BÀI 1 KHÁI QUÁT về HÀNH CHÍNH NHÀ nước

Bài giảng được khái quát đầy đủ với nhiều ví dụ thực tế, giúp người học hiểu được các khái niệm về nhà nước, hành chính nhà nước. Bài giảng được tổng hợp chuyên sâu từ các tài liệu, có nghiên cứu sâu rộng trong lĩnh vực hành chính nhà nước để đưa vào bài giảng. Nhiều phương pháp giảng dạy hiện đại nhằm thu hút người học, kích thích sự tìm tòi, học hỏi của người học...

BÀI 1: KHÁI QUÁT VỀ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

Đối tượng lớp: Sinh viên năm 3

Thời gian: 225 phút (5 tiết)

- Phương pháp hiện đại

+ Phương pháp thảo luận nhóm

+ Phương pháp vấn đáp

4 Các tài liệu học tập

Tài liệu bắt buộc: Giáo trình lý luận hành chính nhà nước.

B KẾ HOẠCH CHI TIẾT BÀI GIẢNG

GIAN

PHƯƠNG PHÁP

PHƯƠNG TIỆN

Mở đầu bài giảng

Thưa các đồng chí, quản lý hành chính

nhà nước là một mảng hoạt động hết sức

quan trọng của một quốc gia Để pháp

luật có thể đi vào thực tế và phát huy hiệu

lực cần phải có hoạt động quản lý hành

chính nhà nước Cũng như các nước trên

thế giới, ở Việt Nam vấn đề quản lý hành

chính nhà nước cũng là vấn đề được cả xã

hội quan tâm Xã hội ngày càng phát

triển phức tạp dẫn đến yêu cầu quản lý

ngày càng cao đặc biệt là hoạt động quản

lý hành chính nhà nước là hoạt động

thường xuyên thay đổi Chính vì vậy, để

hiểu rõ hơn về nền hành chính nhà nước

chúng ta hãy cùng nhau đi tìm hiểu bài

đầu tiên của ngày hôm nay “BÀI 1:

I KHÁI NIỆM, BẢN CHẤT VÀ VAI

TRÒ CỦA HÀNH CHÍNH NHÀ

NƯỚC

210 phút

1 Một số khái niệm cơ bản

a Khái niệm quản lý

Câu hỏi: Với sự hiểu biết của mình các

Câu hỏi: Tại sao nói “Quản lý hành

chính nhà nước là hoạt động thực thi

quyền hành pháp”? Anh (chị) hãy giải

thích và cho ví dụ minh họa?

100 phút

Thuyếttrình, hỏiđáp, thảoluận nhóm

Phấn, bảng

3 Vai trò của hành chính nhà nước

Câu hỏi: Các đồng chí hiểu dịch vụ công

là gì?

60 phút Thuyết

trình, hỏiđáp

Phấn, bảng

C NỘI DUNG CHI TIẾT

1 Ổn định tổ chức (2 phút)

Điểm danh lớp

2 Giới thiệu bài giảng (5 phút)

Xin chào các đồng chí! Tôi xin tự giới thiệu tôi là Rât vui khi hôm nay tôi được lên lớp cùng với các đồng chí để tìm hiểu một chuyên đề trong cuốn lý luận hành chính nhà nước của chúng ta Thưa các đồng chí, quản lý hành chính nhà nước là một mảng hoạt động hết sức quan trọng của một quốc gia Để pháp luật có thể đi vào thực tế và phát huy hiệu lực cần phải có hoạt động quản lý hành chính nhà nước Cũng như các nước trên thế giới, ở Việt Nam vấn đề quản lý hành chính nhà nước cũng là vấn đề được cả xã hội quan tâm Xã hội ngày càng phát triển phức tạp dẫn đến yêu cầu quản lý ngày càng cao đặc biệt là hoạt động quản lý hành chính nhà nước là hoạt động thường xuyên thay đổi Chính

vì vậy, để hiểu rõ hơn về hành chính nhà nước chúng ta hãy cùng nhau đi tìm hiểu bài đầu tiên của ngày hôm nay “BÀI 1: KHÁI QUÁT VỀ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC” Mời các đồng chí cùng ghi bài.

