VẬN DỤNG NGUYÊN TẮC THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN VÀTHỰC TIỄN TRONG GIẢNG DẠY MÔN TƯ TƯỞNG hồ CHÍ MINH

Nội dung Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn vào quá trình giảng dạy học phần Tư tưởng Hồ Chí Minh, đòi hỏi phải sử dụng các phương pháp giảng dạy nhằm kích thích đư

VẬN DỤNG NGUYÊN TẮC THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

TRONG GIẢNG DẠY MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

I Mở đầu

Thế giới đang bước vào cuộc cách

mạng công nghiệp 4.0 với sự xuất hiện

những vấn đề mang tính toàn cầu như: dân

số, việc làm; biến đổi khí hậu, môi trường

sinh thái; xung đột, chạy đua vũ trang

Tình hình chính trị thế giới có nhiều biến

động, với xu thế chuyển từ đối đầu sang đối

thoại và hợp tác; đối tượng và đối tác đan

xen… Ở trong nước, sự vận động của kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

không ngừng tác động tới các lĩnh vực của

đời sống xã hội từ kinh tế, chính trị, xã hội

đến văn hóa, đạo đức Trong bối cảnh đó,

việc giảng dạy các học phần lý luận chính

trị nói chung, học phần tư tưởng Hồ Chí

Minh nói riêng đòi hỏi phải được đổi mới

Quá trình đổi mới đó phải quán triệt sâu sắc

việc kết hợp đổi mới về phương pháp với

việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý

luận và thực tiễn trong giảng dạy nhằm nâng

cao chấy lượng

Qua thực tế giảng dạy học phần Tư

tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Đại học Hàng

hải Việt Nam, chúng tôi nhận thấy, một

trong những yếu tố quan trọng có ý nghĩa

quyết định chất lượng là đổi mới phương

pháp dạy học theo hướng lấy hoạt động nhận

thức của sinh viên làm chủ đạo Quá trình này không chỉ tăng cường tính tích cực, chủ động của sinh viên; tạo môi trường để sinh viên tranh luận, nêu và lập luận bảo vệ chính kiến; giúp sinh viên trau dồi tri thức và rèn luyện

kỹ năng; mà còn góp phần quan trọng trong việc tu dưỡng đạo đức, lối sống và hình thành niềm tin và lý tưởng của sinh viên Quá trình đổi mới đó đòi hỏi quán triệt sâu sắc sự vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy học phần Tư tưởng

Hồ Chí Minh

II Nội dung

Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn vào quá trình giảng dạy học phần Tư tưởng Hồ Chí Minh, đòi hỏi phải sử dụng các phương pháp giảng dạy nhằm kích thích được sự chủ động, sáng tạo của sinh viên trong học tập; giúp sinh viên

có thái độ học tập đúng đắn và nghiêm túc; thu hút, lôi cuốn được sự chú ý của sinh viên; kích thích niềm say mê học hỏi, khám phá, phát hiện và tìm kiếm, sáng tạo; hình thành ở sinh viên những mơ ước, hoài bão, khát vọng và lý tưởng sống; giúp sinh viên vận dụng những kiến thức cơ bản của học phần vào thực tiễn cuộc sống để luận giải những quy luật vận động và phát triển của cách mạng Việt

Nam Để vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa

lý luận và thực tiễn vào quá trình giảng dạy học

phần tư tưởng Hồ Chí Minh đạt hiệu quả cao

cần phân tích sâu sắc những vấn đề sau:

1 Những quy trình thiết kế bài

giảng

Căn cứ vào bản chất của quá trình

dạy học, căn cứ vào mức độ, yêu cầu nhận

thức của sinh viên, quá trình vận dụng

nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực

tiễn vào việc giảng dạy học phần Tư tưởng

Hồ Chí Minh cần phải tuân theo những quy

trình thiết kế bài giảng như sau:

- Trên cơ sở mục tiêu của học phần,

giảng viên cần xác định chuẩn đầu ra của

học phần cũng như của từng chương Đây là

nhiệm vụ cụ thể mà người học phải đạt

được sau khi kết thúc từng chương cũng

như kết thúc học phần Xác định chuẩn đầu

ra học phần, thực chất là trả lời câu hỏi:

“Học phần giúp cho người học biết được cái

gì? Biết làm cái gì”

