Luận văn thạc sỹ - Pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, nguồn lực quan trọng phát triển đất nước, được quản lý theo pháp luật. Việt Nam đang từng bước hướng tới xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, đất đai trở thành nguồn nội lực quan trọng để thực hiện Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa đất nước. Do đó, việc quản lý đất đai được Đảng, nhà nước, các cấp, các ngành đặc biệt quan tâm, chú trọng. Với việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về đất đai, đặc biệt là Luật Đất đai năm 1987, Luật Đất đai năm 1993, Luật Đất đai năm 2003, mới đây nhất là Luật Đất đai năm 2013, hệ thống quy phạm pháp luật về đất đai đã từng bước được hoàn thiện, cơ bản đáp ứng yêu cầu công tác quản lý nhà nước về đất đai trong các thời kỳ, phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế, xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và tạo điều kiện thuận lợi cho cá nhân, hộ gia đình, cơ quan, tổ chức trong quản lý, sử dụng đất đai. Vì vậy, quản lý nhà nước bằng pháp luật về đất đai ngày càng hoàn thiện đã đạt được những tiến bộ rõ rệt, hệ thống quản lý về đất đai được tăng cường, từng bước phân cấp và phát huy tính tự chủ của địa phương. Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, tình hình quản lý và sử dụng đất đai hiện nay đang có những yếu kém như vấn đề quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất chưa có tính chiến lược lâu dài và ổn định hoặc thiếu tính khả thi; cơ chế quản lý về đất đai thiếu tính hiệu quả; cơ quan quản lý đất đai các cấp nhìn chung còn nhiều yếu kém. Chính vì thế, tình trạng tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về quản lý và sử dụng đất đai có xu hướng diễn biến phức tạp. Việc giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo còn chưa kịp thời, thiếu hiệu quả. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến ngày càng có nhiều vụ tranh chấp, tố cáo liên quan đến đất đai trên toàn quốc. Theo số liệu thống kê, trong tổng số các vụ tố cáo được các cơ quan chức năng thụ lý, giải quyết trên cả nước có đến 70% số vụ việc liên quan đến đất đai Khiếu nại, tố cáo là quyền cơ bản của công dân được ghi nhận tại Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 “Mọi người có quyền khiếu nại, tố cáo với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền về những việc làm trái pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân” [24, Điều 30]. Đây là hiện tượng phát sinh trong đời sống xã hội như là một phản ứng của con người trước một quyết định, một hành vi nào đó mà người khiếu nại, tố cáo cho rằng quyết định hay hành vi đó là không phù hợp với các quy tắc, chuẩn mực trong đời sống cộng đồng, xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, trong những năm qua với sự tập trung chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền và sự phối hợp với các đoàn thể nhân dân, công tác tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo đã có chuyển biến tích cực, góp phần phát triển kinh tế- xã hội, ổn định tình hình, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên những năm gần đây, công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo trên địa bàn tỉnh vẫn còn nhiều hạn chế: Một số địa phương, đơn vị còn chưa thấy hết được ý nghĩa quan trọng của công tác này; hiệu quả công tác tiếp dân và giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo còn chưa cao, có nơi còn hình thức. Điều đáng chú ý là khi nhận được khiếu nại, tố cáo của công dân, không ít cán bộ, công chức còn thiếu tinh thần trách nhiệm, không thực hiện đúng trình tự, thủ tục, thời hạn giải quyết; chưa quan tâm đầy đủ đến việc tiếp dân, đối thoại và lắng nghe ý kiến của nhân dân, còn biểu hiện né tránh, đùn đẩy trách nhiệm trong việc tiếp dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo. Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật khiếu nại, tố cáo chưa thường xuyên, chưa sâu rộng. Không ít người dân chưa hiểu đầy đủ về quyền và nghĩa vụ của mình nên gửi đơn khiếu nại, tố cáo vượt cấp khá nhiều. Trong bối cảnh ấy, việc nghiên cứu những quy định của pháp luật về tố cáo và giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai; đánh giá tình hình tố cáo trong lĩnh vực đất đai, kết quả thực hiện công tác giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn tỉnh Bắc Giang để làm rõ những ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân của những hạn chế trong công tác giải quyết tố cáo về đất đai, từ đó tìm ra quan điểm, giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn tỉnh là vấn đề có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn. Xuất phát từ mục đích và ý nghĩa đó, tôi lựa chọn Đề tài "Pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang" làm Luận văn thạc sỹ luật học của mình. 2. Tình hình nghiên cứu đề tài Pháp luật về khiếu nại, tố cáo nói chung và pháp luật về khiếu nại, tố cáo trong lĩnh vực đất đai nói riêng cũng đã thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học pháp lý và các cấp chính quyền. Thời gian qua đã có các công trình nghiên cứu, sách báo pháp lý và các bài viết liên quan đến vấn đề này dưới góc độ lý luận và thực tiễn. Tiêu biểu có thể kể đến như: Một số sách chuyên khảo của PGS.TS. Doãn Hồng Nhung: “Kỹ năng áp dụng pháp luật trong giải quyết tranh chấp đất đai ở Việt Nam” (2014); “Pháp luật về thanh tra và xử lý vi phạm pháp luật đất đai ở Việt Nam” (2013); Sách chuyên khảo của Viện khoa học thanh tra, Thanh tra Chính phủ, “Khiếu nại, tố cáo hành chính và giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính ở Việt Nam hiện nay” (2012); Một số luận văn thạc sỹ luật học có đề cập tới pháp luật tố cáo như: Luận văn của Trần Ngân Hà: “Pháp luật về giải quyết khiếu nại tố cáo ở Việt Nam” (2013), Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội; Luật văn của Nguyễn Thị Hồng Thơm: “Hiệu quả hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo của các cơ quan hành chính nhà nước ở Ninh Bình hiện nay” (2010), Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội; Luật văn của Phạm Anh Tuấn: “Cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính ở Việt Nam hiện nay và vấn đề hoàn thiện” (2011), Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội; Một số bài viết được các tác giả công bố như: “Giải quyết khiếu nại, tố cáo phải biến nhận thức thành hành động” trên trang www.thanhtra.gov.vn; “Cần đổi mới mô hình giải quyết khiếu nại, tố cáo” trên trang www.thanhtravietnam.vn; “Giải quyết khiếu nại, tố cáo luôn đòi hỏi sự vào cuộc mạnh mẽ của cả hệ thống chính trị” trên trang www.noichinh.com; “Khiếu nại,tố cáo về lĩnh vực đất đai vẫn tăng” trên trang www.dangcongsan.vn... đã thể hiện sự quan tâm của xã hội đến vấn đề này. Nhìn chung, nội dung của các công trình nghiên cứu kể trên khá chuyên sâu và cũng đã đề cập nhiều nội dung liên quan đến pháp luật về khiếu nại, tố cáo nói chung và pháp luật về khiếu nại, tố cáo trong lĩnh vực đất đai nói riêng. Bằng việc kế thừa những thành quả nghiên cứu của các công trình, bài viết nêu trên, luận văn đi sâu tìm hiểu một cách có hệ thống và toàn diện pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai ở một địa bàn cụ thể là tỉnh Bắc Giang. Địa bàn tỉnh Bắc Giang có những đặc điểm riêng biệt về nguồn tài nguyên đất đai và quản lý sử dụng đất đai. Luận văn tìm hiểu thực tiễn thực thi pháp luật và nguyên nhân dẫn đến tình trạng tố cáo kéo dài và phức tạp trên địa bàn tỉnh Bắc Giang trong những năm gần đây để đưa ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai. 3. Mục đích, phạm vi và đối tượng nghiên cứu 3.1. Mục đích nghiên cứu của đề tài Mục đích của luận văn là đánh giá đúng thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn tỉnh Bắc Giang làm cơ sở đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai. 3.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật hiện hành về tố cáo và giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn tỉnh Bắc Giang. Do tính chất phức tạp và rộng lớn của đề tài, luận văn giới hạn phạm vi nghiên cứu ở việc phân tích, tìm hiểu các quy định về tố cáo và giải quyết tố cáo được quy định tại Luật Tố cáo năm 2011, Luật Đất đai năm 2013 và tình hình thực hiện pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai trong những năm gần đây của tỉnh Bắc Giang. 4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu Trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lê nin, luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: phân tích - tổng hợp, logic, so sánh, khảo sát, thống kê trong quá trình giải quyết các vấn đề đặt ra của đề tài. 5. Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của đề tài Luận văn là nguồn tư liệu tổng hợp các quy định pháp luật về giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai từ thực tiễn tại tỉnh Bắc Giang, cung cấp thêm các luận cứ khoa học trong công tác giải quyết tố cáo về đất đai trên địa bàn tỉnh Bắc Giang trong thời gian tới. Các đề xuất tại Luận văn có thể là những gợi ý để tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về tố cáo, giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai, đồng thời, góp phần nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong thực hiện quyền tố cáo và giải quyết tố cáo. 6. Kết cấu luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn gồm 3 chương: Chương 1: Những vấn đề lý luận về tố cáo và pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai; Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn tỉnh Bắc Giang; Chương 3: Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn tỉnh Bắc Giang.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI

-LUẬN VĂN THẠC SỸ

PHÁP LUẬT VỀ TỐ CÁO TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI

TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC GIANG

THÂN VĂN LỢI

Chuyên ngành: LUẬT KINH TẾ

Mã ngành: 8380107

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN VĂN CƯƠNG

HÀ NỘI - NĂM 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn thạc sỹ: Pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang , được thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS.

Nguyễn Văn Cương, là công trình nghiên cứu của riêng tôi tự nghiên cứu khảo sát

và thực hiện Các dữ liệu, kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực, chính xác, các tài liệu trích dẫn có nguồn gốc rõ ràng Kết quả nghiên cứu chưa từng được công bố dưới bất kì hình thức nào./.