CỦA GIẢNG VIÊN

nhau đi tìm hiểu phần 1 là một số khainiệm cơ bản Đầu tiên chúng ta cùngtìm hiểu phần a khái niệm quản lý

1 Một số khái niệm cơ bản

a Khái niệm quản lý

- Theo điều khiển học thì quản lý

là điều khiển, chỉ đạo một hệ

thống hay một quá trình căn cứ

vào những quy luật, định luật hay

nguyên tắc tương ứng để cho hệ

thống hay quá trình ấy vận động

theo ý muốn của người quản lý

nhằm đạt được những mục đích đã

định trước

- Theo F Taylo (Mỹ): Quản lý là

biết được chính xác điều bạn

muốn người khác làm và sau đó

hiểu được rằng họ đã hoàn thành

công việc một cách tốt nhất và rẻ

nhất

- Theo tác giả Nguyễn Ngọc

Quang: quản lý là tác động có mục

đích, có kế hoạch của chủ thể quản

lý đến tập thể của những người lao

động (nói chung là khách thể quản

Với sự hiểu biết của mình các đồng chíhiểu quản lý là gì?

lý) nhằm thực hiện được những

mục tiêu dự kiến

- Các Mác cho rằng: tất cả mọi lao

động xã hội trực tiếp hay lao động

chung nào tiến hành trên một quy

mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng

có thể nhận thấy bao giờ quản lý cũngxuất hiện cùng với nhu cầu phải phâncông và phối hợp trong lao động

Khi hiểu như vậy, quản lý xã hội làhoạt động gắn liền với sự hình thành vàphát triển của xã hôi loài người, với sựliên kết con người với nhau để sống vàlàm việc Hoạt động quản lý gắn liền

với sự hình thành và phát triển của các

tổ chức trong xã hội với tư cách là tậphợp những người được điều khiển, địnhhướng, phối hợp với nhau theo mộtcách thức định trước nhằm đạt tới mộtmục tiêu chung nào đó Trong tất cảcác tổ chức đều có những người làmnhiệm vụ gắn kết những người khác,điều khiển người khác giúp cho tổ chứchoàn thành mực tiêu của mình Nhữngngười đó chính là các nhà quản lý Nhưvậy có thể hiểu:

VD: Một người chủ quán cà phê thuênhân viên về làm việc cho mình đểnhằm phục vụ khách hàng và tạo radoanh số cho mình

Để một hoạt động quản lý có thể diễn

ra, bên cạnh chủ thể quản lý cần có cácyếu tố khác như đối tượng quản lý,cách thức tác động của chủ thể quản lýlên đối tượng quản lý và những mụctiêu mà hoạt động quản lý hướng tới

- Chủ thể quản lý: Là các cá nhân,

tổ chức có một quyền lực nhất

định

- Đối tượng quản lý: Là các cá

nhân, tổ chức trong quá trình hoạt

động phải chịu sự tác động bằng

phương pháp quản lý và công cụ

quản lý của các chủ thể quản lý để

nhằm đạt được những mục tiêu

quản lý do chủ thể quản lý đặt ra

- Mục đích và nhiệm vụ của quản

lý: là điều khiển, chỉ đạo hoạt

động chung của con người được

phối hợp các hoạt động riêng lẻ

của từng cá nhân tạo thành một

hoạt động chung thống nhất của cả

Quyền uy là thể thống nhất của quyềnlực và uy tín Quyền lực là công cụ đểquản lý bao gồm hệ thống pháp luật và

hệ thống kỷ luật nhà nước được tổ chức

và hoạt động theo nguyên tắc tập trung

dân chủ và phân cấp quản lý rànhmạch Uy tín thể hiện ở kiến thứcchuyên môn vững chắc, có năng lựcđiều hành, cùng với phẩm chất đạo đứccách mạng và bản lĩnh chính trị vữngvàng, đảm bảo cả hai yếu tố tài và đức.

