Quản lý hoạt động ngoại khóa toán học ở các trường phổ thông dân tộc bán trú huyện nậm pồ tỉnh điện biên

Hoạt động ngoại khóa chính là cầu nối giúp học sinh vận dụng kiếnthức vào trong đời sống, sinh hoạt gần gũi với tập thể, với nhân dân thêm mộtbước.Thực tế ở nhà trường trung học cơ sở hi

ĐẠ HỌC THÁ NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÒ VĂN HIÊN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TOÁN HỌC

Ở CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ

HUYỆN NẬM PỒ TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018

I I

ĐẠ HỌC THÁ NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÒ VĂN HIÊN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TOÁN HỌC

Ở CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ

HUYỆN NẬM PỒ TỈNH ĐIỆN BIÊN

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TSKH NGUYỄN VĂN HỘ

THÁI NGUYÊN - 2018

I I

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu,kết quả nêu trong luận văn này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong

bất kỳ công trình nào khác

Thái Nguyên, tháng 11 năm 2018

Tác giả luận văn

Lò Văn Hiên

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tớiGS.TSKH Nguyễn Văn Hộ đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, chỉ bảo cho tác giảhoàn thành luận văn này

Xin chân thành cảm ơn Hội đồng khoa học, các thày giáo, cô giáo KhoaTâm lý Giáo dục, Phòng đào tạo (sau đại học) trường Đại học sư phạm - Đạihọc Thái Nguyên, các thày cô giáo trực tiếp giảng dạy và tham gia quản lýtrong quá trình học tập và làm luận văn tốt nghiệp

Xin cảm ơn Ban giám hiệu, cán bộ, giáo viên, học sinh các trườngPTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên, cùng bạn bè đã giúp đỡ, độngviên, tạo mọi điều kiện tốt nhất và đóng góp những ý kiến quý báu cho tác giảtrong quá trình học tập và thực hiện luận văn tốt nghiệp

Luận văn không tránh khỏi những sai sót, kính mong nhận được sự quantâm chỉ dẫn của các thầy giáo, cô giáo, các bạn đồng nghiệp để kết quả nghiêncứu được hoàn chỉnh hơn

Thái Nguyên, tháng 11 năm 2018

Tác giả luận văn

Lò Văn Hiên

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC .iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 3

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu đề tài 4

8 Cấu trúc của luận văn: gồm có ba phần 5

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TOÁN HỌC CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG PTDTBT

6 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.2 Khái niệm cơ bản của đề tài 8

1.2.1 Hoạt động ngoại khóa 8

1.2.2 Hoạt động ngoại khóa Toán học 9

1.2.3 Tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học cho học sinh ở trường PTD TBT 9

1.3 Một số vấn đề cơ bản về hoạt động ngoại khoá ở trường trung học cơ sở 10

1.3.1 Một số hoạt động cơ bản của HĐNK Toán học ở trường PTDTBT THCS 10 1.3.2 Đặc điểm của tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học 12 1.3.3 Nội dung, hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học cho học

sinh ở trường THCS 14

1.4 Hiệu trưởng nhà trường và việc tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán

học cho học sinh ở trường PTDTBT THCS 17

1.4.1 Vai trò của hiệu trưởng trong tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học cho học sinh ở trường PTDTBT THCS 17

1.4.2 Nội dung tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học ở trường PTDTBT THCS 18

1.5 Các yếu tố ảnh hướng đến tổ chức HĐNK Toán học ở trường PTDTBT THCS 24

1.5.1 Những yếu tố chủ quan 24

1.5.2 Những yếu tố khách quan 25

Kết luận chương 1 27

Chương 2 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHOÁ TOÁN HỌC Ở CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ THCS THUỘC HUYỆN NẬM PỒ TỈNH ĐIỆN BIÊN 28

2.1 Tình hình phát triển kinh tế - xã hội, giáo dục huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 28

2.2 Khái quát về giáo dục ở trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 29

2.3 Mục đích, nội dung và phương pháp khảo sát 31

2.3.1 Mục đích khảo sát 31

2.3.2 Nội dung khảo sát 32

2.3.3 Đối tượng khảo sát 32

2.3.4 Phương pháp khảo sát 32

2.4 Thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học ở các trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 32

2.4.1 Nhận thức về tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học ở các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 32

