Vấn đề viết Sapô cho báo điện tử Việt Nam( khảo sát báo điện tử Vnexpress.vn trong tháng 122017)

Theo Wikipedia, “chapeau” là một văn bản ngắnđứng trước phần nội dung chính của một bài báo khuyến khích người đọc bằngcách tóm tắt những nội dung sẽ được triển khai trong phần chính của

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA NGÔN NGỮ HỌC

- -TIỂU LUẬN NGÔN NGỮ VÀ THỰC HÀNH BÁO CHÍ

Đề tài: Vấn đề viết Sa-pô cho báo điện tử Việt Nam( khảo sát báo

điện tử Vnexpress.vn trong tháng 12-2017)

Giảng viên: PGS.TS Phạm Văn Tình

Nhóm thực hiện: Nguyễn Bá Thắng MSSV: 15034444

Nguyễn Hưng Thịnh MSSV: 15035939

M C L C ỤC LỤC ỤC LỤC

CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ SA-PÔ TRÊN BÁO CHÍ: 3

I) Khái niệm chung về sa-pô: 3

1) Định nghĩa sa-pô: 3

2) Đặc trưng của sa-pô trong loại hình báo chí: 3

3) Chức năng của sa-pô: 4

4) Phân loại sa-pô: 5

II) Báo điện tử và vai trò của Sa-pô với báo điện tử: 8

1) Khái niệm báo điện tử: 8

2) Tầm quan trọng của sa-pô trên báo điện tử: 9

III) Nguyên tắc viết báo in cho báo điện tử: 10

IV) Sa-pô lỗi: 12

CHƯƠNG II: KHẢO SÁT VIỆC VIẾT SA-PÔ TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ VNEXPRESS 13

I) Khái quát về báo điện tử Vnexpress: 13

II) Khảo sát kỹ năng viết sa-pô trên báo Vnexpress: 14

1) Dung lượng của sa-pô trên báo Vnexpress: 14

2) Vấn đề sử dụng câu trong sa-pô trên báo Vnexpress: 15

3) Cấu trúc trên sa-pô: 15

4) Cách xử lý số liệu trong sa-pô trên báo Vnexpress: 16

III) Khảo sát tính hiệu quả của sa-pô trên báo Vnexpress: 17

1) Tính thời sự của sa-pô trên báo Vnexpress: 17

2) Tính hấp dẫn của sa-pô trên báo Vnexpress: 17

IV) Sa-pô lỗi trên báo Vnexpress: 18

CHƯƠNG III: KINH NGHIỆM VÀ VIẾT SA-PÔ CHO BÁO ĐIỆN TỬ VIỆT NAM 19

I) Thời điểm viết sa-pô: 19

II) Sa-pô tóm tắt –loại sa-pô cơ bản cho mọi trường hợp: 20

III) Kỹ năng viết sa-pô ngắn: 21

IV) Kỹ năng viết sa-pô thời sự: 22

V) Kinh nghiệm viết sa-pô hấp dẫn: 23

CHƯƠNG IV: PHẦN KẾT LUẬN 24

CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ SA-PÔ TRÊN BÁO CHÍ:

I) Khái niệm chung về sa-pô:

1) Định nghĩa sa-pô:

Sa-pô là cách gọi phiên âm từ chapeau trong tiếng Pháp Đây là thuật ngữ được

sử dụng thường xuyên nhất khi giới thiệu một đoạn văn giới thiệu một bàibáo.Trong tiếng Pháp, sa-pô được viết là “chapeau”, nghĩa là cái mũ Cái mũ là vậtdùng để đội trên đầu, nó nằm trên phần cao nhất của một con người Quả thực, sa-

pô giống như cái mũ của bài báo nó nằm ở phía trên và tạo cho bài báo sự chỉn chukhi xuất hiện trước công chúng Theo Wikipedia, “chapeau” là một văn bản ngắnđứng trước phần nội dung chính của một bài báo khuyến khích người đọc bằngcách tóm tắt những nội dung sẽ được triển khai trong phần chính của bài báo.Chapeau một bài báo sẽ trình bày các nội dung: “cái gì”, “ai”, “ở đâu”, “khinào”, làm thế nào và đôi khi có thể thêm “tại sao”.Trong một bài báo, chapeauđược được in đậm, đặc biệt sử dụng phông chữ khác, hoặc có thể chèn thêm một

