nghiên cứu hoàn thiện công tác quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình do trường cao đẳng kinh tế kỹ thuật điện biên làm chủ đầu tư

Giám sát thi công công trình ...

B GIÁO D C VÀ ÀO T O B NÔNG NGHI P VÀ PTNT

OÀN MINH TI N

NGHIÊN C U HOÀN THI N CÔNG TÁC QU N LÝ D ÁN

LU N V N TH C S

HÀ N I, N M 2016

B GIÁO D C VÀ ÀO T O B NÔNG NGHI P VÀ PTNT

OÀN MINH TI N

NGHIÊN C U HOÀN THI N CÔNG TÁC QU N LÝ D ÁN

i

L I CAM OAN

Tác gi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a b n thân tác gi Các k t qu nghiên c u và các k t lu n trong lu n v n là trung th c, không sao chép t b t k m t ngu n nào và d i b t k hình th c nào.Vi c tham kh o các ngu n tài li u (n u có) đã

đ c th c hi n trích d n và ghi ngu n tài li u tham kh o đúng quy đ nh

Tác gi lu n v n

oàn Minh Ti n

ii

L I CÁM N

Trong quá trình nghiên c u và th c hi n lu n v n, tác gi đã nh n đ c s h ng d n

t n tình c a PGS.TS Lê V n Hùng cùng nh ng ý ki n v chuyên môn c a các gi ng viên trong khoa Công trình, b môn Công ngh và Qu n lý xây d ng tr ng i h c

Xin trân tr ng c m n!

Hà N i, ngày 09 tháng 11 n m 2016

Tác gi

oàn Minh Ti n

iii

M C L C

PH N M U 1

1 Tính c p thi t c a tài: 1

2 M c đích c a tài: 2

3 i t ng và ph m vi nghiên c u: 2

4 Cách ti p c n và ph ng pháp nghiên c u: 2

CH NG 1 T NG QUAN V QU N LÝ D ÁN U T XÂY D NG CÔNG TRÌNH 4 1.1 Khái quát v d án 4

1.2 Khái quát d án đ u t 4

1.3 Khái quát d án đ u t xây d ng 5

1.4 B n ch t c a qu n lý d án xây d ng 7

1.5 Các m c tiêu c a qu n lý d án xây d ng và các ch th tham gia qu n lý d án 9

1.6 Các hình th c qu n lý d án đ u t xây d ng Vi t Nam 11

Ban qu n lý d án đ u t xây d ng chuyên ngành, ban qu n lý d án đ u t xây 1.6.1 d ng khu v c 11

Ban qu n lý d án đ u t xây d ng m t d án 12

1.6.2 Thuê t v n qu n lý d án đ u t xây d ng 13

1.6.3 Ch đ u t t qu n lý d án đ u t xây d ng 13

1.6.4 1.7 Các r i ro v qu n lý d án 15

1.8 M t s t n t i c a công tác qu n lý d án đ u t 17

M t s t n t i chính 17 1.8.1

iv

Các nguyên nhân ch y u 181.8.2

Qu n lý xã h i v xây d ng 202.1.2

M c đích, yêu c u c a qu n lý đ u t xây d ng 222.1.3

2.2 Giai đo n chu n b đ u t 23Nghiên c u đ a đi m đ u t 232.2.1

Xin ch tr ng đ u t , cho phép l p d án đ u t 232.2.2

Trình duy t d án đ u t xây d ng công trình 232.2.3

Th m đ nh 242.2.4

Phê duy t 252.2.5

2.3 Giai đo n th c hi n đ u t 25Xin quy t đ nh giao đ t, chu n b m t b ng xây d ng 252.3.1

Kh o sát xây d ng 252.3.2

Thi t k xây d ng công trình 262.3.3

Th m đ nh thi t k xây d ng 262.3.4

Phê duy t thi t k , t ng d toán 272.3.5

Xin gi y phép xây d ng 272.3.6

C p gi y phép xây d ng 272.3.7

v

Các hình th c đ u th u 282.3.8

u th u xây l p và mua s m thi t b 312.3.9

Qu n lý thi công xây d ng công trình 312.3.10

Giám sát thi công công trình 372.3.11

Giám sát tác gi 392.3.12

Nghi m thu đ a công trình vào khai thác s d ng 392.3.13

Thanh quy t toán v n đ u t xây d ng công trình 392.3.14

C p gi y ch ng nh n công trình đ c phép s d ng 402.3.15

2.4 Giai đo n k t thúc xây d ng 40

S d ng công trình 402.4.1

B o hành, b o trì công trình 402.4.2

2.5 M t s lý do d n đ n th t b i c a d án 412.6 Các nhân t quan tr ng khi n d án thành công 43

K t lu n ch ng 2 44

TH C TR NG VÀ M T S GI I PHÁP HOÀN THI N CÔNG TÁC

CH NG 3

QU N LÝ D ÁN U T XÂY D NG CÔNG TRÌNH T I TR NG CAO

NG KINH T K THU T I N BIÊN 45

3.1 Hi n tr ng v công tác qu n lý d án đ u t xây d ng công trình t i tr ng Cao

đ ng Kinh t - K thu t i n Biên 45Trình t th c hi n công tác qu n lý d án đ u t 453.1.1

Nh ng t n t i trong công tác qu n lý d án đ u t 503.1.2

Tình hình th c hi n d án đ u t t i đ n v 523.1.3

3.2 Các yêu c u đ t ra v i tr ng Cao đ ng Kinh t - K thu t i n Biên 56

vi

3.3 xu t các gi i pháp hoàn thi n công tác qu n lý d án đ u t xây d ng công

trình do tr ng Cao đ ng Kinh t - K thu t i n Biên làm ch đ u t 56

Hoàn thi n công tác nhân s 56

3.3.1 Hoàn thi n trình t th c hi n d án đ u t xây d ng 57

3.3.2 Ch đ u t trong quá trình th c hi n d án 65

3.3.3 T ng c ng công tác qu n lý d án trong t ng giai đo n 69

3.3.4 K t lu n ch ng 3 71

DANH M C CÁC HÌNH NH Hình 1.1 Khái quát v d án 4

Hình 1.2 Khái quát d án đ u t xây d ng 5

Hình 1.3 Qu n lý d án xây d ng 7

Hình 1.4 Tam giác m c tiêu 9

Hình 1.5 M c tiêu qu n lý d án xây d ng Vi t Nam 11

Hình 1.6 Quy trình QLDA n c ta hi n nay 14

Hình 1.6 M t s nguyên nhân gây r i ro trong d án xây d ng 17

Hình 3.1 L u đ ki m soát quá trình th c hi n d án đ u t 58

Hình 3.2.L u đ th c hi n DA TXD công trình có t ng m c đ u t ≥ 15 t VND 60

Hình 3.3 L u đ th c hi n DA TXD công trình có t ng m c đ u t ≤ 15 t VND 61 Hình 3.4 L u đ th c hi n mua s m thi t b 62

