skkn sử dụng di sản trong dạy học tích cực bộ môn lịch sử ở trường trung học cơ sở 2

MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU Trên cơ sở tìm hiểu lí luận và khảo sát thực tiễn về sử dụng di sản trong dạy cho họcsinh trường trung học cơ sở THCS thông qua bộ môn Lịch sử, tôi đưa ra sáng kiến

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

III ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI, KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU

1 Tổ chức tham quan ngoại khóa, trải nghiệm Di sản

2 Sử dụng tài liệu, tranh ảnh về Di sản để tiến hành bài học Lịch sử ở trên lớp

PHẦN C: KẾT LUẬN

sử

Di sản văn hóa có vai trò thực sự to lớn trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc dântộc Trong dạy học, biết sử dụng di sản văn hóa để hướng đến những giá trị về chân -thiện - mỹ thì bài giảng của người thầy mang sức sống văn hiến và có thêm độ dày củalịch sử

Di sản văn hóa Việt Nam là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lâu bền về lịch

sử, khoa học và được lưu truyền vĩnh cửu từ thế hệ này sang thế hệ khác Có thể coi disản văn hóa là một thứ của cải vô cùng quý báu mà ông cha ta đã để lại cho con cháumuôn đời sau

Vì vậy việc nghiên cứu cách thức sử dụng di sản trong dạy học tích cực ở bộ mônLịch sử, trường Trung học Cơ sở là rất cần thiết và có ý nghĩa khoa học

2 Cơ sở thực tiễn

| Có thể nói, việc dạy và học môn Lịch sử tại trường Trung học Cơ sở bằng cách sửdụng di sản văn hóa đang là vấn đề được Bộ giáo dục và Đào tạo, Bộ Văn hóa, ThểThao và Du Lịch hết sức quan tâm, đẩy mạnh Do vậy những kết quả thu được trongviệc nghiên cứu đề tài này sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc xây 2 dựng cơ sở dữliệu cho công tác quản lý chất lượng dạy và học, hoàn thiện hơn nữa về phương phápgiảng dạy sáng tạo môn Lịch sử sau này

Bên cạnh đó, xuất phát từ thực trạng việc học tập Lịch sử hiện nay trong trường phổthông: đa phần các em coi Lịch sử là môn học phụ, học chống đối, không thích học,chán học, sợ học… Một số giáo viên chưa hiểu hết và coi trọng vai trò giảng dạy Lịch

sử thông qua các di sản Với lý do trên, tôi đã chọn đề tài: Sử dụng di sản trong dạy học

bộ môn Lịch sử ở trường trung học cơ sở.

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Trên cơ sở tìm hiểu lí luận và khảo sát thực tiễn về sử dụng di sản trong dạy cho họcsinh trường trung học cơ sở (THCS) thông qua bộ môn Lịch sử, tôi đưa ra sáng kiến

kinh nghiệm về vấn đề: Sử dụng di sản trong dạy học tích cực ở bộ môn Lịch sử, Trường Trung học cơ sở, nhằm nâng cao hiệu quả các tiết học Lịch sử cho học sinh ở

trường THCS

III ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU

- Đối tượng: Học sinh trường THCS Liên Quan – Thạch Thất – Hà Nội

- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu đề xuất giải pháp: Sử dụng di sảntrong dạy học tích cực ở bộ môn Lịch sử trong trường trung học cơ sở trong các nămhọc 2015 -2016, 2016-2017

b/ Đặc điểm của di sản văn hóa Việt Nam:

Di sản văn hóa Việt Nam là những giá trị kết tinh từ sự sáng tạo văn hóa của cộngđồng các dân tộc anh em, trải qua một quá trình lịch sử lâu đời, được trao truyền , kếthừa và tái sáng tạo từ nhiều thế hệ cho tới ngày nay Di sản văn hóa Việt Nam là bứctranh đa dạng văn hóa, là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam có vai trò

to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân ta Di sản văn hóa Việt Nam

là những giá trị sáng tạo từ việc học hỏi, giao lưu và kế thừa từ các nền văn hóa và vănminh của nhân loại Những giá trị đó là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa văn hóa và vănminh của nhân loại với nền văn hóa bản địa lâu đời của các dân tộc Việt Nam Di sảnvăn hóa Việt Nam, đặc biệt là di sản văn hóa phi vật thể có sức sống mạnh mẽ, đangđược bảo tồn và phát huy trong đời sống của cộng đồng các dân tộc Việt Nam Nhànước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóathông qua Luật di sản văn hóa được Quốc hội nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa ViệtNam thông qua năm 2001 và được sửa đổi năm 2009

d/ Ý nghĩa của di sản đối với hoạt động dạy học, giáo dục cơ sở

Di sản văn hóa là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học,được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác

Di sản văn hóa, dù dưới dạng vật thể hoặc phi vật thể đều có thể sử dụng trong quátrình giáo dục, dạy học dưới hình thức tạo môi trường, tạo công cụ hoặc là nguồn cungcấp chất liệu để xây dựng nội dung dạy học

Sử dụng di sản trong dạy học giúp cho quá trình học tập của học sinh trở nên hấpdẫn hơn, học sinh hứng thú với học tập và hiểu bài sâu sắc hơn, phát triển tư duy độc lậpsáng tạo, giáo dục tư tưởng, đạo đức cho học sinh Ý nghĩa, vai trò của các di sản vănhóa có thế được phân tích dưới các góc độ sau:

- Góp phần đẩy mạnh, hướng dẫn hoạt động nhận thức cho học sinh

- Giúp học sinh phát triển kỹ năng học tập, tự chiếm lĩnh kiến thức:

Di sản văn hóa là phương tiện quan trọng giúp học sinh rèn một số kỹ năng học tậpnhư kỹ năng quan sát, thu thập, xử lý thông tin, thảo luận nhóm, qua đó tự chiếm lĩnhkiến thức cần thiết thu được trong quá trình tiếp cận với di sản, kỹ năng vận dụng kiếnthức đã học để giải thích những hiện tượng, sự vật có trong các di sản văn hóa

- Kích thích sự hứng thú nhận thức của học sinh:

- Phát triển trí tuệ của học sinh:

- Giáo dục nhân cách học sinh:

- Góp phần phát triển một số kĩ năng sống ở học sinh: Kĩ năng sống; kĩ năng giaotiếp; kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng;

+ Kĩ năng quản lí thời gian:

+ Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin:

1.2 Tổng quan về Dạy và Học tích cực

a/ Khái niệm:

Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh có nghĩa là phải thay đổicách dạy và cách học Chuyển cách dạy thụ động, truyền thụ một chiều “đọc- chép”,giáo viên làm trung tâm sang cách dạy lấy học sinh làm trung tâm hay còn được gọi làdạy và học tích cực Trong cách dạy này học sinh là chủ thể hoạt động, giáo viên làngười thiết kế, tổ chức, hướng dẫn, tạo nên sự tương tác tích cực giữa người dạy vàngười học

b/Ý nghĩa của dạy và học tích cực

Vấn đề phát huy tính tích cực học tập của học sinh đã được đặt ra trong ngành giáodục Việt Nam từ những năm 1960 Ở thời điểm này, các trường sư phạm đã có khẩuhiệu: “Biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo” Trong cuộc cải cách giáo dụclần thứ hai, năm 1980, phát huy tính tích cực đã là một trong các phương hướng cảicách, nhằm đào tạo những người lao động sáng tạo, làm chủ đất nước Từ đó, trong nhàtrường xuất hiện ngày càng nhiều tiết dạy tốt của các giáo viên giỏi, theo hướng tổ chứccho học sinh hoạt động, tự lực chiếm lĩnh tri thức mới Tuy vậy, phương pháp dạy học ởtrường Trung học cơ sở và phương pháp đào tạo giáo viên ở trường sư phạm phổ biếnvẫn là cách dạy thông báo kiến thức “đọc - chép” hay còn được gọi là truyền thụ mộtchiều Phương pháp dạy học này dẫn đến sự thụ động của người học, nặng về ghi nhớ lýthuyết, thiếu kỹ năng thực hành áp dụng…

Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, sự thách thức của quá trình hộinhập kinh tế toàn cầu đòi hỏi phải có nguồn nhân lực, người lao động có đủ phẩm chất

và năng lực đáp ứng yêu cầu của xã hội trong giai đoạn mới Người lao động phải cókhả năng thích ứng, khả năng thu nhận và vận dụng linh hoạt, sáng tạo tri thức của nhânloại vào điều kiện hoàn cảnh thực tế, tạo ra những sản phẩm đáp ứng yêu cầu của xã hội