đồ họa, hình ảnh trong đó để tập trung sự chú ý của người đọc Trong tiếng Anh,sa-pô được gọi là lead hoặc intro Theo nghĩa đen, lead được hiểu là dẫn đầu,hướng dẫn Khi được sửdụng trong báo chí, nó cũng được coi là phần đầu của mộtbài báo và dẫn dắt người đọc vào bài báo.Theo Wikipedia, lead là phần mở đầumột bài báo, một câu chuyện, một chương sách Nó xuất hiện sau tiêu đề, đứngtrước phần nội dung chính của bài viết và giúp người đọc nhận biết được nội dungchính của bài báo, câu chuyện hoặc chương sách

2) Đặc trưng của sa-pô trong loại hình báo chí:

Sa-pô trên báo in là phần văn bản ngắn ngắn được phân biệt với phần chính vănbằng một số khác biệt trong cách trình bày Sa-pô có thể được in nghiêng, in đậmhoặc sử dụng một co chữ khác để nổi bật so với phần chính văn.Sa-pô trongbáo in là thành tố được khuyến khích nhưng không bắt buộc trong báo in Trênbáo in, các bài viết dài thường có sa-pô đi kèm còn các tin ngắn, tin sâu thườngkhông sử dụng sa-pô Sa-pô trên báo in thường dài.Theo nghiên cứu của cử nhânNgô Thị Cẩm Tú trong khóa luận, “Sapô –yếu tố tăng cường tính hiệu quả của tácphẩm báo chí Việt Nam hiện đại”, dung lượng một sa-pô báo in nên dưới 70 từ

Sa-pô trên báo in thiên về tính gợi mở hơn tính thời sự: Trên báo in, sa-pôthường dùng cho những dạng bài dài như phỏng vấn, tường thuật, ký sự, phóngsự Ở những dạng bài này, tác giả tập trung vào viết sa-pô để tạo sức gợi chođộc giả, cuốn hút họ vào đề tài mà mình đang triển khai Đôi khi, sa-pô trongnhững bài viết phóng sự, ký sự hay phỏng vấn còn mang cái tôi của tác giả.3) Chức năng của sa-pô:

Bàn về vai trò của sa-pô đối với báo chí nói chung, rất nhiều tác giả đã đưa

ra chính kiến của mình Fabienne Gérault, Đại học báo chí Lille Pháp có tómtắt 6 chức năng của sa-pô là: tóm tắt nội dung chính của bài báo; nêu chủ đề củabài báo: góc độ xử lý thông tin; giải thích bài báo bằng cách chỉ ra tại sao tác giữachọn viết về sự kiện, hiện tượng này; nêu hoàn cảnh đặc biệt với thể loại điều tra,phỏng vấn; thông báo bố cục bài báo: là cách phát triển thông tin cốt lõi mà tít đãnhắc tới;mời đọc: lựa chọn ngôn ngữ, cấu trúc câu để sa-pô bớt khô khan, tạohứng thú cho người đọc Leonard Ray Tell, Ron Tayler trong “Bước vào nghềbáo” đánh giá vai trò của sa-pôlà “cung cấp cho độc giảthông tin tổng hợp đồngthời lại phải thúc đẩy họ muốn tìm hiểu nhiều thông tin hơn nữa, cho phép họ đọcđến đó là đủ nhưng đồng thời lại thúc đẩy họ đọc hết bài báo” Loic Hervouetquan niệm chức năng của sa-pôlà “giúp đỡ người đọc xác định chủ đề và góc độ.Cung cấp thông tin chính Gợi ý về dàn bài Làm cho độc giả muốn đọc”.Ở ViệtNam, PGS.TS Hoàng Anh trong cuốn “Những kỹ năng về sử dụng ngôn ngữ trongTruyền thông đại chúng” trình bày vai trò của sa-pô như sau:

+ Xác định chủ đề bài báo: Đây là chức năng quan trọng nhất của sa-pô.Sa-pô phải mang đến cho người đọc khái niệm chung về đề tài của bài viết Trongthời đại bùng nổ thông tin, độc giả sẵn sàng bỏ qua bài viết nếu như họ không tìmthấy ở lời mào đầu một điều gì đáng quan tâm

+ Chứng minh tính thời sự, tức thời của thông tin: Độc giả thường quantâm tới những đề tài nóng hổi ảnh hưởng tới cuộc sống của họ Bởi thế, sapophải thể hiện được tính thời sự, tức thời để người đọc bị kích thích và thấy tầmquan trọng của thông tin

+ Nêu những ý chính trong nội dung bài viết: Sa-pô có thể nêu khung nộidung bài viết để độc giả hiểu được bài viết gồm những nội dung gì, triển khai rasao mặc dù họ không đọc hết bài báo Tuy nhiên chức năng này của sa-pô là không

bắt buộc bởi nó dễ dẫn tới tình trạng sa-pô dài, khuôn sáo và khiến độc giả mấthứng đọc nội dung bài cụ thể.