Hình 3.5 L u đ th c hi n đ u th u 63

Hình 3.6 L u đ th c hi n kh o sát 64

ti n lên c a đ t n c

D án đ u t xây d ng là m t l nh v c ho t đ ng đ c thù, ro nhi m v c th c n ph i

th c hi n v i ph ng pháp riêng, ngu n l c riêng và theo m t k ho ch ti n đ xác

đ nh Quá trình ti n hành m t d án đ u t xây d ng k t khi b t đ u hình thành d

án đ n khi xây d ng xong, ho t đ ng khai thác và ch m d t ho t đ ng có r t nhi u công vi c ph i làm, đòi h i s d ng ki n th c c a r t nhi u ngành kinh t - k thu t Các d án đ u t xây d ng tiêu hao m t ngu n l c r t l n v tài nguyên c a xã

h i, th i gian c n ho t đ ng c a d đ u t xây d ng đ các l i ích thu đ c, đáp

ng đ c nh ng chi phí v ngu n l c đã b ra trong các d án ph c v công

c ng c ng r t dài

D án nào c ng có s tham gia c a nhi u bên nh ch đ u t , nhà th u, các nhà t

v n, các c quan qu n lý nhà n c…Ngoài ra, gi a các b ph n qu n lý ch c n ng và nhóm qu n lý d án có nh ng phát sinh các công vi c yêu c u s ph i h p th c hi n

và m c đ tham gia gi a các b ph n c ng không gi ng nhau

Trong nh ng n m g n đây x y ra m t s v n đ nh lãng phí do s chu n b d án không t t hay các s c v ch t l ng gây nhi u lo l ng cho nhân dân nói chung và ngành xây d ng nói riêng

M t khác trong đi u ki n kinh t c a đ t n c còn nhi u khó kh n và ngu n v n cho

đ u t xây d ng là khá l n c a ngân sách qu c gia và xã h i Vì v y vi c s d ng h p

lý, hi u qu và không lãng phí là yêu c u c p thi t

2

Hi n nay t i Tr ng Cao đ ng Kinh t - K thu t i n Biên đang th c hi n m t s d

án s a ch a nâng c p và xây m i trong ph m vi nhà tr ng, mà tr ng là ch đ u t

Là đ n v không chuyên v xây d ng c b n nên thi u nhân l c Do đó còn g p nh ng khó kh n nh t đ nh d n đ n nh h ng t i công tác qu n lý d án đ u t xây d ng công trình và hi u qu c a công tác qu n lý d án đ u t xây d ng công trình Xu t phát t nh ng v n đ trên tác gi ch n đ tài “Nghiên c u hoàn thi n công tác qu n lý

d án đ u t xây d ng công trình do tr ng Cao đ ng Kinh t - K thu t i n Biên làm ch đ u t ” làm đ tài nghiên c u c a lu n v n

tài ti n hành nghiên c u v công tác qu n lý d án đ u t xây d ng do tr ng Cao

đ ng Kinh t - K thu t i n Biên làm ch đ u t

5

- Xác đ nh đ c ngu n l c tài chính đ ti n hành ho t đ ng đ u t ;

- Xác đ nh đ c kho ng th i gian đ th c hi n m c tiêu d án;

1.3 Khái quát d án đ u t xây d ng

D án xây d ng là cách g i t t c a d án đ u t xây d ng đ c gi i thích trong Lu t xây d ng Vi t Nam ngày 18-6-2014 nh sau:

“ D án đ u t xây d ng là t p h p các đ xu t có liên quan đ n vi c s d ng v n đ

ti n hành ho t đ ng xây d ng m i, s a ch a, c i t o công trình xây d ng nh m phát tri n, duy trì, nâng cao ch t l ng công trình ho c s n ph m, d ch v trong th i h n

và chi phí xác đ nh giai đo n chu n b d án đ u t xây d ng, d án đ c th hi n thông qua Báo cáo nghiên c u ti n kh thi đ u t xây d ng, Báo cáo nghiên c u kh

thi đ u t xây d ng ho c Báo cáo kinh t - k thu t đ u t xây d ng” [2]

D án đ u t xây d ng đ c khái quát qua s đ xem (Hình 1.2) [3]

D a vào đ nh ngh a và khái quát trên ta có th th y d án đ u t xây d ng có đ c đi m sau:

a K ho ch

Tính k ho ch đ c th hi n rõ qua các m c đích đ c xác đ nh, các m c đích này

ph i đ c c th hóa thành các m c tiêu và d án ch hoàn thành khi các m c tiêu c

th đã đ t đ c Mu n qu n lý d án t t thì ph i có k ho ch t t đ ng th i ki m soát

t t gi a các v n đ trên có m i quan h t ng h không tách r i nhau Vi c l p k

ho ch xác đ nh đ c nh ng công vi c c n hoàn thành t đó có th đi u ph i hay ki m soát đ c vi c th c hi n d án

Hình 1.2 Khái quát d án đ u t xây d ng

6

b Ti n

ó chính là s b v n đ xây d ng công trình N u coi ph n “ K ho ch” là ph n tinh

th n thì “ Ti n” đ c coi là ph n v t ch t có tính quy t đ nh thành công c a d án

N u d án v t quá chi phí d tính ban đ u thì d án đ c coi là không thành công

c Th i gian

Th i gian là c n thi t đ th c hi n d án, nh ng th i gian còn đ ng ngh a v i c h i

c a d án là y u t quy t đ nh s thành công c a d án

d t

ây là m t tài nguyên đ c bi t quý hi m t ngoài các giá tr v đ a ch t, còn có giá

tr v v trí, đ a lý, kinh t , môi tr ng, xã h i….Vì v y quy ho ch, khai thác và s

d ng đ t cho các d án xây d ng có nh ng đ c đi m và yêu c u riêng, c n h t s c l u

n c và ph n trên m t n c, đ c xây d ng theo thi t k Công trình xây d ng bao

g m công trình xây d ng công c ng, nhà , công trình công nghi p, giao thông, th y

l i, n ng l ng và công trình khác

- Công trình xây d ng bao g m m t h ng m c ho c nhi u h ng m c công trình, n m trong dây chuy n công ngh đ ng b , hoàn ch nh đ c nêu trong d án Nh v y công trình xây d ng là m c tiêu và là m c đích c a d án, nó có m t đ c đi m riêng đó là:

7

+ Công trình xây d ng là m c đích c a cu c s ng c a con ng i, khi nó là công trình xây d ng dân d ng nh : Nhà , khách s n,…

+ Các công trình xây d ng là ph ng ti n c a cu c s ng khi nó là các công trình xây

d ng c s đ t o ra các s n ph m khác nh : Xây d ng công nghi p, giao thông,…

1.4 B n ch t c a qu n lý d án xây d ng

B n ch t c a qu n lý d án chính là s đi u khi n m t h th ng l n trên c s ba thành

ph n: Con ng i, ph ng ti n, h th ng S k t h p 3 thành ph n trên cho ta s qu n

n i dung tr ng y u trong các k t qu đ t đ c c a d án

D i đây ng i ta đ a ra m t “C c u t duy” v s thành công (Hình 1.3) [3]

N u xem xét nhi u khía c nh khác nhau mà các d án có th coi là thành công, chúng

ta s nh n ra r ng thành công c a d án t n t i trên 4 c p đ , m i c p đ có m t góc

Hình 1.3 Qu n lý d án xây d ng

8

nhìn b t k giá tr c th đ đ nh l ng s thành công hay th t b i, nguyên t c v n không đ i

C p I áp ng đ c các m c đích c a d án

D án có đáp ng đ c các m c đích ban đ u v chi phí, th i gian, ch t l ng và công

n ng không Thành công c a d án là s sai khác gi a m c đích đ t ra và k t qu đ t

đ c do v y khi t i đa đ c các m c đích thì d án thành công

C p II Hi u qu c a d án

D án đ c qu n lý t t đ n m c nào D án có đ c qu n lý hi u q a không ây là

m t cách đo ti n trình th c hi n d án ây là m t cách đo ti n trình c a d án N u

d án đáp ng đ c các m c đích thì s hi u qu ban đ u đ t đ c theo m c tiêu đã

đ t ra

C p III Ti n ích c a khách hàng

- V n đ tài chính c a d án đ c đ t ra ban đ u, th c t có đ c gi i quy t không

- Có s gia t ng, đ c xác minh b ng doanh thu, thu nh p hay l i nhu n không

- Có ti t ki m đ c kho n ti n nh d ki n không

C p IV C i ti n t ch c

T ch c h c đ c gì sau khi hoàn thành d án Các ki n th c đó có c i thi n các c

h i cho d án t ng lai Các công c chính đ c i ti n t ch c, đó là s d ng r ng rãi các bài h c đã đ c rút ra t d án và duy trì cho d án sau C i ti n là yêu c u đ i v i

t t c các l nh v c Hoàn thi n v t ch c đ có th đ t t i hoàn thi n giúp v n hành

hi u qu , an toàn, nhanh chóng Ch t l ng đ nh h ng b i khách hàng, mà nhu c u mong mu n c a khách hàng là luôn luôn bi n đ i theo xu h ng mu n tho mãn ngày càng cao các yêu c u c a mình, b i v y ch t l ng c ng luôn c n có s đ i m i Mu n

có s đ i m i và nâng cao ch t l ng thì ph i th c hi n c i ti n liên t c, không ng ng

C i ti n là m c tiêu, đ ng th i c ng là ph ng pháp c a m i t ch c Mu n có đ c

kh n ng c nh tranh v i m c đ ch t l ng cao nh t t ch c ph i liên t c c i ti n S

c i ti n đó có th là t ng b c nh ho c nh y v t C i ti n đó có th là c i ti n ph ng

9

pháp qu n lý, c i ti n, đ i m i các quá trình, các thi t b , công ngh , ngu n l c, k c cách s p x p b trí l i c c u t ch c qu n lý Tuy nhiên trong c i ti n c n ph i tính k

và mang tính ch c ch n, bám ch c vào m c tiêu c a t ch c [1]

1.5 Các m c tiêu c a qu n lý d án xây d ng và các ch th tham gia qu n lý d

án

Tùy thu c vào quy mô c a d án, tính ch t c a d án và ph thu c vào đ c đi m kinh

t - xã h i c a t ng qu c gia mà m i n c có m c tiêu qu n lý d án khác nhau

m c c b n nh t đ c nhi u n c áp d ng là tam giác m c tiêu: Ch t l ng, giá thành

l ng đ c ti n hành t giai đo n kh o sát, giai đo n thi t k , giai đo n thi công, giai

đo n thanh quy t toán và giai đo n b o hành công trình Cùng v i s phát tri n không

ng ng v xây d ng c s h t ng và n n kinh t xã h i, c ch qu n lý xây d ng c ng

đ c đ i m i k p th i v i yêu c u, do đó xét v m c đ t ng th c a ch t l ng d ch

v và ch t l ng công trình không ng ng đ c nâng cao Ch t l ng công trình xây

Hình 1.4 Tam giác m c tiêu

10

d ng t t hay x u không nh ng nh h ng đ n vi c s d ng mà còn liên quan đ n an toàn tài s n, tính m ng c a nhân dân, đ n s n đ nh xã h i

- Th i gian

Qu n lý th i gian d án là quá trình qu n lý mang tính h th ng nh m đ m b o ch c

ch n hoàn thành d án theo đúng th i gian đ ra Nó bao g m các công vi c nh xác

đ nh ho t đ ng c th , s p x p trình t ho t đ ng, b trí th i gian, kh ng ch th i gian,

ti n đ d án Th i gian t ch c tri n khai d án ph i th hi n c th trong k ho ch

qu n tr d án bao g m: Ho ch đ nh, l p th i gian bi u c th cho t ng công vi c, tri n khai, ki m soát, đánh giá

