Phát triển năng lực của học sinh THPT thông qua phương pháp thảo luận nhóm

Trãi qua gần 16 năm công tác và giảng dạy môn học này, bản thân tôicũng như các đồng nghiệp đã có nhiều cố gắng luôn tìm cách đổi mới vềphương pháp giảng dạy để cải thiện nhằm nâng cao c

MỤC LỤC Lời cảm ơn

Tóm tắt nội dung đề tài

Chương 1: Giới thiệu đề tài

1.1 Lý do chọn đề tài

1.2 Mục tiêu hướng đến của đề tài

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Chương 2: Kế hoạch và phương pháp nghiên cứu

2.1 Tiến độ thực hiện đề tài

2.2 Qui trình nghiên cứu

2.3 Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Hệ thống các khái niệm, lý thuyết liên quan và cơ sở thực tiễn

3.1 Hệ thống các khái niệm

3.1.1 Khái niệm GDQP - AN3.1.2 Khái niệm Thảo luận nhóm3.1.3 Khái niệm học sinh Trung học phổ thông3.2 Lý thuyết liên quan

3.3 Cơ sở thực tiễn

Chương 4: Thực trạng và nguyên nhân dạy học môn GDQPAN hiện nay

4.1 Thực trạng môn học GDQPAN ở các trường THPT hiện nay.

4.2 Thực trạng môn học GDQPAN của học sinh trường THPT

4.2.1 Giới thiệu về trường THPT 4.2.2 Thực trạng môn học GDQP - AN của học sinh trường

THPT 4.3 Nguyên nhân của thực trạng môn học GDQPAN

Chương 5: Tiến hành điều tra khảo sát và Kết quả nghiên cứu

Tôi cũng rất mong được sự góp ý tận tình của quí thầy giáo, cô giáo,các bạn đồng nghiệp để sáng kiến được hoàn chỉnh.

- BCH TW : Ban chấp hành Trung Ương.

- PPTLN : Phương pháp thảo luận nhóm

- LLANND : Lực lượng an ninh nhân dân

Chương 1:

Giới thiệu đề tài.

1.1 Lý do chọn đề tài:

GDQP-AN là một môn học bao gồm nhiều kiến thức về khoa học xãhội, nhân văn, khoa học tự nhiên lẫn khoa học kĩ thuật quân sự Là một mônhọc không chỉ trang bị những vấn đề cơ bản về đường lối quân sự của Đảng,

tư duy về QPAN và kiến thức quân sự cần thiết mà còn rèn luyện, bồi dưỡngnhân cách sống con người CNXH

Tuy nhiên, đây là một môn học nằm trong nhóm môn học có tỉ lệ líthuyết chiếm trên 60% chương trình môn học Chính vì lí do đó, cùng vớinhững nhận thức non nớt của học sinh, các em thường dành nhiều thời giancho các môn học mà các em cho là quan trọng hơn, có thể thi Đại học, caođẳng… ( Vd: Toán, lí, hóa, anh văn….) mà xem nhẹ môn học này, các emthường không học bài củ trước khi đến lớp hoặc ít khi đọc trước bài mới, dẫnđến kết quả học tập chưa cao và chưa nhận thức hết tầm quan trọng của mônhọc Trãi qua gần 16 năm công tác và giảng dạy môn học này, bản thân tôicũng như các đồng nghiệp đã có nhiều cố gắng luôn tìm cách đổi mới vềphương pháp giảng dạy để cải thiện nhằm nâng cao chất lượng và kết quả họctập cho học sinh như: ứng dụng Công nghệ thông tin đưa phim ảnh vào giảngdạy, sử dụng giáo án điện tử, viết bài thu hoạch cá nhân, thảo luận nhóm Qua các Phương pháp trên tôi thấy:

“ Thảo luận nhóm” không chỉ mang lại hiệu quả cao trong học tập, giúpcác em có thể ghi nhớ kiến thức ngay trên lớp mà còn giúp các em phát huyđược sức mạnh tập thể, nâng cao khả năng giao tiếp, khả năng làm việc của cánhân ….đồng thời giảm bớt thời gian để học bài củ ở nhà Từ đó, giúp các em

có hứng thú với môn học, mang lại kết quả giáo dục cao hơn

“Thảo luận nhóm” là một trong những phương pháp dạy học tạo được sựtham gia tích cực của học sinh trong học tập Trong thảo luận nhóm, Học sinhđược tham gia trao đổi, bàn bạc, chia sẻ ý kiến về một vấn đề mà cả nhóm

dân chủ, mọi cá nhân được tự do bày tỏ quan điểm, tạo thói quen sinh hoạtbình đẳng, biết đón nhận quan điểm bất đồng, hình thành quan điểm cá nhângiúp học sinh rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề khó khăn.