+ Thu hút sự chú ý của độc giả: Nếu tít báo là đốm lửa đầu tiên của sự đam

mê trong lòng người thì sa-pô phải thổi bùng đốm lửa ấy thành một ngọn lửa.Sapô cần tạo một thứ ma lực khiến người đọc không thể cưỡng lại Bởi vậy, sa-pôcần được viết một cách ấn tượng, hấp dẫn, thể hiện được thần thái của vấn đề hay

sự kiện Như vậy, mỗi tác giả có một cách phân chia chức năng của sa-pô khácnhau nhưng về cơ bản đều thống nhất các ý: thể hiện tính thời sự của bài viết,tínhhấp dẫn của bài viết và chức năng tóm tắt vấn đề của bài báo Đây là những chứcnăng cơ bản nhất của sa-pô Đó cũng là những yêu cầu chung của sa-pô trên mọiloại hình báo chí

4) Phân loại sa-pô:

Trong cuốn “Nhà báo hiện đại”, NXB Trẻ phân loại 5 loại sa-pô là: sa-pôđích danh( sử dụng khi bài viết liên quan đến nhân vật nổi tiếng), sa-pô ẩndanh( sử dụng khi viết bài liên quan đến tổ chức, cá nhân không được nhiều ngườibiết đến trong giới bạn đọc), sa-pô tóm tắt, sa-pô phức tạp và sa-pô gay cấn.Trongcuốn “Ký giả chuyên nghiệp”, GS John Hohenbeg chia “phần mở” (trong sáchnày sa-pô được dịch là “phần mở”) ra thành 6 loại như sau: Phần mở cho tin trựcthuật:Thường mở đầu cho những câu chuyện quan trọng như các tấn thảm kịch, tainạn thảm khốc được nhiều cơ quan thông tấn Mỹ khai thác, được dùng như mộtphương tiện hữu hiệu để tóm lược tin tức Phần mở đầu nhấn mạnh vào hànhđộng đưa đến tai hại, có thể bắt đầu bằng tổng số thiệt hại do tai nạn gây rakèm theo nguồn tin, đồng thời miêu tả hành động, nơi chốn và ý nghĩa của câuchuyện, nếu không phần mở đầu này sẽ không có tác dụng

Phần mở cá nhân: Sử dụng “ngôi thứ nhất số ít”, không nên dùng trong việctường thuật tin tức, trừ khi có nhân chứng mục kích thường được các nhà báodanh tiếng hoặc người viết bài muốn chứng tỏ mình đã mắt thấy tai nghe sự việc.Báo chí dùng loại này để tăng sức hấp dẫn và thuyết phục cho bài báo

Phần mở tương phản: tạo ra một sự vô lý, tương phản hoặc một cái gì đó gâyngạc nhiên, phẫn nộ trong phần mở Tuy nhiên, cần thận trong khi sử dụng kiểusa-pô này vì dễ gây nhàm chán, không tạo được sự bất ngờ như mong muốn.Phần

mở trì hoãn: được gọi là kiểu phần mở “bồi đắp câu chuyện”, dùng lối nói có

nhiều chi tiết giật gân để đi dần đến, làm nổi bật một sự kiện thông thường, có thểlàm cho độc giả nhức đầu nếu viết không đúng cách Phần mở giai thoại: Thườngcác tạp chí ưa dùng loại này Nếu viết theo lề thói thông thường thì không thể thuhút sự chú ý của độc giả vào những nhân vật không hề nổi tiếng, thậm chí làtầm thường được đề cập trong bài báo Một câu chuyện giai thoại ngắn gọn, sángsủa về một nhân vật bình thường của cuộc sống có thể gây chú ý của độc giả.