HỌC VIÊN

Thân Văn Lợi

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành chương trình Cao học và viết luận văn này, tôi xin chân thành cảm ơn các Thầy, các Cô trường Đại học Mở đặc biệt là các Thầy, Cô trong khoa Luật kinh tế, khoa Đào tạo sau đại học, trường Đại học Mở đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ dạy bảo tôi suốt thời gian tôi học tập tại trường

Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến TS Nguyễn Văn Cương đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tôi với những chỉ dẫn khoa học quý báu trong suốt quá trình triển khai, nghiên cứu và hoàn thành luận văn thạc sỹ này.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các đồng nghiệp trong cơ quan, cùng bạn bè, gia đình đã tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn tốt nghiệp.

Mặc dù đã có nhiều cố gắng hoàn thiện luận văn bằng tất cả sự nhiệt tình

và năng lực của mình, tôi cũng không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được sự đóng góp quý báu của các Thầy, các Cô và các bạn.

HỌC VIÊN

Thân Văn Lợi

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CÁM ƠN

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỐ CÁO VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỐ CÁO TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI 7

1.1 Khái quát chung về tố cáo và giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai 7

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm, phân loại tố cáo 7

1.1.2 Giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai 14

1.1.3 Ý nghĩa của công tác giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai 17

1.2 Tổng quan pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai 19

1.2.1 Sơ lược lịch sử phát triển của pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai 19

1.2.2 Nội dung của pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai 22

Kết luận Chương 1 28

Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ TỐ CÁO TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC GIANG 30

2.1 Qui định của pháp luật về giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai 30

2.1.1 Quyền và nghĩa vụ của người tố cáo, người bị tố cáo và người giải quyết tố cáo 30

2.1.2 Điều kiện thụ lý đơn tố cáo trong lĩnh vực đất đai 33

2.1.3 Thẩm quyền giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai 34

2.1.4 Qui trình giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai 35

2.2 Khái quát chung về đất đai và quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn tỉnh Bắc Giang 41

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên và hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn tỉnh Bắc Giang 41

2.3 Thực tiễn thực hiện pháp luật tố cáo và giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn tỉnh Bắc Giang 46

2.3.1 Tình hình tố cáo về đất đai trên địa bàn tỉnh Bắc Giang 46

2.3.2 Tình hình thực hiện pháp luật tố cáo về đất đai trên địa bàn tỉnh Bắc Giang 49

2.3.3 Đánh giá kết quả giải quyết tố cáo về đất đai trên địa bàn tỉnh Bắc Giang 51

Kết luận Chương 2 56

Chương 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ TỐ CÁO TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC GIANG 57

3.1 Quan điểm hoàn thiện pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai 57

3.1.1 Bám sát và quán triệt sâu sắc chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng trong việc hoàn thiện pháp luật tố cáo và pháp luật đất đai 57

3.1.2 Giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai phải đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ quyền công dân 58

3.2 Giải pháp hoàn thiện pháp luật và đảm bảo thực hiện pháp luật tố cáo trong lĩnh vực đất đai 59

3.2.1 Hoàn thiện các quy định pháp luật về giải quyết tố cáo 59

3.2.2 Đẩy mạnh tổ chức thực hiện các quy định về quản lý đất đai và giải quyết tố cáo về đất đai 60

3.2.3 Nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ giải quyết tố cáo tại tỉnh Bắc Giang 61

3.2.4 Tăng cường giám sát của các cơ quan chức năng và đoàn thể 62

3.3 Kiến nghị nâng cao hiệu quả công tác giải quyết tố cáo tại tỉnh Bắc Giang 64

3.3.1 Đối với các cấp ủy Đảng tại tỉnh Bắc Giang 64

3.3.2 Đối với UBND tỉnh Bắc Giang và UBND cấp huyện thuộc tỉnh Bắc Giang .65 3.3.3 Đối với Thanh tra tỉnh Bắc Giang và thanh tra cấp huyện 67

3.3.4 Đối với Sở Tài nguyên và Môi trường, thanh tra Sở và các đơn vị quản lý đất đai tại tỉnh Bắc Giang 68

Kết luận Chương 3 70

KẾT LUẬN 71

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 73

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, nguồn lực quan trọng pháttriển đất nước, được quản lý theo pháp luật Việt Nam đang từng bước hướngtới xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, đất đai trở thànhnguồn nội lực quan trọng để thực hiện Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa đấtnước Do đó, việc quản lý đất đai được Đảng, nhà nước, các cấp, các ngànhđặc biệt quan tâm, chú trọng

Với việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về đất đai, đặc biệt

là Luật Đất đai năm 1987, Luật Đất đai năm 1993, Luật Đất đai năm 2003,mới đây nhất là Luật Đất đai năm 2013, hệ thống quy phạm pháp luật về đấtđai đã từng bước được hoàn thiện, cơ bản đáp ứng yêu cầu công tác quản lýnhà nước về đất đai trong các thời kỳ, phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế,

xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và tạo điều kiện thuận lợi cho cá nhân,

hộ gia đình, cơ quan, tổ chức trong quản lý, sử dụng đất đai Vì vậy, quản lýnhà nước bằng pháp luật về đất đai ngày càng hoàn thiện đã đạt được nhữngtiến bộ rõ rệt, hệ thống quản lý về đất đai được tăng cường, từng bước phâncấp và phát huy tính tự chủ của địa phương

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, tình hình quản lý và sử dụngđất đai hiện nay đang có những yếu kém như vấn đề quy hoạch, kế hoạch sửdụng đất chưa có tính chiến lược lâu dài và ổn định hoặc thiếu tính khả thi; cơchế quản lý về đất đai thiếu tính hiệu quả; cơ quan quản lý đất đai các cấpnhìn chung còn nhiều yếu kém Chính vì thế, tình trạng tranh chấp, khiếu nại,

tố cáo về quản lý và sử dụng đất đai có xu hướng diễn biến phức tạp Việcgiải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo còn chưa kịp thời, thiếu hiệu quả Đây

là một trong những nguyên nhân dẫn đến ngày càng có nhiều vụ tranh chấp,

tố cáo liên quan đến đất đai trên toàn quốc Theo số liệu thống kê, trong tổng

số các vụ tố cáo được các cơ quan chức năng thụ lý, giải quyết trên cả nước

có đến 70% số vụ việc liên quan đến đất đai

Khiếu nại, tố cáo là quyền cơ bản của công dân được ghi nhận tại Hiến

pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 “Mọi người có

quyền khiếu nại, tố cáo với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền về những việc làm trái pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân” [24, Điều

30] Đây là hiện tượng phát sinh trong đời sống xã hội như là một phản ứngcủa con người trước một quyết định, một hành vi nào đó mà người khiếu nại,

tố cáo cho rằng quyết định hay hành vi đó là không phù hợp với các quy tắc,chuẩn mực trong đời sống cộng đồng, xâm phạm đến quyền và lợi ích hợppháp của mình

Trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, trong những năm qua với sự tập trung chỉđạo của cấp ủy, chính quyền và sự phối hợp với các đoàn thể nhân dân, côngtác tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo đã có chuyển biến tích cực, góp phầnphát triển kinh tế- xã hội, ổn định tình hình, củng cố niềm tin của nhân dânđối với Đảng và Nhà nước Tuy nhiên những năm gần đây, công tác giảiquyết khiếu nại, tố cáo trên địa bàn tỉnh vẫn còn nhiều hạn chế: Một số địaphương, đơn vị còn chưa thấy hết được ý nghĩa quan trọng của công tácnày; hiệu quả công tác tiếp dân và giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo cònchưa cao, có nơi còn hình thức Điều đáng chú ý là khi nhận được khiếunại, tố cáo của công dân, không ít cán bộ, công chức còn thiếu tinh thầntrách nhiệm, không thực hiện đúng trình tự, thủ tục, thời hạn giải quyết;chưa quan tâm đầy đủ đến việc tiếp dân, đối thoại và lắng nghe ý kiến củanhân dân, còn biểu hiện né tránh, đùn đẩy trách nhiệm trong việc tiếp dân

và giải quyết khiếu nại, tố cáo Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luậtkhiếu nại, tố cáo chưa thường xuyên, chưa sâu rộng Không ít người dân chưahiểu đầy đủ về quyền và nghĩa vụ của mình nên gửi đơn khiếu nại, tố cáovượt cấp khá nhiều

Trong bối cảnh ấy, việc nghiên cứu những quy định của pháp luật về

tố cáo và giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai; đánh giá tình hình tố cáotrong lĩnh vực đất đai, kết quả thực hiện công tác giải quyết tố cáo trong lĩnhvực đất đai trên địa bàn tỉnh Bắc Giang để làm rõ những ưu điểm, hạn chế,nguyên nhân của những hạn chế trong công tác giải quyết tố cáo về đất đai,

từ đó tìm ra quan điểm, giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giải quyết tốcáo trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn tỉnh là vấn đề có ý nghĩa cả về lý luận

và thực tiễn

Xuất phát từ mục đích và ý nghĩa đó, tôi lựa chọn Đề tài "Pháp luật về

tố cáo trong lĩnh vực đất đai từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang" làm Luận văn thạc

sỹ luật học của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Pháp luật về khiếu nại, tố cáo nói chung và pháp luật về khiếu nại, tốcáo trong lĩnh vực đất đai nói riêng cũng đã thu hút được sự quan tâm củanhiều nhà khoa học pháp lý và các cấp chính quyền Thời gian qua đã có cáccông trình nghiên cứu, sách báo pháp lý và các bài viết liên quan đến vấn đềnày dưới góc độ lý luận và thực tiễn Tiêu biểu có thể kể đến như:

Một số sách chuyên khảo của PGS.TS Doãn Hồng Nhung: “Kỹ năng

áp dụng pháp luật trong giải quyết tranh chấp đất đai ở Việt Nam” (2014);

“Pháp luật về thanh tra và xử lý vi phạm pháp luật đất đai ở Việt Nam”

(2013); Sách chuyên khảo của Viện khoa học thanh tra, Thanh tra Chính phủ,

“Khiếu nại, tố cáo hành chính và giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính ở

Việt Nam hiện nay” (2012);

Một số luận văn thạc sỹ luật học có đề cập tới pháp luật tố cáo như:

Luận văn của Trần Ngân Hà: “Pháp luật về giải quyết khiếu nại tố cáo ở Việt

Nam” (2013), Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội; Luật văn của Nguyễn

Thị Hồng Thơm: “Hiệu quả hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo của các cơ

quan hành chính nhà nước ở Ninh Bình hiện nay” (2010), Khoa Luật, Đại học

Quốc gia Hà Nội; Luật văn của Phạm Anh Tuấn: “Cơ chế giải quyết khiếu nại

hành chính ở Việt Nam hiện nay và vấn đề hoàn thiện” (2011), Khoa Luật,

Đại học Quốc gia Hà Nội;

Một số bài viết được các tác giả công bố như: “Giải quyết khiếu nại, tố cáo

phải biến nhận thức thành hành động” trên trang www.thanhtra.gov.vn; “Cần đổi mới mô hình giải quyết khiếu nại, tố cáo” trên trang www.thanhtravietnam.vn;

“Giải quyết khiếu nại, tố cáo luôn đòi hỏi sự vào cuộc mạnh mẽ của cả hệ thống

chính trị” trên trang www.noichinh.com; “Khiếu nại,tố cáo về lĩnh vực đất đai vẫn tăng” trên trang www.dangcongsan.vn đã thể hiện sự quan tâm của xã hội

đến vấn đề này

Nhìn chung, nội dung của các công trình nghiên cứu kể trên khá chuyênsâu và cũng đã đề cập nhiều nội dung liên quan đến pháp luật về khiếu nại, tốcáo nói chung và pháp luật về khiếu nại, tố cáo trong lĩnh vực đất đai nóiriêng Bằng việc kế thừa những thành quả nghiên cứu của các công trình, bàiviết nêu trên, luận văn đi sâu tìm hiểu một cách có hệ thống và toàn diện phápluật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai ở một địa bàn cụ thể là tỉnh Bắc Giang.Địa bàn tỉnh Bắc Giang có những đặc điểm riêng biệt về nguồn tài nguyên đấtđai và quản lý sử dụng đất đai Luận văn tìm hiểu thực tiễn thực thi pháp luật

và nguyên nhân dẫn đến tình trạng tố cáo kéo dài và phức tạp trên địa bàn tỉnhBắc Giang trong những năm gần đây để đưa ra những kiến nghị nhằm hoànthiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về tố cáo trong lĩnhvực đất đai

3 Mục đích, phạm vi và đối tượng nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Mục đích của luận văn là đánh giá đúng thực trạng pháp luật và thựctiễn thi hành pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn tỉnh Bắc

Giang làm cơ sở đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nângcao hiệu quả thi hành pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai.

3.2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là pháp luật và thực tiễn áp dụng phápluật hiện hành về tố cáo và giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai trên địabàn tỉnh Bắc Giang

Do tính chất phức tạp và rộng lớn của đề tài, luận văn giới hạn phạm vinghiên cứu ở việc phân tích, tìm hiểu các quy định về tố cáo và giải quyết tốcáo được quy định tại Luật Tố cáo năm 2011, Luật Đất đai năm 2013 và tìnhhình thực hiện pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai trong những năm gầnđây của tỉnh Bắc Giang

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử củachủ nghĩa Mác - Lê nin, luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thểnhư: phân tích - tổng hợp, logic, so sánh, khảo sát, thống kê trong quá trìnhgiải quyết các vấn đề đặt ra của đề tài

5 Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của đề tài

Luận văn là nguồn tư liệu tổng hợp các quy định pháp luật về giảiquyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai từ thực tiễn tại tỉnh Bắc Giang, cung cấpthêm các luận cứ khoa học trong công tác giải quyết tố cáo về đất đai trên địabàn tỉnh Bắc Giang trong thời gian tới

Các đề xuất tại Luận văn có thể là những gợi ý để tiếp tục hoàn thiện hệthống pháp luật về tố cáo, giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai, đồng thời,góp phần nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cánhân trong thực hiện quyền tố cáo và giải quyết tố cáo

6 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, Luận văngồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về tố cáo và pháp luật về tố cáo trong

lĩnh vực đất đai;

Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về tố

cáo trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn tỉnh Bắc Giang;

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực

thi pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn tỉnh Bắc Giang

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỐ CÁO VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỐ CÁO TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI

1.1 Khái quát chung về tố cáo và giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm, phân loại tố cáo

1.1.1.1 Khái niệm tố cáo, tố cáo trong lĩnh vực đất đai

"Tố cáo" có nghĩa là: "Báo cho cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân có thẩm

quyền biết về hành vi trái pháp luật của bất cứ cơ quan, tổ chức hoặc của cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức" [34, tr.784].

Luật Tố cáo năm 2011 quy định: “Tố cáo là việc công dân theo thủ tục

do Luật này quy định báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của bất cứ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức” [22, Điều 2, Khoản 1].

Dưới góc độ xã hội, tố cáo là vạch rõ hành vi vi phạm pháp luật, đạođức xã hội của chủ thể khác, nhằm bảo vệ lợi ích của Nhà nước, của xã hội,của công dân hoặc các chủ thể khác

Dưới góc độ pháp lý, tố cáo là quyền của công dân thông báo với cơ quan

có thẩm quyền và yêu cầu các cơ quan này xử lý các hành vi, quyết định tráipháp luật của các cơ quan, tổ chức, cá nhân đã gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệthại cho lợi ích của Nhà nước, tổ chức, cá nhân hoặc các chủ thể khác, cả trongtrường hợp không trực tiếp ảnh hưởng đến lợi ích của cá nhân tố cáo Tố cáo làmột trong những kênh thông tin phản hồi hữu hiệu để Nhà nước kịp thời pháthiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật [11, tr.158] Cách hiểu

này cũng sát với định nghĩa về tố cáo trong Luật Khiếu nại, Tố cáo năm 1998

và Khoản 1 Điều 2 Luật Tố cáo hiện hành năm 2011

Về bản chất, tố cáo là việc các chủ thể báo cho cơ quan chức năng biết

về một hành vi có thể gây thiệt hại tới các quyền lợi ích hợp pháp của mình

và các chủ thể khác Do đó, tố cáo có thể góp phần ngăn chặc các hậu quả cóthể xảy ra, đồng thời bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của họ Phạm vi của tốcáo nên được khuyến khích và mở rộng, bởi việc đưa các hành vi xấu ratrước pháp luật trước tiên sẽ giúp các chủ thể bị xâm hại quyền lợi lấy lạiđược những gì mình đã bị mất, đồng thời trừng trị những chủ thể gây ranhững hậu quả đó Đây cũng chính là nền tảng để xây dựng một xã hội tốtđẹp và công bằng

Trên cơ sở các quan điểm và định nghĩa pháp lý về tố cáo, theo tác giả

khái niệm “tố cáo trong lĩnh vực đất đai” có thể được hiểu như sau: “Tố

cáo trong lĩnh vực đất đai là việc công dân báo cho cơ quan, tổ chức, cánhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật về quản lý và sửdụng đất đai của bất cứ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đedọa gây thiệt hại lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của côngdân, cơ quan, tổ chức”

1.1.1.2 Đặc điểm của tố cáo

Một là, về chủ thể có quyền tố cáo:

Chủ thể có quyền tố cáo là cá nhân công dân vì tố cáo làm phát sinhnhững hậu quả pháp lý và trách nhiệm pháp lý gắn với cá nhân công dân khi

tố cáo

Hai là, về đối tượng của tố cáo:

Đối tượng của tố cáo là hành vi vi phạm pháp luật của bất cứ cơ quan,

tổ chức, cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại lợi ích của Nhànước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức Hành vi viphạm pháp luật có thể ảnh hưởng trực tiếp hoặc có thể không ảnh hưởng trực

tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người tố cáo Cá nhân có quyền tố cáongay cả khi hành vi mới đe dọa gây thiệt hại nên khả năng phòng ngừa, ngănchặn và giảm các thiệt hại gây ra là rất cao [35, tr.161].

Ba là, về tính chất của hoạt động giải quyết tố cáo:

Giải quyết tố cáo là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước, là tráchnhiệm của các cơ quan nhà nước và được điều chỉnh bởi nhiều văn bản quyphạm pháp luật Việc giải quyết tố cáo được thực hiện theo các trình tự, thủtục nhất định tùy vào tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi viphạm Tố cáo và giải quyết tố cáo được thực hiện theo hình thức và thủ tụcchặt chẽ, bắt buộc do pháp luật quy định đảm bảo sự hoạt động chặt chẽ,chính xác thẩm quyền giải quyết của cơ quan nhà nước

Trên cơ sở những đặc điểm của tố cáo, cho thấy sự khác biệt giữa tốcáo và tố giác tội phạm; giữa tố cáo và khiếu nại Cụ thể là:

Thứ nhất, sự khác biệt giữa tố cáo và tố giác tội phạm

Tiêu chí so

sánh

Khái niệm Có thể tố cáo ở nhiều hành vi

vi phạm pháp luật, khôngphân biệt tính chất, mức độ viphạm Có thể nói, khái niệm

tố cáo rộng hơn và cơ bản đãbao hàm cả khái niệm tố giáctội phạm theo Bộ luật Tố tụnghình sự;

Tố cáo là quyền của côngdân Công dân có quyềnquyết định việc mình sẽ tốcáo hay không một hành vi vi

Tố giác tội phạm chỉ baogồm việc tố cáo hành vi viphạm pháp luật có thể cấuthành tội phạm đã được quyđịnh trong Bộ luật Hình sự

Tố giác tội phạm vừa làquyền, vừa là nghĩa vụ củacông dân Công dân bắt buộcphải tố giác nếu đã biết rõ vềmột tội phạm đang chuẩn bịhoặc đã được thực hiện và

có thể bị truy cứu trách

phạm pháp luật

Tố cáo chỉ phát sinh quan hệpháp lý khi công dân trực tiếphoặc gửi đơn tố cáo đến cơquan, cá nhân có thẩm quyền

nhiệm hình sự về tội:

“Không tố giác tội phạm”theo quy định của Bộ luậtHình sự, nếu biết mà không

tố giác tội phạm

Tố giác tội phạm trong một

số trường hợp phát sinh quan

hệ pháp lý ngay từ thời điểmtội phạm xảy ra (trường hợpphạm tội không tố giác tộiphạm)

Chủ thể

Chủ thể tố cáo là cá nhân, cótên tuổi, địa chỉ rõ ràng,người bị tố cáo cũng phải cótên tuổi, địa chỉ, nội dung tốcáo phải chỉ rõ hành vi bị tốcáo Người tố cáo phải chịutrách nhiệm trước pháp luật

về nội dung tố cáo của mình,trường hợp tố cáo sai sự thật(vu khống) thì tùy theo mức

độ có thể bị xử lý về hànhchính hoặc hình sự Việc tốcáo được thực hiện bằng đơn

tố cáo hoặc tố cáo trực tiếp

Chủ thể của tố giác là cánhân Chủ thể này cho rằng

có một sự kiện vi phạm phápluật đã hoặc sẽ xảy ra ngoài

xã hội có dấu hiệu tội phạm,

là một hình thức cung cấpnguồn tin, dấu hiệu hay sựviệc vi phạm pháp luật bằngcách báo cho cơ quan Nhànước xem xét, làm rõ Tốgiác tội phạm có thể bằng lờihoặc bằng văn bản Hành vi

bị tố giác tội phạm phảiđược quy định trong Bộ luậtHình sự

Đối tượng Đối tượng của tố cáo là hành

vi vi phạm pháp luật trongmọi lĩnh vực, không phân biệt

Đối tượng của tố giác về tộiphạm chỉ có hành vi vi phạmpháp luật có thể cấu thành

Trường hợp cần thiết, người

có thẩm quyền giải quyết tốcáo có thể gia hạn giải quyếtmột lần nhưng không quá 30ngày, đối với vụ việc phứctạp thì không quá 60 ngày

Thời hạn giải quyết tố giác:trong thời hạn 20 ngày kể từngày nhận được việc tố giác,

cơ quan điều tra phải kiểmtra, xác minh và ra quyếtđịnh khởi tố hay không khởi

tố vụ án hình sự, hoặc tạmđình chỉ việc giải quyết tốgiác Nếu sự việc bị tố giác

có nhiều tình tiết phức tạphoặc phải xác minh nhiềunơi, thời hạn giải quyết tốgiác kéo dài không quá 2tháng, hoặc Viện Kiểm sát

có thể gia hạn một lần(nhưng cũng không quá 2tháng)

vi phạm Nếu công dân không

tố cáo dù là đã phát hiện rahành vi vi phạm pháp luật của

cơ quan, cá nhân khác thì họcũng không phải chịu bất kỳhình thức xử lý theo pháp luậtnào

Tố giác tội phạm trong một

số trường hợp phát sinh quan

hệ pháp lý ngay từ thời điểmtội phạm có dấu hiệu xảy ra.Khi công dân biết rõ tộiphạm đang đựơc chuẩn bị,đang được thực hiện hoặc đãđược thực hiện mà không tốgiác, thì phải chịu tráchnhiệm hình sự về tội không

tố giác tội phạm theo Bộ luậtHình sự

Nguồn: Tác giả tự tổng hợp

Thứ hai, sự khác biệt giữa tố cáo và khiếu nại

Chủ thể Cá nhân, cơ quan, tổ chức Cá nhân

Đối tượng

Đối tượng của khiếu nại làquyết định hành chính, hành

vi hành chính hoặc quyếtđịnh kỷ luật đối với cán bộ,công chức Người khiếu nạichỉ thực hiện quyền khiếunại khi có căn cứ cho rằngquyết định hoặc hành vi đótrái pháp luật, xâm phạmđến quyền và lợi ích hợppháp của mình

Đối tượng của tố cáo rộng hơn rấtnhiều, là hành vi vi phạm pháp luậtcủa bất cứ cơ quan, tổ chức, cá nhânnào gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệthại tới lợi ích Nhà nước, quyền và lợiích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cánhân Cá nhân có quyền tố cáo ngay

cả khi hành vi mới đe dọa gây thiệthại nên khả năng phòng ngừa, ngănchặn và giảm các thiệt hại gây ra là rấtcao

Là những hành vi nguy hiểm cho xãhội

Mức quan tâm của tố cáo rộng hơnkhiếu nại, đối với lợi ích chung củatoàn xã hội Mục đích của tố cáokhông chỉ nhằm bảo vệ và khôi phụcquyền, lợi ích hợp pháp của người tốcáo mà còn bảo vệ quyền, lợi ích củaNhà nước và xã hội

Trách nhiệm

pháp lý

Chủ thể thực hiện quyền khiếu nại không phải chịu trách nhiệm pháp lý nếu căn

cứ pháp lý không đầy đủ, chính xác

Chủ thể thực hiện quyền tố cáo phải chịu trách nhiệm về những thông tin

tố cáo của mình (tội vu khống…)

Nguồn: Tác giả tự tổng hợp

1.1.1.3 Phân loại tố cáo

Để giải quyết tố cáo của công dân có hiệu quả thì cần phải phân loại tốcáo Dựa trên thực tiễn thi hành thì tố cáo được phân thành ba loại sau:

Thứ nhất, tố cáo hành chính, tố cáo về các hành vi vi phạm pháp luật thuộc phạm vi quản lý của cơ quan nhà nước

Việc tố cáo và giải quyết tố cáo được điều chỉnh bởi các quy định phápluật hành chính Đây cũng là dạng tố cáo hướng vào các hành vi vi phạm vềcác quy định của pháp luật về quản lý hành chính nhà nước Hậu quả pháp lý

mà người bị tố cáo phải gánh chịu chỉ có thể là chịu trách nhiệm hành chínhhoặc trách nhiệm kỷ luật

Thứ hai, tố cáo về các hành vi vi phạm của các tổ chức, đoàn thể, cộng đồng dân cư thuộc phạm vi điều chỉnh của nội bộ các tổ chức, đoàn thể, cộng đồng dân cư đó:

Đây là dạng tố cáo hướng vào các hành vi trái với tôn chỉ, mục đích đãđược thể hiện quy định của tổ chức, của cộng đồng; trái với luân thường đạo

lý đã mặc nhiên được thừa nhận Xử lý tố cáo dạng này thực hiện theo quyđịnh của tổ chức, cộng đồng đã được ghi nhận trong quy chế, điều lệ hoặcđược hình thành mặc nhiên trong cộng đồng

Thứ ba, tố cáo tội phạm, tố cáo về hành vi vi phạm pháp luật hình sự:

Khi công dân cho rằng một cá nhân, một tổ chức đã hoặc sẽ thực hiệnhành vi gây nguy hiểm cho xã hội hoặc cho rằng có thể hành vi đó đã vi phạmcác quy định của pháp luật hình sự thì họ thực hiện tố cáo hành vi vi phạmtrước cơ quan có thẩm quyền Hành vi là đối tượng của tố cáo dạng này đượcquy định cụ thể trong pháp luật hình sự Việc xử lý, giải quyết tố cáo tội phạmđược quy định chặt chẽ và thực hiện theo trình tự thủ tục tố tụng hình sự Hậuquả pháp lý là chịu trách nhiệm hình sự.” [31, tr.5]

Việc phân loại tố cáo hiện nay dựa trên thực tiễn giải quyết tố cáo Việcphân loại đúng các dạng tố cáo nhằm xác định đúng phương thức giải quyết tốcáo cho phù hợp Tố cáo thông thường có hai dạng tố cáo hành chính và tốcáo tội phạm và hai dạng tố cáo này được pháp luật điều chỉnh tùy theo đốitượng được tố cáo

1.1.2 Giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai

1.1.2.1 Quan niệm về giải quyết tố cáo và đặc điểm của giải quyết tố cáo

Theo quy định của Khoản 7 Điều 2 Luật Tố cáo năm 2011, “giải quyết

tố cáo là việc tiếp nhận, xác minh, kết luận về nội dung tố cáo và việc xử lý tố cáo của người giải quyết tố cáo”.

Giải quyết tố cáo được hiểu là quá trình cơ quan nhà nước có thẩmquyền tiếp nhận, xử lý thông tin tố cáo, xác minh, kết luận nội dung tố cáo, xử

lý tố cáo của người giải quyết tố cáo và công khai kết luận nội dung tố cáo,quyết định xử lý hành vi vi phạm bị tố cáo Theo đó, giải quyết tố cáo có cácđặc điểm chung cơ bản sau:

Thứ nhất, giải quyết tố cáo là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước.

Giải quyết tố cáo là trách nhiệm của các cơ quan nhà nước Việc giải quyết tốcáo được thực hiện theo những thủ tục nhất định tùy vào tính chất, mức độnguy hiểm cho xã hội của hành vi vi phạm Những hành vi vi phạm ở mức độnhẹ thì bị xử lý bằng biện pháp hành chính và sẽ do cơ quan hành chính nhànước tiến hành, còn những hành vi vi phạm có tính chất nguy hiểm cho xã hộiđược quy định trong Bộ luật hình sự do các cơ quan tiến hành tố tụng thựchiện theo trình tự, thủ tục được pháp luật về tố tụng quy định

Thứ hai, giải quyết tố cáo là hoạt động phải tuân theo những hình thức

và thủ tục chặt chẽ do pháp luật quy định Trình tự thủ tục về giải quyết tố cáocủa công dân là nhân tố đảm bảo cho sự hoạt động chặt chẽ, chính xác thẩmquyền giải quyết tố cáo của cơ quan hành chính nhà nước

Thứ ba, giải quyết tố cáo là hoạt động mang tính phối hợp giữa cơ quan

hành chính với cơ quan tổ chức khác Đó là mối quan hệ giữa cơ quan hànhchính với cơ quan Tư pháp (cơ quan thanh tra với cơ quan điều tra, Viện kiểmsát, tòa án); giữa cơ quan hành chính với cơ quan tổ chức khác (Ủy ban Kiểmtra Đảng, các tổ chức đoàn thể) nhất là việc giải quyết tố cáo đối với cán bộ,công chức nói chung, nhất là cán bộ, công chức là đảng viên hoặc thành viên

lý hành vi vi phạm bị tố cáo trong lĩnh vực quản lý và sử dụng đất đai.

