức chế thần kinh và chống viêm loét Người
17
Hình 7 Cây riếp cá
Trang 18ta đã biết là cordalin có tác dụng kích thích gây phồng, quercitrin có tác dụng lợi tiểumạnh.
- Diếp cá là loại rau rất quen thuộc trong các bữa ăn hàng ngày của các gia đình
Việt Nam, nhất là các tỉnh phía Nam Thường dùng làm rau ăn sống, làm gia vị cùngcác loại rau khác Diếp cá cũng được sử dụng làm thuốc trị: 1 Táo bón, lòi dom; 2.Trẻ em lên sởi, mày đay; 3 Viêm vú, viêm mô tế bào, viêm tai giữa; 4 Mắt đau nhặm
đỏ, hoặc nhiễm trùng gây mủ xanh; 5 Viêm mủ màng phổi; 6 Viêm ruột, lỵ 7 Viêmnhiễm đường tiết niệu, viêm thận phù thũng; 8 Phụ nữ kinh nguyệt không đều Còndùng chữa sốt rét, sài giật trẻ em, đau răng, trâu bò bị rắn cắn Liều dùng 6-12g khô,hoặc 20-40g tươi dạng thuốc sắc hoặc giã nát lấy nước uống Dùng ngoài lấy lá tươigiã nhỏ đắp
- Ở Thái Lan, người ta dùng lá tươi để trị bệnh hoa liễu và trị các bệnh ngoài da.Toàn cây được dùng làm thuốc lợi tiểu sát khuẩn đường tiết niệu sinh dục
- Ở Trung Quốc người ta cũng sử dụng Diếp cá trong các trường hợp:
+ Viêm mủ màng phổi, dùng 30g lá Diếp cá, 15 g rễ Cát cánh, sắc lấy nước uống.+ Thử nghiệm điều trị ung thư phổi, dùng Diếp cá 18g, hạt Đông quỳ 30g, rễ Thổphục linh 30g, Cỏ nhọ nồi và Dương xỉ mộc, mỗi vị 18g và rễ Cam thảo bắc 5g, sắcnước uống
+ Cây tươi dùng giã đắp ngoài chữa dị ứng mẩn ngứa mày đay.
3.3 Củ nghệ
a Đặc tính thực vật của cây nghệ
18
Trang 19Nghệ là một loại thực vật thân thảo lâu năm, mà có thể đạt đến chiều cao 1 mét.Cây tạo nhánh cao, có màu vàng cam, hình trụ, và thân rễ có mùi thơm Các lá mọc
xen kẽ và xếp thành hai hàng Chúng được chia thành bẹ lá, cuống lá và phiến lá.[12]Từcác bẹ lá, thân giả được hình thành Cuống lá dài từ 50 – 115 cm Các phiến lá đơnthường có chiều dài từ 76 – 115 cm và hiếm khi lên đến 230 cm Chúng có chiều rộng
từ 38 – 45 cm và có dạng hình thuôn hoặc elip và thu hẹp ở chóp
Ở Trung Quốc, thời gian mà nghệ ra hoa thường là vào tháng tám Ở phần cuốitrên thân giả có một cụm hoa với thân dài từ 12 – 20 cm với nhiều bông hoa Các lábắc màu xanh nhạt, hình trứng với chiều dài từ 3 – 5 cm hay hình thuôn với chóp ládạng tù
Ở phía chóp của cụm hoa mà lá bắc hiện diện ở đó thì không có hoa Những lánày có màu trắng hay xanh và đôi khi nhuốm màu đỏ - tím và phần chóp có dạngthon
Những bông hoa lưỡng tính, mọc đối xứng hai bên và lớn gấp ba lần Ba đàihoa dài từ 0.8 – 1.2 cm kết hợp với nhau và màu trắng, cùng với lông mịn và ba mấuđài không cân xứng Ba cánh hoa màu vàng nhạt kết hợp thành một ống tràng hoa dàiđến khoảng 3 cm Ba thùy của tràng hoa có chiều dài từ 1 – 1.5 cm, hình tam giác vớiđầu trên có gai mềm Trong khi thùy của tràng hoa ở giữa là lớn hơn so với hai bên.Thì chỉ có nhị hoa ở vòng tròn bên trong là sinh sản được Túi phấn hoa được gắn tạiđáy của nó Tất cả các nhị hoa khác đều chuyển thành nhị lép (staminode) Các nhịlép bên ngoài thì ngắn hơn so với môi của hoa Môi hoa có màu vàng, với một dảimàu vàng ở giữa và nó là dạng trứng ngược, với chiều dài từ 1.2 – 2 cm Ba lá noãn
19
Hình 8 Cây nghệ