Để có nguồn nhân lực trên, yêu cầu đặt ra là phải đổi mới giáo dục, trong đó có đổimới mục tiêu giáo dục, đổi mới nội dung giáo dục và phương pháp dạy và học Địnhhướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định trong Nghị Quyết Trung ương

4 khóa VII (1-1993), Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII (12- 1996) và được thể chếhóa trong Luật Giáo dục sửa đổi ban hành ngày 27/6/2005, điều 2.4, đã ghi “ Phươngpháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của ngườihọc; Bồi dưỡng cho người học 9 năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê họctập và ý chí vươn lên”

Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh có nghĩa là phải thay đổi cáchdạy và cách học Chuyển cách dạy thụ động, truyền thụ một chiều “đọc- chép”, giáoviên làm trung tâm sang cách dạy lấy học sinh làm trung tâm hay còn được gọi là dạy vàhọc tích cực Trong cách dạy này học sinh là chủ thể hoạt động, giáo viên là người thiết

kế, tổ chức, hướng dẫn, tạo nên sự tương tác tích cực giữa người dạy và người học Dạy

và học tích cực là điều kiện tốt khuyến khích sự tham gia chủ động, sáng tạo và ngàycàng độc lập của học sinh vào quá trình học tập Tính tích cực là một phẩm chất vốn cócủa con người Con người sản xuất ra của cải vật chất cần thiết cho sự tồn tại, phát triểncủa xã hội, sáng tạo ra nền văn hoá mỗi thời đại

Tính tích cực của con người biểu hiện trong các hoạt động Học tập là hoạt động chủđạo ở lứa tuổi đi học Tính tích cực trong hoạt động học tập là tính tích cực nhận thức,

đặc trưng ở khát vọng hiểu biết, cố gắng trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình chiếmlĩnh tri thức Lĩnh hội những tri thức của loài người đồng thời tìm kiếm “khám phá” ranhững hiểu biết mới cho bản thân Qua đó sẽ thông hiểu, ghi nhớ những gì đã nắm đượcqua hoạt động chủ động, nỗ lực của chính mình Tính tích cực nhận thức trong học tậpliên quan với động cơ học tập Động cơ đúng tạo ra hứng thú Hứng thú là tiền đề của tựgiác Hứng thú và tự giác là hai yếu tố tâm lí tạo nên tính tích cực Tính tích cực sảnsinh ra nếp tư duy độc lập Suy nghĩ độc lập là mầm mống của sáng tạo và ngược lại Tính tích cực học tập biểu hiện ở những dấu hiệu như: hăng hái, chủ động, tự giáctham gia các hoạt động học tập, thích tìm tòi khám phá những điều chưa biết dựa trênnhững cái đã biết Sáng tạo vận dụng kiến thức đã học vào thực tế cuộc sống

1.3 Các hình thức tổ chức dạy học với di sản

a/ Khai thác, sử dụng tài liệu về di sản để tiến hành bài học ở trường phổ thông:

Tài liệu về di sản đóng vai trị là một nguồn kiến thức góp phần bổ sung, cụ thể hoá,làm phong phú hơn nội dung bài học do quy định số trang có hạn, sách giáo khoa không

đề cập tới Nó làm cho những kiến thức trong bài học không chỉ đơn thuần là con số, các

sự kiện khô khan mà sinh động hơn, có hồn hơn, giúp cho học sinh tái hiện được kiếnthức và hiểu bài nhanh, nhớ lâu hơn

Tuy nhiên, để khai thác các tài liệu về di sản phục vụ bài học thì giáo viên phải tuânthủ những yêu cầu sau:

- Giáo viên phải tiến hành chọn lọc kỹ và xác minh tính chân thực của các tài liệu về

di sản

- Chọn lọc những tài liệu điển hình nhất, sắp xếp các tài liệu đó thành hệ thống phùhợp với tiến trình bài học kết hợp với các phương tiện trực quan, 10 phương tiện kỹthuật hiện đại làm cho bài học sinh động hơn Đồng thời, tuỳ theo mục đích, nội dungbài học mà giáo viên khai thác những tài liệu khác nhau