Trên cơ sở khái niệm này, giải quyết tố cáo về đất đai có những đặcđiểm cơ bản sau đây:

Một là, giải quyết tố cáo về đất đai phải đảm bảo nguyên tắc đất đai

thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý Kiên quyết bảo vệnhững thành quả cách mạng về ruộng đất, đồng thời xử lý kịp thời, đúng phápluật những trường hợp có hành vi vi phạm trong quá trình quản lý và sử dụngđất đai

Hai là, cơ quan có thẩm quyền giải quyết tố cáo phải nắm vững quan

điểm lấy dân làm gốc, phải dựa vào dân, bàn bạc dân chủ công khai quỹ đấtvới dân để giải quyết và phát huy tinh thần đoàn kết, tương trợ trong nội bộnhân dân tìm ra giải pháp, không có ép mệnh lệnh

Ba là, giải quyết tố cáo về đất đai nhằm mục đích phát triển sản xuất,

ổn định và từng bước cải thiện đời sống nhân dân

Bốn là, giải quyết tố cáo về đất đai một mặt phải tuân thủ quy định của

Luật Tố cáo, mặt khác phải tuân thủ quy định của Luật Đất đai và các văn bảnpháp luật khác có liên quan Đây là điểm đặc biệt trong giải quyết tố cáo vềđất đai

1.1.2.3 Các nguyên tắc giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai

Luật Tố cáo năm 2011 và Điều 3 Thông tư số 06/2013/TT-CP ngày30/9/2013 về “Quy trình giải quyết tố cáo” quy định về nguyên tắc giải quyết tố

cáo, theo đó:

“1 Việc giải quyết tố cáo phải bảo đảm kịp thời, chính xác, khách quan,

đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục và thời hạn theo quy định của pháp luật; bảo đảm an toàn cho người tố cáo; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, tập thể, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

2 Trong phạm vi trách nhiệm của mình, người giải quyết tố cáo, cơ quan,

tổ chức, đơn vị, cá nhân được giao xác minh nội dung tố cáo phải áp dụng các biện pháp theo thẩm quyền hoặc báo ngay cho cơ quan công an, cơ quan có thẩm quyền để áp dụng các biện pháp bảo vệ người tố cáo, ngăn chặn kịp thời hành vi vi phạm pháp luật” [22, Điều 4]

Như vậy, để hoạt động giải quyết tố cáo đạt hiệu quả cần tuân thủ cácnguyên tắc sau đây:

Một là, nguyên tắc đúng pháp luật

Đây là nguyên tắc cơ bản, bao trùm toàn bộ quá trình giải quyết tố cáo.Nguyên tắc này đòi hỏi hoạt động giải quyết tố cáo phải tuân thủ đúng trình

tự, thủ tục, thẩm quyền mà pháp luật quy định Không một cơ quan, tổ chức,

cá nhân nào có thể tham dự trái pháp luật vào quá trình và kết quả giải quyết

tố cáo và quyết định giải quyết tố cáo đã có hiệu lực pháp luật phải được tôntrọng và thực hiện

Hai là, nguyên tắc kịp thời, khách quan

Kịp thời trong giải quyết tố cáo nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợppháp của công dân và trong việc phát hiện, phòng ngừa những hành vi viphạm trong quá trình quản lý và sử dụng đất đai

Tính khách quan trong hoạt động giải quyết tố cáo đòi hỏi cơ quan cóthẩm quyền giải quyết tố cáo phải xem xét, đánh giá trung thực tình hình vụviệc, khách quan trong việc thu thập, xem xét các tài liệu, bằng chứng vàkhách quan trong kết quả giải quyết tố cáo Qua đây, thể hiện sự quan tâm củanhà nước đối với quyền, lợi ích hợp pháp của công dân

Ba là, nguyên tắc chính xác, đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục, đúng thời hạn

Khi thụ lý giải quyết tố cáo phải xác định đúng thẩm quyền theo chức năng,

nhiệm vụ và khi giải quyết tố cáo, người có thẩm quyền hoặc người được giao xácminh nội dung tố cáo phải đảm kết quả xác minh là chính xác, trung thực, kháchquan; trình tự giải quyết tố cáo tuân thủ đúng các bước tiến hành và đúng thời hạn

đã được quy định

Bốn là, nguyên tắc đảm bảo an toàn cho người tố cáo

Cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc người được giao xác minh nộidung tố cáo, khi cần thiết, phải áp dụng các biện pháp theo thẩm quyền hoặcbáo ngay cho cơ quan công an, cơ quan có thẩm quyền để áp dụng các biệnpháp bảo vệ người tố cáo, ngăn chặn kịp thời hành vi vi phạm pháp luật

Năm là, nguyên tắc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tố cáo

Không chỉ quyền và lợi ích hợp pháp của người tố cáo hay lợi ích của nhànước, của xã hội cần được bảo vệ, mà quyền và lợi ích hợp pháp của người bị

tố cáo cũng rất quan trọng và cần được đảm bảo để tránh tình trạng vu khống,bôi nhọ danh dự công dân, không đúng sự thật làm ảnh hưởng đến uy tín,danh dự của người bị tố cáo

1.1.3 Ý nghĩa của công tác giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai

Tố cáo là quyền chính trị - pháp lý cơ bản của công dân, gắn liền vớicác quyền tự do khác của công dân trong tổng hòa quyền và nghĩa vụ củacông dân Vì vậy, thực hiện quyền tố cáo và giải quyết tố cáo của công dân làhoạt động đảm bảo quyền làm chủ của công dân, góp phần mở rộng nền dânchủ xã hội chủ nghĩa và bảo đảm pháp chế

Hoạt động tố cáo khẳng định mối quan hệ giữa nhà nước và nhân dântrong quản lý nhà nước, đặc biệt là trong quản lý nguồn tài nguyên đất đai.Khiếu nại, tố cáo nói chung và tố cáo trong lĩnh vực đất đai nói riêng hiện nay

đang là vấn đề “nóng” trong xã hội Nếu không giải quyết nhanh chóng, kịpthời và dứt điểm các khiếu kiện, tố cáo về đất đai sẽ gây hậu quả nghiêmtrọng đến tình hình kinh tế - xã hội nói chung của cả nước, của từng địaphương, từng dự án nói riêng.

Giải quyết tố cáo về đất đai góp phần phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịpthời những hành vi tham nhũng, sai phạm trong quản lý nhà nước về đất đai.Thông qua quá trình giải quyết đó, những hành vi tham nhũng, lãng phí, viphạm pháp luật được làm sáng tỏ, trong sạch bộ máy quản lý nhà nước về đấtđai đồng thời củng cố lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước

Giải quyết tố cáo về đất đai đảm bảo tính dân chủ, đảm bảo quyền vàlợi ích hợp pháp của công dân Nếu hoạt động tố cáo của công dân chỉ dừnglại ở việc phát hiện và thông tin các hành vi vi phạm pháp luật của các cánhân, tổ chức, cơ quan trong hoạt động quản lý đất đai thì chưa hoàn toànđảm bảo quyền và lợi ích của công dân Kết quả của giải quyết tố cáo vềđất đai còn khôi phục quyền và lợi ích của công dân bị xâm phạm, đáp ứngmong mỏi chính đáng của công dân khi khiếu kiện, tố cáo lên các cơ quan cóthẩm quyền

Tóm lại, giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai đáp ứng đầy đủ các vaitrò, trách nhiệm của của hoạt động giải quyết tố cáo nói chung; đặc biệt là vaitrò trong quản lý nhà nước về đất đai – nguồn tài nguyên vô cùng quý giá củađất nước Hay nói cách khác, giải quyết tố cáo về đất đai có ý nghĩa quantrọng để ổn định tình hình trật tự ở địa phương Giải quyết tốt tố cáo tronglĩnh vực đất đai sẽ làm ổn định tình hình địa bàn nơi có xung đột, mâu thuẫn.Giải quyết tốt khiếu nại tố cáo về đất đai sẽ nâng cao hiệu quả quản lý nhànước đối với đất đai

1.2 Tổng quan pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai

1.2.1 Sơ lược lịch sử phát triển của pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai

Hiến pháp năm 1959 là bản Hiến pháp đầu tiên quy định cụ thể về

quyền khiếu nại của công dân và là bước phát triển quan trọng trong quản lýNhà nước, củng cố địa vị của công dân trong xã hội Điều 29 Hiến pháp năm

1959 quy định: “Công dân nước Việt Nam dân chủ cộng hòa có quyền khiếu

nại và tố cáo với bất cứ cơ quan Nhà nước nào về những việc làm vi phạm pháp luật của nhân viên cơ quan Nhà nước…” Sau khi giải phóng miền Nam,

thống nhất đất nước, Hiến pháp năm 1980 tiếp tục quy định và nâng cao về

quyền tố cáo của công dân Điều 73 Hiến pháp 1980 quy định: “Công dân có

quyền khiếu nại và tố cáo với bất cứ cơ quan nào của Nhà nước về những việc làm trái pháp luật của cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân hoặc của bất cứ cá nhân nào thuộc các cơ quan, tổ chức, đơn vị đó…”.

Sau Hiến pháp này, quyền tố cáo của công dân được ghi nhận và quy định cụthể trong những quy định pháp luật Bản Hiến pháp mới nhất của nước ta cũng

khẳng định quyền tố cáo của mọi người tại Điều 30 Hiến pháp năm 2013: “Mọi

người có quyền khiếu nại, tố cáo với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền

về những việc làm trái pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân”.