Phần mở khôi hài: không khí vui vẻ, thân mật và thoải mái ngay từ đầu bài báoluôn giúp công chúng dễ dàng tiếp nhận thông tin hơn Tuy nhiên cũng cần phải

có giới hạn với sự đùa giỡn Nên pha trò tự nhiên, sẽ có hiệu quả.Loic Hervouet,tác giả cuốn “Viết cho độc giả”, chia sa-pô làm 6 loại Trong sách này sa-pô đượcgọi là lời mở đầu:

+ Lời mào đầu nêu thông tin chính: Kể lại nội dung toàn bộ bài báo trong vài badòng

+ Lời mở đầu bổ sung cho đầu đề: Nếu đầu đề mang tính kích thích thì lời mào đầuphải nêu được chủ đề bài báo Và nước lại, nếu đầu đề đã nêu được chủ đề thì lờimào đầu phải có tính kích thích người đọc

+ Lời mào đầu hoàn cảnh: Nhắc lại hoàn cảnh diễn ra sự kiện và nêu lên góc độ đềcập bài báo

+ Lời mào đầu giới thiệu: Chứng minh rằng bài báo mang tính thời sự, giới thiệu

về người được phỏng vấn hoặc tác giả bài báo

+ Lời mào đầu nghi vấn: Đặt ra câu hỏi về chủ đề sẽ xử lý trong bài báo Mục đíchkích thích người đọc và thông báo cho họ biết những gì sẽ đề cập trong bài

+ Lời mào đầu độc giả: Không phải là lời mào đầu mà đây là một đoàn đầu của bàibáo được in theo kiểu chữ khác Cách làm này khá mạo hiểm, dễ gây nhầm lẫn vìđoạn đầu của bài báo chưa chắc đã bao quát được vấn đề Loại sa-pô này cũngthường gặp trên báo chí Việt Nam, đặc biệt là báo điện tử.Theo Fabienne Gérault,sa-pô chia thành 9 loại thông dụng: sa-pô gọi tên( gọi tên vấn đề, sự việc, hiệntượng được trình bày trong bài kèm theo bình luận ngắn); sa-pô tóm tắt(nắm bắtthông tin cốt lõi nhất, từ đó khái quát vấn đề); sa-pô nguyên cớ (kể lại sự việckhiến tác giả viết bài báo), sa-pô chân dung(phác thảo một nét nào đó về nhânvật trong tác phẩm: ngoại hình, thân thế, sự nghiệp, tính cách ), sa-pô nêu luận

cứ( đưa ra các con số, dữ liệu có khả năng thu hút người đọc); sa-pô kểchuyện(người đọc có cảm giác tác giả đang kể một câu chuyện nào đó), sa-pô nêucảm xúc(dùng để phát biểu cảm nghĩ, suy nghĩ riêng của tác giả) và sa-pô tiếp nốitiêu đề(mở rộng nội dung chính ở tiêu đề một cách vừa phải, kiệm lời, buộc ngườiđọc phải đọc tiếp) Line Ross trong “Nghệ thuật thông tin” , phân chia đơn giảnthành sa-pôtổng hợp và sa-pô chọn lọc

Theo như nhà báo Duy Hoàng trong Tạp chí Người làm báo Thanh Hóa ,

có đưa ra 6 cách viết mào đầu hấp dẫn:

+ Mào đầu dẫn dắt: Mở đầu có tính chất giai thoại với lối dẫn dắt có đôi chút hưcấu Cách viết sapo này rất phù hợp với những chủ đề khô khan hoặc các vấnđềkhoa học có tính lý thuyết cao bởi nó làm cho nội dung bài báo trởnên mềm mại,

dễ đọc và thú vị hơn

+ Mào đầu bằng một nhân vật: Dẫn dắt bằng một nhân vật điển hình cho đối tượng

mà mình nói đến trong bài viết Đây là một dạng sa-pô đưa thông tin là tư liệu sống(nhân vật) rất sinh động và hấp dẫn

+ Mào đầu dựng cảnh: miêu tả lại bối cảnh của sự việc ở sa-pô

+ Mào đầu gây sốc: Có thể bắt đầu bài báo bằng một hình ảnh, một lời phát biểugây sốc Mào đầu này đặc biệt hiệu quả với những bài viết mang tính cảnh báo.+ Đưa ra câu hỏi: Đưa ra lời phát biểu , trích dẫn của một nhân vật nào đó kèmtheo giới thiệu về xuất xứ, chuyên môn của người đó hoặc bối cảnh phát ngôn.+ Dùng đoạn hội thoại: mào đầu này phù hợp với những chủ đề mang tính kịchtính.Trên thực tiễn, mỗi tòa soạn báo Việt Nam lại có những quan điểm riêngtrong việc phân loại sa-pô Điều này có lợi thế là tạo ra phong cách chung cho sa-