- Giá thành

Qu n lý chi phí đ u t xây d ng nh m m c tiêu s d ng ngu n v n h p lý, đ m b o

hi u qu đ u t c a d án đã đ c phê duy t Qu n lý chi phí c ng đ c th c hi n qua các ch c n ng c b n nh : L p, t ch c th c hi n, ki m soát và x lý phát sinh trong quá trình th c hi n Vi c qu n lý chi phí đ c ti n hành trong t t c các giai đo n c a

d án đ u t xây d ng công trình

- An toàn lao đ ng

Vi c đ m b o không x y ra các r i ro ngoài mong mu n thì vi c l p k ho ch và k

ho ch ki m soát các tr ng h p r i ro có th x y ra ho c có th có các t n th t m c

đ cho phép đ th c hi n các m c tiêu đ ra v i xác su t đã cho Bi n pháp thi công

ph i đ c nhà th u thi công xây d ng rà soát đ nh k và đi u ch nh cho phù h p v i

th c t c a công tr ng Nh ng ng i đi u khi n máy, thi t b thi công và nh ng

ng i th c hi n các công vi c có yêu c u nghiêm ng t v an toàn lao đ ng đ c quy

đ nh theo pháp lu t v an toàn lao đ ng ph i đ c hu n luy n v an toàn lao đ ng và

có th an toàn lao đ ng theo quy đ nh Máy, thi t b thi công có yêu c u nghiêm ng t

v an toàn lao đ ng ph i đ c ki m đ nh, đ ng ký v i c quan qu n lý nhà n c có

th m quy n theo quy đ nh thì m i đ c phép ho t đ ng trên công tr ng Ng i lao

đ ng khi tham gia thi công xây d ng trên công tr ng ph i có đ s c kh e, đ c hu n luy n v an toàn và đ c c p phát đ y đ trang b b o h lao đ ng theo quy đ nh c a pháp lu t v lao đ ng Ch đ u t có trách nhi m t ch c ki m tra, đôn đ c nhà th u

11

thi công xây d ng tuân th bi n pháp thi công và các gi i pháp v an toàn đã đ c phê duy t

- B o v môi tr ng

Vi c l p đánh giá tác đ ng môi tr ng và th m đ nh đ m b o tính phù h p, kh thi

đ m b o s phát tri n b n v ng đóng vai trò quan tr ng đ tránh các t n h i và các s

c không mong mu n là vô cùng quan tr ng Môi tr ng tác đ ng toàn b đ i s ng v t

ch t xung quanh n i s y ra i v i m i s c môi tr ng đ kh c ph c đ c th ng

m t nhi u th i gian, kinh t và s tham gia đóng góp c a c c ng đ ng ngoài ra có các

th m h a môi tr ng làm bi n m t sinh thái t nhiên Công trình xây d ng có quy mô

l n và m c tác đ ng c a nó c ng t ng t nh v y Chính vì v y mà công tác b o v môi tr ng là nhân t hàng đ u

1.6 Các hình th c qu n lý d án đ u t xây d ng Vi t Nam

Theo Lu t xây d ng n m 2014: C n c quy mô, tính ch t, ngu n v n s d ng và đi u

ki n th c hi n d án, ng i quy t đ nh đ u t quy t đ nh áp d ng m t trong các hình

th c t ch c qu n lý d án sau:

Ban qu n lý d án đ u t xây d ng chuyên ngành, ban qu n lý d án đ u t

1.6.1.

xây d ng khu v c

- B tr ng, Ch t ch UBND c p t nh, Ch t ch UBND c p huy n, ng i đ i di n có

th m quy n c a doanh nghi p nhà n c quy t đ nh thành l p Ban qu n lý d án đ u t

Hình 1.5 M c tiêu qu n lý d án xây d ng Vi t Nam

12

xây d ng chuyên ngành, Ban qu n lý d án đ u t khu v c đ qu n lý m t s d án thu c cùng chuyên ngành, tuy n công trình ho c trên cùng m t đ a bàn

- Ban qu n lý d án đ u t xây d ng chuyên ngành, Ban qu n lý d án đ u t khu v c

đ c giao làm ch đ u t m t s d án ch c n ng, nhi m v qu n lý d án, tham gia

t v n qu n lý d án khi c n thi t

Ban qu n lý d án đ u t xây d ng chuyên ngành, Ban qu n lý d án đ u t xây d ng khu v c có trách nhi m sau:

- Th c hi n quy n và ngh a v c a ch đ u t theo quy đ nh, tr c ti p qu n lý đ i v i

nh ng d án do ng i quy t đ nh đ u t giao vi c và th c hi n quy n và ngh a v theo quy đ nh

- Bàn giao công trình cho c quan, đ n v qu n lý v n hành, khai thác s d ng, tr ng

h p c n thi t đ c ng i quy t đ nh đ u t giao thì tr c ti p qu n lý v n hành, khai thác s d ng công trình

- Ban qu n lý d án đ u t xây d ng chuyên ngành, Ban qu n lý d án đ u t xây

d ng khu v c đ c th c hi n t v n qu n lý d án đ i v i các d án khác khi yêu c u

Ban qu n lý d án đ u t xây d ng m t d án có con d u, tài kho n, th c hi n nhi m

v , quy n h n theo y quy n c a ch đ u t C c u t ch c c a ban Qu n lý d án bao g m Giám đ c, Phó giám đ c và các cán b chuyên môn, nghi p v theo yêu c u, tính ch t c a d án Thành viên c a Ban qu n lý d án làm theo ch đ chuyên trách

ho c kiêm nhi m theo quy t đ nh c a ch đ u t [2]

Ch đ u t có trách nhi m giám sát công vi c t v n qu n lý d án và đ c y quy n

cho t v n th c hi n nhi m v qu n lý d án theo h p đ ng qu n lý d án [2]

1.6.4.