Ngày 27/11/1981, Pháp lệnh quy định về việc xem xét và giải quyết cáckhiếu nại, tố cáo của công dân năm 1981 được ban hành và là văn bản pháp lýđầu tiên qui định một cách tập trung, đầy đủ và chi tiết việc tiếp nhận và giảiquyết khiếu nại, tố cáo của công dân Sau khi Pháp lệnh này được ban hành,ngày 29/3/1982, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Nghị định số 58/HĐBT vềviệc thi hành Pháp lệnh đã qui định cụ thể về thẩm quyền và trách nhiệm củacông dân trong việc khiếu nại, tố cáo Tiếp tục thừa kế những thành tựu đạtđược của Pháp lệnh năm 1981 và bổ sung những thiếu sót, khắc phục nhữngtồn tại, ngày 2/5/1991, Pháp lệnh Khiếu nại, Tố cáo được ban hành thay thếPháp lệnh năm 1981 Trong Pháp lệnh Khiếu nại, Tố cáo năm 1991, lần đầutiên quyền khiếu nại và quyền tố cáo được quy định riêng biệt Ngày28/01/1992, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Nghị định số 38/HĐBT về việc thihành Pháp lệnh Khiếu nại, Tố cáo

Ngày 02/12/1998, Quốc hội đã thông qua Luật Khiếu nại, Tố cáo vàLuật có hiệu lực từ ngày 01/01/1999 thay thế Pháp lệnh năm 1991 Đây là vănbản có hiệu lực cao nhất về quyền khiếu nại, tố cáo của công dân so với cácvăn bản trước đó.

Tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật về quyền khiếu nại, quyền

tố cáo, ngày 25/6/2004, Quốc hội ban hành Luật sửa đổi, bổ sung Luật Khiếunại, Tố cáo Ngày 29/11/2005, Quốc hội thông qua Luật số 58/2005/QH11ngày 29/11/2005 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Khiếu nại, Tố cáo củaQuốc hội nước CHXHCN Việt Nam

Trong lĩnh vực đất đai, sau giai đoạn bắt đầu đổi mới (1986-1991),chúng ta vẫn còn thiếu nhiều quy định và ngay cả hệ thống pháp luật đất đai

đã ban hành cũng còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được tình hình đổi mới củađất nước Để phù hợp với giai đoạn mới và thực hiện đổi mới toàn diện nềnkinh tế, cụ thể hóa Hiến pháp năm 1992, khắc phục những hạn chế của LuậtĐất đai năm 1987, ngày 14/7/1993 Quốc hội đã thông qua Luật Đất đai năm

1993 Tiếp đó, Luật Đất đai năm 1993 được sửa đổi, bổ sung một số điều vàonăm 1998 và năm 2001

Ngày 02/12/1998, Quốc hội đã thông qua Luật Khiếu nại, Tố cáo cóhiệu lực từ ngày 1/1/1999 thay thế Pháp lệnh năm 1991 Đây là văn bản cóhiệu lực cao nhất về quyền khiếu nại, tố cáo của công dân so với các văn bảntrước đó Tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật về quyền khiếu nại,quyền tố cáo; ngày 25/6/2004 và ngày 29/11/2005, Quốc hội đã ban hànhLuật sửa đổi, bổ sung Luật Khiếu nại, Tố cáo năm 1998

Luật Đất đai năm 2003 được ban hành có hiệu lực thi hành kể từ ngày01/7/2004 và tiếp sau đó, nhiều chính sách pháp luật được từng bước thể chếhóa, điển hình như Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 củaChính phủ về thi hành Luật Đất đai năm 2003; Nghị định số 182/2004/NĐ-CPngày 29/10/2004 của Chính phủ về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực

đất đai; Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 3/12/2004 của Chính phủ về bồithường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích cộngđồng, lợi ích quốc gia, mục đích an ninh, quốc phòng; nghị định số198/2004/NĐ-CP ngày 3/12/2004 của Chính phủ về thu tiền sử dụng đất.Tuy nhiên, chế định về quyền khiếu nại, tố cáo về đất đai cũng như thẩmquyền, trình tự và thủ tục giải quyết khiếu nại, tố cáo về đất đai chưa được cụthể hóa tại các văn bản quy phạm này và còn nhiều bất cập so với pháp luật vềkhiếu nại, tố cáo

Một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử hình thành và phát triển phápluật về khiếu nại, tố cáo là sự ra đời của Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo Ngày11/11/2011, Quốc hội ban hành Luật Khiếu nại năm 2011và Luật Tố cáo năm

2011 Hai đạo luật này đều có hiệu lực từ ngày 01/7/2012 Luật Tố cáo năm

2011 cũng có những quy định mới về giải quyết tố cáo, cụ thể: quy định cụthể và đầy đủ hơn về quyền, nghĩa vụ của người tố cáo, người bị tố cáo, ngườigiải quyết tố cáo; quy định cụ thể hơn nguyên tắc xác định thẩm quyền giảiquyết tố cáo đối với hành vi vi phạm pháp luật của cán bộ, công chức, viênchức trong thực hiện nhiệm vụ; quy định thẩm quyền giải quyết tố cáo đối vớihành vi vi phạm pháp luật về quản lý nhà nước trong các lĩnh vực; bổ sungcác quy định bảo vệ người tố cáo (Chương V, từ Điều 34 đến Điều 40)…Cóthể thấy, Luật Tố cáo năm 2011 đã tạo hành lang pháp lý để công dân thựchiện quyền tố cáo, giúp các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền kịp thời phát hiện

và xử lý đối với các hành vi vi phạm pháp luật

Cụ thể là, Luật Tố cáo năm 2011 quy định cụ thể và đầy đủ hơn vềquyền, nghĩa vụ của người tố cáo, người bị tố cáo, người giải quyết tố cáo;quy định cụ thể hơn nguyên tắc xác định thẩm quyền giải quyết tố cáo đối vớihành vi vi phạm pháp luật của cán bộ, công chức, viên chức trong thực hiệnnhiệm vụ; quy định thẩm quyền giải quyết tố cáo đối với hành vi vi phạmpháp luật về quản lý nhà nước trong các lĩnh vực; bổ sung các quy định bảo

Luật Đất đai năm 2013 đã cụ thể hóa và bảo vệ quyền, nghĩa vụ của cácchủ thể sử dụng đất Do đó, người sử dụng đất có thể thực hiện quyền củamình trong việc khởi kiện, yêu cầu giải quyết tranh chấp về đất đai, khiếu nạicác quyết định hành chính, hành vi hành chính về quản lý đất đai và quyền tốcáo các vi phạm trong công tác quản lý nhà nước về đất đai Luật Tố cáo năm

2011 quy định cụ thể về thẩm quyền giải quyết tố cáo Thông qua đó, các cơquan nhà nước có thẩm quyền về đất đai đã giải quyết được những vướngmắc của đạo luật trước đó

Tuy nhiên, qua gần 6 năm triển khai thực hiện, văn bản pháp luật nàycũng đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập cần phải sửa đổi, bổ sung cho phù hợpvới thực tiễn Chính vì vậy, Quốc hội đã ban hành Luật số 25/2018/QH14 –Luật Tố cáo, Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2019

1.2.2 Nội dung của pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai

Pháp luật là hệ thống quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung do nhànước ban hành hoặc thừa nhận và đảm bảo thực hiện, thể hiện ý chí của giaicấp thống trị và là nhân tố điều chỉnh các quan hệ xã hội phát triển phù hợpvới lợi ích của giai cấp mình

Pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai là tổng hợp các quy định củapháp luật điều chỉnh nguyên tắc, thẩm quyền, điều kiện, trình tự, thủ tục giảiquyết tố cáo nhằm xử lý các hành vi vi phạm trong quá trình quản lý và sử

dụng đất đai để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể.

Pháp luật giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai là hệ thống các quyphạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong tố cáo và giảiquyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai Hệ thống pháp luật giải quyết tố cáo tronglĩnh vực đất đai bao gồm các chế định cơ bản như: những quy định chung vềnguyên tắc, đối tượng điều chỉnh; những quy định về thẩm quyền, trình tự,thủ tục giải quyết tố cáo; những quy định về việc thực hiện các quyết định,kết luận xử lý tố cáo trong lĩnh vực đất đai… Những chế định này không chỉđược quy định trong Luật Tố cáo năm 2011 và các văn bản hướng dẫn thihành, mà còn được quy định trong hệ thống pháp luật đất đai

Nội dung cơ bản của pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai gồm cácquy định giải quyết tố cáo đối với hành vi vi phạm pháp luật của cán bộ, côngchức, viên chức trong việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ trong lĩnh vực đấtđai; tố cáo và giải quyết tố cáo đối với hành vi vi phạm pháp luật của cơ quan,

tổ chức, cá nhân về quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai; bảo vệ người tốcáo và quản lý công tác giải quyết tố cáo

Chủ thể thực hiện hành vi tố cáo chỉ có thể là cá nhân Các chủ thểtham gia vào quan hệ pháp luật tố cáo gồm người tố cáo; người bị tố cáo vàngười giải quyết tố cáo

Đối tượng của quyền tố cáo trong lĩnh vực đất đai là những vi phạmpháp luật của cán bộ, công chức, viên chức trong việc thực hiện nhiệm vụ,công vụ về đất đai và những hành vi vi phạm pháp luật về quản lý nhà nướctrong lĩnh vực đất đai

Quy định về quyền, nghĩa vụ của các chủ thể tham gia vào giải quyết tốcáo nhằm bảo đảm quyền tố cáo của công dân, bảo đảm an toàn cho người tốcáo; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người bị tố cáo và bảo đảm nhữngđiều kiện cần thiết cho quá trình giải quyết đạt hiệu quả

Các quy định về thẩm quyền, trách nhiệm, quyền hạn của các cơ quan

nhà nước trong giải quyết tố cáo, các cơ quan quản lý công tác giải quyết tốcáo về đất đai và trách nhiệm phối hợp của các cơ quan, tổ chức trong việcgiải quyết tố cáo Xác định đúng thẩm quyền, trách nhiệm, quyền hạn của các

cơ quan, tổ chức trong giải quyết tố cáo nhằm đảm bảo giải quyết tố cáo chínhxác, khách quan, đúng quy định

