quản lý rủi ro trong thực hiện dự án “đầu tư tiếp nước, cải tạo, khôi phục sông tích

-ii-

L I C M N

Lu n v n th c s chuyên ngành Qu n lý xây d ng v i đ tài:

Qu n lý r i ro trong th c hi n d án: “ u t ti p n c, c i t o, khôi ph c

sông Tích” đ c hoàn thành v i s giúp đ c a Phòng đào t o i h c và Sau i

h c, Khoa công trình - Tr ng i h c Th y L i, cùng các th y cô giáo, b n bè, đ ng

nghi p và gia đình

H c viên xin g i l i cám n sâu s c đ n PGS.TS inh Tu n H i tr c ti p

h ng d n và s giúp đ t n tình PGS TS Lê V n Ki u đã cung c p các ki n th c khoa h c c n thi t trong quá trình th c hi n lu n v n Xin chân thành c m n các th y,

cô giáo thu c khoa Công trình, phòng đào t o i h c và Sau đ i h c tr ng i h c

Th y L i đã t o m i đi u ki n thu n l i cho h c viên hoàn thành t t lu n v n th c s

c a mình

Nh ng l i sau cùng xin dành cho gia đình, cùng các đ ng nghi p đã chia s khó

kh n và t o đi u ki n t t nh t đ tôi hoàn thành đ c lu n v n t t nghi p này

V i th i gian và trình đ còn h n ch , lu n v n không th tránh kh i nh ng thi u sót và r t mong đ c h ng d n và đóng góp ý ki n c a các th y cô giáo, c a

-iii-

M C L C

PH N M U 1

1 Tính c p thi t c a đ tài 1

2 M c đích c a đ tài 2

3 Ý ngh a khoa h c và th c ti n c a đ tài 3

4 i t ng và ph m vi nghiên c u c a đ tài 3

5 Cách ti p c n và ph ng pháp nghiên c u 3

6 K t qu d ki n đ t đ c 3

CH NG 1: T NG QUAN V R I RO 5

1.1 T ng quan v r i ro 5

1.1.1 Khái ni m r i ro trong quá trình xây d ng 5

1.1.2 Qu n lý r i ro trong quá trình xây d ng 13

1.1.3 S c n thi t ph i nghiên c u, đánh giá tác đ ng c a r i ro trong quá trình thi công xây d ng 23

1.2 Qu n lý r i ro trong các công trình xây d ng t i Vi t Nam hi n nay 23

1.2.1 c đi m các công trình xây d ng t i Vi t Nam 23

1.2.2 M t s r i ro đi n hình trong l nh v c xây d ng 25

1.3 Th c tr ng v qu n lý r i ro trong các công trình th y l i t i Vi t Nam 28

1.3.1 c đi m thi công các công trình th y l i 28

1.3.2 R i ro và th c tr ng qu n lý r i ro các các công trình th y l i 29

K T LU N CH NG 1 53

CH NG 2: C S LÝ THUY T QU N LÝ R I RO TRONG THI CÔNG XÂY D NG 31

2.1 Các nguyên nhân d n đ n r i ro trong quá trình thi công 31

2.1.1 R i ro do các y u t ng u nhiên tác đ ng t bên ngoài (môi t ng, khí h u) 31

2.1.2 R i ro do các nguyên nhân k thu t 34

2.1.2 Các r i ro khâu ki m tra, giám sát, nghi m thu, bàn giao 37

2.1.4 R i ro do các nguyên nhân xu t phát t th t c hành chính, pháp lý 38

2.2 C s lý thuy t trong qu n lý r i ro trong quá trình thi công 39

2.2.1 Nh n d ng r i ro 39

2.2.2 o l ng, đánh giá tác đ ng c a r i ro t i quá trình thi công 40

-iv-

2.2.3 Các ph ng pháp qu n lý, ph n ng v i r i ro trong quá trình thi công 43

2.3 Các b c qu n lý r i ro c a d án 49

2.3.1 Xác đ nh r i ro 49

2.3.2 L p k ho ch qu n lý r i ro 49

2.3.3 Ti n hành phân tích r i ro đ nh tính 50

2.3.4 Ti n hành phân tích r i ro đ nh l ng 50

2.3.5 L p k ho ch ng phó v i r i ro 50

2.3.6 Quá trình qu n lý r i ro trong thi công xây d ng công trình 51

2.3.7 Nh ng nguyên t c chung kh c ph c r i ro trong thi công công trình th y l i 51

K T LU N CH NG 2 30

CH NG 3: XU T CÁC GI I PHÁP GI M THI U R I RO TRONG QUÁ TRÌNH TH C HI N THU C D ÁN : “ U T TI P N C, C I T O, KHÔI PH C SÔNG TÍCH” 54

3.1 Gi i thi u v D án 54

3.1.1 M c tiêu, quy mô d án 54

3.1.2 Các gói th u công trình th y l i và quá trình th c t tri n khai d án 59

3.1.3 S đ t ch c qu n lý c a d án 63

3.2 Các r i ro th ng g p trong quá trình thi công các công trình th y l i 63

3.2.1 S c n n móng công trình 63

3.2.2 S c cát ch y hay cát đùn vào h móng 64

3.2.3 S c vòng vây c c ván thép, thùng ch p 64

3.2.4 S c móng c c khoan nh i 65

3.2.5 Các s c h ch a 66

3.3 Các r i ro đ c ghi nh n trong quá trình thi công D án 67

3.3.1 R i ro liên quan đ n đ n đi u ki n đ a ch t 67

3.3.2 Thay đ i, đi u ch nh, b sung so v i thi t k đã đ c phê duy t 68

3.3.3 Bi n pháp thi công thay đ i 69

3.3.4 Ch m ti n đ do b trí ngu n v n 70

3.3.5 Ch m ti n ti n đ do các nhà th u 70

3.3.6 Ch m tr bàn giao gi i phóng m t b ng 70

3.4 Th c tr ng công tác qu n lý r i ro trong d án “ u t ti p n c, c i t o, khôi ph c sông Tích” 71

-v-

3.4.1 V n đ r i ro liên quan đ n k thu t, bi n pháp thi công 71

3.4.2 V n đ r i ro ngu n v n 72

3.4.3 i v i công tác gi i phóng m t b ng 72

3.5 Các c s đ ki n ngh qu n lý r i ro trong thi công 73

3.5.1 ánh giá các nhân t r i ro c a d án b ng ma tr n Kh n ng-Tác đ ng 73

3.5.2 Phân lo i các nhân t r i ro c a d án 77

3.5 xu t các gi i pháp gi m thi u r i ro trong quá trình thi công các công trình th y l i 78

3.5.1 Nh ng ki n ngh, đ su t tr c m t cho các r i ro 78

3.5.2 Gi i pháp liên quan đ n v n đ thay đ i và đi u ch nh thi t k 79

3.5.3 Nh ng đ su t gi i pháp k thu t quá trình thi công 80

3.5.4 Gi i pháp cho v n đ m t an toàn lao đ ng trên công tr ng 98

3.5.6 Các gi i pháp đ i v i bi n đ ng th tr ng v giá nguyên v t li u 98

3.5.7 Các gi i pháp đ i v i tác đ ng khách quan bên ngoài 99

3.6 L p k ho ch ng phó trong tr ng h p s c x u x y ra 99

K T LU N VÀ KI N NGH 106

K T LU N 106

KI N NGH 107

TÀI LI U THAM KH O 108

-vii-

DANH M C HÌNH, S

Hình 1.1: Quá trình qu n lý r i ro trong xây d ng 21

Hình 1.2: Vòng tròn xác đ nh, đánh giá và ph n ng v i r i ro 21

Hình 1.3: Các r i ro đi n hình c a d án b t ngu n t giai đo n chu n b đ u t 26

Hình 1.4: Các r i ro đi n hình c a d án giai đo n th c hi n đ u t 27

Hình 1.5: S đ qu n lý r i ro 51

Hình 3.1 Ph i c nh c m công trình đ u m i 54

Hình 3.2: Mô hình ho t đ ng Ban 63

Hình 3.3: S c s t lún móng 64

Hình 3.3: Hi n t ng cát ch y, cát đùn vào h móng khi thi công móng kè 64

Hình 3.4: Hi n t ng n t đ ng bê tông 65

Hình 3.5: Thi công c c khoan nh i 66

Hình 3.6: S c v đ p 67

Hình 3.7: S t tr t t i khu v c m Sen 68

Hình 3.8: Thi công thí đi m ô c 70

Hình 3.9: Ma tr n kh n ng x y ra-m c đ tác đ ng đánh giá cho d án 76

-viii-

DANH M C B NG, BI U

B ng 1.1: Danh sách các r i ro 13

B ng 1.2: Danh sách các tác đ ng c a r i ro 13

B ng 1.3: Các ngu n nguyên nhân t o nên r i ro 13

B ng 1.4 Th ng kê các s c công trình xây d ng theo lo i công trình 29

B ng 3.1: Danh m c r i ro do môi tr ng 32

B ng 3.2: Danh m c các r i ro trong thi công, k thu t xây d ng 35

B ng 3.3: Danh m c qu n lý r i ro giám sát d án 38

B ng 3.4: T ng h p các ch tiêu k thu t ch y u 56

B ng 3.5: T ng h p m t s nhân t r i ro c a d án 74

B ng 3.6 : B ng đánh giá kh n ng - tác đ ng c a các nhân t r i ro trong d án 75

B ng 3.7: T ng h p đánh giá các nhân t r i ro c a d đ u t ti p n c, c i t o, khôi ph c sông Tích 76