- Việc lựa chọn phương pháp,

phương tiện dạy học là khâu rất quan trọng

Đó là yếu tố quyết định hiệu quả vận dụng

nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực

tiễn trong dạy học

Để bài giảng vận dụng nguyên tắc

thống nhất giữa lý luận và thực tiễn đạt kết

quả cao, giảng viên cần lựa chọn các

phương pháp dạy học phù hợp, trong đó cần xác định phương pháp chủ đạo để việc vận dụng được chủ động, dễ dàng và hiệu quả hơn Các phương pháp phải được kết hợp linh hoạt, phù hợp với đặc điểm của sinh viên, nội dung bài giảng và điều kiện của nhà trường

Ngày nay, phương tiện dạy học rất phong phú và hiện đại Vì thế, giảng viên cần xác định rõ và chuẩn bị phương tiện dạy học chu đáo, đảm bảo sử dụng thành thạo

để các phương tiện dạy học phát huy hiệu quả Đặc biệt, vốn kiến thức về tình hình kinh tế, chính trị, xã hội phong phú, khả năng dẫn dắt, lôi cuốn sinh viên vào các tình huống thực tế cũng chính là “phương tiện” dạy học hiệu quả Tài liệu phục vụ cho quy trình thiết kế bài giảng học phần Tư tưởng Hồ Chí Minh rất đa dạng và phong phú Phải lựa chọ được những minh chứng thực tiễn điển hình, sinh động, phù hợp nhất với mỗi nội dung

2 Điều kiện vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh

- Giảng viên đóng vai trò chủ đạo trong việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn để nâng cao chất lượng giảng dạy học phần Tư tưởng Hồ Chí

Minh Vì thế, giảng viên cần đảm bảo các

điều kiện sau:

Thứ nhất, giảng viên cần có kiến

thức chuyên sâu về khoa học Tư tưởng Hồ

Chí Minh; đồng thời, nắm vững đường lối

chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà

nước; có sự am hiểu về các vấn đề kinh tế,

chính trị, văn hóa, xã hội Đây là điều kiện

tiên quyết đặt ra đối với giảng viên để thực

hiện thành công việc vận dụng nguyên tắc

thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong

giảng dạy học phần Tư tưởng Hồ Chí Minh

Thứ hai, giảng viên phải nắm vững

trình độ nhận thức của sinh viên; phải là

người giải quyết tốt các tình huống nghiệp

vụ sư phạm gặp phải trong quá trình dạy

học Bởi vì, một trong những điều kiện tạo

nên sự thành công của quá trình dạy học, đó

là việc nắm vững đối tượng người học và sử

lý khéo léo xử lý các tình huống sư phạm

diễn ra

Thứ ba, Giảng viên phải sử dụng

thành thạo phương tiện dạy học hiện đại để

hổ trợ cho việc vận dụng nguyên tắc thống

nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học

Ngày nay, các phương tiện kỹ thuật có vai

trò hỗ trợ rất lớn cho quá trình dạy học nói

chung và giảng dạy học phần tư tưởng Hồ

Chí Minh nói riêng Tuy không thay thế

được vai trò của giảng viên nhưng các

phương tiện kỹ thuật có tác động rất lớn đến hiệu quả dạy học Đặc biệt, khi giảng viên muốn minh họa tri thức bằng các hình ảnh trực quan, bằng phim tài liệu lịch sử, các tình huống thực tế thì phương tiện kỹ thuật đóng vai trò đặc biệt quan trọng

Thứ tư, để vận dụng nguyên tắc

thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy học phần tư tưởng Hồ Chí Minh đạt hiệu quả, đặc biệt, đòi hỏi giảng viên phải là tấm gương sáng về đạo đức, tác phong, mẫu mực về lối sống, tâm huyết với nghề, hết lòng vì sinh viên Đạo đức, lối sống, phong cách của người thày là thực tiễn sinh động nhất minh chứng cho kết quả học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh của chính thày và là tấm gương sáng để sinh viên noi theo

- Hoạt động học tập của sinh viên là trung tâm trong việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn để nâng cao chất lượng giảng dạy học phần Tư tưởng Hồ Chí Minh Vì vậy, sinh viên phải đáp ứng được yêu cầu sau:

Thứ nhất, sinh viên phải có mục

đích, thái độ học tập đúng, phải tự giác, nghiêm túc, cầu thị và phải biết xây dựng cho mình phương pháp học tập phù hợp để tạo sự hứng thú, say mê và có “tình yêu” với môn học

Thứ hai, sinh viên phải luôn có ý

thức tự học, tự nghiên cứu, nhất là phải học

tập trong thực tế cuộc sống Vận dụng

nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực

tiễn đòi hỏi sinh viên phải là những người

nỗ lực, hiện thực hóa những tri thức hàn

lâm thành tri thức thực tiễn thông qua việc

vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý

luận và thực tiễn

Thứ ba, sinh viên phải biết rèn luyện

tinh thần tự giác, say mê nghiên cứu khoa

học Học tập gắn với nghiên cứu khoa học

chính là quá tình hiện thực hóa nguyên tắc

thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

- Để vận dụng nguyên tắc thống nhất

giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy

môn Tư tưởng Hồ Chí Minh thành công,

đòi hỏi nhà trường phải thực hiện tốt các

điều kiện sau:

Thứ nhất, nhà trường cần có chính

sách khuyến khích những giảng viên có

nhiều đóng góp đổi mới phương pháp dạy

học cũng như nghiên cứu khoa học, trong

đó cần coi trọng khuyến khích vận dụng

nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực

tiễn trong dạy học

Thứ hai, nhà trường thường xuyên tổ

chức lớp học bồi dưỡng kiến thức và kỹ

năng sư phạm cho đội ngũ giảng viên, nhất

là giảng viên trẻ về kinh nghiệm vận dụng

nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học

Thứ ba, đầu tư nâng cấp cơ sở - vật

chất, trang thiết bị và phương tiện dạy học, kết hợp với việc khuyến khích giảng viên tham gia thiết kế và chế tạo phương tiện, đồ dùng dạy học theo hướng vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học

3 Một số biện pháp nâng cao hiệu quả vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa

lý luận và thực tiễn trong dạy học môn

Tư tưởng Hồ Chí Minh

Trước thực trạng giảng dạy học phần

Tư tưởng Hồ Chí Minh còn hạn chế và bất cập nên chưa thể đáp ứng được yêu cầu và mục tiêu đề ra Để việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn kết hợp với đổi mới phương pháp trong giảng dạy học phần tư tưởng Hồ Chí Minh đạt kết quả cao, theo chúng tôi, cần thực hiện đồng

bộ một số biện pháp sau:

Thứ nhất, nâng cao chất lượng đội

ngũ giảng viên theo hướng “Xây dựng đội ngũ giảng viên đủ về số lượng, đáp ứng yêu cầu về chất lượng” với cơ cấu phù hợp

Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy học phần Tư tưởng Hồ Chí Minh phải xây

dựng đội ngũ giảng viên sao cho đội ngũ

này đủ về số lượng, đáp ứng yêu cầu về

chất lượng, có cơ cấu hợp lý Đây là nhân tố

có ý nghĩa quyết định nâng cao chất lượng

dạy học Vì vậy, đội ngũ giảng viên phải

không ngừng học tập để nâng cao trình độ

chuyên môn, phương pháp sư phạm; trau

dồi phẩm chất đạo đức, lối sống, phong

cách làm việc

Để làm được điều đó, đội ngũ giảng

viên cần lưu ý:

Một là, không ngừng tự học tập,

nghiên cứu để nâng cao trình độ chuyên

môn, trình độ lý luận chính trị Muốn nâng

cao hiệu quả quá trình giảng dạy tư tưởng

Hồ Chí Minh, trước hết giảng viên phải

hiểu sâu sắc về thân thế, sự nghiệp, nội

dung tư tưởng của Người và những vấn đề

liên quan

Hai là, tích cực nghiên cứu đổi mới

phương pháp giảng dạy Đổi mới phương

pháp là khâu đột phá trong việc nâng cao

chất lượng giảng dạy các học phần khoa học

lý luận chính trị nói chung và học phần tư

tưởng Hồ Chí Minh nói riêng

Ba là, phải luôn rèn luyện bản lĩnh

chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống;

gương mẫu trong học tập và làm theo tấm

gương đạo đức Hồ Chí Minh Giảng viên

giảng dạy học phần tư tưởng Hồ Chí Minh

luôn vinh dự vì được góp một phần công sức của mình vào sự thành công của Cuộc vận động “học tập và làm theo tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” Vì vậy, bản thân giảng viên giảng dạy học phần tư tưởng Hồ Chí Minh phải là tấm gương sáng thực hiện cuộc vận động đó