Trình tự, thủ tục giải quyết tố cáo bao gồm các quy định về trình tự,hình thức, thời hạn và nội dung các công việc từ tiếp nhận, xử lý thông tin vàxác minh nội dung tố cáo đến việc hoàn tất hồ sơ, công bố kết luận nội dung

tố cáo, xử lý nội dung tố cáo

Các quy định về việc bảo vệ người tố cáo, gồm các đối tượng được bảo

vệ, các hình thức bảo vệ và quyền và nghĩa vụ của người được bảo vệ Nhữnghành vi bị tố cáo nói chung và tố cáo về đất đai nói riêng là những hành vithường nguy hiểm cho xã hội, ảnh hưởng đến lợi ích của người tố cáo và củatoàn xã hội Chủ thể thực hiện quyền tố cáo phải chịu trách nhiệm về nhữngthông tin tố cáo, thậm chí là trách nhiệm hình sự, vì vậy trong pháp luật vềgiải quyết tố cáo có những quy định về bảo vệ người tố cáo nhằm khuyếnkhích và bảo đảm quyền tố cáo của công dân

1.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai

1.2.3.1 Yếu tố chính trị

Tính giai cấp của pháp luật thể hiện ở chỗ pháp luật phản ánh ý chí nhànước của giai cấp thống trị Pháp luật là sự cụ thể hóa ý chí của giai cấp thốngtrị trong xã hội, là một trong những hình thức biểu hiện cụ thể của chính trị.Đường lối, chính sách của giai cấp thống trị giữ vai trò chỉ đạo đối với phápluật Với ý nghĩa đó, pháp luật nói chung và pháp luật về tố cáo trong lĩnh vựcđất đai nói riêng với những thuộc tính vốn có của mình đã trở thành một công

cụ quản lý không thể thay thế được của Đảng và nhà nước ta Trong đó, hìnhthức và hoạt động thực hiện pháp luật đất đai, pháp luật giải quyết tố cáochính là sự hiện thực hóa vào thực tiễn ý chí của nhà nước Điều này xét về

bản chất chính là ý chí của nhân dân lao động trong bảo vệ lợi ích của Nhànước, lợi ích của tập thể, quyền và lợi ích của người sử dụng đất.

Ở Việt Nam, ý chí đó biểu hiện tập trung trong đường lối, chủ trươngcủa Đảng Đảng cầm quyền lãnh đạo đối với bộ máy nhà nước, theo đó mọichủ trương, đường lối, Nghị quyết của Đảng luôn giữ vai trò chỉ đạo phươnghướng xây dựng, nội dung, việc tổ chức thực hiện pháp luật, được Nhà nướcthể chế hóa, cụ thể hóa bằng những quy phạm pháp luật và được bảo đảmthực hiện Do đó, việc xây dựng, thực hiện và áp dụng pháp luật phải luônthấm nhuần các quan điểm thể hiện trong các đường lối, chủ trương của Đảng

để pháp luật luôn là phương tiện phản ánh đường lối, chủ trương của Đảng, là

sự thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng, bảo đảm cho sự lãnh đạo củaĐảng được thực hiện có hiệu quả trên quy mô toàn xã hội; là phương tiện đểnhà nước quản lý mọi mặt đời sống xã hội; là phương tiện để nhân dân pháthuy dân chủ và quyền làm chủ, thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình

Để pháp luật nói chung và pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai nóiriêng luôn đạt hiệu quả thì không thể không nói đến những điều kiện chính trịnhất định Nếu tình hình chính trị trong nước ổn định, Đảng và Nhà nước luônquan tâm và xác định tầm quan trọng của quyền tố cáo và việc giải quyết tốcáo trong công tác quản lý và sử dụng đất đai, xác định quyền sử dụng đất làquyền của công dân thì Đảng và Nhà nước sẽ lãnh đạo, chỉ đạo và có nhữngquy định pháp luật phù hợp, hoàn thiện Ngược lại, nếu tình hình chính trịtrong nước bất ổn; đường lối, quan điểm của Đảng về chính sách đất đai thiếunhất quán, thiếu minh bạch, chắc chắn sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến việc xâydựng và thực thi pháp luật Hiện nay, các điều kiện chính trị trong xã hội như

hệ thống chính trị xã hội ngày càng được củng cố và phát triển, sự khẳng địnhtính nhất quán xuyên suốt về chính sách đất đai trong chiến lược xây dựng vàphát triển đất nước của Đảng đã được thể chế hóa vào Hiến pháp và pháp luật

là những nhân tố luôn hậu thuẫn tích cực, đảm bảo hiệu quả cho các quy định

của pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai.

1.2.3.2 Yếu tố điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội

Yếu tố điều kiện tự nhiên về vị trí địa lý, khí hậu, tài nguyên và môitrường có tác động rất lớn và trực tiếp đến quá trình xây dựng và thực hiệnpháp luật

Trong một quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượngtầng thì cơ sở hạ tầng giữ vai trò quyết định Do vậy, trong một quan hệ giữacác điều kiện kinh tế xã hội với pháp luật thì pháp luật ra đời, tồn tại và pháttriển phải dựa trên nền tảng của kinh tế xã hội và phản ánh trình độ phát triểncủa kinh tế xã hội

Yếu tố kinh tế giữ vai trò quan trọng và tác động trực tiếp đến quá trìnhxây dựng và thực thi pháp luật Do vậy, một nền kinh tế xã hội phát triển năngđộng, bền vững, ổn định sẽ là điều kiện thuận lợi, quan trọng bậc nhất, tácđộng tích cực tới việc xây dựng và tổ chức thực hiện pháp luật Điều này cũngđồng nghĩa với việc nếu nền kinh tế chậm phát triển, thiếu tính năng động, xãhội lạc hậu, đời sống nhân dân khó khăn… sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến phápluật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai Vai trò của đất đai đối với sự nghiệpcông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước là vô cùng quan trọng Đất đai cũng

có ý nghĩa sống còn trong kinh tế nông nghiệp, trong việc đáp ứng nhu cầucủa nhân dân về sử dụng đất, đặc biệt quyền sử dụng đất còn là hàng hóa trênthị trường bất động sản Chính vì vậy, quan hệ xã hội về đất đai luôn luônđược nhà nước và pháp luật quan tâm điều chỉnh và bảo đảm thi hành

Không những vậy, pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai là hànhlang pháp lý tác động tích cực trở lại đối với sự phát triển kinh tế-xã hội Phápluật cần luôn phản ánh đúng trình độ phát triển của kinh tế-xã hội Nếu phảnánh không đúng thì sẽ có tác động tiêu cực, có thể kìm hãm sự phát triển kinh

tế xã hội cũng như không đảm bảo tính khả thi Do đó, trong quá trình xâydựng và tổ chức thực hiện pháp luật nói chung và pháp luật về tố cáo trong

lĩnh vực đất đai nói riêng phải luôn gắn giữa lý luận với thực tiễn và xem xétđầy đủ mọi khía cạnh, điều kiện phát triển kinh tế xã hội của đất nước trongtừng giai đoạn cụ thể để xây dựng một hệ thống pháp luật đồng bộ, phù hợp,đảm bảo tính khả thi.

Trong chương 1 của luận văn, tác giả đã khái quát hóa, hệ thống hóa được:(i) Khái niệm, đặc điểm, phân loại tố cáo Trong đó, chỉ ra được kháiniệm tố cáo, tố cáo trong lĩnh vực đất đai cùng với các đặc điểm của tố cáo đểtrên cơ sở đó phân biệt tố cáo với khiếu nại; tố cáo và tố giác tội phạm Đồngthời, tiến hành phân loại tố cáo.

(ii) Nêu lên các quan niệm về giải quyết tố cáo và đặc điểm của giảiquyết tố cáo Đồng thời, chỉ ra quan niệm về giải quyết tố cáo trong lĩnh vựcđất đai và đặc điểm của giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai

(iii) Nêu và phân tích các nguyên tắc cơ bản của việc giải quyết tố cáotrong lĩnh vực đất đai

(iv) Xác định những ý nghĩa của công tác giải quyết tố cáo trong lĩnhvực đất đai

(vi) Trình bày tổng quan pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai.Trong đó nêu sơ lược lịch sử phát triển của pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực

đất đai; Nội dung của pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai; Các yếu tốảnh hưởng đến pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai như yếu tố chính trị;yếu tố điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội.

Có thể nói, những kết quả nghiên cứu ở Chương 1 là cơ sở lý luậnquan trọng để tác giả triển khai việc nghiên cứu về thực trạng pháp luật vàthực tiễn áp dụng pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đai trên địa bàn tỉnhBắc Giang, để từ đó có thể đưa ra các giải pháp kiến nghị cụ thể nhằm hoànthiện và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về tố cáo trong lĩnh vực đất đaitrên địa bàn tỉnh Bắc Giang nói riêng và trong cả nước nói chung

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ TỐ CÁO TRONG LĨNH VỰC ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC

GIANG

2.1 Qui định của pháp luật về giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai

2.1.1 Quyền và nghĩa vụ của người tố cáo, người bị tố cáo và người giải quyết tố cáo

Tố cáo trong lĩnh vực đất đai có đặc điểm tương tự như tố cáo hànhchính, do vậy, người tố cáo, người bị tố cáo và người giải quyết tố cáo có cácquyền và nghĩa vụ tương tự người tố cáo, người bị tố cáo và người giải quyết tốcáo được quy định trong Luật Tố cáo năm 2011

2.1.1.1 Quyền và nghĩa vụ của người tố cáo

Người tố cáo là công dân thực hiện quyền tố cáo Với chủ thể này,Điều 9 Luật Tố cáo năm 2011 đã qui định cụ thể các quyền và nghĩa vụ củangười tố cáo Cụ thể là:

Về quyền của người tố cáo gồm:

(i) Gửi đơn hoặc trực tiếp tố cáo với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩmquyền theo quy định của pháp luật;

(ii) Được giữ bí mật họ, tên, địa chỉ, bút tích và các thông tin cá nhânkhác của mình;

(iii) Yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền thông báo vềviệc thụ lý giải quyết tố cáo, thông báo chuyển vụ việc tố cáo sang cơ quan cóthẩm quyền giải quyết, thông báo kết quả giải quyết tố cáo

(iv) Tố cáo tiếp khi có căn cứ cho rằng việc giải quyết tố cáo của cơ

quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền không đúng pháp luật hoặc quá thờihạn quy định mà tố cáo không được giải quyết;