PH N M U

1 Tính c p thi t c a đ tài

D án: “ u t ti p n c, khôi ph c sông Tích t xã L ng Phú, huy n Ba Vì, thành

ph Hà N i” có chi u dài kho ng 110km, b t ngu n t huy n Ba Vì, ch y qua các huy n, th xã: Ba Vì, S n Tây, Phúc Th , Th ch Th t, Qu c Oai và h p l u v i sông Bùi (t L ng S n, Hòa Bình) t i ngã ba Tân Tr ng thu c huy n Ch ng M Sau

đó ti p t c ch y xu ng h l u và nh p vào sông áy t i ngã ba Ba Thá thu c ba huy n

Ch ng M , ng Hòa và M c

M c tiêu: C p n c t i cho 16.000ha đ t s n xu t nông nghi p; cung c p n c ph c

v nhu c u sinh ho t và s n xu t công nghi p; c i t o môi tr ng sinh thái; đ m b o tiêu thoát n c, phòng ch ng l cho l u v c; xây d ng đ ng giao thông k t h p hai bên b sông ph c v giao thông; t o đi u ki n thu n l i khai thác ti m n ng qu đ t

d c hai b sông Tích ph c v phát tri n kinh t xã h i phù h p v i quy ho ch phát tri n không gian Th đô Hà N i

Quy mô: Xây d ng c m công trình đ u m i; ào m i và n o vét lòng sông, xây m i

đ ng b h th ng các công trình th y l i, giao thông trên tuy n

Trong quá trình thi công d án th ng xuyên xu t hi n các y u t ng u nhiên tiêu c c, không l ng tr c nh h ng đ n ti n đ th c hi n và k t qu c a d án mà chúng ta

th ng g i là r i ro Tuy nhiên vi c nghiên c u, đánh giá, phân lo i và tìm ph ng

h ng qu n lý các r i ro này còn ch a đ c quan tâm đúng m c, đi u đó đã làm nh

h ng ti n đ c ng nh quá trình qu n lý d án

Vì v y vi c nghiên c u đ qu n lý các r i ro trong quá trình tri n khai thi công là m t

v n đ tuy không m i nh ng c n đ c b t đ u nghiên c u nghiêm túc, đ có th giúp cho công tác tri n khai thi công đ c thu n l i, góp ph n vào thành công c a các d

án đang đ c tri n khai

D án đã đ c tri n khai thi công song song v i công tác GPMB nh ng g p m t s

v n đ :

-2-

- Tuy n d án dài, đi qua nhi u khu v c, di n tích GPMB r t l n (đo n I c a d án

di n tích 313,67ha) do đó s nh h ng t i s n xu t nông nghi p, giao thông th y l i trong khu v c Phát sinh m t s công vi c ch a th c hi n trong thi t k nh h th ng tiêu n c ph c v thi công và c p n c t m ph c v s n xu t nông nghi p

- a ch t lòng sông đo n c và đo n đào m i ph c t p, quá trình thi công ph i đi u

ch nh thay đ i chi u dài c larcen; công tác đóng nh c g p nhi u khó kh n do n n cát ch t nh h ng đ n ti n đ ; đ a ch t m t s đo n x u không l ng h t nên ph i

đi u ch nh, b sung thay đ i gi i pháp k thu t và bi n pháp t ch c thi công

- Khó kh n trong công tác b trí bãi th i đ đ t; bãi tr đ t đ ph i đ t t n d ng, khó

kh n v đ ng v n chuy n v t li u ph c v thi công, bi n pháp thi công đào đ t lòng

d n… nh h ng c a th i ti t vào mùa m a đ n công tác thi công đ t

- Công tác GPMB: H s qu n lý đ t đai c a nhi u đ a ph ng còn m t s t n t i do nhi u h dân t ý chia tách, g p th a, chuy n nh ng không thông qua UBND xã d n

đ n nh ng sai l ch gi a hi n tr ng và h s nh : v trí, di n tích các th a đ t gi a hi n

tr ng và gi y ch ng nh n quy n s d ng đ t; sai l ch v h tên ch , di n tích gi a b n

đ gi i th a và s m c kê M t s h dân ch a đ ng ý nh n ti n và bàn giao m t b ng theo ph ng án đ c phê duy t, ph i t ch c tuyên truy n v n đ ng nhi u l n D án kéo dài nên trong quá trình tri n khai có thay đ i v Lu t đ t đai n m 2013 và các ch

đ chính sách liên quan đ n công tác b i th ng, h tr GPMB

R i ro xu t hi n đó th ng xuyên gây thi t h i cho ti n đ th c hi n và hi u qu đ u

Xác đ nh các r i ro trong quá trình thi công các công trình th y l i t đó đ xu t các

gi i pháp ng n ng a áp d ng cho d án: “ u t ti p n c, c i t o, khôi ph c sông Tích”

Lu n v n Phân tích các nguyên nhân, đ xu t gi i pháp qu n lý r i ro T đó, rút ra bài

h c kinh nghi m d án: “ u t ti p n c, c i t o, khôi ph c sông Tích” và th c

- Ti p c n các th ch , các chính sách quy đ nh trong ngành xây d ng;

Lu n v n làm rõ các khái ni m v qu n lý r i ro trong thi công xây d ng công trình,

c s pháp lý và các v n b n liên quan đ n quá trình thi công xây d ng công trình làm

c s lý lu n cho nh ng phân tích, đ xu t gi i pháp, hi u qu qu n lý r i ro trong thi công xây d ng công trình

-4-

Phân tích làm sáng t các đ c đi m và tính ch t ph c t p v qu n lý r i ro c ng nh các y u t làm nh h ng t i quá trình thi công xây d ng công trình

Ch ra nh ng k t qu đ t đ c và nh ng t n t i, h n ch trong công tác qu n lý r i ro trong quá trình thi công xây d ng công trình

Nghiên c u gi i pháp khoa h c và kh thi nh m hoàn thi n công tác Qu n lý r i ro trong th c hi n d án: “ u t ti p n c, c i t o, khôi ph c sông Tích”

Khái ni m “r i ro” đ c nói đ n l n đ u tiên Anh qu c vào th k 17 v i ngh a đ c

hi u là s không ch c ch n có th xu t hi n trong các k ho ch hay d đ nh ban đ u,

d n đ n kh n ng xu t hi n m t s đi u gì đó có tác đ ng (tích c c ho c tiêu c c) t i các khía c nh c a quá trình s n xu t, kinh doanh và d ch v Nh ng đi u x y ra ti p theo c a s b t đ nh và gây nh h ng t i d án xây d ng đ c coi là nh ng r i ro trong xây d ng Khi đó r i ro có th là nh ng l i ích thu đ c thêm hay nh ng tác h i gây m t mát cho công trình xây d ng c ng nh quá trình ho t đ ng kinh doanh c a công ty xây d ng Tuy nhiên m i ng i khi nói t i r i ro là có liên t ng ngay t i

nh ng khó kh n, b t đ nh và nguy hi m, t c là nh ng y u t có tác đ ng tiêu c c n u chúng x y ra

Th gi i đã ch ng ki n r t nhi u r i ro xu t hi n trong ngành xây d ng nói riêng và toàn b n n kinh t nói chung v i nh ng tr ng h p xác xu t ch x y ra m t l n ho c

v i nh ng tr ng h p x y ra nhi u l n, l p đi l p l i M t s r i ro đã x y ra sau đó và

có gây tác đ ng tiêu c c, nh ng c ng có nh ng r i ro đã không x y ra và đã không gây t n th t nào sau đó M t s ví d v r i ro đã xu t hi n trong l ch s nh :