Dạy học và kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực củangười học là yêu cầu tất yếu của đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đàotạo

Trên cơ sở đó, tôi lựa chọn đề tài: “Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy bộ môn giáo dục Quốc phòng An ninh nhằm phát triển năng lực của học sinh trung học phổ thông”.

1.2 Mục tiêu hướng tới của đề tài:

1.2.1 Mục đích:

“Thảo luận nhóm” là một hình thức học tập mang tính hợp tác nhằm nângcao chất lượng của học sinh – học sinh đóng vai trò chủ động, giảm bớt điphương pháp học tập thụ động trước đây, đó là: phấn trắng – bảng đen; thầyđọc – trò chép; thầy giảng – trò nghe….giúp cho người học chiếm lĩnh trithức chứ không phải lĩnh hội tri thức Học sinh có cơ hội giao lưu, trao đổi,thảo luận với nhau để đạt được kết quả cao trong học tập về nhiều mặt Theocách học này, học sinh được tạo cơ hội tự đặt câu hỏi, thảo luận, trình bàyquan điềm của cá nhân và cùng hợp tác trao đổi kiến thức

1.2.2 Yêu cầu:

Để phát huy hiệu quả của việc học nhóm, giáo viên đóng vai trò rấtquan trọng Giáo viên phải cung cấp nền tảng kiến thức cho học sinh, phảikhơi gợi được hứng thú của học sinh bằng cách chọn những chủ đề tương ứngvới trình độ của các em, đưa ra những câu hỏi hoặc những vấn đề để học sinh

tư duy một cách sâu sắc hơn Bên cạnh đó quá trình cộng tác phải được sắpxếp để đảm bảo các thành viên trong nhóm đều phải tham gia một cách tíchcực

1.2.3 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Sử dụng phương pháp “thảo luận nhóm” trong giảng dạy bộ môn GDQP

-AN nhằm phát triển năng lực của học sinh trung học phổ thông theo hướngđổi mới giáo dục hiện nay

1.3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu.

- Đối tượng nghiên cứu: Học sinh trường THPT

- Phạm vi nghiên cứu: Học sinh các lớp 10A7; 11B4; 12C5

Chương 2:

Kế hoạch và phương pháp nghiên cứu:

2.1 Thời gian nghiên cứu:

Năm học 2015 – 2016

( từ tháng 09 năm 2015 đến tháng 05 năm 2016)

2.2 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp giúp học sinh làm quen với phương pháp học nhóm

- Phương pháp chọn “thủ lĩnh” để điều hành và quản lí hoạt động củanhóm

- Phương pháp để các thành viên trong nhóm đều phải tham gia hoạt động

3.1.1 Khái niệm cơ bản về Quốc phòng, An ninh

- Quốc phòng: Là công việc giữ nước của một quốc gia, gồm tổng thể các hoạt động đối nội, đối ngoại về quân sự, chính trị, kinh tế, văn hoá, khoa học của Nhà nước để phòng thủ quốc gia.

- Quốc phòng toàn dân: là nền quốc phòng mang tính chất “của dân, do dân, vì dân”; phát triển theo hướng toàn dân, toàn diện, độc lập, tự chủ, tự cường và ngày càng hiện đại.

- An ninh quốc gia: là sự ổn định, phát triển bền vững của chế độ xã hội của một quốc gia.

- An ninh nhân dân: Là sự nghiệp của toàn dân, do dân tiến hành; LL ANND làm nòng cốt, dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước.

3.1.2 Khái niệm về phương pháp thảo luận nhóm:

Phương pháp thảo luận nhóm (PPTLN) là một trong những phương pháp

có sự tham gia tích cực của học viên Thảo luận nhóm còn là phương tiện học hỏi có tính cách dân chủ, mọi cá nhân được tự do bày tỏ quan điểm, tạo thói quen sinh hoạt bình đẳng, biết đón nhận quan điểm bất đồng, hình thành quan điểm cá nhân giúp học sinh rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề khó khăn.