Có thể tiến hành khai thác tài liệu về di sản bằng cách:

+ Nhà trường tạo mọi điều kiện tốt nhất, đặc biệt là hỗ trợ về vật chất cho giáo viên

bộ môn đến các nơi có di sản sưu tầm tài liệu phục vụ cho việc dạy học Trước khi đếntìm hiểu, sưu tầm tài liệu ở nơi có di sản giáo viên phải nghiên cứu kỹ SGK và lập mộtbản danh sách các di sản cần thiết phải sử dụng trong việc dạy học bộ môn của mình.Còn khi trực tiếp đến nơi có di sản thì điều đầu tiên là giáo viên phải tìm hiểu bao quátquá trình hình thành và xây dựng của khu có di sản Sau đó đi tham quan toàn bộ để xácđịnh những tài liệu nào (tranh ảnh, hiện vật, những mẩu chuyện) phù hợp với nội dunggiảng dạy Hoặc giáo viên có thể liên hệ, trao đổi với cán bộ quản lý di sản để nhờ họgiúp đỡ tìm hiểu sâu hơn, có hiệu quả hơn về sự hình thành, tồn tại và nội dung của disản Mỗi giáo viên những bộ môn có ưu thế trong việc sử dụng di sản vào dạy học phảiluôn có ý thức sưu tầm tư liệu để phục vụ bài giảng

+ Nhà trường và giáo viên nên phát động học sinh tham gia sưu tầm tài liệu, tranh ảnhhoặc vật về di sản phục vụ cho hoạt động dạy học Công việc này có thể phát động trongcác đợt thi đua chào mừng những ngày lễ lớn, thông qua đây mà tạo hứng thú học tập vàbước đầu tập dượt nghiên cứu khoa học cho học sinh Sau khi đã sưu tầm được tài liệu

về di sản, giáo viên phải tiến hành phân loại cho phù hợp với nội dung từng bài học cụthể và sắp xếp thành hồ sơ dạy học

Khi tiến hành soạn giáo án, giáo viên phải chọn những tài liệu điển hình nhất, cầnthiết nhất để đưa vào bài giảng Tránh tình trạng đưa quá nhiều tài liệu, không phân biệtđâu là tài liệu cần thiết, điển hình, sử dụng không đúng lúc, đúng chỗ, làm loãng nộidung cơ bản của bài học Những tài liệu về di sản được sử dụng trong hình thức này như

là các phương tiện trực quan, nguồn kiến thưc, do đó cần kết hợp chặt chẽ với trình bàymiệng và các phương pháp khác Song phải đảm bảo phù hợp với từng đối tượng họcsinh Ví như, giáo viên có thể sử dụng ảnh chụp về di sản kết hợp với việc miêu tả kháiquát có phân tích những kiến thức liên quan hoặc giáo viên có thể sử dụng tranh ảnh về

di sản kết hợp với những mẩu chuyện để cụ thể hoá kiến thức hay kết hợp sử dụng tranhảnh về di sản với trao đổi đàm thoại nhằm giúp học sinh hiểu sâu sắc những kiến thức cơbản của bài học

b/ Tiến hành bài học tại nơi có di sản.- Bài học tại thực địa:

Bài học tại thực địa có ý nghĩa rất lớn đối với học sinh về cả ba mặt kiến thức: tưtưởng, tình cảm và kỹ năng Bởi vì thực địa – nơi có di sản là những dấu vết, mảnh vụncủa quá khứ còn sót lại nên khi tiến hành bài học nội khó tại đây tức là học sinh đã đượcquan sát các dấu vết, mảnh vụn của quá khứ để bổ sung, cụ thể hoá những kiến thức các

em đang nghiên cứu Nó giúp các em phát triển trí tưởng tượng, đa dạng hoá hoạt độngnhận thức, gây hứng thú học tập bộ môn Tiến hành học tại thực địa là phương thức thựchiện dạy học gắn với đời sống có 11 tác dụng nâng cao hiểu biết về kiến thức môn học,

về văn hoá – giáo dục, lòng yêu quê hương, đất nước, óc thẩm mĩ cho các em Bài họctại di sản cũng phải tuân thủ đầy đủ các yêu cầu của một bài học nội khóa đồng thờicũng phải thực hiện đầy đủ các yêu cầu của bài học tại thực địa