- Vào nh ng n m 90 c a th k tr c (th k 20), c th gi i đ u h ng t i thiên niên

k m i v i d báo s có nh ng đi u t ng t x y ra v i t tiên c a chúng ta hai nghìn

n m v tr c Vào n m 1999 thì nhi u ng i trong s h đã có liên t ng v thiên niên k m i v i s kh i đ u c a nh ng cu c chi n tranh và t n th c a th gi i Con

ng i hi n đ i có gi đ nh r ng vào cu i n m 1999 khi b c vào thiên niên k m i s

xu t hi n tình tr ng h n lo n và b t đ nh v i s c máy tính Y2K có th x y ra trên

kh p th gi i R t nhi u bi n pháp phòng ng a và h n ch r i ro đã đ c đ a ra và

th c hi n, d u r ng đã không xu t hi n tình tr ng h n lo n và b t đ nh v i s c máy tính Y2K vào ngày 01 tháng 01 n m 2000

-6-

- S ki n ngày 11 tháng 09 n m 2001 khi hai tòa tháp c a trung tâm th ng m i th

gi i s p đ do t n công kh ng b cùng v i vi c th tr ng ch ng khoán s p đ v i giá

c phi u r i t do vào n m 1997-1998, t t c m i ng i l i ho ng h t v r i ro và b t

đ nh c a th gi i, d u đó là n i hàng đ u th gi i nh M , Nh t hay c hay n i còn nghèo kh nh châu Phi, châu Á

- Trong thi t k k t c u công trình xây d ng, bao gi các k s c ng s d ng m t h

s an toàn (k > 1) do h lo ng i có nh ng r i ro không l ng tr c đ c gây tác đ ng tiêu c c t i s an toàn c a k t c u công trình Nh ng r i ro đó có th là: sai sót cá nhân, ch t l ng thi công không đ t yêu c u, t ng t i tr ng b t ng , c u th c a con

ng i… M c đích s d ng h s an toàn là làm công trình an toàn h n trong su t quá trình s d ng chúng

- thám hi m th gi i và tìm ki m nh ng tài nguyên thiên nhiên quý hi m thì trong quá kh các n c châu Âu đã c r t nhi u các đoàn thám hi m đ n các châu l c khác thông qua đ ng bi n Khi đó vi c đ u t ti n đ đóng m i các con tàu thám hi m và chi tr công cho các th y th đ c coi là ch a đ ng r t nhi u r i ro do trên con đ ng thám hi m th gi i thì các con tàu này g p vô vàn m i nguy hi m nh bão t , c p

bi n, b nh t t, l c đ ng…

T i Vi t Nam thì nhi u r i ro c ng đ c ghi nh n, đ c bi t là đ i v i ngành xây d ng

n i có t n xu t r i ro xu t hi n cao h n m c thông th ng Tuy nhiên, khái ni m r i ro

và tác đ ng c a chúng ch a đ c gi i xây d ng trong n c chú ý và nghiên c u nhi u Ch có m t s d án xây d ng l n có đ c p t i v n đ r i ro và áp d ng các

bi n pháp h n ch hay lo i b r i ro M t s r i ro trong ngành xây d ng đã đ c ghi

nh n nh :

- Vào nh ng n m 60 c a th k tr c, nguy c n c l cu n trôi c u Long Biên

đã x y ra khi m c n c c a sông H ng ch m t i sàn c u D u r ng cây c u này đ c thi t k và xây d ng vào đ u th k 20 và đã đ c tính toán đ không b n c l cu n trôi, r i ro phá h y cây c u đã xu t hi n ngoài s tính toán c a các k s c u đ ng

- p th y đi n Hòa Bình đ c Liên Xô giúp đ trong quá trình thi t k , cung c p máy móc và xây d ng Vi t Nam h u nh không x y ra đ ng đ t, tuy nhiên do t m

- H u h t các công trình xây d ng t i Vi t Nam có y u t v n n c ngoài đ u có mua

b o hi m cho con ng i và máy móc thi công M c đích là các ch đ u t và nhà th u không mu n ch u r i ro m t mát v ti n b c n u có tai n n hay tr c tr c x y ra trên công tr ng xây d ng Khi đó các công ty b o hi m và tái b o hi m s gánh ch u các

r i ro đó và chi tr cho ch đ u t và nhà th u các t n th t v t ch t c a h Trong khi

đó thì các ch đ u t và nhà th u thu n túy trong n c l i không ngh nhi u đ n r i ro

và ít khi h mua b o hi m đ phòng ch ng và kh c ph c r i ro

- Vi t Nam d đ nh hoàn thành xây d ng m t s nhà máy đi n h t nhân kho ng nh ng

n m 2020 đ kh c ph c th c tr ng thi u đi n tr m tr ng và kéo dài trong nhi u n m

Hi n nay công tác nghiên c u ti n kh thi đang đ c ti n hành nh ng đã có r t nhi u ý

ki n và góp ý đ có th xây d ng và v n hành an toàn các nhà máy đi n h t nhân này, tránh các r i ro có s c rò r , m t an toàn và phát n lò ph n ng h t nhân

1.1.1.2 nh ngh a r i ro trong xây d ng [1]

Trong nh ng n m g n đây, trên th gi i đã có r t nhi u nghiên c u và ng d ng đ c

th c hi n trong l nh v c qu n lý r i ro ngành xây d ng ây có th là m t trong nh ng

v n đ quan tr ng và ph c t p nh t c a ch đ qu n lý d án, do nh ng thay đ i nhanh chóng và khó l ng c a ngành xây d ng công trình Trong b t k công trình xây d ng nào thì luôn t n t i m t s r i ro nào đó và chúng làm ph c t p thêm quá trình thi công

c ng nh gây khó kh n trong vi c qu n lý ti n đ th i gian, ch t l ng và chi phí Thêm vào đó v i đ c đi m c b n c a ngành xây d ng là có s tham gia c a nhi u thành ph n, nhi u đ n v v i các chuyên môn khác nhau làm ph c t p thêm m i công

tr ng v i các m i quan h chính th c và không chính th c c a các cá nhân và các bên tham gia ng th i có nhi u y u t m i phát sinh và không th d đoán tr c

đ c, đ c bi t đ i v i nh ng d án xây d ng ph c t p và kéo dài th i gian thi công

T t c nh ng đi u này đ u gây nh h ng tiêu c c t i quá trình xây d ng và k t qu

cu i cùng c a d án B ng vi c quan tâm t i r i ro thì m t s h n ch hi n t i s đ c

-8-

phát hi n ra, giúp t o ra c h i c ng c và nâng cao ch t l ng và hi u qu công vi c

c ng nh rút ng n th i gian thi công xây d ng

Hai t “nguy hi m” và “r i ro” th ng đ c s d ng hoán đ i, thay th nhau N u xem xét m t cách nghiêm túc thì m t nguy hi m th ng đ c coi là m t đi u gì đ y

có th đang l ch h ng so v i d đ nh và gây ra tác đ ng tiêu c c, có h i Các nguy

hi m có th xu t hi n t i b t k công trình xây d ng nào và gây tác đ ng tiêu c c t i nhóm qu n lý d án c ng nh đ n v ch qu n liên quan Nguy hi m có th d ng v t

ch t, nh tai n n lao đ ng làm ch t ng i, m t mát v t t do tr m c p hay m a to gây lún s t n n đ t; ho c có th d ng khác nh ch m ti n đ , ph t ti n hay suy gi m uy tín công ty Trong khi đó thì m t r i ro là b i s c a chi phí ph i b ra do tác đ ng ti p theo c a m i nguy hi m và kh n ng xu t hi n c a chúng Nói cách khác khi m t nguy

hi m trong công tr ng xây d ng nhi u kh n ng s gây ra m c thi t h i t i đa là 100 tri u đ ng, nh ng v i 10% xu t hi n thì có m t m c r i ro là 10 tri u đ ng Ngoài ra thì còn có m t s so sánh khác n a gi a “b t đ nh” (không ch c ch n) và “r i ro” Khi

đ a ra quy t đ nh trong đi u ki n r i ro, chúng ta đã bi t kh n ng xu t hi n c a s

ki n r i ro đang xem xét t i Trong khi đó thì n u đ a quy t đ nh trong đi u ki n không ch c ch n, chúng ta không tính đ n m c đ không ch c ch n này Ví d th c t

v công tác đ bê tông toàn kh i ngoài tr i Chúng ta th y r ng tr i có v s m a v i các đám mây đen, khi đó chúng ta đ a ra quy t đ nh trong đi u ki n không ch c ch n khi th c thi các bi n pháp phòng ng a tr i m a khi đ bê tông Ng c l i n u chúng ta

d a vào d báo th i ti t và bi t r ng có 80% kh n ng tr i s m a khi đ bê tông Khi

đó chúng ta th c thi các bi n pháp phòng ng a tr i m a khi đ bê tông trong đi u ki n

r i ro

V y c n đ nh ngh a r i ro nh th nào đ có th phân bi t rõ ràng v i các khái ni m khác nh nguy hi m hay b t đ nh M t cách đ nh ngh a đ c xem là h p lý khi chúng

ta k t h p hai khía c nh c a “nguy hi m” và “không ch c ch n” l i v i nhau R i ro