pô của riêng tờ báo nhưng cũng ẩn chứa nhiều rủi ro Nếu như tòa soạn nhận thứcđúng về tầm quan trọng của sa-pô và chọn được cách viết tốt thì sẽ đạt hiệu quảcao và ngược lại, nếu cách lựa chọn sa-pô sai, có thể làm giảm hiệu quả của chúng.Khảo sát trong khóa luận“ Sa-pô –yếu tố tăng cường tính hiệu quả của tác phẩmbáo chí Việt Nam hiện đại” cho thấy thực trạng sử dụng sa-pô ởViệt Nam trên một

số báo như sau: Báo Đầu Tư chia theo thể loại phóng sự-ghi chép (Sa-pô có ngônngữ linh hoạt, giàu tính biểu cảm), phản ánh (sa-pô đậm đặc thông tin, khôngbình luận, tầm khái quát cao).Với báo Lao Động và Tuổi trẻ:mọi hình thức

sa-pô đều được chấp nhận nếu nó khiến bạn đọc muốn đọc vào bài và sau khi đọcxong không thất vọng và có cảm giác mình bị lừa Báo Kinh tế Việt Nam sử dụnghai loại gồm nêu tính thời sự và tóm lược nội dung Đại Đoàn Kết bao gồm sa-pôlớn (trên dưới 100 từ, trình bày thành đoạn) và sa-pô chi tiết (chia thành nhiều sa-

pô nhỏ) Hà Nội Mới có 6 loại sa-pô hay được sử dụng: mở rộng nghĩa của títchính, lý do xuất hiện bài, dẫn dặt bạn đọc vào bài, lời bình luận, một chi tiết đắtgiá, những số liệu ý nghĩa Diễn đàn doanh nghiệp: sa-pô thông tin và sa-pô gợi

mở Nhà báo và Công luận có thể dùng sa-pô là một đoạn được bóc từ trong mộtbài ra hoặc một đoạn viết ngắn tổng hợp toàn bộ nội dung bài viết.Báo Phụ nữTPHCM sử dụng sa-pô giới thiệu nội dung chính, trích dẫn phần hấp dẫn nhất, đặtcâu hỏi gây sự chú ý Như vậy có thể thấy, có rất nhiều cách phân loại sa-pô theocác tác giả khác nhau Tuy nhiên, có thể thấy điểm chung nhất trong các cách phânloại nói trên đề cập là 3 loại sa-pô: sa-pô tóm tắt, sa-pô giới thiệu và sa-pô kịchtính Các loại sa-pô khác có thể là sự cụ thể hóa hoặc là tên gọi khác của 3 loại sa-

pô này

II) Báo điện tử và vai trò của Sa-pô với báo điện tử:

1) Khái niệm báo điện tử:

* Định nghĩa báo điện tử:

Không giống như báo in (báo giấy) hay phát thanh, truyền hình, báo điện tửcónhiều tên gọi khác nhau như báo mạng, báo mạng điện tử, báo trực tuyến, báoonline Tuy gọi bằng nhiều cách khác nhau nhưng đối tượng chính của các têngọi này là đồng nhất Trong khuôn khổ luận văn này, xin được sử dụng tên gọi báođiện tử

Dựa vào dịch vụ World Wide Web, Báo điện tử được xây dựng trên cơ sởnhững website cung cấp thông tin, bao gồm các văn bản, các file âm thanh và hìnhảnh kỹ thuật số, nhờ đó mà thông tin được phản ánh bằng các hình thức sống động,hấp dẫn Định nghĩa về báo điện tử, ở Điều 3, Luật báo chí năm 1989 (sửa đổibổsung năm 1999) có viết: “Báo điện tử là loại hình báo chí được thực hiện trênmạng thông tin máy tính” Trong Từ điển tiếng Việt (Trung tâm từ điển học,NXB Đà Nẵng năm 2008) lại định nghĩa: “Báo điện tử là loại hình báo chí màtin tức, tranh ảnh được hiện thị qua màn hình máy tính thông qua kết nối trựctuyến với mạng internet, phân biệt với báo hình, báo ảnh, báo viết” Theo