Ví dụ như khi dạy phần Cổ Loa và lực lượng quốc phòng-Bài 16, Lịch sử 6, giáo viên

có thể tiến hành giảng dạy tại thành Cổ Loa, Đông Anh, Hà Nội Bài Thời nguyên thủy trên đất nước ta- Lịch sử 6, tiến hành tại Bảo tàng Quốc gia…

* Để tiến hành bài học tại thực địa cần bảo đảm một số yêu cầu sau:

- Công tác chuẩn bị cho việc tiến hành bài học tại nơi có di sản phải được thực hiệnchu đáo, kỹ lưỡng Công tác chuẩn bị là yếu tố quyết định cho mọi sự thành hay bại, kể

cả trong hoạt động dạy học Tiến hành bài học tại thực địa là một hình thức tổ chức dạyhọc bên ngoài lớp học, quá trình dạy học liên quan đến nhiều yếu tố, điều kiện khácnhau nên phải được chuẩn bị chu đáo, kỹ lưỡng cả đối với giáo viên và học sinh

Một là, chọn vấn đề, địa điểm phù hợp với mục tiêu, nội dung, số tiết học và điềukiện tiến hành Nếu ở địa phương trường đúng hoặc các vùng lân cận có di sản liên quanđến những sự kiện lớn được ghi trong chương trình môn học thì cố gắng tiến hành bàihọc tại di sản, còn ở những địa phương không có di sản liên quan đến kiến thức trongchương trình thì tổ chức dạy học tại di sản những bài học về địa phương (lịch sử địaphương, địa lý địa phương, âm nhạc dân gian ở địa phương…)

Hai là, phải lập kế hoạch cụ thể về công tác chuẩn bị và tiến hành bài học, đi khảosát thực địa, liên hệ với các cơ quan quản lý di sản Sau khi đã lựa chọn được vấn đề dạyhọc và di sản phù hợp, giáo viên phải xây dựng được kế hoạch chuẩn bị và tiến hành bàihọc tại nơi có di sản một cách chi tiết cho từng nội dung công việc, thời gian thực hiện,lực lượng phối hợp, phương tiện thiết bị hỗ trợ Kế hoạch tiến hành bài học tại di sảnphải báo cáo với tổ chuyên môn, lãnh đạo nhà trường để được duyệt thực hiện và có kếhoạch hỗ trợ Tiếp đó, giáo viên tiến hành khảo sát thực địa, tìm hiểu kỹ lưỡng các đặc

điểm về vị trí địa lí, địa hình địa vật tự nhiên, các hiện vật, chứng tích… có liên quanđến nội dung bài học Đây là cơ sở quan trọng để giáo viên chuẩn bị nội dung bài giảng

và tổ chức hoạt động nhận thức của học sinh một cách cụ thể nhất Sau khi đã khảo sátthực địa, giáo viên liên hệ với cơ quan, đơn vị quản lý di sản (thường là các Bảo tàng địaphương hoặc ngành Văn hoá, thể thao và du lịch các cấp) để đăng kí sử dụng di sản, nhờgiúp đỡ (phương tiện kĩ thuật, hướng dẫn viên, bảo vệ), thống nhất kế hoạch, thời giantiến hành bài học để phối hợp thực hiện Đặc biệt, nếu dự định bài học (hoặc một vấn đềnào đó của bài học) do người phụ trách di sản, hướng dẫn viên hay nhân chứng lịch sửthực hiện thì giáo viên cần đặt ra mục tiêu, yêu cầu và nội dung cơ bản để họ chuẩn bịtrước Ngoài ra, khi làm việc với các cơ quan quản lý di sản, giáo viên cần chú ý khaithác, tìm hiểu các nguồn tài liệu về di sản và các nội dung bài học có liên quan đến disản bao gồm tài liệu hiện vật gốc, sa bàn, mô hình phục chế, phim ảnh, các công trìnhnghiên cứu, bài viết chuyên đề Đây sẽ là nguồn tài liệu về địa phương phong phú, có 12giá trị để giáo viên bổ sung vào bài giảng hoặc thiết kế bài giảng về địa phương