đ c coi là “m i nguy hi m, có kh n ng (nh ng không ch c ch n) gây ra tác

đ ng tiêu c c t i k t qu d đ nh ban đ u nh m t mát, th ng t t, suy gi m

ch t l ng hay t ng thêm chi phí không c n thi t”

-9-

1.1.1.3 Phân lo i r i ro trong xây d ng [1]

Theo đ nh ngh a trên thì r i ro là s k t h p c a hai khía c nh “nguy hi m” và “không

- R i ro đ n thu n: R i ro đ n thu n đ c xem nh là các kh n ng xu t hi n h h ng,

th ng t t ho c thi t h i cho công trình xây d ng Lo i r i ro này t p trung hoàn toàn vào s xu t hi n c a nh ng đi u tiêu c c, không t t ây là lo i r i ro có th đ c b o

hi m do khi mua b o hi m cho lo i r i ro này thì công ty b o hi m s chi tr cho toàn

b các thi t h i n u r i ro lo i này xu t hi n M t đi u c n l u ý là ng i ta không mua b o hi m đ chi tr cho các tác đ ng tích c c, có l i do r i ro t o ra

- R i ro kinh doanh: V i r i ro kinh doanh, s có các c h i cho c thi t h i và l i ích

- R i ro d án: Quy lu t Murphy n i ti ng đã phát bi u r ng “n u đi u gì có th đi l ch

h ng, nó s đi l ch h ng d u r ng ng i ta đã bi t tr c đi u đó” D án xây d ng

ch a đ ng đ y r y nh ng r i ro do chúng là nh ng công trình đ n chi c và nh ng kinh nghi m trong quá kh không giúp đ c nhi u cho các d đ nh t ng lai Có nhi u thay đ i l n m c đ r i ro mà d án ph i đ i m t, trong đó m t ph n l n đáng k trong qu n lý r i ro c a d án là do các r i ro xu t phát t vi c d toán và l p k ho ch ban đ u N u th i gian cho t ng công vi c không đ c d toán phù h p, ho c chi phí

d toán sai, ho c các tài nguyên yêu c u không đ c ch ra rõ ràng, lúc đó m c tiêu ban đ u c a d án s không đ t đ c và d án g p tr c tr c

-10-

- R i ro khi th c hi n: R i ro khi th c hi n đ c xác đ nh là nh ng r i ro g n li n v i quá trình tri n khai và thi công xây d ng d án, bao g m c giai đo n ch y th và v n hành công trình sau khi xây d ng xong Các r i ro này phát tri n lên khi mà có nh ng

s ki n xu t hi n đe d a t i quá trình th c hi n d án xây d ng Ví d nh vi c m t

đi n đ t ng t làm cho m t so máy móc thi công không th v n hành đ c, gây khó

kh n cho c nhà th u l n ch đ u t Ho c nh các l i sai xu t hi n trong đ n đ t hàng

nh p v t t t n c ngoài, làm cho ch m quá trình chuy n hàng t nhà s n xu t n c ngoài t i công trình xây d ng, s làm ch m ti n đ và gi m uy tín c a nhà th u

- R i ro k thu t: Khi nh ng công trình thu c lo i m i và thi công khó kh n thì r i ro

xu t hi n đ u tiên và nhi u kh n ng x y ra s là ch m ti n đ , t ng chi phí và ch t

l ng kém Tình tr ng này th ng xuyên x y ra v i các công ty xây d ng và các k s công tr ng khi h ph i thi công các công trình đòi h i công ngh thi công cao, tiên

ti n Nguyên nhân là do v i nh ng công ngh thi công xây d ng hi n đ i và m i áp

d ng l n đ u bao gi i c ng ch a đ ng m c đ không ch c ch n cao h n thông th ng

Ví d nh khi m i áp d ng công ngh thi công đ ng ng m trong lòng núi thì có m t

s tr c tr c không l ng tr c đã x y ra và do v y ti n đ thi công b ch m l i m t cách đáng k đ tìm ra các bi n pháp h u hi u nh m kh c ph c các v n đ k thu t này

- R i ro chính tr : R i ro chính tr th ng đ c xem nh nh ng tr ng h p khi các quy t đ nh đ c đ a ra có liên quan hay ph thu c ch y u vào y u t chính tr , cá nhân Ví d nh khi nhà đ u t mu n xây d ng m t nhà máy s n xu t hàng tiêu dung nào đó thì h có th ph i quan tâm t i r i ro là chính ph s không khuy n khích hay

-11-

M t cách khác trong phân lo i r i ro có th áp d ng vào ngành xây d ng là phân theo cách sau:

- Các v n đ kinh t xã h i:

+ B o v môi tr ng: các quy đ nh b o v môi tr ng có tác đ ng vào m c đ không

ch c ch n c a ngành xây d ng b i vì chúng ta không bi t đ c s thay đ i c a các yêu c u v môi tr ng và bao gi thì đ t đ c ch p thu n c a các c quan có th m quy n Các yêu c u v môi tr ng thì liên t c b xem xét l i và thay đ i n u c n thi t,

d n đ n các phát sinh v chi phí và th i gian trong xây d ng

+ Quy đ nh an toàn đ i v i công chúng: v n đ này đ c bi t quan tr ng đ i v i các ngành s n xu t nguy hi m nh xây d ng nhà máy đi n, xây d ng h m ng m hay xây

d ng trong khu v c đông dân c Th c t này làm thay đ i các h ng d n và quy đ nh trong xây d ng cho ch đ u t , nhà th u và các k s tham gia qua các giai đo n nghiên c u kh thi, l p k ho ch, thi t k , đ u th u, xây d ng và v n hành s d ng

M c đ không ch c ch n s t ng lên và do v y khó có th hoàn thành d án trong d

đ nh ngân sách và th i gian nh ban đ u

+ B t n v kinh t : tình hình kinh t trong các n m đã qua ch ng minh r ng khó có

th d đoán chính xác v phát tri n, l m phát và t giá trong t ng lai Vi c ch nh s a

và thay đ i chính sách kinh t c ng nh nh ng quy đ nh liên quan c ng t o nên m c

đ không ch c ch n cao v tài chính và chi phí xây d ng

+ L m phát và thay đ i t giá: v n đ này x y ra th ng xuyên do ph m trù tài chính

và ti n t bi n đ ng không ng ng và không bao gi ch m d t

- M i liên h gi a các t ch c:

+ M i quan h h p đ ng: m i quan h c ng th ng gi a các bên tham gia d án xây

d ng có th xu t hi n trong giai đo n thi t k và xây d ng N u có r i ro đó xu t hi n thì vi c ng i l i v i nhau đ tìm ki m gi i pháp phù h p là cách làm t t nh t c n đ c

th c hi n

+ Gi thi t v thi t k : m t s gi thuy t dùng đ a ra trong quá trình thi t k đã có th

r t phù h p v i các d án đã qua, nh ng tr nên không chính xác đ i v i các công trình k ti p c ng nh nh ng lo i công trình m i do m c đ ph c t p cao

+ i u ki n công tr ng: đi u ki n đ a ch t đ t đai, đ c bi t là đ i v i l p đ t m t, luôn có m c đ không ch c ch n cao, do v y t o nên các r i ro cao đ i v i các k t c u bên trên

+ Quy trình thi công: do các quy trình thi công không đ c xác đ nh rõ ràng t tr c cho nên các b n thi t k có th s ph i ch nh s a ho c thay đ i hoàn toàn trong giai

đo n xây d ng

+ An toàn xây d ng: đây là v n đ l n c a ngành xây d ng do các r i ro v không

ch c ch n và m t an toàn r t l n và luôn ti m n kh n ng x y ra

Ngoài ra, trong ngành xây d ng còn có m t cách n a đ xác đ nh và phân lo i các r i

ro có th x y ra đ i v i quá trình thi công xây l p, đó là Danh sách các r i ro l n (B ng 1.1) và Danh sách các tác đ ng c a r i ro (B ng 1.2) Trong đó ba r i ro quan

tr ng nh t c a ngành xây d ng đ c đ ra là th i ti t, n ng xu t c a nhân công và máy móc thi công, và ch t l ng v t li u Nguyên nhân gây ra các r i ro ti m n có th xu t phát t nhi u ngu n khác nhau, v i m t s ví d đi n hình th hi n trong B ng 1.3 Có

th nói các r i ro th ng đ c quy t đ nh và d phòng trong các giai đo n đ u tiên c a

d án (giai đo n nghiên c u kh thi và l p k ho ch) trong khi tác đ ng th c s c a các r i ro này ch có th bi t đ c trong các giai đo n sau này (giai đo n xây d ng và

s d ng công trình)

Có th ch p nh n > < Không th ch p nh n

Có th b o đ m > < Không th b o đ m

B ng 1.3: Các ngu n nguyên nhân t o nên r i ro [1]