2.4.2 Thực trạng tổ chức chức hoạt động ngoại khóa Toán học 37

2.4.3 Thực trạng các yếu tố ảnh hướng đến tổ chức HĐNK Toán học cho học

sinh ở các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

48 Kết luận chương 2 52

Chương 3 BIỆN PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TOÁN HỌC CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG PTDTBT THCS HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN 53

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 53

3.1.1 Đảm bảo tính thống nhất 53

3.1.2 Đảm bảo tính kế thừa và tính phát triển 53

3.1.3 Đảm bảo tính hiệu quả của việc huy động các nguồn lực trong dạy học

53 3.1.4 Đảm bảo tính phối hợp 54

3.1.5 Đảm bảo tính mục tiêu của quá trình dạy học và quá trình giáo dục 54

3.2 Biện pháp tổ chức quản lý hoạt động ngoại khóa Toán học ở trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 55

3.2.1 Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức về tổ chức hoạt động ngoại khóa cho giáo viên dạy Toán 55

3.2.2 Biện pháp 2: Xây dựng kế hoạch tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học 56

3.3 Các biện pháp quản lý việc tổ chức, chỉ đạo thực hiện các HĐNK Toán học 57

3.3.1 Biện pháp 1: Bồi dưỡng năng lực tổ chức HĐNK cho giáo viên dạy môn Toán 57

3.3.2 Biện pháp 2: Tổ chức sinh hoạt, bồi dưỡng cho giáo viên dạy Toán về xây dựng kế hoạch tổ chức HĐNK 58

3.3.3 Biện pháp 3: Hoàn thiện các điều kiện phục vụ tổ chức HĐNK Toán học

58 3.3.4 Biện pháp 4: Tổ chức kiểm tra đánh giá chất lượng học sinh, phân loại, để bồi dưỡng học sinh giỏi và phụ đạo học sinh yếu, kém 59

3.4 Phối hợp với các lực lượng giáo dục trong tổ chức HĐNK Toán học 60

3.4.1 Biện pháp 1: Tăng cường kiểm tra việc thực hiện phân phối chương

trình và chuẩn kiến thức của giáo viên

60 3.4.2 Biện pháp 2: Tăng cường công tác kiểm tra đánh giá trong việc tổ chức HĐNK Toán học 61

3.4.3 Biện pháp 3: Tăng cường công tác kiểm tra việc thực hiện tổ chức HĐNK của tổ Toán 62

3.5 Mối quan hệ giữa các biện pháp 63

3.6 Khảo sát tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 63

3.6.1 Đánh giá về tính cần thiết của các biện pháp 63

3.6.2 Đánh giá về tính khả thi của các biện pháp 65

Kết luận chương 3 67

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 68

1 Kết luận 68

2 Khuyến nghị 70

TÀI LIỆU THAM KHẢO 72 PHỤ LỤC

SGK : Sách giáo khoa TĐCM : Trình độ chuyên môn THCN : Trung học chuyên nghiệp THCS : Trung học cơ sở

THPT : Trung học phổ thông

XHCN : Xã hội chủ nghĩa

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Nhận thức về ý nghĩa của HĐNK toán học 33Bảng 2.2: Nhận thức của GV về mục tiêu HĐNK Toán học 34

Bảng 2.3: Nhận thức của CBQL và GV về hình thức tổ chức hoạt động ngoại

khóa Toán học ở trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 35

Bảng 2.4: Nhận thức của CBQL về tác dụng của HĐNK Toán học đến việc

hình thành nhân cách HS 36Bảng 2.5: Thực trạng việc xây dựng kế hoạch tổ chức HĐNK toán học 37Bảng 2.6: Thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khóa ở trường PTDTBT THCS 39

Bảng 2.7: Thực trạng chỉ đạo thực hiện chương trình kế hoạch hoạt động

ngoại khóa Toán học 40Bảng 2.8: Thực trạng phối hợp các lực lượng giáo dục tham gia tổ chức

HĐNK Toán học của CBQL môn toán của CBQL và GV 43Bảng 2.10: Thực trạng nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của hoạt

động ngoại khóa Toán học 44Bảng 2.11: Nhận thức của giáo viên về mức độ quan trọng các nội dung

hoạt động ngoại khóa Toán học 45Bảng 2.12: Đánh giá của giáo viên về mức độ sử dụng và hiệu quả của các

hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa tính theo % 47Bảng 3.1: Kết quả khảo sát tính cần thiết của các biện pháp đề xuất 64Bảng 3.2: Kết quả khảo sát tính khả thi của các biện pháp đề xuất 65