Ba là, giáo viên phải chuẩn bị trước cho học sinh về tư tưởng và kiến thức chuyênmôn như nêu mục đích, yêu cầu của bài học và nội dung kiến thức cơ bản cần tìm hiểutrước ở nhà, thông báo sơ qua về địa điểm có di sản, sự kiện, nội dung kiến thức liênquan đến di sản, yêu cầu các em sưu tầm thêm tài liệu có liên quan; chuẩn bị đồ dùngtrực quan, phương tiện dạy học cần thiết; phổ biến nội qui học tập tại thực địa Ngoài ra,giáo viên còn phải nhắc nhở học sinh về việc đảm bảo phương tiện đi lại, an toàn giaothông (nếu học sinh tự đến địa điểm tiến hành bài học), giờ giấc, vật dụng che mưa nắng…

- Nội dung bài học tại di sản phải đảm bảo tính chính xác, cơ bản và bám sát nộidung kiến thức mà di sản phản ánh Tuy nhiên, cần phải lưu ý là nội dung bài học tại disản không nhất thiết phải trình bày tất cả kiến thức được qui định trong chương trình màcần lựa chọn những vấn đề cơ bản nhất, được phản ánh qua các chứng tích, hiện vật tại

di sản để giảng dạy cho học sinh Điều quan trọng là nguồn kiến thức từ di sản phải làmsáng tỏ nội dung kiến thức trọng tâm của bài Tuy nhiên, giáo viên phải chú ý làm sao đểđảm bảo mạch nội dung chương trình của bài học, tránh quá tải đối với hoạt động nhậnthức của học sinh, hay quá ôm đồm kiến thức về địa phương

- Khi tiến hành bài học tại di sản, giáo viên cần chú ý:

Phải khai thác tối đa khả năng cung cấp thông tin thông qua các dấu vết, hiện vật,…tại nơi có di sản

Khi khai thác tập trung vào những dấu vết, hiện vật quan trọng phản ánh kiến thức cơbản của bài học, tránh tình trạng cho học sinh quan sát tràn lan làm loãng trọng tâm nộidung cần nghiên cứu của bài học

Khi hướng dẫn học sinh quan sát phải giúp học sinh tìm ra mối quan hệ bên trong,làm sáng tỏ nội dung, kiến thức mà các chứng tích, hiện vật phản ánh

Tổ chức hoạt động quan sát các chứng tích, hiện vật của học sinh một cách khoa học,hợp lí và hiệu quả

Phải tổ chức cho học sinh tự học trong và sau giờ học Giáo viên có thể tổ chức cáchoạt động tự học cho học sinh như:

+ Hướng dẫn học sinh tập dượt nghiên cứu thông qua tiếp xúc với các loại tài liệu tại

di sản như tìm hiểu niên đại, xuất xứ, chất liệu, hình thức thể hiện (kiểu kiến trúc, hoa

văn trang trí, kiểu chữ…) và nội dung kiến thức của các dấu vết, hiện vật… liên quanđến bài học.

+ Hướng dẫn học sinh làm các loại bài tập thực hành từ đơn giản đến phức tạp: Vẽ

sơ đồ khu di sản, vẽ lược đồ thể hiện diễn biến sự kiện, hiện tượng đã diễn ra tại nơi có

di sản, lập hồ sơ, đánh giá, phân loại hiện vật tại di sản…

+ Hướng dẫn học sinh viết bài thu hoạch về bài học

+ Kết hợp tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động ngoại khó sau bài học nhưtham quan toàn bộ khu di sản, tổ chức các trò chơi lịch sử, đóng kịch diễn lại các câuchuyện, sự tích liên quan đến di sản…

- Các cách tiến hành bài học tại di sản:

Tại nơi có di sản, giáo viên có thể tiến hành hai loại bài học: bài học nghiên cứu kiếnthức mới và bài học ôn tập, sơ kết, tổng kết

♦ Bài học nghiên cứu kiến thức mới như sau:

+ Giáo viên giới thiệu những nét cơ bản về nội dung kiến thức có liên quan đến di sản + Một cán bộ địa phương (cán bộ lãnh đạo, cán bộ phụ trách văn hoá, hay người đãtham gia, chứng kiến) trình bày cụ thể về nội dung kiến thức bài học liên quan đến di sản + Giáo viên chốt lại những vấn đề chủ yếu, nhất là những vấn đề được quy định trongchương trình học