Các thay đ i v ph m vi và yêu c u d án Các sai s và thi u sót trong thi t k Các vai trò và trách nhi m đ c xác đ nh không đúng Nhân viêc có k n ng không đáp ng yêu c u

Thiên tai d ch h a Các công ngh và k thu t m i

1.1.2 Qu n lý r i ro trong quá trình xây d ng

1.1.2.1.Khái ni m [1]

T đ u nh ng n m 1990 thì ngành xây d ng b t đ u chú ý nhi u h n đ n m t ph ng pháp qu n lý giúp gi i quy t các m i nguy hi m, đó là qu n lý r i ro mà nó đã đ c áp

d ng nhi u trong các ngành d ch v và công nghi p khác Các b c c b n trong qu n

lý r i ro t ng đ i rõ ràng và đ n gi n, đó là: các m i nguy hi m đ c xác đ nh rõ;

nh ng đi u x y ra ti p theo và kh n ng xu t hi n c a chúng đ c đánh giá và phân tích c th ; các u tiên đ c đ a ra; các r i ro gây tác h i l n và có kh n ng xu t hi n cao đ c lo i b hay h n ch trong khi v n áp d ng bi n pháp d phòng đ i v i các

- Quá trình ki m soát qu n lý c a ban giám đ c t t và hi u qu h n

- Gi m chí phí dài h n c a công ty và d án, do v y giúp t ng l i nhu n doanh nghi p

- Có bi n pháp lo i b hay h n ch các nguy hi m có th có t các r i ro đã đ c chú ý

đ n t tr c

Qu n lý r i ro là “m t quá trình xác đ nh, đánh giá và x p h ng các r i ro có th

x y ra mà qua đó thì các bi n pháp h u hi u và ngu n tài nguyên c n thi t đ c

l a ch n và áp d ng vào th c t đ h n ch , theo dõi và ki m soát các kh n ng

xu t hi n và/ho c các tác đ ng c a các s ki n không d báo tr c” [1]

T đ nh ngh a này có th th y ngày r ng m c đích c a qu n lý r i ro đ i v i ngành xây d ng là làm t ng t i đa k t qu có l i do tác đ ng c a các s ki n không d báo

tr c và h n ch t i thi u các tác đ ng tiêu c c c a chúng đ i v i d án xây d ng nói

riêng và công ty xây d ng nói chung Hay theo m t cách khác thì có th nói qu n lý

r i ro là m t ph ng pháp quan tr ng đ h ng d án t i thành công [1]

Hi n nay nhi u ng i trong ngành xây d ng v n con ch a hi u ho c coi th ng các

r i ro c ng nh các bi n pháp qu n lý r i ro Do v y h c ng không bi t đ c nh ng tác đ ng ti m n c a r i ro t i d án xây d ng hay quá trinh kinh doanh c a h và công ty h Khi đó n u các m i nguy hi m x y ra th c s t i công tr ng thì tác đ ng tiêu c c c a chúng s r t l n t i con ng i, máy móc thi t b và v t li u trên công

tr ng thi công Chính vì v y c n ph i coi tr ng và s d ng các bi n pháp lý lu n v

qu n lý r i ro đ xác đ nh r i ro c ng nh phòng ng a và lo i b các r i ro có tác đ ng

l n hay có nguy c x y ra cao

-15-

M t r i ro là m t s đi u có th x y ra, mà n u x y ra thì s có các tác đ ng ho c tiêu

c c ho c tích c c ho c c tiêu c c và tích c c t i d án xây d ng i u này đã xác

nh n m t kh n ng có giá tr d i 100% Còn n u kh n ng là 100% thì khi đó không

ph i là r i ro n a mà là m t v n đ c th s di n ra trong t ng lai Thêm vào đó là

vi c m t r i ro ph i có kh n ng x y ra l n h n 0%, ngh a là nó ph i có c h i x y ra

ch n u không thì không đ c g i là r i ro n a Luôn có m t s các r i ro khác nhau

và chúng ta c n ph i quy t đ nh theo t ng công trình c th c n ph i x lý chúng nh

th nào cho h p lý nh t Ngoài ra c ng c n ph i liên t c theo dõi và ki m tra các r i

ro, d u r ng d án hay công ty đã đ a ra các bi n pháp h n ch tác đ ng tiêu c c và

lo i b chúng hoàn toàn ó là các công vi c c th nh ti n hành xem xét th ng xuyên và đ nh k các r i ro đã đ c xác đ nh t tr c, đánh giá th c tr ng các r i ro này, ki m tra kh n ng x y ra trong t ng l i và tác đ ng c a chúng và phát hi n ra các r i ro m i, n u có đ i v i d án xây d ng B ng các cách ti n hành nh trên, chúng ta đã thi t l p đ c m t k ho ch qu n lý r i ro cho d án xây d ng trong m t

th i gian ng n nh t có th

2.1.2.2 Các c s c a qu n lý r i ro [1]

Các c s c a qu n lý r i ro đ c trình bày d i đây có th giúp các công ty xây d ng

và các công tr ng thi công tránh đ c ho c gi m thi u đ c r i ro tiêu c c Trong s này thì n m c s đ u tiên có liên quan t i khía c nh kinh doanh c a công ty xây d ng

và n m c s sau có liên quan t i m c đ qu n lý d án xây d ng

C s 1: Thi t l p v n hóa doanh nghi p và v n hóa công tr ng

S giúp cho công ty và công tr ng có m t t m nhìn t ng quan đ t p trung nh n

m nh vào khâu đ m ki m soát và qu n lý r i ro, nh ng ph n quan tr ng nh t trong

th c t kinh doanh và ho t đ ng xây d ng C n ph i coi t m nhìn t ng quan này nh

m t giá tr c t lõi c a doanh nghi p và đ c nh t quán ng h t trên xu ng d i Có

th toàn b các b ph n và cá nhân trong công ty xây d ng th y đ c t m quan tr ng

c a qu n lý r i ro, nh ng c ng có th không ai chú ý đ n và b coi nh Chính vì v y

đ xây d ng đ c v n hóa này trong doanh nghi p thì c n có các k ho ch chi n l c

và chi ti t nh m xây d ng, duy trì và phát huy v n hóa này c ng nh có s tham gia

c a m i nhân viên trong công ty và trong công tr ng xây d ng, t ban giám đ c cho

-16-

t i các công nhân ph thông Khi đó thì ch t l ng xây d ng ph i đ c coi tr ng cao

h n l i nhu n doanh nghi p và khi có ch t l ng t t thì s có l i nhu n kèm theo

C s 2: Ng n ch n và h n ch t tr c

C n thi t l p các quá trình và h th ng trong n i b công ty xây d ng và các d án xây

d ng h ng t i vi c qu n lý r i ro Thông th ng trong giai đo n l p k ho ch ban

đ u đã có th xác đ nh đ c các ngu n gây r i ro ti m n, do vi c nh ng bi n pháp can thi p s m s giúp gi m b t m c đ nghiêm tr ng và thi t h i khi r i ro x y ra Khi

hi n t ng và s ki n không l ng tr c đ c

C s 3: L p k ho ch

Liên quan m t thi t t i bi n pháp ng n ch n và h n ch r i ro t tr c đó chính là vi c

l p k ho ch D án xây d ng t t không th đ t đ c khi công tr ng có s b t n và

l n x n, do v y có yêu c u ph i l p k ho ch h p lý L p k ho ch chi n l c là quá trình quan tâm t i vi c các y u t c a công tr ng; nh thuê m n và duy trì nhân công, l a ch n d án và ch đ u t đ đ u th u, k ho ch đào t o và ch ng trình đ m

b o ch t l ng; có th đ c quan tâm cùng nhau đ góp ph n làm gi m các thi t h i

do r i ro gây ra L p k ho ch d án c ng là m t khía c nh quan tr ng đ i v i quá trình qu n lý r i ro M t b n k ho ch hành đ ng cho d án s giúp t p trung ngu n tài nguyên vào các khu v c có th gi m đ c r i ro nh thông tin và h th ng liên h ,

th ng l ng h p đ ng, xác đ nh ph m vi công vi c, chia x trách nhi m và các cu c

h p công tr ng cho b n k ho ch này có hi u qu thì chúng c n ph i đ n gi n, có tính kh thi và đ c thông báo đ n các bên liên quan