Wikipedia: “Báo điện tử là loại báo mà người ta có thể đọc trên máy tính khi kếtnối với đường truyền internet qua modern (dial-up hoặc ADSL) có dây và khôngdây Báo điện tử là một hệ thống truyền thông đa phương tiện, hoạt động trên nềntảng internet, thực hiện chức năng báo chí Như vậy có thể thấy, để có báo điện tửcần: thông tin báo chí, máy tính, mạng internet Những yếu tố này sẽ làm nên đặctrưng riêng biệt của báo điện tử so với các loại hình báo chí khác.Và đó cũng là cơ

sở làm nên quy tắc riêng cho cách viết bài trên báo điện tử

2) Tầm quan trọng của sa-pô trên báo điện tử:

Sa-pô có vai trò quan trọng trong sự thành công của một bài báo Đối với báođiện tử, vai trò của sa-pô càng quan trọng hơn.Đó là chiếc cầu nối giúp người đọcnắm bắt linh hồn, nội dung, tư tưởng của bài báo.Nó là điểm nhấn, tạo sự khác biệtgiữa bài báo này với các bài báo còn lại Độc giả sẽ không bỏ ra một khoảng thờigian lớn đọc toàn bộ nội dung bài báo Để nắm bắt thông tin nếu như họ không bịkích thích, thu hút bởi tít, sa-pô của bài báo Đặc biệt, với sự bùng nổ của cácphương tiện truyền thông hiện nay, người đọc có nhiều điều kiện và phương thức

để tiết kiệm thông tin mới Họ không đủ thời gian để tìm thông tin phía sau một

sa-pô không hấp dẫn Hơn nữa, ở Việt Nam hiện nay xảy ra một tình trạng rất phổbiến là sự sao chép tin bài giữa các báo điện tử và đăng tải lại các tin bài trên báo

in lên báo điện tử Điều này khiến cho sự cạnh tranh giữa các báo điện tử càng tăngcao khi họ có quá nhiều nội dung đăng tải giống nhau Với những tin bài giốngnhau như thế, cách giật tít và cách viết sa-pô sẽ làm nên đặc trưng riêng của từngbáo và là yếu tố quan trọng nhất thu hút độc giả.Với tình trạng cập nhật thôngtin nhiều như báo điện tử Việt Nam hiện nay (từ 100 đến 250 bài mỗi báo), độcgiả sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc lựa chọn thông tin Nội dung của sa-pô sẽ làcách gợi ý hợp lý nhất để độc giả đưa ra lựa chọn cho mình và sự hấp dẫn của sa-

pô chính là vũ khí thứ 2 sau tít để thu hút độc giả

Với báo in, sa-pô thường chỉ được sử dụng cho các bài viết dài còn các dạngtin thường không sử dụng sa-pô Trong phát thanh, truyền hình, lời dẫn cũngkhông phải là yếu tố bắt buộc Báo điện tử không như thế 100% bài viết trên báođiện tử đều phải có sa-pô dù đó chỉ là một tin ngắn(nội dung tin chỉ trên dưới 200chữ) Sa-pô là yếu tố được trình bày ra trang chủ, hoặc trang chuyên mục cùng vớitít, avatar và là một trong 3 yếu tố quyết định việc người đọc có nhấp chuột vàotin hay không Hơn nữa, khi vào trang nội dung bài viết, báo điện tửcó một lợi thế

là không bị giới hạn về mặt diện tích trình bày.Bởi thế, việc sử dụng sa-pô cho tincũng không phải là một cản trở trong việc trình bày, in ấn như báo in.

III) Nguyên tắc viết báo in cho báo điện tử:

Sa-pô trên báo điện tử là một đoạn văn bản rất ngắn nhưng như thế không cónghĩa là việc viết nó đơn giản và không cần đầu tư thời gian, chất xám Ngược lại,viết sa-pô trên báo điện tử gặp một khó khăn rất lớn bởi chức năng của sa-pôtrên báo điện tử mâu thuẫn nhau Sa-pô phải “cung cấp cho độc giả thông tin tổnghợp đồng thời lại phải thúc đẩy họ muốn tìm hiểu nhiều thông tin hơn nữa có nghĩa