Ch đ u t s d ng b máy chuyên môn tr c thu c có đ đi u ki n, n ng l c đ qu n

lý th c hi n d án c i t o, s a ch a quy mô nh , d án có s tham gia c a c ng đ ng Quy trình qu n lý d án đ u t xây d ng công trình n c ta hi n nay có th tham

kh o s đ sau: (Hình 1.6)

14 Hình 1.6 Quy trình QLDA n c ta hi n nay

15

1.7 Các r i ro v qu n lý d án

V khái ni m r i ro: Cho đ n nay ch a có đ c đ nh ngh a th ng nh t v r i ro

Nh ng tr ng phái khác nhau, các tác gi khác nhau đ a ra nh ng đ nh ngh a r i ro khác nhau Nh ng đ nh ngh a này r t phong phú và đa d ng, nh ng t p trung l i có th chia thành hai tr ng phái l n: Tr ng phái truy n th ng Tr ng phái hi n đ i Theo

tr ng phái truy n th ng thì r i ro là nh ng thi t h i, m t mát, nguy hi m ho c các

y u t liên quan đ n nguy hi m, khó kh n ho c đi u không ch c ch n có th x y ra cho con ng i Theo tr ng phái hi n đ i, r i là s b t tr c có th đo l ng đ c, v a mang tính tích c c, v a mang tính tiêu c c R i ro có th mang đ n nh ng t n th t m t mát cho con ng i nh ng c ng có th mang l i nh ng l i ích, nh ng c h i N u tích

c c nghiên c u r i ro, ng i ta có th tìm ra nh ng bi n pháp phòng ng a, h n ch

nh ng r i ro tiêu c c, đón nh n nh ng c h i mang l i k t qu t t đ p cho t ng lai

R i ro có th do nh ng nguyên nhân sau đây:

- Nh ng ý t ng và khái ni m v m c đích d án, nhu c u, đ i t ng, chi phí, phân

ph i th hi n nghèo nàn và khó hi u;

- Không ki m soát đ c nhi m v và quy n h n c a nhân viên;

- ng th i qu n lý quá nhi u d án;

- Các bên t v n ho c nhà th u ch m tr ;

- B n d toán và (ho c) ti n đ th c hi n không đúng;

- Qu n lý thông tin nh ng nét chính c a d án không đúng;

- Thi u s ph i h p, qu n lý thông tin c a d án;

- L c l ng lao đ ng thi u kinh nghi m, cán b y u không đ n ng l c, ngu n l c

ch a đáp ng yêu c u;

i u quan tr ng là đ n m b t t t c các r i ro ti m n trong m t d án và th c hi n t t

c các hành đ ng c n thi t ho c làm cho các quy đ nh đ lo i tr ho c ng n ch n chúng x y ra Ngoài ra, nh ng nh h ng c a r i ro có th đ c gi m và phân b cho các bên chu n b t t nh t đ qu n lý chúng i u này đòi h i m t cách ti p c n có h

16

th ng đ qu n lý r i ro i v i m i d án XD, m i tình hu ng đ u có th x y ra v i

r t nhi u các r i ro khác nhau đe do đ n quá trình th c hi n d án Các r i ro đó có

th nh n d ng d i 1 s nguyên nhân sau:

- R i ro do các tác đ ng t bên ngoài

V i đi u ki n th i ti t ph c t p c a n c nóng m nhi t đ i gió mùa cùng v i đó là s

bi n đ ng không ng ng và ngày càng ph c t p thì nhân t th i ti t tác đ ng đáng k Ngoài ra trong đi u ki n bi n đ ng thì tr ng v i đ c thù trong đi u ki n đ t n c còn

ch u tác đ ng c a các c a các n c thì có th gây ra r i ro v tài chính khi n ti n đ kéo dài

- R i ro do các nguyên nhân k thu t

R i ro do các nguyên nhân k thu t c ng do nhi u nguyên nhân gây ra nh : Thi t k sai, thi u v n đ u t , s c trong thi công, do th t c hành chính, thiên tai V n đ k thu t đã có nhi u tác gi nghiên c u, nh ng ch y u nghiên c u v r i ro k thu t xây

d ng công trình c u Vi t Nam, nghiên c u v các gi i pháp ki m soát r i ro trong thi công xây d ng S c trong thi công là nguyên nhân d n đ n r i ro cho y u t k

thu t, tìm cách gi m b t s c chính là gi m b t r i ro cho các v n đ k thu t nói riêng cho d án nói chung

- R i ro do th t c hành chính pháp lý

Các c quan liên quan đ n vi c th m đ nh ho c xét duy t d án đ u t không nh t trí

v i n i dung d án C quan cho vay v n không đáp ng đ c yêu c u c a d án

Th i gian hi u l c c a m t v n b n pháp ch nào đó liên quan đ n d án b thay đ i

- R i ro khác M i công tác xây d ng, m i ho t đ ng xây d ng đ u ch a đ ng nh ng

y u t r i ro và không gi ng nhau cho m i công trình Các nhân t khách quan đ u khác nhau do v y c n có ph ng pháp qu n lý r i ro m t cách toàn di n

17

ti n t i qu n lý đ c các r i ro trong m t d án, v n đ làm rõ ra các r i ro có th tác đ ng vào quá trình th c hi n m t d án là đi u h t s c quan tr ng Bi t tác nhân

tác đ ng s đ nh đ c ph ng th c đ i phó [4]

1.8 M t s t n t i c a công tác qu n lý d án đ u t

M t s t n t i chính

1.8.1.

- Các v n b n quy ph m v n ph i ti p t c ch nh s a hoàn thi n cho phù h p v i đi u

ki n kinh t c ng nh ngu n nhân l c c a đ t n c

- Qu n lý d án đ u t kém hi u qu ;

- T ch c qu n lý công tr ng ch a hoàn thi n v n còn hay có các sai sót đáng ti c;

- S d ng ngu n ngân sách c a nhà n c c ng nh tài s n c a xã h i lãng phí;

- Công tác đ u th u v n còn ch a minh b ch;

- Vi c ng d ng công ngh trong xây d ng ch a ph bi n;

- An toàn lao đ ng và v sinh môi tr ng ch a đ c chú ý đúng m c;

- Hi u qu đ u t ch a cao gây b c xúc trong d lu n;

Hình 1.7 M t s nguyên nhân gây r i ro trong d án xây d ng

Thông qua ch ng 1 tác gi làm rõ h n v d án đ u t , d án đâu t xây d ng cùng

v i các ch th tham gia th c hi n c ng nh qu n lý d án đ u t xây d ng đ làm c

s cho vi c tìm hi u c th ch ng ti p theo Ngoài ra trên đây c ng đ c p m t s

r i ro có đe d a đ n vi c th c hi n d án đ u t xây d ng công trình Qu n lý d án

đ u t là ho t đ ng có vai trò quan tr ng trong vi c đ m b o, nâng cao ch t l ng công trình Ch đ ng phòng ch ng tham nh ng, ng n ng a th t thoát đ m b o hi u