-17-

C s 4: Thông tin liên l c

M i ng i đ u đ ng ý r ng các v n đ thông tin liên l c chi m t l l n trong các xung đ t và yêu c u phát sinh t i các d án xây d ng Khi t t c các bên tham gia trong công tr ng xây d ng th hi n rõ m c tiêu c ng nh nh ng nh n bi t c a h

th ng xuyên và liên t c t ban đ u, khi đó h th ng liên k t gi a các bên đã đ c thi t l p nh m gi m thi u s đ i l p trong công vi c c a h đ t đ c hi u qu các thì các thông tin liên l c c n ph i theo c h ng thông báo lên c p trên c ng nh yêu

c u xu ng c p d i cho t t c các đ n v tham gia trong công tr ng xây d ng V i

m t cách t ch c và l p k ho ch t t s t o ra đ c h thong thong tin liên l c t t và

có hi u qu , v i vi c t t c các bên tham gia c n ph i đ ng ý ch p nh n n i dung thong tin và lu ng truy n tin trong d án xây d ng c ng nh trong công ty xây d ng Các công c ph c v h th ng thông tin hi u qu là đi n tho i, fax, email, th tín, chuy n phát nhanh… Ngoài ra các thong tin c n ph i đ c qu n lý m t cách chuyên nghi p và đúng cách Khi nh n đ c thông tin hay thông báo gì đó thì vi c đ u tiên

c n đ c qua đ hi u n i dung và sau đó m i chuy n đ n cho nh ng cá nhân và t ch c liên quan

C s 5: ào t o

ào t o h p lý s là c s cho b t k thành công nào trong m i l nh v c Các k s nhi u kinh nghi m t i công tr ng và v n phòng công ty có thêm môt nhi m v n a là truy n d y các hi u bi t và kinh nghi m c a h cho c nhân viên n i b và c khách hàng Nh m t đ c đi m ngh nghi p, các k s xây d ng có nh ng hi u bi t sâu s c

v ngành xây d ng mà khách hàng r t c n và th ng nghe theo trong quá trình thi công xây d ng công trình N u công tr ng xây d ng và v n phòng công ty thi t l p

đ c m t h th ng kèm vi c chính th c thì nó s giúp cho nh ng nhân viên m i có it kinh nghi m làm vi c hi u qu h n và gi m b t các sai sót hay g p ph i Nh ng kinh nghi m có đ c trong quá trình làm vi c th c t nh k n ng đàm phán h p đ ng, thông tin liên l c và l p k ho ch có th đ c s d ng đ qu n lý r i ro Qua đó nh ng kinh nghi m này nên đ c truy n d y cho m i ng i trong công ty và công tr ng, giúp cho h có kh n ng qu n lý r i ro hi u qu h n Ch đ u t là nh ng ng i ít có kinh nghi m và hi u bi t v ngành xây d ng, do v y h c ng c n đ c đào t o và

M t ph m vi công vi c đ y đ , rõ ràng và d hi u s ph c v cho nhi u m c đích

Tr c tiên nó s giúp tránh đ c các hi u l m hay hi u sai t các cá nhân và các bên tham gia d án, làm cho h hi u đ c trách nhi m c th c a h , đâu và th i gian nào Ngoài ra ph m vi công vi c đ c s d ng nh m t c s cho các th ng th o v

th i gian, chi phí và ch t l ng, c ng nh các phát sinh n u có Thêm n a, ph m vi công vi c giúp cho các k s l p k ho ch công vi c t ban đ u Do t m quan tr ng

nh v y nên c n ph i thông báo cho các thành viên c ng nh các bên tham gia trong

d án đ m i ng i hi u rõ v ph m vi công vi c m t cách t ng th c ng nh c a t ng

cá nhân, t ng t ch c N u ai đó ti n hành công vi c n m ngoài ph m vi công vi c

đ c ph biên ban đ u thì đi u đó có ngh a h đã th c hi n các ph n vi c phát sinh, do

v y h c n có s đ ng thu n c a các bên liên quan V i vi c m r ng ph m vi công

vi c đ ng ngh a v i vi c t ng thêm các r i ro có th có v i d án xây d ng

C s 7: n bù thi t h i

D u r ng các phát sinh đ c tính theo kh i l ng chi ti t hay tính tr n gói thì luôn quan ni m r ng m t kho n chi phí h p lý c n đ c tr cho các phát sinh cùng v i m t kho ng th i gian h p lý đ hoàn thành các phát sinh m c ch t l ng đ c ch p

nh n C n ph i th ng l ng v phát sinh d a vào ph m vi công vi c đã đ c th a thu n ban đ u i u quan tr ng là ph i trình n p các yêu c u v chi phí phát sinh m t cách rõ ràng, v i các gi i thích chi ti t n u có nh m h n ch các hi u l m và xung đ t quy n l i gi a các bên tham gia Trong quá trinh thuwong l ng và đàm phám h p

đ ng, c n tránh các nhà th u có l ch s ki n t ng và đang làm n thua l ng th i có

th h y b không th c hi n d án n u s ti n b ra có kh n ng cao h n l i nhu n thu

đ c khi d án đ a vào s d ng

-19-

C s 8: H p đ ng

M t h p đ ng t t là m t h p đ ng h p lý cho t t c các bên tham gia, qua đó h n ch

đ c các r i ro có th có trong quá trình thi công xây d ng Ng c lai v i m t h p

đ ng không rõ ràng v câu ch và các đi u kho n s ti m n các r i ro khó l ng

tr c đ c Nên xem xét k toàn b h p đ ng và có th t v n thêm nh ng đ n v có

hi u bi t sâu v t ng v n đ đ phát hi n ra và lo i b ho c ch nh s a các ch , câu và khu v c có r i ro xung đ t cao M t cách h p lý là nên s d ng nh ng h p đ ng chu n, đã đ c áp d ng nhi u công trình khác và đ c so n th o b i các t ch c chuyên v h p đ ng xây d ng nh ng có ch nh s a m t s n i cho phù h p v i tình hình th c t C n ph i có thêm m t chú ý n a là r i ro c n ph i đ c chia đ u cho các bên tham gia trong h p đ ng, v i t l ph thu c vào l i nhu n các bên có đ c sau khi k t thúc h p đ ng

C s 9: Tài li u h p đ ng

V i h u nh m i công vi c xây d ng, s n ph m cu i cùng c a b tài li u h p đ ng là các tài li u ph c v thi công xây d ng công tr ng Do v y vi c đ u tiên là ph i chu n

b k ho ch làm sao t o ra đ c chúng c ng nh vi c k t h p gi a các b n v thi t k

và b h s thuy t minh tính toán Khâu thi t k đ c coi là ph c t p nh t và ch a

đ ng nhi u r i ro Do v y c n ph i có s ch p thu n c a ch đ u t đ i v i các yêu

c u thi t k , c ng nh vi c ph i ph bi n đ y đ các yêu c u đó t i các cá nhân và t

ch c liên quan Ngoài ra giai đo n xây d ng c ng có nhi u r i ro ti m n v i các thay

đ i và phát sinh khó l ng tr c th c hi n t t công vi c thi t k và xây d ng thì

c n có s tham gia c a ch đ u t c ng nh nh ng quy t đ nh quan trong c a h v các v n đ l n, nh y c m

C s 10: Giai đo n xây d ng

Giai đo n xây d ng, hay giai đo n cu i cùng c a d án là th i đi m s có nhi u r i ro

xu t hi n và tác đ ng t i d án ây ch c ch n không ph i là lúc có th b qua các

bi n pháp b o v ch ng l i các r i ro ti m n R t nhi u công vi c c n th c hi n trong giai đo n này V m t thi công xây d ng thì đó là các công vi c đào đ t, đ bê tong, xây trát, s n b , hoàn thi n… V m t gi y t thì đó là các quá trình chu n b h s ,

-20-

gi i thích các th c m c, đánh giá các phát sinh, ki m tra công tr ng và nhi u công

vi c khác T t c các công vi c v t ch t và công vi c gi y t này c n ph i đ c th c

hi n đúng th i gian d đ nh và có hi u qu đ tránh r i ro ch m ti n đ hay ph i th c

hi n l i M t bi n pháp h n ch s ch m ti n đ là chuy n t i các thông tin hi u qu và

l u gi thong tin chính xác gi a ch đ u t , t v n, các nhà th u, đ n v cung c p máy móc v t t và các đ n v khác Nên thi t l p m i quan h đ i tác, tránh m i quan h

đ i th , đ các bên tham gia có th làm vi c cùng nhau và h ng t i m c tiêu chung

c a d án xây d ng

2.1.2.3 Quá trình qu n lý r i ro [1]

Qu n lý r i ro là m t quá trình có h th ng đ xác đ nh r i ro, đánh giá m c đ tác h i

và kh n ng xu t hi n, và ng phó v i r i ro trong ho t đ ng thi công xây d ng M c đích t ng th c a quá trình qu n lý r i ro là t i đa hóa các c h i và thu n l i khi có s

ki n r i ro xu t ki n sau này đ ng th i v i vi c h n ch các tác đ ng tiêu c c và b t

l i đ i v i quá trình thi công xây d ng t i công tr ng M t mô hình bao g m ba ph n chính là xác đ nh r i ro, đánh giá r i ro và ng phó v i r i ro nh th hi n trong Hình 1.4, th ng đ c s d ng nhi u trong các công tr ng xây d ng và các ho t đ ng xây

d ng Trong th c t xây d ng thì quá trình qu n lý r i ro có th s ph c t p h n, bi n