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Theo AX.Macarenco "quá trình giáo dục không chỉ diễn ra trong lớp học

mà còn tiếp diễn trên từng mét vuông của chúng ta theo đúng nghĩa của từ này".Thật vậy, quá trình giáo dục không chỉ là quá trình lên lớp của giáo viên mà quátrình giáo dục phải diễn ra mọi lúc, mọi nơi và dưới nhiều hình thức khác nhau.Giáo dục để làm sao "phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của họcsinh; các em phải có những kiến thức thích hợp với bậc học, biết vận dụngnhững kiến thức đó vào thực tiễn cuộc sống, có phương pháp, động cơ học tậpđúng đắn và được phát triển về mặt năng khiếu; tác động đến tình cảm; đem lạiniềm vui, hứng thú học tập cho học sinh"

Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ IX đã khẳng định: “Phát triển giáo dục vàđào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệphóa - hiện đại hóa là điều kiện để phát huy nguồn lực con người – yếu tố cơ bản

về phát triển xã hội tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững”[10] Giáo dục vàđào tạo nước ta những năm qua đã có những đóng góp to lớn vào sự nghiệpcông nghiệp hóa - hiện đại hóa và hội nhập quốc tế Song chúng ta phải thừanhận rằng: giáo dục còn chậm đổi mới, chưa thích ứng nhanh với sự tiến bộ củakhoa học và công nghệ Điều này dẫn đến tình trạng “thừa thầy thiếu thợ”, chấtlượng đào tạo nguồn nhân lực còn hạn chế, thách thức trên còn đường hộinhập quốc

tế

Công tác ngoại khóa là một phần quan trọng, có mối quan hệ gắn bókhăng khít với chính khóa Ngoại khóa là một hoạt động bổ sung và nâng caochất lượng của chính khóa lên một bước Phạm vi một giờ lên lớp không chophép người dạy truyền đạt hết tất cả những vấn đề mà việc dạy học văn phảihướng đến Bên cạnh những khái niệm, những công thức, tri thức,…việc dạyhọc cũng phải quan tâm đến quá trình hình thành và phát triển các kĩ năng, cácquan hệ giao tiếp, các mối liên hệ gắn bó giữa người học với hiện thực cuộcsống, và việc này liên quan mật thiết đến hoạt động ngoại khóa

Hoạt động ngoại khóa có khả năng góp phần đào tạo người học toàndiện về các mặt: trí, đức, thể mĩ, vừa có lí luận vừa có thực hành, vừa có kiếnthức vừa có kĩ năng sản xuất, vừa có văn hóa nhà trường vừa có tri thức về đờisống xã hội Hoạt động ngoại khóa chính là cầu nối giúp học sinh vận dụng kiếnthức vào trong đời sống, sinh hoạt gần gũi với tập thể, với nhân dân thêm mộtbước.

Thực tế ở nhà trường trung học cơ sở hiện nay đặc biệt là tại các trườngphổ thông dân tộc bán trú THCS, đa số các trường đều nằm trên địa bàn các xãđặc biệt khó khăn chủ yếu là con em các dân tộc ít người nên việc tổ chức hoạtđộng ngoại khoá về môn học nói chung và về môn toán nói riêng chưa đượcquan tâm đúng mức, thậm chí có trường còn chưa một lần tổ chức Điều nàycũng có nhiều nguyên nhân: giáo viên chưa ý thức đầy đủ vai trò, tác dụng củacác hoạt động ngoại khoá, hiểu biết của họ về ngoại khoá cũng đơn giản, phiếndiện, thậm chí có người còn hỏi rằng: ngoại khoá là hình thức học tập hay vuichơi? Việc dạy thêm, bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu kém cóphải là hoạt động ngoại khoá hay không? Điều này thể hiện một sự thật: chúng

ta chưa hiểu thấu đáo được khái niệm ngoại khoá, chưa thấy được vị trí của nótrong quá trình dạy học

Mặt khác, Toán học là môn học quan trọng trong nhà trường và là mộtmôn học có tính trừu tượng cao nhất đối với học sinh trung học cơ sở Nếuchúng ta chỉ dạy cho học sinh những con số, những phép tính, khái niệm, côngthức, quy tắc để giải quyết những bài toán trong chương trình, biết làm toán