♦ Bài học ôn tập, sơ kết, tổng kết:

Giáo viên nhắc lại nội dung kiến thức cũ và đưa ra một số câu hỏi mang tính chấtchuyên sâu để học sinh nắm chắc kiến thức và có áp dụng vào cuộc sống thông qua cáctình huống cụ thể

c/ Tổ chức thăm quan học tập tại nơi có di sản

Đối với hình thức này, nội dung chủ yếu của buổi tham quan là nhằm củng cố kiếnthức đã học hoặc chuẩn bị cho việc học bài mới Đây là dịp để học sinh có điều kiện trựctiếp quan sát, tìm hiểu các tài liệu, hiện vật liên quan đến bài học, cụ thể hoá kiến thức

và tạo những biểu tượng chân thực, chính xác Do đó, trong buổi tham quan, giáo viêncần tập trung vào những tài liệu, hiện vật có liên quan đến chương trình đã học (hoặc sẽhọc) Để đạt được kết quả tốt, giáo viên nên kết hợp với cán bộ hướng dẫ ở nơi có di sản

để việc trình bày, bổ sung kiến thức phù hợp với yêu cầu và trình độ nhận thức của họcsinh, trên cơ sở đó, gợi ý, dẫn dắt học sinh nắm vững những vấn đề quan trọng

d/ Tổ chức thăm quan ngoại khóa, trải nghiệm di sản

Tổ chức tham quan ngoại khóa, trải nghiệm di sản cho học sinh là hình thức phổbiến, có hiệu quả trong các hoạt động giáo dục ở trường phổ thông Hình thức này có thể

áp dụng cho học sinh các khối ở cả cấp Tiểu học, THCS và THPT Song việc tổ chứchọc sinh tham quan ngoại khó, trải nghiệm di sản đòi hỏi phải bỏ nhiều công sức đểchuẩn bị và tiến hành về thời điểm tổ chức, có thể tiến hành vào đầu năm học hoặc nhândịp kỉ niệm các ngày lễ lớn trong năm như ngày thành lập quân đội nhân dân Việt Nam(22/12), ngày thành lập Đảng (03/02), kỉ niệm ngày sinh chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5)…ngày truyền thống của quê hương

1.4 Sử dụng di sản để tổ chức các hoạt động ngoại khóa khác

a/ Khai thác và sử dụng tài liệu về di sản để tổ chức triển lãm, ra báo học tập

Để khai thác và sử dụng tài liệu ở di sản vào hoạt động này ở trường phổ thông đạtkết quả cao, nhà trường và giáo viên các bộ môn có ưu thế phải xây dựng được một kế

hoạch thật cụ thể, có mục đích rõ ràng Giáo viên nên phân công cho mỗi lớp (nếu làtriển lãm, ra báo học tập ở lớp thì phân công tổ), khai thác tài liệu nói về một nội dung

cụ thể, sau đó sẽ trưng bày triển lãm Những tài liệu dùng trong triển lãm, ra báo học tập

sẽ được sử dụng vào xây dựng phòng học bộ môn để phục vụ dạy học lâu dài

b/ Tổ chức thi tìm hiểu về di sản ở địa phương

Hoạt động ngoại khó này cũng có thể thực hiện nhân dịp kỉ niệm các ngày kỉ niệmlớn của đất nước, ngày truyền thống địa phương kết hợp với các phong trào thi đua củanhà trường Muốn thực hiện hoạt động ngoại khóa này, giáo viên các môn học liên quancần:

- Đề xuất với nhà trường kế hoạch tổ chức, dự kiến thời điểm phát động, thành lập Bangiám khảo

- Xác định mục đích, yêu cầu và nội dung cuộc thi

- Phổ biến mục đích, yêu cầu, nội dung cuộc thi cho học sinh các khối lớp

- Dự kiến thời gian thực hiện, thời điểm thu bài dự thi

- Phân công Ban giám khảo chấm bài, lựa chọn giải thưởng, công bố kết quả

- Tổ chức phát phần thưởng cho những em đạt giải

c/ Kể chuyện, nói chuyện về di sản

Nội dung câu chuyện phải liên quan đến các kiến thức cơ bản trong bài học của bộmôn, chính xác, tránh những chi tiết li kì không có giá trị khoa học, không phù hợp vớiyêu cầu học tập