đ ng h n M t mô hình qu n lý r i ro đ c th hi n trong Hình 1.5, v i các b c

đ c th c hi n theo cách thông th ng và đ c l p l i nhi u l n trong m t s đ khép kín t khi b t đ u d án xây d ng cho đ n khi k t thúc hoàn toàn các công vi c có liên quan

-22-

các đ i tác tham gia và liên quan t i d án M t s công c và bi n pháp dùng đ xác

đ nh các r i ro c a d án ph ng dùng ph ng pháp đ ng não, tham kh o ý ki n chuyên gia, ph ng v n các thành viên d án, câu h i đi u tra, nh ng kinh nghi m đã

tr i qua, dùng mô ph ng, phân tích và đánh giá các d án t ng t khác Có m t th c

t r ng các vi c xác đ nh các r i ro có th có th ng d a vào nh n đ nh cá nhân c a các thành viên và các đ i tác tham gia vào d án xây d ng i u này có ngh a r ng kinh nghi m đã có s không có vai trò quan tr ng nhi u nh nh ng gi đ nh thông

th ng đ c đ a ra trong quá trình xác đ nh r i ro c a các d án xây d ng Trong quá trình xác đ nh r i ro thì các r i ro ti m n có th đ c chia ra thành các nhóm khác nhau, nh các nhóm ví d sau:

+ Nhóm r i ro n i b hay r i ro có th ki m soát đ c: thi t k , xây d ng, qu n lý công tr ng và các m i quan h qua l i

+ Nhóm r i ro bên ngoài hay r i ro không ki m soát đ c: tài chính, kinh t , chính tr ,

lu t phát và xã h i

+ Nh ng r i ro không th l ng tr c đ c: chi n tranh, thiên tai đ ch h a

- ánh giá r i ro: Trong quá trình đánh giá r i ro thì các r i ro đ c xác đ nh tr c s

đ c đánh giá và x p lo i đ ch n ra nh ng u tiên trong qu n lý và x lý chúng Có nhi u cách đ đánh giá r i ro nh dùng các mô hình toán h c và ma tr n hay các

ph ng pháp tính toán đ nh tính và đ nh l ng khác nhau Khi áp d ng ph ng pháp

đ nh tính thì cá nhân và kính nghi m công ty có vai trò quan tr ng nh t quy t đ nh t i

k t qu cu i cùng Trong khi đó thì ph ng pháp đ nh l ng yêu c u phân tích chính xác các s ki n, các y u t và các giá tr c th và chính xác

- ng phó v i r i ro: quá trình này có liên quan tr c ti p t i vi c ch ra các bi n pháp hay công c đ x lý các r i ro đã đ c xác đ nh và đánh giá t tr c Thông th ng

đ ng phó v i r i ro s có b n chi n l c chính là: (1) tránh r i ro – thay đ i k

ho ch xây d ng hay áp d ng các bi n pháp c n thi t đ lo i b r i ro, (2) gi m thi u

r i ro – gi m kh n ng xu t hi n c a r i ro ho c gi m tác đ ng tiêu c c sau này c a r i

ro, (3) chuy n h ng r i ro – chuy n nh ng r i ro không th tránh kh i hay gi m b t cho các đ i tác khác trong và ngoài d án xây d ng và (4) duy trì r i ro – ch p nh n có

-23-

các r i ro này trong d án xây d ng N u ch p nh n s có r i ro ti m n thì s có hai

kh n ng đ i v i các r i ro này: ho c là s phát tri n k ho ch d phòng cho tr ng

h p r i ro xu t hi n ho c là không có chu n b nào cho đ n khi r i ro xu t hi n Trong

th c t ngành xây d ng thì có r t nhi u r i ro không th tránh kh i và l p l i nhi u l n cho nên thông th ng thì các công ty xây d ng áp d ng chi n l c gi m thi u r i ro cho chính h và chuy n h ng r i ro cho các đ i tác khác

1.1.3 S c n thi t ph i nghiên c u, đánh giá tác đ ng c a r i ro trong quá trình thi

công xây d ng

- Xây d ng đ c h th ng qu n tr r i ro trong t ch c theo chu n m c qu c t

- Các nhà qu n lý am hi u các công c , quy trình, k thu t đ qu n lý r i ro

- Giúp ch đ ng qu n lý đ c các r i ro d án h n là vi c x lý th đ ng

- Tích h p đ c các quy trình qu n tr r i ro vào trong d án và trong h th ng qu n tr chung c a t ch c

- T ng kh n ng thành công c a d án nh vào h th ng nh n di n và x lý r i ro chuyên nghi p

- T ng hi u qu kinh doanh, hi u l c t ch c và báo cáo v r i ro trong kinh doanh t t h n

- Duy trì m i quan h th ng xuyên v i các đ i tác

- H tr và đ a ra quy t đ nh đ u t h p lý

- Giúp đ a ra các quy t đ nh phù h p v i nh ng bi n đ ng c a th tr ng

- Cung c p thông tin cho các quy t đ nh ‘rào ch n’

- Giúp c i thi n công tác k ho ch hoá và qu n tr tài chính- n n t ng c a qu n tr doanh nghi p

1.2 Qu n lý r i ro trong các công trình xây d ng t i Vi t Nam hi n nay

1.2.1 c đi m các công trình xây d ng t i Vi t Nam

1.2.1.1 Phân lo i [3]

-24-

- Công trình th y l i và th y đi n: Xây d ng các công trình dùng s c n c ph c v

s n xu t nông-ng nghi p và các m c đích khác S n ph m c a xây d ng th y l i là

h ch a n c, kênh d n n c, tr m b m t i tiêu n c, đ p ch n n c, nhà máy th y

l i đi n cung c p đi n n ng

- Công trình c ng, công trình bi n: Xây d ng c ng sông, c ng bi n, các công trình ven sông, ven bi n, tàu thuy n, ph c v giao thông đ ng th y

- Công trình c u đ ng: Xây d ng c u, đ ng, h m xuyên núi, h m sông, núi, làm nhà máy ho c cho các m c đích khác, đ ng s t, sân bay, c u đ ng thành ph

- Công trình dân d ng và chuyên nghi p: Là l nh v c xây d ng khá ph bi n và đa

d ng Ngành xây d ng dân d ng l i có chuyên xây d ng nhà , chuyên xây d ng nhà công c ng M i lo i nhà có nh ng yêu c u công ngh khác nhau nên ph i có chuyên môn đ c đào t o riêng Công trình nhà máy nhi t đi n khác v i nhà máy hóa ch t, nhà máy l c d u khác v i nhà máy xi m ng Do công ngh khác nhau nên mu n thành

th c tay ngh c n đ c đào t o d có ki n th c và k n ng ngh nghi p riêng

- Công trình xây d ng nông nghi p: Do đ c đi m c a s n xu t nông nghi p t quá trình s n xu t đ n c t gi , b o qu n, ch bi n s n ph m nên xây d ng nông nghi p

c ng r t đa d ng: tr i ch n nuôi, c s ch bi n…

- Công trình c p thoát n c đô th : Xây d ng h th ng c p n c đô th , khu dân c

c ng nh h th ng thoát và x lý n c đã dùng, b o đ m môi tr ng n c đ c s ch

s

- Chuyên ngành môi tr ng: Xây d ng đi u ki n b o đ m môi tr ng sinh ho t và s n

xu t đô th và khu dân c , s n ph m là cây xanh cho đô th ng n ti ng n, ng n b i,

t o môi tr ng vi khí h u, thông gió, các phân x ng s n xu t, v n chuy n thu gom rác, x lý rác th i sinh ho t và s n xu t

1.2.1.2 c đi m chính c a công trình xây d ng:

- Các công trình xây d ng t khi kh i công cho đ n khi hoàn thành công trình bàn giao

đ a vào s d ng th ng kéo dài Nó ph thu c vào quy mô, tính ph c t p v k thu t

c a t ng công trình Quá trình thi công đ c chia thành nhi u giai đo n, m i giai đo n

-25-

l i chia thành nhi u công vi c khác nhau, các công vi c th ng di n ra ngoài tr i ch u tác đ ng r t l n c a các nhân t môi tr ng nh n ng, m a, l l t

- Chi m di n r ng, v t li u là ph ng ti n thi công ph i chuy n t n i khác đ n đ a

đi m xây d ng Vi c chi m di n r ng còn làm cho vi c b o v , gìn gi quá trình xây

d ng g p khó kh n

- Th i gian hoàn thành s n ph m th ng kéo dài, xây d ng hàng n m, nhi u n m nên tác đ ng c a th i ti t, khí h u làm t ng khó kh n