là cho phép họ chỉ đọc đến đó là đủ nhưng đồng thời lại thúc đẩy họ đọc hết bàibáo” Line Rose tác giả cuốn “Nghệ thuật thông tin”có viết: “Khi chuẩn bị màođầu, người ta tự hỏi đâu là cái mới nhất, gần nhất, bất ngờ nhất, bất thường nhất.Điều gì là quan trọng nhất thực sự có giá trị nhất, hấp dẫn nhất với côngchúng quen thuộc của tờ báo Yếu tố dành được những chỉ số cao nhất theo 3 giátrị nêu trên sẽ là những điều ta cần phải tìm thấy ở ngay phần mở đầu của tin tức”.Điều quan trọng nhất khi viết sa-pô là phải nắm rõ nội dung bài báo và chọnđược một góc độ để đề cập, tức là chọn một nội dung thông tin được ưu tiên.Chẳng hạn, khi có một tin về tai nạn giao thông, có rất nhiều cách để triển khaiviết sa-pô Nếu chọn khía cạnh kinh tế, có thể đưa ra những con số thiệt hại dotai nạn giao thông gây ra đối với xã hội, với các hãng bảo hiểm, với cá nhân Nếuchọn khía cạnh cảnh báo thì có thể liệt kê các biện pháp xử lý vi phạm mà chínhphủ đưa ra với các loại xe và các dự án cải thiện hệ thống đường sắt Nếu chọnkhía cạnh giải thích thì có thể nêu ra các nguyên nhân dẫn đến việc gia tăng các tainạn giao thông, đặc điểm của các tai nạn, những địa điểm thường xảy ra tainạn Hoặc cũng có thể bắt đầu bằng cách kể chuyện về cuộc sống của nạn nhânhoặc phân tích lỗi của người lái xe dẫn đến tai nạn Vấn đề ở đây, là tùy theo địnhhướng của tòa soạn và mục đích bài viết của mình, phóng viên lựa chọn khía cạnhphù hợp để truyền tải nội dung tới độc giả của mình một cách hiệu quả nhất.Nhưng chú ý rằng một bài báo hay và có ảnh hưởng xã hội luôn liên quan đến lợiích độc giả Và điều này, tốt nhất nên được thể hiện ngay ở phần sa-pô để tạo sựchú ý với độc giả Điều này rất phù hợp với nhận định của nhà báo LindaSherwood-người đứng chuyên mục “Học viết báo”, thuộc phiên bản điện tử của tờNew York Times: “Tất cả mọi thứ đều bắt đầu từ một sa-pô tốt”

Một trong những nguyên tắc khi viết sa-pô là nhà báo nên coi trọng thời giờ củađộc giả và dĩ nhiên không nên cố sức kéo độc giả vào bài viết của mình bằng mộtsa-pô đánh lừa kiểu “treo đầu dê bán thịt chó” Đây là cách viết bài giật gân, câukhách rẻ tiền , một trong những sai lầm lớn nhất của người làm báo chuyên nghiệpnhưng lại là kiểu viết sa-pô khá phổ biến trên báo điện tử thời gian gần đây.Nguyên tắc tiếp theo là cần phải giới hạn phạm vi đề cập của bài viết trong sa-pô.Sa-pô cần dựng lên được kết cấu cho phần còn lại của bài báo.Nếu có một sa-pôtốt, phần còn lại sẽ đến một cách rất rõ ràng Rất nhiều phóng viên mất nhiều thờigian cho việc nghĩ một sa-pô phù hợp Để chuyện này dễ dàng hơn, tốt nhất,phóng viên nên thể hiện nội dung bài viết ngay ở sa-pô để lấy đó làm kết cấucho bài viết của mình đồng thời giúp độc giả định hình được nội dung chính củabài báo nhiều chữ

Như vậy có thể thấy, “mục tiêu của sa-pô là cung cấp cho người đọc thông tin

và làm cho họ ngất ngây bởi một văn phong cuốn hút” Sau đây, chúng tôi xin đưa

ra một số nguyên tắc kỹ thuật khi viết sa-pô được người viết nghiên cứu và tổngkết từ các tài liệu nghiên cứu liên quan của các nhà nghiên cứu báo chí, các cửnhân báo chí:Cấu trúc phù hợp nhất để viết sa-pô là cấu trúc hình tam giác ngược(hay kim tự tháp ngược) Đây là cấu trúc phổ biến nhất trong báo chí hiện đại vì

nó hút mắt người đọc ngay từ thông tin đầu tiên Đặc điểm cơ bản của cấu trúcnày là nó thể hiện tin tức quan trọng nhất ngay ở phần đầu Lần lượt sau đó làcác thông tin ít quan trọng hơn Thông tin kém quan trọng nhất sẽ đặt ở đỉnh tamgiác tức là phần cuối của sa-pô Sa-pô trả lời các câu hỏi: Ai, cái gì, khi nào và ởđâu Theo đó, nội dung chính của bài báo sẽ trả lời các câu hỏi tiếp theo như tạisao, nếu thì, như thế nào Thủ thuật để viết sa-pô tốt là phải tìm ra một vấn