qu , an toàn và b n v ng v i môi tr ng Qu n lý d án có liên quan đ n nhi u đ n v

t ch c, ph c t p đòi h i qu n lý ch t ch đ h n ch các r i ro gây thi t h i v con

ng i, môi tr ng và ti n b c Ch t l ng công trình có liên quan tr c ti p t i sinh

m ng c a con ng i, an toàn c a c ng đ ng và s pháp tri n b n v ng c a m i qu c gia và vi c qu n lý ch t l ng d án đ u t đ c coi là khoa h c qu n lý đ nâng cao

hi u qu c a d án đ u t

19

C S PHÁP LÝ V QU N LÝ D ÁN U T XÂY

D NG CÔNG TRÌNH

2.1 Các ch th tham gia qu n lý d án xây d ng

Vi t Nam cùng v i s phát tri n các m c tiêu c a qu n lý d án, thì các ch th tham gia vào qu n lý d án c ng phát tri n theo Th i k đ u có s tham gia c a nhà

n c, ch đ u t và nhà th u Sau đó thêm các ch th khác nh nhà th u t v n, nhà

th u thi t k và th m chí nhi u d án còn có s giám sát c a nhân dân và g n đây còn

có s tham gia c a b o hi m cho công trình xây d ng

Con ng i đây là các cá nhân, các t ch c tham gia ho t đ ng xây d ng, đ qu n lý

đ c con ng i, ng i ta phân chia các công trình xây d ng thành các lo i công trình khác nhau nh xây d ng dân d ng, xây d ng công nghi p….trong công trình đó l i phân ra các lo i công vi c nh : Kh o sát, thi t k , thi công, t v n…

Và đ ra các đi u ki n, nh ng tiêu chu n cho cá nhân, các t ch c, mu n làm công

vi c đó, công trình đó Ch khi đ t đ c các yêu c u ghi trong quy đ nh thì các cá nhân, các t ch c m i đ c c p gi y phép (ch ng ch hành ngh , gi y ch ng nh n

đ ng ký hành ngh ….) Và ch khi nào có đ các gi y t theo yêu c u thì các cá nhân

ho c t ch c ho t đ ng xây d ng đ c coi là h p pháp Nhà n c quy đ nh cho các c quan ch c n ng đ c phép c p l i lo i gi y này

20

Qu n lý s n ph m trong ho t đ ng xây d ng

2.1.1.2.

S n ph m trong ho t đ ng xây d ng r t đa d ng vì v y ng i ta chia quá trình t o ra

s n ph m thành 3 giai đo n đ ti n cho vi c qu n lý:

- Giai đo n th nh t: Chu n b đ u t bao g m các công vi c: T ch c l p, th m đ nh,

phê duy t báo cáo nghiên c u ti n kh thi, l p, th m đ nh, phê duy t báo cáo nghiên

c u kh thi ho c báo cáo kinh t - k thu t đ u t xây d ng đ xem xét, quy t đ nh đ u

t xây d ng và th c hi n các công vi c c n thi t khác liên quan đ n vi c chu n b d

án

- Giai đo n th hai: Th c hi n d án đ u t xây d ng, bao g m các công vi c, kh o

sát k thu t, thi t k xây d ng, d toán và t ng d toán, đ u th u l a ch n nhà th u, thi công xây l p, k t thúc giai đo n này là hoàn thành vi c xây d ng công trình

- Giai đo n th ba: K t thúc đ u t đ a công trình vào s d ng, bao g m công vi c:

Nghi m thu, ch y th , bàn giao quy t toán h p đ ng xây d ng và b o hi m công trình nghi m thu ph i ki m đ nh công trình ho c xin gi y ch ng nh n phù h p ch t

l ng công trình xây d ng

Nh v y có hai lo i gi y là công c đ qu n lý xây d ng:

- i v i con ng i: Gi y phép hành ngh

- i v i công trình xây d ng: Gi y ch ng nh n công trình đ c phép s d ng

Nhà n c th ng nh t qu n lý hai lo i gi y t trên, t p trung vào m t đ u m i là B xây

d ng và S xây d ng và áp d ng cho b t k cá nhân, t ch c nào, b t k lo i công trình nào, không phân bi t ngu n v n và s h u Tuy nhiên Nhà n c không th bao

c p đ c t t c các lo i gi y t nên đã xã h i hóa b ng cách giao quy n cho các H i ngh nghi p

Qu n lý xã h i v xây d ng

2.1.2.

T t c các ch th khác tr Nhà n c, đ u tham gia qu n lý xã h i v xây d ng c

đi m c a qu n lý xã h i là ch các ch th đ u làm vi c ph n chuyên môn mang tính ch t ngh nghi p và đ c tr ti n Riêng ch th nhân dân là mang tính xã h i không đ c gi ti n

21

Qu n lý xã h i v xây d ng đ c th c hi n thông qua các h p đ ng kinh t trong ho t

đ ng xây d ng Các ch th đ u ch u trách nhi m v i nhau qua các quy đ nh các th a thu n trong h p đ ng kinh t và đ u ph i ch u trách nhi m tr c pháp lu t Các đ i

t ng tham gia vào quá trình th c hi n đ u t bao g m: Các doanh nghi p, các c quan c a Nhà n c, các t ch c xã h i và các hi p h i có liên quan đ n đ u t , các khách hàng tiêu th s n ph m c a d án đ u t , sau đây là m t s đ i t ng c th

Ch đ u t

2.1.2.1.

Ch đ u t xây d ng công trình là ng i s h u v n ho c là ng i đ c giao qu n lý

và s d ng v n đ đ u t xây d ng công trình bao g m:

- i v i các d án s d ng v n ngân sách nhà n c thì ch đ u t xây d ng công trình do ng i quy t đ nh đ u t quy t đ nh tr c khi l p d án đ u t xây d ng công trình phù h p v i quy đ nh c a Lu t Ngân sách nhà n c

+ i v i d án do Th t ng Chính ph quy t đ nh đ u t , ch đ u t là m t trong các c quan, t ch c sau: B , c quan ngang B , c quan thu c Chính ph , c quan khác Trung ng (g i chung là c quan c p B ), y ban nhân dân t nh, thành ph

tr c thu c Trung ng (g i chung là y ban nhân dân c p t nh) và doanh nghi p nhà

n c;