- Th i gian kéo dài còn ch u nh ng thay đ i c a t ch c, c a con ng i, nhi u khi thay

đ i nh trong quá trình t o ra s n ph m xây d ng làm cho công trình ch p vá, thi u

đ ng b Ngoài ra s n ph m xây d ng còn do nhi u ng i, có các ngh nghi p khác nhau tham gia nên nó có tính ph c h p Ho t đ ng t ch c xây d ng đòi h i ph i có trình đ t ch c khoa h c cao

1.2.2 M t s r i ro đi n hình trong l nh v c xây d ng

i v i m t d án xây d ng, r i ro là kh n ng d án không đ c th c hi n đúng nh

d ki n v th i h n hoàn thành, v chi phí th c hi n ho c v các tiêu chu n k thu t

mà s sai l ch này v t quá m c ch p nh n đ c

Có r t nhi u r i ro có th x y ra đ i v i m t d án xây d ng, xu t hi n trong c ba giai

đo n c a quá trình đ u t xây d ng và liên quan đ n nhi u thành ph n tham gia th c hi n

d án M c dù trên th c t r t khó có th có s phân chia m t cách tuy t đ i các r i ro

ba giai đo n này (có nh ng r i ro g p ph i giai đo n th c hi n đ u t có th bu c ph i quay v quá trình l p d án đ u t giai đo n chu n b đ u t đ xem xét l i)

-26-

- Các r i ro đi n hình c a d án b t ngu n t giai đo n chu n b đ u t :

Hình 1.3: Các r i ro đi n hình c a d án b t ngu n t giai đo n chu n b đ u t

-27-

- Các r i ro đi n hình c a d án giai đo n th c hi n đ u t :

Hình 1.4: Các r i ro đi n hình c a d án giai đo n th c hi n đ u t

Y U T NG U NHIÊN TÁC NG T BÊN NGOÀI

CÁC NGUYÊN NHÂN K THU T

+ R i ro do ch t l ng c a công vi c nghi m thu ch a cao

+ R i ro do ti n b c a khoa h c k thu t làm thay đ i nhu c u s d ng ho c nhu c u không nh d ki n ban đ u

+ R i ro do c nh tranh gi a các đ i th ti m n ng và các đ i th m i

+ R i ro trong quá trình th m đ nh và phê duy t quy t toán V T

+ R i ro l n nh t giai đo n v n hành sau khi bàn giao là không đ m b o đ c các

ch tiêu hi u qu đã tính toán khi l p d án đ u t do các s c v t nhiên, v công ngh và t ch c s n xu t, v tài chính, v kinh t và xã h i

1.3 Th c tr ng v qu n lý r i ro trong các công trình th y l i t i Vi t Nam

1.3.1 c đi m thi công các công trình th y l i

Các công trình thu l i có ph m vi xây d ng công trình th ng r t r ng, có nhi u công trình c n ti n hành xây d ng cùng m t lúc nên ph i s d ng l c l ng lao đ ng r t to

l n

Xây d ng công trình thu l i là m t quá trình g m nhi u khâu công tác khác nhau

Kh i l ng l n kh ng ch c quá trình xây d ng nh công tác đ t, bêtông, xây lát Có

nh ng công trình đòi h i k thu t cao nh đ bê tông d i n c, đóng c c, ph t v a ciment, thi công l p ghép

Do công tác thi công ph c t p nên cán b thi công không nh ng ph i có tinh th n và trách nhi m cao mà đòi h i ph i có kh n ng t ch c, qu n lý thi công gi i, kh n ng

Theo th ng kê ch a đ y đ v ch t l ng công trình xây d ng c a c c Giám đ nh Nhà

n c v ch t l ng xây d ng công trình, trong vòng b n n m (t n m l997 đ n n m 2000), trên đ a bàn c n c đã x y ra 89 s c các công trình xây d ng gây ra nh ng

t n th t to l n v tính m ng và tài s n Các s c này chính là các r i ro trong xây

d ng Phân bi t theo lo i công trình, các s c đ c th hi n trong b ng sau:

B ng 1.4 Th ng kê các s c công trình xây d ng theo lo i công trình

(Ngu n: C c giám đ nh Nhà n c v ch t l ng công trình XD)

Tuy nhiên khái ni m r i ro và tác đ ng c a chúng ch a đ c gi i xây d ng trong n c chú ý và nghiên c u nhi u Ch có m t s d án xây d ng l n có đ c p t i v n đ r i

ro và áp d ng các bi n pháp h n ch hay lo i b r i ro

H u h t các công trình xây d ng th y l i l n t i Vi t Nam đ u có mua b o hi m M c đích là các ch đ u t và nhà th u không mu n ch u r i ro m t mát v ti n b c n u có tai n n hay tr c tr c x y ra trên công tr ng xây d ng Khi đó các công ty b o hi m và tái b o hi m s gánh ch u các r i ro đó và chi tr cho ch đ u t và nhà th u các t n

th t v t ch t c a h Trong khi đó thì các công trình xây d ng th y l i nh l i không ngh nhi u đ n r i ro và ít khi h mua b o hi m đ phòng ch ng và kh c ph c r i ro

Hi n nay công tác nghiên c u phòng, tránh các r i ro, s c , m t an toàn trong các công trình th y l i đã đ c quan tâm đúng m c

-30-

K T LU N CH NG 1

Ch ng này đã đ a ra nh ng gi i thi u chung nh t, đ a ra nh ng hi u bi t ban đ u và

c b n v r i ro và qu n lý r i ro trong ngành xây d ng R i ro đ c coi là m i nguy

hi m, có kh n ng (nh ng không ch c ch n) gây ra tác đ ng tiêu c c t i k t qu d

đ nh ban đ u nh m t mát, th ng t t, suy gi m ch t l ng hay t ng thêm chi phí không c n thi t T đó, ta th y c n coi tr ng và luôn xem xét đ n các y u t có th gây

ra các r i ro b t l i và áp d ng bi n pháp qu n lý r i ro phù h p đ h n ch và lo i b

nh ng tác đ ng không t t t i giai đo n thi công xây d ng sau này

-31-

CH NG 2: C S LÝ THUY T QU N LÝ R I RO TRONG THI CÔNG XÂY D NG

2.1 Các nguyên nhân d n đ n r i ro trong quá trình thi công [2]; [4]

2.1.1 R i ro do các y u t ng u nhiên tác đ ng t bên ngoài (môi t ng, khí h u)

Do đ c đi m c a ngành xây d ng Th y l i ch y u là thi công ngoài tr i trong th i gian ng n nên các y u t th i ti t, khí h u có nh h ng r t l n đ n th i gian th c hi n

d án, ch t l ng và chi phí c a d án

Vi t Nam có đi u ki n khí h u nhi t đ i nóng m m a nhi u, m t n m chia làm hai mùa rõ r t: mùa khô và mùa m a, vì v y các d án xây d ng r t d g p ph i r i ro này khi th c hi n

R i ro do nh ng bi n b t ng c a th tr ng: Xây d ng là m t trong nh ng ngành kinh

t quan tr ng và chi m m t l ng v n đ u t r t l n c a n n kinh t qu c dân Nh ng

bi n đ ng l n và b t ng c a th tr ng trong và ngoài n c nh h ng r t l n đ n các d án xây d ng Các bi n đ ng này đem theo các r i ro v m t tài chính đ i v i d

án đ ng th i nh h ng đ n ti n đ th c hi n d án

Khi có r i ro x y ra, s nh h ng t i h u h t các l c l ng tham th c hi n d án đ c

bi t là các nhà th u xây d ng và các doanh nghi p cung ng v t t thi t b qu n lý các r i ro này, các nhà th u ph i ti n hành nghiên c u, phân tích th tr ng trong và ngoài n c ngay t tr c khi b c vào giai đo n th c hi n đ u t , c th là khi ti n hành l p h s d th u Tuy nhiên vi c đ i phó v i r i ro này là r t khó kh n b i l

nh ng bi n đ ng c a th tr ng là r t b t ng và ít tuân theo qui lu t, khi các nhà th u

d ki n ph n chi phí đ d phòng r i ro này vào chi phí d án s làm t ng giá d th u

và khi đó nhà th u l i g p ph i m t r i ro m i là r i ro tr c th u Ngoài ra, do tác

đ ng c a nh ng r i ro làm phát sinh nhi u chi phí trong đó có nh ng chi phí đ c thanh toán (các chi phí h p lý, h p pháp) và có nh ng chi phí không đ c thanh toán (các chi phí h p lý nh ng không h p pháp, các tiêu c c phí,…)

Chi Phí

Nh ng thay đ i thi t k đòi

h i thêm phân tích môi

9 T v n chính th c không