để làm bài kiểm tra, để thi học kì thì quả thực môn toán là môn học quá khôkhan và đơn điệu Các em sẽ không thấy được những lợi ích của việc học toáncũng như thấy được mối liên hệ giữa toán học và thực tiễn cuộc sống hằngngày, không thấy được điều thú vị của những con số, những phép tính, nhữngbài toán Nhiều khi, hoạt động ngoại khoá Toán học có tác dụng như một kỳtích ban đầu, làm học sinh say mê đi vào con đường hoạt động khoa học và đạtđược những thành công nhất định

Với những lý do trên, tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Quản lý hoạt

động ngoại khóa Toán học ở trường phổ thông dân tộc bán trú huyện Nậm

Pồ tỉnh Điện Biên” làm đề tài luận văn thạc sỹ quản lý giáo dục.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khóaToán học, luận văn đề xuất biện pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học ởcác trường phổ thông dân tộc bán trú huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên góp phầnnâng cao hiệu quả dạy học môn Toán ở các trường phổ thông dân tộc bán trúhuyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Tổ chức hoạt động ngoại khóa ở trường THCS

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học ở các trường phổ thông dân tộcbán trú huyện Nậm Pồ tỉnh Điện Biên

4 Giả thuyết khoa học

Hoạt động ngoại khóa đã được tổ chức ở các trường PTDTBT THCShuyên Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên Tuy nhiên tổ chức hoạt động ngoại khóa Toánhọc cũng đã được tổ chức trong các trường PTDTBT THCS nhưng còn một sốhạn chế và bất cập Nếu nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng tổ chức hoạtđộng ngoại khóa Toán học ở các trường PTDTBT huyện Nậm Pồ, tỉnh ĐiệnBiên và đề xuất được các biện pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học ởcác trường PTDTBT huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên sẽ là những căn cứ thựctiễn giúp nhà quản lý triển khai thực hiện các biện pháp tổ chức HĐNK Toánhọc tỏng nhà trường PTDTBT THCS

5 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

5.1 Xây dựng cơ sở lí luận của tổ chức hoạt động ngoại khoá Toán học ởtrường phổ thông dân tộc bán trú THCS

5.2 Thực trạng hoạt động ngoại khoá về Toán học cho học sinh ở cáctrường phổ thông dân tộc bán trú THCS, huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

5.3 Biện pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học ở các trườngPTDTBT huyện Nậm Pồ tỉnh Điện Biên

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

Tác giả nghiên cứu tổ chức HĐNK Toán học theo tiếp cận quản lý giáodục chủ thể quản lý là hiệu trưởng các trường PTDTBT THCS

Đề tài tập trung nghiên cứu tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học chohọc sinh trường PTDTBT cấp THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

Việc khảo sát thực trạng được tiến hành trên CBQL và giáo viên dạy mônToán tại 5 trường: Trường PTDTBT THCS Nà Khoa, Trường PTDTBT THCS

Nà Hỳ, Trường PTDTBT THCS Nà Bủng,Trường PTDTBT THCS Chà Cang,Trường PTDTBT THCS Phìn Hồ

7 Phương pháp nghiên cứu đề tài

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Thu tập và nghiên cứu các tài liệu lý luận, các văn bản pháp qui, các côngtrình nghiên cứu khoa học về QLGD, QL hoạt động ngoại khóa toán học; phântích, tổng hợp các nội dung để xây dựng cơ sở lý luận của đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát: Phương pháp này sử dụng để thu thập dữ liệu từthực tiễn hoạt động ngoại khóa toán học và thực tiễn quản lý hoạt động ngoạikhóa bộ môn

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi:

+ Bảng hỏi giáo viên trực tiếp tham gia tổ chức các hoạt động ngoại khóatoán học về những công việc, những biện pháp quản lí và làm việc với học sinh

+ Bảng hỏi hiệu trưởng, phó hiệu trưởng về công tác quản lí hoạt độngngoại khóa toán học và những biện pháp quản lý có hiệu quả đối với hoạt độngngoại khóa bộ môn

- Phương pháp phỏng vấn

+ Phỏng vấn GV để làm rõ thực trạng quản lý tổ chức hoạt động ngoại khóa

- Phương pháp chuyên gia: Xin tư vấn thêm từ các chuyên gia có kinhnghiệm về tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học và CBQL có kinh nghiệm