3.1.3 Khái niệm về học sinh THPT:

“ Học sinh trung học phổ thông” là thuật ngữ để chỉ nhóm học sinh đầu tuổi thanh niên (từ 15, 16 đến 17, 18 tuổi) Theo tâm lý học lứa tuổi, tuổi

thanh niên là giai đoạn phát triển bắt đầu từ lúc dậy thì và kết thúc từ lúc tuổi mới lớn.

và phát triển năng lực tự học (sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìmkiếm thông tin…), trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập,sáng tạo của tư duy Có thể chọn lựa một cách linh hoạt các phương phápchung và phương pháp đặc thù của môn học để thực hiện Tuy nhiên dù sửdụng bất kỳ phương pháp nào cũng phải đảm bảo được nguyên tắc “Học sinh

tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức với sự tổ chức, hướng dẫn của giáoviên”

3.3 Cơ sở thực tiễn:

Đổi mới phương pháp dạy học không có nghĩa là loại bỏ các phương phápdạy học truyền thống như thuyết trình, đàm thoại, luyện tập mà cần bắt đầubằng việc cải tiến để nâng cao hiệu quả và hạn chế nhược điểm của chúng Đểnâng cao hiệu quả của các phương pháp dạy học này người giáo viên trướchết cần nắm vững những yêu cầu và sử dụng thành thạo các kỹ thuật củachúng trong việc chuẩn bị cũng như tiến hành bài lên lớp, kỹ thuật đặt các câu

hỏi và xử lý các câu trả lời trong đàm thoại, hay kỹ thuật làm mẫu trong luyệntập Tuy nhiên, các phương pháp dạy học truyền thống có những hạn chế tấtyếu, vì thế bên cạnh các phương pháp dạy học truyền thống cần kết hợp sửdụng các phương pháp dạy học mới, có thể tăng cường tính tích cực nhậnthức của học sinh trong thuyết trình, đàm thoại theo quan điểm dạy học giảiquyết vấn đề

Chương 4:

Thực trạng và nguyên nhân dạy học môn

GDQP - AN hiện nay:

4.1 Thực trạng dạy học môn GDQP tại trường THPT hiện nay:

Hiện nay, công tác GDQP - AN đã và đang thực hiện trong chương trình chính khóa tại các trường THPT có nhiều chuyển biến tiến bộ, ngày càng đi vào nề nếp, chất lượng từng bước được nâng cao số lượng học sinh học môn GDQP - AN ngày càng đầy đủ hơn Chương trình, nội dung môn học và giáo trình, giáo khoa, tài liệu cũng như các điều kiện đảm bảo phục vụ môn học ngày càng tốt hơn Mặt khác, trong thực tiễn GDQP - AN đang đặt

ra nhiều vấn đề phải giải quyết Trong đó có mâu thuẫn khá gay gắt giữa

“thời gian” và “khối lượng” công việc vì nội dung chương trình hiện nay còndài mà việc bố trí thời gian cho giảng dạy và ôn luyện còn thiếu chưa đápứng được yêu cầu nội dung bài giảng dẫn đến hiệu quả của môn học chưa đạt được mục tiêu đề ra, còn mang nặng tính hình thức hoặc theo dạng thanhtoán chương trình GDQP - AN trong các trường THPT trong thời gian qua đã

có những cố gắng nhất định, khẳng định vị trí của môn học này, nhưng nhìn chung GDQP - AN có lúc còn chưa chặt chẽ, chất lượng chưa đáp ứng được

yêu cầu

4.2 Thực trạng dạy học môn GDQP–AN tại trường THPT

4.2.1 Trường THPT số 1 đóng trên địa bàn trung du, thôn phú vinhtrung,

4.2.2 Thực trạng học môn GDQP – AN của học sinh tại trường THPT

 Thuận lợi và khó khăn:

* Đối với giáo viên:

- Giáo viên giảng dạy môn GDQP - AN của nhà trường đều đã qua các lớpđào tạo ngắn hạn 6 tháng Sự quan tâm của Sở Giáo dục, hàng năm, đều tổchức các khóa học bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn cho giáo viên