Bốn là, phải là tấm gương sáng về phong cách Giảng viên giảng dạy tư tưởng

Hồ Chí Minh không chỉ truyền đạt tri thức

lý luận khoa học và đạo đức, lối sống mà còn tực tiếp góp phần vào sự nghiệp giáo dục phong cách cho sinh viên Vì vậy, giảng viên giảng dạy học phần tư tưởng Hồ Chí Minh phải là tấm gương về phong cách cho sinh viên noi theo

Thứ hai, Quán triệt việc vận dụng

nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong sử dụng các phương pháp dạy học kết hợp với sự hỗ trợ của các phương tiện dạy học hiện đại

Quán triệt quá trình vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, giảng viên cần chú ý kết hợp sự hỗ trợ tối ưu của các phương tiện dạy học hiện đại

Sự hỗ trợ này không chỉ góp phần kích thích

sự hứng thú học tập mà còn nhằm nâng cao năng lực, phương pháp tự học, tự nghiên cứu của sinh viên Quá trình này vừa giải quyết

được yêu cầu nâng cao chất lượng nội dung

bài giảng, vừa giúp sinh viên rèn luyện khả

năng tự nghiên cứu phát hiện và giải quyết

vấn đề một cách chủ động, sáng tạo

Để làm được điều đó, giảng viên cần

phải lưu ý những điểm sau:

Một là, cần kết hợp các phương

pháp, kỹ năng dạy học truyền thống và hiện

đại; có sự kế thừa những ưu điểm trong

phương pháp thuyết trình, kết hợp với vận

dụng sáng tạo các phương pháp, kỹ năng

giảng dạy hiện đại Phát huy vai trò ứng

dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy

tư tưởng Hồ Chí Minh để kích thích khả

năng tự học, tự nghiên cứu của sinh viên

Dù là sử dụng phương pháp truyền thống

hay hiện đại, giảng viên phải biêt kết hợp

hài hòa tính khoa học và nghệ thuật; phải có

phong cách sư phạm đạt đến trình độ kỹ

năng, kỹ xảo và nghệ thuật xử lý tình huống

sư phạm

Hai là, biết giáo dục, cổ vũ thái độ,

động cơ, ý thức của sinh viên trong nghiên

cứu, học tập lý luận Việc đổi mới phương

pháp giảng dạy cần được kết hợp với đổi

mới phương pháp học tập của sinh viên

Muốn có kết quả tốt phải có động cơ, thái

độ, ý thức học tập tốt Để có kết quả cao

trong học tập học phần tư tưởng Hồ Chí

Minh, sinh viên phải tự trả lời và thực hiện

đúng 3 câu hỏi của Hồ Chí Minh đặt ra: Phải hiểu rõ học thế nào? Học cái gì? Học

để làm gì?

Ba là, để nội dung bài giảng tư tưởng

Hồ Chí Minh sâu sắc, giảng viên cần nắm chắc các nguyên tắc sau:

- Cần nắm vững tiểu sử, cuộc đời hoạt động, xuất xứ bài nói, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh với việc hình thành các nội dung nguyên lý lý luận

- Cần hiểu sâu sắc các nguồn gốc lý luận trực tiếp dẫn tới hình thành luận điểm cách mạng của Hồ Chí Minh

- Cần hiểu rõ những vấn đề lý luận

cơ bản và khoa học mà tư tưởng Hồ Chí Minh đề cập

Thứ ba, đổi mới nội dung, chương

trình đào tạo phù hợp với đối tượng sinh viên

Trong thời kỳ mới, đòi hỏi nhà trường phải tiếp tục: “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo” để không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực Chúng ta cần khẳng định rằng, đổi mới căn bản và toàn diện giảo dục, đào tạo trong nhà trường vừa là tất yếu, vừa là yêu cầu thường xuyên, cấp thiết hiện nay

Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ tác động mạnh mẽ đến khoa học giáo dục, đặc biệt là công nghệ đào tạo Nội

dung, chương trình đào tạo, phương pháp,

phương tiện cần thường xuyên được đổi mới,

bổ sung, sửa đổi theo kịp thực tiễn, phù hợp

với yêu cầu nhiệm vụ trong từng giai đoạn

Không nằm ngoài xu thế chung đó, Nội dung,

chương trình các học phần khoa học Lý luận

chính trị nói chung, học phần tư tưởng Hồ

Chí Minh cũng không ngừng được đổi mới

cho phù hợp với sự vận động biến đổi của xã

hội

Muốn vậy, trong quá trình xây dựng

nội dung học phần tư tưởng Hồ Chí Minh,

cần coi trọng khảo sát thực tiễn, bám sát sự

biến động, phát triển của tình tình thực tiễn để

điều chỉnh nội dung, chương trình theo hướng

gắn lý luận với thực tiễn, gắn nhà trường với

thực tiễn hoạt động sản xuất nước nhà, phù

hợp với đối tượng sinh viên

Thứ tư, đổi mới cơ chế quản lý đội

ngũ giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục

trong nhà trường

Đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý

giáo dục ở Trường Đại học Hàng hải Việt

Nam là lực lượng trí thức tinh hoa, có vai

trò nòng cốt trong tái tạo sức lao động kỹ

thuật cao Đội ngũ này là tài sản quý của

Nhà trường và đất nước nên cần được

quan tâm xây dựng, phát triển cả về số

lượng, chất lượng Tuy nhiên, chất lượng

đội ngũ giảng viên và đội ngũ cán bộ

quản lý giáo dục phụ thuộc nhiều vào cơ chế, chính sách của Đảng, Nhà nước đối với đội ngũ này Vì vậy, để thu hút nhân tài, ngoài yếu tố chính trị, tinh thần thì yếu tố khuyến khích về vật chất cũng rất quan trọng Đảng, Nhà nước cần có cơ chế, chính sách ưu đãi đặc biệt nhằm tạo động lực để đội ngũ giảng viên giảng dạy

tư tưởng Hồ Chí Minh toàn tâm, toàn ý với sự nghiệp đào tạo; đồng thời thu hút thêm nhân tài bổ sung vào đội ngũ này

Thứ năm, đầu tư nâng cấp cơ sở vật

chất, kỹ thuật, giảng đường, thư viện và phương tiện kỹ thuật dạy học hiện đại để hỗ trợ cho đổi mới phương pháp giảng dạy

Ngoài yếu tố con người là đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý thì cơ sở vật chất, kỹ thuật và phương tiện dạy học là một trong những yếu tố không thể thiểu cho việc vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn Để nâng cao hiệu quả vận dụng nguyên tắc này thì cơ sở vật chất cần được đầu tư phát triển và nâng cấp theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa; các tài liệu, phim ảnh về thân thế, sự nghiệp và tư tưởng

Hồ Chí Minh và các tài liệu liên quan được trang bị đầy đủ trên thư viện tạo điều kiện thuận lợi nhất cho việc khai thác và sử dụng trong quá trình dạy và học

III Kết luận

Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy học phần Tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ

là vấn đề đặt ra và được quan tâm ở Trường Đại học Hàng hải Việt Nam mà đối với toàn

hệ thống giáo dục đại học hiện nay Song do nhiều nguyên nhân khác nhau nên đến nay vẫn chưa đạt được kết quả như mong muốn Trên cơ sở phân tích tính tất yếu, điều kiện, quy trình thiết kế bài giảng, chúng tôi đã

đưa ra một số biện pháp nâng cao hiệu quả

vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học học phần

Tư tưởng Hồ Chí Minh để góp phần nâng cao chất lượng dạy học

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bác Hồ với Giáo dục (2000), Nxb Giáo dục, Hà Nội.

2 Nguyễn Duy Bắc (2004), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về dạy và học môn

học Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh trong trường đại học,

3 Bộ Giáo dục và Đào tạo (11/2005), Đề án đổi mới giáo dục Việt Nam giai

đoạn 2006 - 2020.

4 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2017), Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính

trị quốc gia, Hà Nội.

5 Đảng Cộng sản Việt Nam (2002), Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI.

6 Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

7 Đảng Cộng sản Việt Nam (2016), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

XII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.