Uy tín luôn gắn liền với việc biết đổimới, biết tổ chức và điều hành, thựchiện “liêm chính, chí công vô tư” Nóimột cách ngắn gọn, có quyền uy thìmới đảm bảo sự phục tùng của cá nhânđối với tổ chức Quyền uy là phươngtiện quan trọng để chủ thể quản lý điềukhiển, chỉ đạo cũng như bắt buộc đốivới đối tượng quản lý trong việc thựchiện các mệnh lệnh, yêu cầu mà chủ thểquản lý đề ra

b Khái niệm quản lý nhà

Trong lịch sử phát triển của xã hội loàingười, có nhiều quan điểm, học thuyếtkhác nhau về nhà nước Có người chorằng quyền lực là một cái gì đó vĩnhcửu, nên họ giải thích nguồn gốc và

bản chất của quyền lực và nhà nước làchúa trời hoặc trời cũng có quan điểmkhác cho rằng quyền lực không phải từchúa trời mà chỉ là khế ước giữa mọicông dân trong xã hội với một ngườiđược tôn làm vua Có học thuyết chorằng nhà nước là sự hòa hợp giữa cáichung và cái riêng, khắc phục đượcmâu thuẫn giữa cá nhân và tập thể Trong xã hội cộng sản nguyên thủychưa có sự phân chia giai cấp nên chưa

có nhà nước và chưa có pháp luật Khilực lượng sản xuất phát triển khôngngừng, công cụ lao động được cải tiến,con người ngày càng nhận thức đúngđắn hơn về thế giới, đúc kết được nhiềukinh nghiệm trong lao động, đòi hỏi sựphân công lao động tự nhiên được thaythế bằng phân công lao động xã hội,làm xuất hiện chế độ tư hữu Chế độ tưhữu dẫn đến xã hội phân chia thành cácgiai cấp đối lập nhau luôn có mâuthuẫn và đấu tranh gay gắt với nhau đểbảo vệ lợi ích của giai cấp mình Lúcnày đòi hỏi phải có một tổ chức có đủsức dập tắt các cuộc xung đột giữa cácgiai cấp và bảo vệ lợi ích của giai cấpthống trị => nhà nước Nhà nước xuấthiện một cách khách quan, là sản phẩm

- Nhà nước là một tổ chức đặc

biệt của quyền lực chính trị, một

bộ máy chuyên làm nhiệm vụ

cưỡng chế và thực hiện các chức

năng quản lý đặc biệt nhằm duy trì

trật tự xã hội với mục đích bảo về

địa vị của giai cấp thống trị trong

và thực hiện quyền lực chính trị củagiai cấp mình Theo Mác – Ăng ghen

và Lê Nin: Nhà nước là sản phẩm củađấu tranh giai câp, là công cụ để đấutranh và thống trị xã hội Như vậy cóthể hiểu:

Trong điều kiện VN, Nhà nướcCHXHCNVN là nhà nước xã hội chủnghĩa, là nhà nước kiểu mới có bảnkhác hẳn với các nhà nước bóc lột.Cũng như mọi nhà nước đều là công cụthống trị của một giai cấp, nhà nước ta

là công cụ thống trị của giai cấp công

- Bản chất của nhà nước

CHXHCNVN được xác định tại

điều 2 Hiến pháp 2013: “Nhà

nước CHXHCNVN là nhà nước

pháp quyền xã hội chủ nghĩa của

nhân dân, do nhân dân, vì nhân

dân Nước CHXHCNVN do nhân

dân làm chủ; tất cả quyền lực nhà

nước thuộc về nhân dân mà nền

tảng là liên minh giữa giai cấp

công nhân với giai cấp nông dân

và đội ngũ trí thức”

- Hệ thống chính trị của nước ta

bao gồm: Đảng cộng sản Việt

Nam, Nhà nước cộng hòa xã hội

chủ nghĩa Việt Nam và các tổ

chức chính trị - xã hội Trong cơ

chế tổng hợp quản lý đất nước,

nhân, sự thống trị của gai cấp côngnhân là nhằm mục đích giải phóng giaicấp mình và tất cả mọi người lao động.Nhà nước CHXHCNVN hoạt động vớinguyên tắc “Đảng lãnh đạo, nhân dânlàm chủ, nhà nước quản lý” Do vậy,bản chất của nhà nước CHXHCNVNđược xác định tại điều 2 Hiến pháp2013:

Như vậy, tính nhân dân và quyền lựcnhân dân là nét cơ bản xuyên suốt, thểhiện bản chất nhà nước CHXHCNVN

nhà nước là chủ thể duy nhất thực

hiện chức năng quản lý (quản lý

nhà nước) Sự quản lý nhà nước

trên cơ sở đại diện cho toàn xã

hội, cho ý chí và nguyện vọng của

toàn dân, thực hiện quyền làm chủ

của nhân dân, dưới sự lãnh đạo

của Đảng, theo pháp luật

- Sự khác nhau giữa doanh nghiệp

nhà nước và tư nhân:

+ Về mục đích hoạt động:

 Nhà nước: quốc kế, dân sinh

 Tư nhân: Tối đa hóa lợi nhuận

hoặc không tư chủ

Nhà nước quản lý trên tất cả các mặtcủa đời sống xã hội, dưới sự lãnh đạocủa Đảng do vậy, khác với các doanhnghiệp tư nhân khác thì doanh nghiệpnhà nước là doanh nghiệp do Nhà nướcnắm giữ 100% vốn điều lệ Mặc dùchúng đều hoạt động vì mục đích làcùng tìm kiếm lợi nhuận

 Tư nhân: Hoàn toàn tự chủ

+ Về quản lý tài chính:

 Nhà nước: chịu sự quản lý, điều

tiết, giám sát của cơ quan chủ

và nguyên tắc công khai, minh bạch…

Quản lý nhà nước xuất hiện cùng với

sự ra đời của nhà nước, đó là quản lýtoàn xã hội Nội hàm của quản lý nhà

nước thay đổi phụ thuộc vào chế độ

chính trị, lịch sử và đặc điểm văn hóa,trình độ phát triển kinh tế xã hội củamỗi một quốc gia qua các giai đoạnlịch sử Xét về mặt chức năng quản lýnhà nước bao gồm 3 chức năng: Thứ

- Quyền lực nhà nước là một

loại quyền lực đặc biệt được nhân

dân trao cho Nhà nước và nhà

nước sử dụng quyền lực đó để

quản lý nhà nước (nhân dân và các

hành vi cá nhân hay tập thể) nhằm

đạt được những mục tiêu chung

của Nhà nước Quyền lực nhà

nước là thể toàn vẹn

nhất, chức năng lập pháp do các cơquan lập pháp thực hiện; thứ 2, chứcnăng hành pháp do hệ thống hành chínhnhà nước đảm nhiệm; thứ 3, chức năng

tư pháp do các cơ quan tư pháp thựchiện Trong hoạt động quả lý xã hội,

có rất nhiều chủ thể tham gia: các đảngphái chính trị, nhà nước, các tổ chứcchính trị xã hội, các hội nghề nghiệp…trong đó nhà nước giữ vai trò quantrọng Nhà nước là trung tâm của hệthống chính trị, công cụ quan trọngnhất để quản lý xã hội

Quản lý nhà nước được hiểu trước hết

là hoạt động của các cơ quan nhà nướcthực thi quyền lực nhà nước

Theo hiến pháp 2013, ở nước ta quyềnlực nhà nước là thống nhất, nhưng có

sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữacác cơ quan nhà nước trong việc thực

- Quyền lập pháp là quyền ban

hành và sửa đổi hiến pháp, luật và

và tổ chức trong xã hội theo pháp

thi 3 quyền lập pháp, hành pháp và tư

pháp Trong cơ quan nhà nước

CHXHCNVN, Cơ quan quyền lực nhànước bao gồm Quốc Hội và HĐND cáccấp Quốc hội là cơ quan đại biểu caonhất của nhân dân, cơ quan quyền lựcNhà nước cao nhất của nướcCHXHCNVN Quốc hội là cơ quanduy nhất có quyền lập hiến và lập pháp

