Rượu và HIV: Quan hệ nhân quả hay tương quan thì có Thật sự Quan trọng?

Các nội dung chính• Dịch tễ học về rượu • Tính hợp lý sinh học giữa rượu và HIV • Tác động của rượu tới mô hình phân tầng trong điều trị • Sàng lọc, can thiệp ngắn • Điều trị rượu... Ngu

Rượu và HIV:

TS BS Gavin Bart, Giám đốc Ban Y học Nghiện

Khoa Y Trung tâm Y tế hạt Hennepin

Phó Giáo sư Y khoa Đại học Minnesota

Các nội dung chính

• Dịch tễ học về rượu

• Tính hợp lý sinh học giữa rượu và HIV

• Tác động của rượu tới mô hình phân tầng trong điều trị

• Sàng lọc, can thiệp ngắn

• Điều trị rượu

Một ly tiêu chuẩn

Sử dụng rượu

• Uống mức độ trung bình

– Nam, ≤2 ly tiêu chuẩn/ngày

– Nữ, ≤1 ly tiêu chuẩn/ngày

– > 65 tuổi, ≤1 ly tiêu chuẩn/ngày

• Uống mức độ nguy cơ/ nguy hiểm

– Nam, >14 ly tiêu chuẩn/tuần hoặc >4 ly tiêu chuẩn mỗi dịp

– Nữ, >7 ly tiêu chuẩn/tuần hoặc >3 ly tiêu chuẩn mỗi dịp

• Bệnh cơ tim (nữ>nam)

• Đột quỵ xuất huyết

• Đột quỵ thiếu máu cục

bộ (?)

• Ung thư vú

• Tất cả đều gây tử vong

Uống nhiều theo đợt

Nam

WHO 2011

Phần

trăm

Nguy cơ theo mức độ uống rượu

WHO 2011

Mức độ uống

rượu

Mức độ uống nguy cơ cao nhất

Mức độ uống nguy cơ thấp nhất

Không có số liệu

Không áp dụng

Rượu tại các PKNT

Việt Nam

Uống rượu nhiều (% người sử dụng) 49% (66%) 4% (45%)

Đỗ Mai Hoa 2011

Rượu và HIV

• ART dự phòng tử vong do AIDS

• Nhiều bệnh nhân HIV+ tử vong do các bệnh gan

– 13% trong tổng số các ca tử vong do HIV

– 24% trong tổng số các ca tử vong không do AIDS

• Viêm gan C là yếu tố chính

• Gan tổn thương nhiều hơn khi rượu + HIV + HCV

Rượu và HIV

Pandrea et al 2010

Rượu

 Lây nhiễm HIV

 Sao chép

HIV

 Hệ thống miễn dịch của cơ thể

 Điều trị Antiretrovirus

HIV tăng nồng độ rượu

Rượu làm tăng Tải lượng

Virus

Bagby et al 2006

Số ngày sau khi tiêm virus gây suy giảm miễn dịch ở khỉ

Rượu

Tải lượng virus trong cộng đồng và

tỉ lệ nhiễm mới HIV trong nhóm TCMT

Mô hình phân tầng trong

Nhận điều trị ARV

điều trị ARV

Hiệu quả điều trị

Rượu và nhiễm HIV

• Tăng nồng độ rượu trong máu (BAC) thêm 0.01 g/dL dẫn tới thêm 2.9% ý định QHTD không bảo vệ

chuẩn = BAC 0.03

– 5 ly tiêu chuẩn = tăng nguy cơ 43.5%

Rehm et al.2012

Người uống so với người

được xét nghiệm HIV

Baliunas and Rehm 2009; Trillo et al 2013

Rượu và ART

• Người nghiện rượu ít có khả năng được điều trị ART hơn 15%

tuân thủ điều trị hơn 3,6 lần

• Người uống rượu ở mức độ trung bình ít có khả năng tuân thủ điều trị hơn 3,0 lần