đề, sự kiện, chi tiết quan trọng nhất của câu chuyện để đẩy chúng lên thành

sa-pô Đây là cách viết sa-pô đơn giản nhưng có tính hấp dẫn cao

Một trong những nguyên tắc tối quan trọngvới sa-pô là cần phải kiểm soát dunglượng sa-pô để tạo hiệu quả tốt nhất Tác giả của bài báo “Lời mào đầu của câuchuyện báo chí” cho biết, chiều dài lý tưởng của sa-pô là 20-25 từ và giới hạntrong một đến hai câu văn.Tuy nhiên do đặc điểm ngôn ngữ tiếng Việt là đơn âm,nhiều từ ghép nên theo tác giả Ngô Thị Cẩm Tú (trong khóa luận tốt nghiệp “Sa-

pô –yếu tố tăng cường tính hiệu quả của báo chí Việt Nam hiện đại”) cho rằng,sa-pô trong bài tiếng Việt có độ dài dưới 70 âm tiết là thích hợp Đây là dunglượng thích hợp nhất giúp người đọc hiểu và nhớ được nội dung của sa-pô Với

những bài báo dài hơn, dung lượng sa-pô có thể hơn 70 âm tiết nhưng chỉ nên giớihạn ở dưới 100 âm tiết.Với sa-pô có độ dài từ 100 âm tiết trở lên, độ đọc hiểu vàhứng thú của người đọc dành cho bài báo sẽ giảm mạnh., người đọc sẽ ngại và bỏqua bài báo

Tuy nhiên, với xu hướng báo chí hiện nay, nhất là báo điện tử, dung lượng thíchhợp cho sa-pô cần ngắn hơn nữa Thông thường, các báo điện tử thường giới hạnlượng âm tiết trong sa-pô của mình Ví dụ báo Vnexpress là 30 chữ Sử dụng nhiềuđộng từ cho sa-pô và hạn chế tính từvà phó từ bởi chúng sẽ làm giảm đi yếu tốkhách quan của sa-pô Với thông tin báo chí, tính khách quan là một trong nhữngyêu cầu được đặt ra hàng đầu Cách viết thiếu khách quan, mang màu sắc cá nhântác giả nếu được thể hiện ngay từ sa-pô nghĩa là những câu chữ đầu tiên mà độc giảtiếp nhận được rất có thể sẽ làm giảm hứng thú của độc giả, nhất là trong trườnghợp quan điểm cá nhân đó không đồng nhất với quan điểm của người đọc Tôntrọng nguồn tin nhưng không nên đặt chúng ở ngay đầu đầu sa-pô bởi nguồn tinkhông quan trọng bằng bản thân tin tức Nguồn tin chỉ là nội dung bổ trợ, giúpthông tin chính có sự thuyết phục hơn mà thôi Hình thức thông thường là: Chủngữ- động từ- tân ngữ, thời gian xảy ra sự kiện và nguồn tin

IV) Sa-pô lỗi:

Tuy không có một công thức, một nguyên tắc nào cho sa-pô nói chung và sa-pôbáo điện tử nói riêng nhưng vẫn có những trường hợp viết sapo bị lỗi Một sa-pô bịcoi là lỗi khi nào không thực hiện được chức năng của mình, nghĩa là nó khôngđảm bảo được ít nhất một trong các yếu tố sau: cung cấp thông tin chủ đề bài viết;khơi gợi hấp dẫn người đọc, xác định hoàn cảnh bài viết hoặc chứng minh đượctính thời sựcủa bài viết Có hai dạng dạng sa-pô lỗi thường gặp trên báo điện tử là:Sa-pô lỗi thông tin và sa-pô lỗi ngôn ngữ trong đó, sa-pô lỗi thông tin là trườnghợp dễ gặp nhất với những người chưa biết cách viết sa-pô Sa-pô lỗi thông tinthường gặp các trường hợp:

+ Sa-pô có thông tin không rõ ràng: Đây là sa-pô vô thưởng vô phạt, đưanhận xét một cách chung chung, không bao hàm thông tin quan trọng

+ Sa-pô có cách tiếp cận thông tin dài dòng: Là dạng sa-pô dẫn dắt quá dàidòng không cần thiết khiến người đọc khó tập trung vào thông tin chính