(v) Yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền bảo vệ khi bị đedọa, trả thù, trù dập;

(vi) Được khen thưởng theo quy định của pháp luật

Bên cạnh các quyền cơ bản, người tố cáo cũng có các nghĩa vụ sau đây:(i) Nêu rõ họ, tên, địa chỉ của mình;

(ii) Trình bày trung thực về nội dung tố cáo; cung cấp thông tin, tài liệuliên quan đến nội dung tố cáo mà mình có được;

(iii) Chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung tố cáo của mình;(iv) Bồi thường thiệt hại do hành vi cố ý tố cáo sai sự thật của mìnhgây ra

2.1.1.2 Quyền và nghĩa vụ của người bị tố cáo

Người bị tố cáo là cơ quan, tổ chức, cá nhân có hành vi bị tố cáo Điều

10 Luật Tố cáo năm 2011 đã qui định cụ thể quyền và nghĩa vụ của chủ thểnày như sau:

Quyền của người bị tố cáo gồm có:

(i) Được thông báo về nội dung tố cáo;

(ii) Đưa ra chứng cứ để chứng minh nội dung tố cáo là không đúng sự thật;(iii) Nhận thông báo kết luận nội dung tố cáo;

(iv) Yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xử lý người cố ý

tố cáo sai sự thật, người cố ý giải quyết tố cáo trái pháp luật;

(v) Được khôi phục quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, được xin lỗi,cải chính công khai, được bồi thường thiệt hại do việc tố cáo, giải quyết tốcáo không đúng gây ra

Các nghĩa vụ của người bị tố cáo gồm có:

(i) Giải trình bằng văn bản về hành vi bị tố cáo; cung cấp thông tin, tàiliệu liên quan khi cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền yêu cầu;

(ii) Chấp hành nghiêm chỉnh quyết định xử lý của cơ quan, tổ chức, cánhân có thẩm quyền;

(iii) Bồi thường, bồi hoàn thiệt hại do hành vi trái pháp luật của mìnhgây ra

2.1.1.3 Quyền và nghĩa vụ của người giải quyết tố cáo

Giải quyết tố cáo là việc tiếp nhận, xác minh, kết luận về nội dung tố

cáo và việc xử lý tố cáo của người giải quyết tố cáo Người giải quyết tố cáo là cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết tố cáo Luật Tố cáo

năm 2011, tại Điều 11 cũng đã qui định cụ thể, chi tiết các quyền và nghĩa vụcủa chủ thể này Theo đó:

Người giải quyết tố cáo có các quyền sau đây:

(i) Yêu cầu người tố cáo cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến nộidung tố cáo;

(ii) Yêu cầu người bị tố cáo giải trình bằng văn bản về hành vi bị tố cáo;(iii) Yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin, tài liệu liênquan đến nội dung tố cáo;

(iv) Tiến hành các biện pháp kiểm tra, xác minh, thu thập chứng cứ đểgiải quyết tố cáo theo quy định của pháp luật; áp dụng các biện pháp theothẩm quyền để ngăn chặn, chấm dứt hành vi vi phạm pháp luật;

(v) Kết luận về nội dung tố cáo;

(vi) Quyết định xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan, tổ chức,

cá nhân có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật

Người giải quyết tố cáo cũng phải đảm bảo thực thi các nghĩa vụ sau đây:(i) Bảo đảm khách quan, trung thực, đúng pháp luật trong việc giảiquyết tố cáo;

(ii) Áp dụng các biện pháp cần thiết theo thẩm quyền hoặc yêu cầu cơquan chức năng áp dụng các biện pháp để bảo vệ người tố cáo, người thânthích của người tố cáo, người cung cấp thông tin có liên quan đến việc tố cáo;

(iii) Không tiết lộ thông tin gây bất lợi cho người bị tố cáo khi chưa cókết luận về nội dung tố cáo;

(iv) Chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc giải quyết tố cáo;

(v) Bồi thường, bồi hoàn thiệt hại do hành vi giải quyết tố cáo trái phápluật của mình gây ra

2.1.2 Điều kiện thụ lý đơn tố cáo trong lĩnh vực đất đai

Luật Tố cáo năm 2011 quy định cụ thể về hình thức đơn tố cáo [22,Điều 19]:

1 Việc tố cáo được thực hiện bằng đơn tố cáo hoặc tố cáo trực tiếp.

2 Trường hợp tố cáo được thực hiện bằng đơn thì trong đơn tố cáo phải ghi rõ ngày, tháng, năm tố cáo; họ, tên, địa chỉ của người tố cáo; nội dung tố cáo Đơn tố cáo phải do người tố cáo ký tên hoặc điểm chỉ Trường hợp nhiều người cùng tố cáo bằng đơn thì trong đơn phải ghi rõ họ, tên, địa chỉ của từng người tố cáo, có chữ ký hoặc điểm chỉ của những người tố cáo;

họ, tên người đại diện cho những người tố cáo để phối hợp khi có yêu cầu của người giải quyết tố cáo.

3 Trường hợp người tố cáo đến tố cáo trực tiếp thì người tiếp nhận hướng dẫn người tố cáo viết đơn tố cáo hoặc người tiếp nhận ghi lại việc tố cáo bằng văn bản và yêu cầu người tố cáo ký tên hoặc điểm chỉ xác nhận vào văn bản, trong đó ghi rõ nội dung theo quy định Trường hợp nhiều người đến tố cáo trực tiếp thì người tiếp nhận hướng dẫn người tố cáo cử đại diện

để trình bày nội dung tố cáo.

Bên cạnh đó, Luật Tố cáo năm 2011 còn quy định về người có thẩmquyền không thụ lý giải quyết tố cáo trong các trường hợp sau đây [22, Điều

20, khoản 2]:

Một là, tố cáo về vụ việc đã được người đó giải quyết mà người tố cáo

không cung cấp thông tin, tình tiết mới;

Hai là, tố cáo về vụ việc mà nội dung và những thông tin người tố cáo

cung cấp không có cơ sở để xác định người vi phạm, hành vi vi phạm pháp luật;

Ba là, tố cáo về vụ việc mà người có thẩm quyền giải quyết tố cáo không

đủ điều kiện để kiểm tra, xác minh hành vi vi phạm pháp luật, người vi phạm

2.1.3 Thẩm quyền giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai

Luật Tố cáo năm 2011 quy định về thẩm quyền giải quyết tố cáo (từĐiều 12 đến Điều 17) theo cơ quan quản lý cán bộ, công chức, gồm các nhóm

cơ quan: cơ quan quản lý hành chính nhà nước; cơ quan khác của nhà nước(Viện Kiểm sát; Tòa án; Kiểm toán; HĐND…); đơn vị sự nghiệp công lập; tổchức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội và người đứng đầu cơ quan, đơn vịquản lý trực tiếp người được giao thực hiện nhiệm vụ, công vụ mà không phải

là cán bộ, công chức, viên chức

Đối với tố cáo, việc xác định thẩm quyền phải căn cứ vào các nguyêntắc được quy định tại Luật Tố cáo năm 2011 [22, Điều 12] như sau:

- Tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong việc thực hiện nhiệm vụ, công

vụ của cán bộ, công chức, viên chức do người đứng đầu cơ quan, tổ chức có thẩm quyền quản lý cán bộ, công chức, viên chức đó giải quyết.

- Tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong việc thực hiện nhiệm vụ, công

vụ của người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu cơ quan, tổ chức do người đứng đầu cơ quan, tổ chức cấp trên trực tiếp của cơ quan, tổ chức đó giải quyết.

- Tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ của cán bộ, công chức, viên chức thuộc thẩm quyền quản lý của nhiều cơ quan, tổ chức do người đứng đầu cơ quan, tổ chức trực tiếp quản lý cán bộ, công chức, viên chức bị tố cáo phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan giải quyết.

- Tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong việc thực hiện nhiệm vụ, công

vụ của cán bộ, công chức, viên chức có dấu hiệu tội phạm do cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết theo quy định của pháp luật về tố tụng hình sự.

Trong lĩnh vực đất đai, chủ yếu là tố cáo cán bộ thực hiện sai quy địnhcủa Nhà nước về đất đai như:

(i) Tố cáo việc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi trong việc thuhồi đất, giao đất, đấu giá quyền sử dụng đất để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng,giao đất sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản không đúng đối tượng;khai tăng diện tích, sai vị trí đất để tham ô tài sản trên đất, diện tích giao đất

(ii) Tố cáo chính quyền địa phương giao đất trái thẩm quyền, giao đấtkhông đúng diện tích được phê duyệt theo quyết định của cơ quan nhà nước

có thẩm quyền, giao sai vị trí, diện tích, không đúng quy hoạch

(iii) Tố cáo cán bộ có chức vụ, quyền hạn lạm dụng chức quyền, thựchiện trái quy định của pháp luật trong việc cấp giấy chứng nhận quyền sửdụng đất

2.1.4 Qui trình giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai

Căn cứ vào các quy định của Luật Khiếu nại năm 2011 và Thông tư số06/2013/TT-TTCP ngày 30/9/2013 của Chính phủ quy định quy trình giảiquyết tố cáo, trình tự giải quyết tố cáo như sau:

2.1.4.1 Tiếp nhận tố cáo, xử lý thông tin tố cáo và kiểm tra điều kiện thụ lý tố cáo

Theo qui định của pháp luật hiện hành, khi nhận được tố cáo thì ngườigiải quyết tố cáo có trách nhiệm phân loại và xử lý như sau:

Trường hợp 1: Nếu tố cáo thuộc thẩm quyền giải quyết của mình thìtrong thời hạn 10 ngày, kể từ ngày nhận được đơn tố cáo, phải kiểm tra, xácminh họ, tên, địa chỉ của người tố cáo và quyết định việc thụ lý hoặc không thụ

lý giải quyết tố cáo, đồng thời thông báo cho người tố cáo biết lý do việc khôngthụ lý, nếu có yêu cầu; trường hợp phải kiểm tra, xác minh tại nhiều địa điểmthì thời hạn kiểm tra, xác minh có thể dài hơn nhưng không quá 15 ngày;