McNaghten et al 2003; Samet et al 2004

Uống rượu và Tuân thủ điều trị

Không uống rượu

Không uống say

Uống say Không Không Hôm sau Có Không Hôm sau Có

Toàn bộ bệnh nhân

BN HIV +

BN HIV – đơn thuần

Tuân thủ điều trị và AIDS

• Tỉ lệ 95% tuân thủ là mức độ tiêu chuẩn

• Tỉ lệ 40-80% tuân thủ làm tăng 3,6 lần

nguy cơ chuyển sang AIDS

• Tỉ lệ < 40% tuân thủ làm tăng 5,9 lần nguy

cơ chuyển sang AIDS

Lima 2008

Rượu và Số lượng CD4

• Uống rượu mức trung bình (<1 ly tiêu

chuẩn/ngày trong 6 tháng) không tăng tỉ lệ mất tế bào CD4 tới ≤200 so với

• Uống rượu trên mức trung bình (≥2 ly tiêu chuẩn/ngày) tăng 3 lần nguy cơ mất tế bào CD4 tới ≤200

Samet et al 2007; Baum et al 2010

Sàng lọc và Can thiệp ngắn

Không hỏi sẽ không biết

Người uống rượu say trong tháng trước đã từng được cán bộ y tế hỏi về việc uống rượu

Trắc nghiệm Sàng lọc Sử dụng Rượu, Thuốc lá và các Chất

khác (ASSIST)

• Là một bảng hỏi sàng lọc ngắn được xây dựng để sử dụng trong chăm sóc ban đầu

• Bao phủ toàn bộ các chất hướng thần

gồm rượu, thuốc lá và các chất gây

Giáo dục về Rượu và HIV

• Rượu tác động đến hệ miễn dịch như thế nào

• Rượu tác động đến tuân thủ điều trị ARV thế nào

• Rượu & hành vi tình dục nguy cơ

• Uống rượu & bạo lực tình dục

• Tự bảo vệ như thế nào

From Parry 2010

Điều trị Nghiện rượu

• Cắt cơn

– Với các triệu chứng cai rượu hiện thời

– Với tiền sử có hội chứng cai rượu nghiêm trọng

• Alcohol

• Bệnh nhân không uống rượu để tránh các tác

động khó chịu

• Có thể cho liều hàng ngày hoặc 3 lần/tuần

– Không thể sử dụng trên bệnh nhân có rối loạn tâm thần

disulfiram

Thử nghiệm Disulfiram

– Tất cả người tham gia đều được tham vấn hành vi

uống ly đầu tiên

– Nhóm đang điều trị với disulfiram uống ít hơn khi họ có uống rượu

– Quan sát uống thuốc trực tiếp

– Sử dụng trên bệnh nhân có động cơ cao, những người chỉ cần được “nhắc nhỏ”

Fuller et al 1986; Keane et al 1984

• Tương tự taurine

• Chưa biết cơ chế chính xác

– Điều tiết thụ thể GABA và NMDA?

– Không thay đổi tác dụng của rượu

• An toàn – không tương tác thuốc

– Tiêu chảy

• Cho liều 3 lần một ngày

• 15/18 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng cho thấy có hiệu quả điều trị

thấy hiệu quả

• Có vẻ hiệu quả nhất khi bắt đầu ngừng sử dụng

• Hiện đang sử dụng: thuốc điều trị dự phòng tái nghiện

• Đối kháng với thụ cảm thể opioid

• Hệ opioid ức chế GABA

• Thụ cảm thể Mu opioid bị chặn khiến

chuột không tự uống rượu

• Liều cần tăng để giảm thiểu

• Hiện đang sử dụng: thuốc chống thèm nhớ

• Ý kiến hiện nay về cho liều: 100-150 mg hàng ngày

Gabapentin và Sử dụng Rượu

Mason et al 2014

Tài liệu tham khảo

• Dự án ASSIST

– http://www.who.int/substance_abuse/activities/

assist/en/

• TIP 49: Lồng ghép Điều trị Rượu bằng

thuốc vào chăm sóc y tế

–

http://store.samhsa.gov/product/TIP-49-Incorporating-

Alcohol-Pharmacotherapies-Into-Medical-Practice/SMA13-4380

• Giúp bệnh nhân uống rượu quá nhiều:

Hướng dẫn cho cán bộ lâm sàng

– http://www.niaaa.nih.gov/