Kể chuyện phải làm cho người nghe xúc động, như được sống lại với sự kiện ấy, nhưcâu chuyện của các nhân chứng lịch sử hay người kể lại đã “nhập thâm” với sự kiện Giáo viên bộ môn báo cáo với Ban giám hiệu nhà trường về kế hoạch mời người đến

kể chuyện về di sản cho các em học sinh Giáo viên có thể mời các chiến sĩ cách mạnglão thành tiêu biểu, những “nhân chứng” đã chứng kiến, tham gia các sự kiện tại di sản,những người thân của các nhân vật có liên quan đến di sản,…

b/ Khó khăn:

Dư âm của nhiều năm vẫn coi Lịch sử là môn phụ, môn học thuộc nên đôi lúc chưađược sự quan tâm thích đáng của phụ huynh Ở các trường phổ thông còn nhiều giáoviên dạy không đúng chuyên môn do vậy chưa có sự đầu tư thích đáng vào bộ môn

2.2 Đối với học sinh

Hầu hết các em học sinh ở độ tuổi THCS rất yêu thích Lịch sử, các em luôn thấy bổích và hứng thú trong các tiết học tuy nhiên càng ở lớp cao, định hướng nghề nghiệp từphía gia đình càng lớn do vậy năm học cuối cấp các em thường đầu tư thời gian vào

môn đi thi, chểnh mảng môn Sử ( chỉ có một số em theo các lớp bồi dường Học sinhgiỏi vẫn còn đam mê).

Với những thuận lợi và khó khăn trên người giáo viên nên nhận thức được và tíchcực đưa di sản vào dạy học để bài học thêm phong phú, hấp dẫn

II MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐƯA DI SẢN VÀO DẠY HỌC TÍCH CỰC BỘ MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

Với ý nghĩa và vai trò quan trọng của việc dạy học di sản ở bộ môn Lịch sử, tôi xinchia sẻ một số kinh nghiệm cũng như kế hoạch trong tương lai về vấn đề này

1 Tổ chức thăm quan ngoại khóa – trải nghiệm di sản

Khi tiến hành bài ôn tập cho Lịch sử lớp 6 về thời kì người nguyên thủy trên đấtnước ta, giáo viên có những bước chuẩn bị như sau: (lưu ý đề mục phần này không đểtrùng với đề mục lớn)

 Mục tiêu chương trình:

Hướng tới mục tiêu trường học thân thiện, học sinh tích cực, đưa môi trường học tậptrong nhà trường gắn với thực tế Chương trình học tập tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia sẽmang đến cho học sinh:

- Những kiến thức sống động, thực tế, dễ ghi nhớ

- Tạo môi trường cho học sinh yêu thích bộ môn lịch sử

- Rèn tính kỉ luật, hoạt động theo nhóm, biết giải quyết những thách thức trong học tập

- Xây dựng cảm xúc lịch sử trước các di sản và từ đó biết yêu quý, trân trọng giá trị disản mang lại

● Chuẩn bị

- Xây dựng kế hoạch

- Xin phép Hiệu trưởng, Ban giám hiệu

- Thông báo tới Phụ huynh, học sinh

● Địa điểm: Bảo tàng Quốc gia – số 1 Tràng Tiền

● Thành phần tham gia

- Giáo viên chủ nhiệm:

- Học sinh lớp 6A, 6B, Đại diện phụ huynh học sinh

● Nội dung học tập

Hoạt động trọng tâm tham quan phục vụ nội dung bài học sau trong sách giáo khoalịch sử lớp 6:

- Bài 8: Thời nguyên thủy trên đất nước ta

- Bài 9: Đời sống của người nguyên thủy trên đất nước ta

- Bài 10: Những chuyển biến trong đời sống kinh tế

- Bài 11: Những chuyển biến về xã hội

- Bài 12: Nước Văn Lang

- Bài 13: Đời sống vật chất và tinh thần của cư dân Văn Lang

● Nội dung câu hỏi định hướng cho học sinh

1 Hãy kể tên những địa danh có dấu tích của người tối cổ sống trên đất nước ta?

2 Miêu tả cuộc sống của người nguyên thủy trên đất nước ta (bằng chữ hoặc hình ảnh

có chú thích)