+ i v i d án do B tr ng, Th tr ng c quan c p B , Ch t ch y ban nhân dân các c p quy t đ nh đ u t , ch đ u t là đ n v qu n lý, s d ng công trình.Tr ng

h p ch a xác đ nh đ c đ n v qu n lý, s d ng công trình ho c đ n v qu n lý, s

d ng công trình không đ đi u ki n làm ch đ u t

Trong tr ng h p đ n v qu n lý, s d ng công trình không đ đi u ki n làm ch đ u

t thì đ n v s qu n lý, s d ng công trình có trách nhi m c ng i tham gia v i ch

đ u t trong vi c t ch c l p d án, thi t k , theo dõi, qu n lý, nghi m thu và ti p

nh n đ a công trình vào khai thác, s d ng;

+ Tr ng h p không xác đ nh đ c ch đ u t theo quy đ nh t i trên đây thì ng i quy t đ nh đ u t có th u thác cho đ n v khác có đ đi u ki n làm ch đ u t ho c

đ ng th i làm ch đ u t

Là t ch c ngh nghi p có t cách pháp nhân, có đ ng ký kinh doanh v t v n đ u t

và xây d ng theo quy đ nh c a pháp lu t T ch c t v n ch u s ki m tra th ng xuyên c a ch đ u t và c quan qu n lý nhà n c Các t ch c này là các t ch c chuyên làm các công vi c l p d án đ u t , kh o sát, qu n lí vi c th c hi n d án đ u

Th c hi n theo ph ng châm c a ng C ng s n Vi t Nam “Dân bi t, dân làm, dân

ki m tra”, pháp lu t cho phép nhân dân đ c tham gia vào quá trình qu n lý d án

ây là m t ch th đ c bi t mang tính xã h i Nhân dân tham gia v i trách nhi m công dân và quy n t do, dân ch c a mình, không có h p đ ng, không có ti n ây là đ c

đi m riêng c a Vi t Nam trong qu n lý d án m i ng i có th quan tâm đ n d án,

ch đ u t ph i treo bi n báo t i công tr ng xây d ng t i v trí d nhìn, d đ c các thông tin chính liên quan đ n d án nh đã quy đ nh, đ t o đi u ki n cho nhân dân giám sát Nhân dân khi phát hi n các hành vi vi ph m pháp lu t, vi ph m ch t l ng trong quá trình xây d ng, ph i ph n ánh k p th i b ng v n b n v i ch đ u t , v i UBND ph ng, xã, th tr n n i đ t công trình xây d ng ho c v i c quan qu n lý nhà

n c có th m quy n v xây d ng

2.1.3.

Khuy n khích các thành ph n kinh t đ u t s n xu t kinh doanh phù h p v i chi n

l c và quy ho ch phát tri n kinh t - xã h i c a đ t n c trong t ng th i k đ

23

chuy n d ch c c u kinh t theo h ng công nghi p hoá, hi n đ i hoá, đ y nhanh t c

đ t ng tr ng kinh t , nâng cao đ i s ng v t ch t và tinh th n c a nhân dân

S d ng các ngu n v n do nhà n c qu n lý đ t hi u qu cao nh t, ch ng tham ô lãng phí

Yêu c u c a qu n lý đ u t xây d ng

B o đ m xây d ng theo quy ho ch xây d ng, ki n trúc

áp ng yêu c u b n v ng, m quan, b o v môi tr ng sinh thái

- T o môi tr ng c nh tranh lành m nh trong xây d ng, áp d ng công ngh tiên ti n

Ch đ u t trình t trình lên y ban nhân dân c p t nh v d án đ u t xây d ng [5]

C n c vào nhu c u xây d ng c b n c a tr ng, c n c vào quy n h n và trách nhi m

c a đ n v và ngu n v n c a nhà n c giao cho đ a ph ng thì đ n v ti n hành làm t trình đ m b o các n i dung nh : S c n thi t ph i đ u t , c s pháp lý cho vi c th c

hi n, d toán kinh phí th c hi n c th theo giai đo n, ngu n v n đ u t và công tác chu n b c a ch đ u t ra sao đ phù h p và có tính kh thi nh t đ m b o ngu n v n

đ n các v n đ sau đ đ m b o t i u t ng giai đo n công vi c:

+ Phê duy t ch tr ng đ u t đ i v i công trình đ u t công

+ Thuy t minh báo cáo nghiên c u kh thi

+ Ch ng ch hành ngh c a: Ch nhi m kh o sát, ch nhi m đ án thi t k , ch trì đ

án thi t k

Th i gian th m đ nh d án đ u t xây d ng

Khi s xây d ng nh n hoàn thi n h s thì ti n hành th m đ nh và tr l i b ng v n b n theo th i gian quy đ nh sau:

- Th i gian th m đ nh d án không quá 30 ngày đ i v i d án nhóm B;

- Th i gian th m đ nh d án không quá 20 ngày đ i v i d án nhóm C và d án ch

c n l p Báo cáo kinh t - k thu t đ u t xây d ng [2]

25

Phê duy t

2.2.5.

Khi phê duy t d án đ u t thì tr c khi ch đ u t th c hi n phê duy t thì c n chú

tr ng, c n c vào hai v n đ sau:

- Phê duy t ch tr ng đ u t c a c quan có th m quy n (S d ng ngân sách nhà

C n c vào quy mô, tính ch t công trình ti n hành

- Nhi m v kh o sát, ph ng án k thu t kh o sát xây d ng ph i đ c l p phù

h p v i lo i, c p công trình xây d ng, lo i hình kh o sát, b c thi t k và yêu c u c a

vi c l p thi t k xây d ng

- Ph ng án k thu t kh o sát xây d ng ph i đáp ng yêu c u c a nhi m v kh o sát xây d ng và tuân th tiêu chu n, quy chu n k thu t v kh o sát xây d ng đ c áp

d ng

- Công tác kh o sát xây d ng ph i tuân th ph ng án k thu t kh o sát xây d ng, b o

đ m an toàn, b o v môi tr ng, đáp ng yêu c u c a nhi m v kh o sát xây d ng

đ c duy t và đ c ki m tra, giám sát, nghi m thu theo quy đ nh

- K t qu kh o sát xây d ng ph i đ c l p thành báo cáo, b o đ m tính trung th c, khách quan, ph n ánh đúng th c t và ph i đ c phê duy t

- Nhà th u kh o sát xây d ng ph i đ đi u ki n n ng l c phù h p v i lo i, c p công

trình xây d ng, lo i hình kh o sát [2]

26

Thi t k xây d ng công trình

2.3.3.