- Các giáo viên đều đã có những nhận thức tích cực, luôn muốn tìm tòi họchỏi để làm sao giờ dạy của mình đạt hiệu quả cao Chính vì thế, trong thờigian vừa qua các giáo viên giảng dạy nói chung và giáo viên giảng dạy bộmôn GDQP-AN nói riêng đã áp dụng rất nhiều phương pháp mới vào giảng

dạy để nâng cao hứng thú và kết quả học tập cho học sinh Cụ thể như: Ứngdụng Công nghệ thông tin vào giảng dạy, thiết kế bài giảng bằng giáo án điện

tử, phương pháp trình chiếu phim ảnh sống động, kết hợp nhuần nhuyễn và sửdụng hiệu quả các thiết bị vào giảng day, kết hợp phương pháp truyền thốngvới ứng dụng CNTT, hướng dẫn cho học sinh “thảo luận nhóm” một cách tíchcực nên đã lại kết quả khả quan

* Đối với học sinh:

- Đa số học sinh đều có thái độ tích cực, tham gia thảo luận nhóm đã manglại hiệu quả cao trong quá trình chiếm lĩnh kiến thức

- Những học sinh yếu kém đã và đang cố gắng nắm bắt các kiến thức trọngtâm cơ bản thông qua hoạt động thảo luận nhóm, các em đã mạnh dạng hơnkhi tham gia trả lời các câu hỏi của giáo viên, hòa đồng và đoàn kết hơn vớicác bạn trong nhóm, trong lớp, phát huy được sức mạnh tập thể, nâng cao khảnăng giao tiếp, khả năng làm việc của cá nhân…

4.3 Nguyên nhân của thực trạng môn học GDQP – AN.

* Đối với giáo viên:

- Giáo viên chưa gây được hứng thú cho học sinh khi bắt đầu tiết học mới,chưa có phần dẫn dắt vào bài hoặc chưa gây được sự tập trung chú ý bài họccủa học sinh ngay từ hoạt động đầu tiên

- Giáo viên chỉ nêu ra câu hỏi mà chưa định hướng cho học sinh cách trảlời câu hỏi như thế nào

- Khi giáo viên đặt câu hỏi thì phần lớn các em học sinh khá giỏi dơ tay trảlời, chưa có câu hỏi dành cho đối tượng yếu kém Cho nên học sinh yếu kém

ít được chú ý và không được tham gia hoạt động Từ đó, làm cho các em càngthêm tự ti về năng lực của mình và các em cảm thấy chán môn học

* Đối với học sinh:

- Học sinh còn lười và chưa có sự say mê đối với môn học, một số bộ phậnhọc sinh không học bài củ và đọc bài mới trước khi đến lớp, trên lớp học thìthiếu tập trung không chú ý, không có tinh thần phát biểu xây dựng bài

- Học sinh chỉ có thể trả lời những câu hỏi dễ, đơn giản qua việc nhìn vàđọc trong sách giáo khoa, chưa có sự độc lập về tư duy Đối với những câuhỏi mang tính suy luận, giải thích, phân tích… thì học sinh trả lời chungchung chưa sát với nội dung yêu cầu của câu hỏi.

Chương 5

Tiến hành kiểm tra khảo sát và kết quả nghiên cứu:

Bản thân đảm nhận dạy môn học GDQPAN cho học sinh cả 3 khối lớp 10,

11, 12 Qua quá trình công tác đến nay đã gần 16 năm tôi đã không ngừng học

tập nâng cao trình độ chuyên môn, tìm ra các phương pháp mới để giúp các

em học tốt hơn và rút ra kinh nghiệm sau mỗi tiết dạy Việc điều tra thông quacác câu hỏi khảo sát nhận thức và câu hỏi kiểm tra 15 phút hoặc 45 phút

* Kết quả điều tra như sau:

+ Điều tra hứng thú học tập của các em đối với môn GD QP - AN:

6.1 Các giải pháp thực hiện:

Từ những điều tra trên để đánh giá nhận thức và kết quả học tập của các

em, tôi đã tiến hành một số phương pháp nhằm nâng cao hứng thú và kết quảhọc tập như: Ứng dụng CNTT đưa hình ảnh vào bài giảng, Phương pháp trình

tôi nhận thấy phương pháp “Thảo luận nhóm” mang lại hiệu quả giáo dục

toàn diện hơn so với các phương pháp khác.Với những câu hỏi khó, nhữngtình huống chưa giải quyết, cá nhân các em có thể đưa ra thảo luận trongnhóm để thống nhất ý kiến Thảo luận nhóm là phương pháp thể hiện rõ nhất

sự đổi mới trong phương pháp dạy học, lấy học sinh làm trung tâm Giúp chohọc sinh mở rộng kiến thức, phát triển được tư duy khoa học, phát triển kĩnăng nói, giao tiếp, tranh luận Tuy nhiên khi tiến hành phương pháp nàycòn gặp phải một số hạn chế như sau:

* Do học sinh chưa quen với cách học mới, các em thụ động, thiếu tự tin,không dám nêu ra quan điểm của mình và đây chính là một trở ngại lớn nhấtkhi đưa phương pháp này vào giảng dạy

* Khi phân chia nhóm để thảo luận Giáo viên phải phân chia như thế nàocho hợp lí, chọn cử ai làm “thủ lĩnh” nhóm để nhóm học tập có hiệu quả

* Làm cách nào để tất cả các thành viên trong nhóm đều phải có tinh thầntrách nhiệm trong công việc, tránh trường hợp ỷ lại vào nhóm

 Để áp dụng tốt phương pháp này ta cần giải quyết được 3 mặt hạn chếnêu trên bằng những phương pháp sau:

Thứ nhất: Để giúp học sinh làm quen với cách học mới, giúp các em chủ

động, tự tin, dám nêu ra quan điểm của mình chúng ta cần phải trải qua mộtthời gian để các em thích ứng Trong những tiết học đầu tiên chúng ta khôngnên áp dụng phương pháp này ngay, vì làm như thế các em sẽ bỡ ngỡ dẫn đếnnhiều trở ngại trong quá trình học tập, không thu được kết quả như mongmuốn Chúng ta có thể làm theo cách sau để tạo cho các em thói quen độc lập,

tư duy và làm bài theo hiểu biết của cá nhân

Ví dụ: Ở khối 10, ngay bài học đầu tiên

Bài 1: Truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam.

Phần I – Lịch sử đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam

Trong phần này giáo viên nêu câu hỏi: Bằng những kiến thức lịch sữ đãhọc, em hãy lập dàn ý về:

“Lịch sử đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam” Cho các em đọc bài

và yêu cầu mỗi em lập dàn ý trong thời gian do giáo viên quy định

Giáo viên quan sát hoạt động của học sinh, nhận xét và kiểm tra bài làmcủa một số em Sau đó giúp các em hệ thống lại nội dung của bài

Hoặc cho các em viết bài thu hoạch

Ví dụ: Ở Khối lớp 11

Bài 3: Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và biện giới quốc gia.

Phần III: Bảo vệ Biên giới quốc gia nước CHXHCN Việt Nam

mục 2.c Trách nhiệm của công dân

Trong phần này giáo viên đặt câu hỏi như sau:

Là một công dân của nước CHXHCN Việt Nam bản thân em phải làm gì

để xây dựng và quản lí, bảo vệ biên giới quốc gia ( GV định hướng cho các

em viết bài thu hoạch)

 Qua những cách này chúng ta đã dần giúp cho các em chủ động, tự tinlàm quen với cách học mới và đã dần loại bỏ đi một trở ngại lớn khi bắt đầutiến hành phương pháp “Thảo luận nhóm”

Thứ hai: Là khi phân chia nhóm để thảo luận Giáo viên phải phân chia

như thế nào cho hợp lí, chọn cử ai là thủ lĩnh nhóm để nhóm học tập có hiệuquả

Theo cá nhân tôi chúng ta nên sử dụng phương pháp sau để chọn ra thủlĩnh nhóm đạt yêu cầu: Chúng ta chia thành 4 nhóm theo 4 tổ của lớp, mỗi tổ

có 3 bàn học, giáo viên đưa ra một câu hỏi về kiến thức môn học hoặc kiếnthức xã hội, yêu cầu mỗi bàn học thảo luận để tìm ra đáp án, giáo viên chothời gian đủ để quan sát hoạt động của các em Từ hoạt động này chúng ta sẽchọn ra một em nỗi trội trong bàn có khả năng lãnh đạo, thuyết trình Như thếmỗi bàn ta sẽ chọn được một em học sinh Mỗi tổ ta sẽ có 3 học sinh để tiếptục lựa chọn nhóm trưởng bằng cách vừa nêu trên Tiếp tục cho 3 em trong tổvừa chọn ngồi lại cùng một bàn và giáo viên đặt câu hỏi để các em trao đổithảo luận trả lời đáp án Trong 3 em này ta sẽ chọn một em được nhóm bầulên để thuyết trình nội dung hoặc em nào có tinh thần xung phong để bầu làm