QL hoạt động ngoại khóa bộ môn

- Nghiên cứu sản phẩm: Phân tích những sáng kiến về quản lí hoạt độngngoại khóa toán học và kế hoạch tổ chức hoạt động ngoại khóa của một số giáoviên ở các trường PTDT BT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

7.3 Phương pháp bổ trợ

Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý số liệu và phân tích,đánh giá kết quả nghiên cứu thực trạng; sử dụng phương pháp kiểm định giảthuyết để đánh giá tính khoa học, khả thi của kết quả nghiên cứu

8 Cấu trúc của luận văn: gồm có ba phần

- Phần mở đầu

- Phần nội dung: có 3 chương

+ Chương 1: Cơ sở lí luận của tổ chức các hoạt động ngoại khóa Toánhọc cho học sinh ở trường PTDTBT cấp THCS

+ Chương 2: Thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học ở cáctrường phổ thông dân tộc bán trú THCS thuộc huyện Nậm Pồ tỉnh Điện Biên

+ Chương 3: Biện pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học ở cáctrường phổ thông dân tộc bán trú THCS thuộc huyện Nậm Pồ tỉnh Điện Biên

- Phần kết luận và khuyến nghị

Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA

TOÁN HỌC CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG PTDTBT

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Những nghiên cứu về hoạt động ngoại khóa và tổ chức hoạt động ngoạikhóa cho học sinh phổ thông:

Nghiên cứu về hoạt động ngoại khóa và tổ chức ngoại khóa trong dạy họcmôn học có tác giả Phan Minh Thúy đã đề cập đến thiết kế các trò chơi trong

hoạt động ngoại khóa để dạy từ ngữ có tác giả “Tổ chức hoạt động ngoại khóa trong dạy học từ ngữ”, tr 139 - 151Tạp chí KHĐHSP Tp Hồ Chí Minh, số 23 năm 2010; Tác giả Đoàn Thụy Bảo Châu với đề tài luận văn Thạc sỹ Nghiên cứu về hoạt động ngoại khóa Văn học ở trường phổ thông.

Đến thập niên 20, 30 của thế kỉ XX, A.S.Macarenco-nhà giáo dục nổitiếng người Nga đầu thế kỉ XX-đã bàn về tầm quan trọng của công tác này.Ông phát biểu: “Tôi kiên trì nói rằng các vấn đề giáo dục, phương pháp giáodục không thể hạn chế trong các vấn đề giảng dạy, lại càng không thể để choquá trình giáo dục chỉ thực hiện trên lớp học, mà đáng ra phải là trên mỗi métvuông của đất nước chúng ta…” Nghĩa là “trong bất kì hoàn cảnh nào cũngkhông được quan niệm rằng công tác giáo dục chỉ được tiến hành trong lớp”[28, 225] Trong thực tiễn công tác của mình, Macarenco đã tổ chức các hoạtđộng bên ngoài lớp học trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện, các em có thể xin rakhỏi tổ bất cứ lúc nào, nhưng các tổ phải kỷ luật trong quá trình hoạt động

Nghiên cứu về tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học Cho đến nay đã

có một số công trình nghiên cứu về ngoại khoá Toán học như: "Hoạt độngngoại khoá về Toán học ở trường phổ thông cấp II- III" của Quốc Trinh,

"Phương pháp dạy học toán" của Nguyễn Bá Kim nhưng chỉ dành cho phổthông cấp II-III Ở trung học cơ sở có một số công trình nghiên cứu về hoạtđộng ngoại khoá như: "Công tác giáo dục ngoài giờ lờn lớp" của NguyễnHữu Hợp, Nguyễn Dục

Quang; "Tổ chức hoạt động vui chơi ở Trung học cơ sở nhằm phát triển tâmlực, trí tuệ và thể lực cho học sinh" của Hà Nhật Thăng và cũng chỉ dừng lại ởmức độ các hoạt động vui chơi ngoài trời nói chung chứ chưa đi vào bộ môn

cụ thể

nào

Ở nước ta, đã nhiều lần Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu giáo viên phải chú

ý giáo dục nhiều mặt cho học sinh như đức, trí, thể, mĩ, lao động Trong Thưgửi Hội nghị cán bộ phụ trách nhi đồng toàn quốc, Bác viết: “Trong lúc họccũng cần làm cho các cháu vui, trong lúc vui cũng cần làm cho các cháu học Ởtrong nhà trường, trong xã hội, các cháu đều vui, đều học.”