- áp ng yêu c u c a nhi m v thi t k ; phù h p v i n i dung d án đ u t xây

d ng đ c duy t, quy ho ch xây d ng, c nh quan ki n trúc, đi u ki n t nhiên,

v n hóa - xã h i t i khu v c xây d ng

- N i dung thi t k xây d ng công trình ph i đáp ng yêu c u c a t ng b c thi t k

- Công trình ph i b o đ m các đi u ki n: An toàn ch u l c, an toàn trong s d ng, m quan, b o v môi tr ng, ng phó v i bi n đ i khí h u, phòng, ch ng cháy, n và đi u

ki n an toàn khác

- Có gi i pháp thi t k phù h p và chi phí xây d ng h p lý

- Thi t k xây d ng ph i đ c th m đ nh, phê duy t theo quy đ nh

- Nhà th u thi t k xây d ng ph i có đ đi u ki n n ng l c phù h p v i lo i, c p công

trình và công vi c do mình th c hi n [2]

2.3.4.

Xem xét s phù h p v thành ph n, quy cách c a h s thi t k so v i quy đ nh c a

h p đ ng xây d ng và quy đ nh c a pháp lu t Xem xét n ng l c c a t ch c, cá nhân

th c hi n kh o sát, thi t k so v i yêu c u c a h p đ ng và quy đ nh c a pháp lu t ánh giá s phù h p c a thi t k so v i thi t k c s ho c nhi m v thi t k đã đ c phê duy t và các yêu c u c a h p đ ng xây d ng, quy đ nh pháp lu t có liên quan ánh giá s phù h p v quy mô, công ngh , các thông s k thu t và các ch tiêu kinh

t k thu t ch y u c a công trình, quy chu n k thu t, tiêu chu n ch y u đ c áp

d ng

ánh giá an toàn ch u l c các c u ki n ch u l c c a toàn b công Trình S tuân th các quy đ nh v môi tr ng, phòng ch ng cháy n Yêu c u Nhà th u thi t k gi i trình, ti p thu, ch nh s a h s thi t k trên c s ý ki n th m tra [2]

27

Phê duy t thi t k , t ng d toán

2.3.5.

Ng i quy t đ nh đ u t phê duy t thi t k b n v thi công cùng v i báo cáo kinh t

k thu t xây d ng công trình đ i v i tr ng h p thi t k 1 b c; Ch đ u t phê duy t thi t k k thu t (thi t k 3 b c) ho c thi t k b n v thi công (thi t k 2 b c) ho c thi t k tri n khai sau thi t k c s Ng i phê duy t thi t k c n ph i c n c vào k t

qu th m duy t v PCCC c a c quan có th m quy n, k t qu th m tra thi t k c a c quan chuyên môn v xây d ng đ phê duy t thi t k Thi t k b n v thi công ph i

đ c Ch đ u t xác nh n b ng ch ký và đóng d u phê duy t vào t ng t b n v

tr c khi đ a ra thi công [5]

- Phù h p v i m c đích s d ng đ t theo quy ho ch s d ng đ t đ c phê duy t C ng

nh quy ho ch h t ng thì đ t l i là n n móng cho các công trình do v y vi c s d ng

đ t phù h p v i m c đích, chi n l c phát tri n lâu dài

- B o đ m an toàn cho công trình, công trình lân c n và yêu c u v b o v môi tr ng,

th u bi t thông tin tham d Bên m i th u ph i cung c p h s m i th u cho các nhà

th u có nhu c u tham gia đ u th u Trong h s m i th u không đ c nêu b t c đi u

ki n nào nh m h n ch s tham gia c a nhà th u ho c nh m t o l i th cho m t ho c

m t s nhà th u gây ra s c nh tranh không bình đ ng

u th u h n ch

2.3.8.2.

- u th u h n ch đ c áp d ng trong các tr ng h p sau đây:

+ Theo yêu c u c a nhà tài tr n c ngoài đ i v i ngu n v n s d ng cho gói th u;

+ Gói th u có yêu c u cao v k thu t ho c k thu t có tính đ c thù; gói th u có tính

ch t nghiên c u, th nghi m mà ch có m t s nhà th u có kh n ng đáp ng yêu c u

c a gói th u

- Khi th c hi n đ u th u h n ch , ph i m i t i thi u n m nhà th u đ c xác đ nh là có

đ n ng l c và kinh nghi m tham gia đ u th u; tr ng h p th c t có ít h n n m nhà

- Ch đ nh th u đ c áp d ng trong các tr ng h p sau đây:

+ S c b t kh kháng do thiên tai, d ch h a, s c c n kh c ph c ngay thì ch đ u t

ho c c quan ch u trách nhi m qu n lý công trình, tài s n đó đ c ch đ nh ngay nhà

th u đ th c hi n; trong tr ng h p này ch đ u t ho c c quan ch u trách nhi m

+ Gói th u có giá tr trong h n m c đ c ch đ nh th u ho c do yêu c u đ c bi t khác theo quy đ nh c a Chính ph

+ Gói th u d ch v t v n có giá gói th u không quá 3 t đ ng, gói th u mua s m hàng hóa không quá 2 t d ng, gói th u xây l p, t ng th u xây d ng(tr gói th u l a ch n

t ng th u thi t k ) có giá gói th u không quá 5 t đ ng

30

Mua s m tr c ti p

2.3.8.4.

Vi c mua s m tr c ti p đ c áp d ng khi h p đ ng đ i v i gói th u có n i dung

t ng t đ c ký tr c đó không quá sáu tháng

Khi th c hi n mua s m tr c ti p, đ c m i nhà th u tr c đó đã đ c l a ch n thông qua đ u th u đ th c hi n gói th u có n i dung t ng t

n giá đ i v i các n i dung thu c gói th u áp d ng mua s m tr c ti p không đ c

v t đ n giá c a các n i dung t ng ng thu c gói th u t ng t đã ký h p đ ng

Chào hàng c nh tranh đ c áp d ng trong tr ng h p có đ các đi u ki n sau đây

- Gói th u có giá gói th u d i hai t đ ng

- N i dung mua s m là nh ng hàng hoá thông d ng, s n có trên th tr ng v i đ c tính

k thu t đ c tiêu chu n hoá và t ng đ ng nhau v ch t l ng

Khi th c hi n chào hàng c nh tranh, ph i g i yêu c u chào hàng cho các nhà th u Nhà

th u g i báo giá đ n bên m i th u m t cách tr c ti p, b ng fax ho c qua đ ng b u

đi n i v i m i gói th u ph i có t i thi u ba báo giá t ba nhà th u khác nhau