Đồng thời Quốc hội còn thực hiện hainhiệm vụ quan trọng khác là giám sáttối cao đối với mọi hoạt động của Nhànước và quyết định những chính sách

cơ bản khác về đội nội, đối ngoại,nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội,những nguyên tắc chủ yếu về tổ chức

và hoạt động của bộ máy nhà nước, vềquan hệ xã hội và hoạt động của côngdân

luật

- Quyền hành pháp được trao cho

Chính phủ và bộ máy hành chính

địa phương thực hiện bao gồm

quyền lập quy và điều hành hành

chính

- Quyền tư pháp là quyền bảo vệ

pháp luật Quyền tư pháp được

trao cho hệ thống Viện kiểm sát

+ Thực hiện quyền lập quy bằng cáchban hành các văn bản pháp quy dướiluật có tính chất bắt buộc trên phạm vi

cả nước

+ Thực hiện quyền hành pháp, lãnh đạotoàn bộ hệ thống cơ quan hành chínhnhà nước từ Trung ương đến cơ sở.+ Thực thi quyền hành pháp là một bộphận quan trọng của hoạt động quản lýnhà nước, thực thi quyền hành phápnhằm tổ chức đời sống xã hội theo cácvăn bản pháp luật một cách có hiệuquả

Hệ thống cơ quan tư pháp hoạt động

- Chủ thể quản lý nhà nước: Là

các cơ quan, cá nhân trong bộ máy

nhà nước được trao quyền, gồm:

cơ quan hành pháp, cơ quan tư

pháp, cơ quan lập pháp

- Đối tượng quản lý nhà nước: Tất

cả các cá nhân, tổ chức sinh sống

và hoạt động trong phạm vi lãnh

thổ quốc gia, công dân làm việc

bên ngoài lãnh thổ quốc gia

- Phạm vi quản lý nhà nước: quản

độc lập, và chỉ tuân theo pháp luật, chịutrách nhiệm báo cáo trước cơ quanquyền lực nhà nước

+ Hệ thống toàn án nhân dân gồm có:Toàn án nhân dân tối cao, tòa án nhândân địa phương trong đó gồm có tòa ánnhân dân cấp tỉnh và các cấp tươngđương, toàn án nhân dân cấp huyện vàcác cấp tương đương

+ Viện kiểm sát nhân dân gồm: Việnkiểm sát nhân dân tối cao; Viện kiểmsát nhân dân địa phương gồm có: Việnkiểm sát nhân dân câp tỉnh và các cấptương đương, Viện kiểm sát nhân dâncấp huyện và các cấp tương đương Như vậy, từ sự phân tích này chúng ta

có thể thấy quản lí nhà nước có đặcđiểm là:

lý toàn diện trên tất cả các lĩnh

vực của đời sống xã hội: kinh tế,

chính trị, văn hóa, xã hội, quốc

phòng, an ninh, ngoại giao

- Tính chất: Mang tính quyền lực

và sử dụng công cụ pháp luật nhà

nước, chính sách để quản lý xã

hội

- Mục tiêu: Vì nhân dân và sử

dụng ổn định phát triển của toàn

khiển hành vi của cá nhân, tổ chức

trên tất cả các mặt của đời sống xã

hội do các cơ quan trong bộ máy

nhà nước thực hiện, nhằm phục vụ

nhân dân, duy trì sự ổn định và

phát triển của xã hội

Như vậy, từ những đặc điểm này chung

ta có thể hiểu quản lý nhà nước là:

c Khái niệm hành chính Tiếp heo chúng ta cùng chuyển sang

phần c là khái niệm hành chính Thưacác đồng chí hành chính luôn đượcchúng ta nhắc đến thường xuyên trongcuộc sống thường nhật Vậy các đồng

- Từ điển Oxfors định nghĩa hành

chính là: “Một hành động thi

hành”, “quản lý các công việc”

hoặc “hướng dẫn hoặc giám sát

thực hiện, sử dụng hoặc điều

khiển”

- Theo gốc latinh: thuật ngữ “

hành chính” bắt nguồn từ minor

nghĩa là “phục vụ”, sau này là

ministrate nghĩa là “điều hành”

- Theo nghĩa hẹp: “hành chính”

chỉ liên quan đến những công tác

mng ý nghĩa văn phòng, giấy tờ

hoặc chỉ liên quan đến những hoạt

động mang tính phục vụ hội nghị,

hội họp của cơ quan

- Trong một số tài liệu, “hành

chính” được giải thích:

+ Hành chính là hoạt động của con

người nhằm đạt được mục tiêu của