[14] Và trong chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam từ 2001 đến 2010 đã nêu

rõ quan điểm giáo dục của Đảng ta: “Phát triển con người toàn diện trên các mặttình cảm, trí tuệ, tinh thần và thể chất là lí tưởng của sự phát triển xã hội màchúng ta từng bước tiến tới.” [24]

Hoạt động ngoại khoá Toán học ở Trung học cơ sở đã được các nhànghiên cứu giáo dục nước ta đề cập đến như trong cuốn "Tài liệu bồi dưỡngthường xuyên cho giáo viên trung học chu kì III (2003 - 2007)" (tập 2); "Một sốvấn đề về nội dung và phương pháp dạy học môn Toán " Sách bồi dưỡngthường xuyên chu kì 1997 - 2000 cho giáo dục Trung học; "Phương pháp dạyhọc toán - (Giáo trình đào tạo giáo viên trung học cơ sở hệ CĐSP )" của BộGiáo dục và Đào tạo, Phương pháp dạy học đại cương môn Toán của tác giảNguyễn Bá Kim (2010); Vận dụng lý luận vào dạy học môn Toán ở trường phổthông của tác giả Bùi Văn Nghị (2009); Cẩm nang dạy và học môn Toán trunghọc cơ sở của tác giả Vũ Hữu Bình (2007)… nhưng chỉ nói khái quát chung vềngoại khoá về toán chứ chưa đưa ra một quy trình hoạt động cụ thể Ngoàinhững bài viết về hoạt động ngoại khoá Toán học ở trên thì có thể kể đến mét

số công trình về trò chơi toán học dành cho học sinh mà giáo viên có thể thamkhảo trong việc tổ chức hoạt động ngoại khoá Toán học cho học sinh như: "Hệthống trò chơi củng cố 5 mạch kiến thức toán học ở tiểu học" của Trần NgọcLan, "Ảo thuật và đố vui toán học" Nguyễn Đức Tấn…

1.2 Khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Hoạt động ngoại khóa

Có nhiều tác giả đưa ra khái niệm về HĐNK:

Tác giả Đặng Vũ Hoạt quan niệm: “Hoạt động HĐNK là việc tổ chứcgiáo dục thông qua hoạt động thực tiễn của học sinh về khoa học - kỹ thuật, laođộng công ích, hoạt động xã hội, hoạt động nhân đạo, văn hóa văn nghệ, thẩm

mỹ, thể dục thể thao, vui chơi giải trí , để giúp các em hình thành và phát triểnnhân cách.” [11, tr 7]

Theo tác giả Nguyễn Cương thì "Hoạt động ngoại khóa là những hoạtđộng học tập, giáo dục học sinh được tổ chức ngoài chương trình bắt buộc và tựchọn do giáo viên điều khiển, có sự hỗ trợ của các đoàn thể xã hội"

T.A.Ilina: Công tác giáo dục học sinh ngoài giờ học thường được coi làcông tác giáo dục ngoại khóa Công tác này, bổ sung và làm sâu thêm công tácgiáo dục nội khóa, trước tiên là phương tiện để phát hiện đầy đủ tài năng vànăng lực của trẻ em, làm thức tỉnh hứng thú và thiên hướng của học sinh đốivới một hoạt động nào đó; đó là một hình thức tổ chức giải trí của học sinh và là

cơ sở để tổ chức việc thực tập về hành vi đạo đức, để xây dựng kinh nghiệmcủa hành vi này [12]

Tác giả Đặng Vũ Hoạt quan niệm: “Hoạt động HĐNK là việc tổ chứcgiáo dục thông qua hoạt động thực tiễn của học sinh về khoa học - kỹ thuật, laođộng công ích, hoạt động xã hội, hoạt động nhân đạo, văn hóa văn nghệ, thẩm

mỹ, thể dục thể thao, vui chơi giải trí, để giúp các em hình thành và phát triểnnhân cách [3]

Chúng tôi hiểu: HĐNK là hoạt động GD được tổ chức ngoài thời gianhọc trên lớp nhưng gắn với nội dung chương trình dạy học các môn học Đây làmột trong hai hoạt động cơ bản, được thực hiện một cách có tổ chức, có mụcđích theo kế hoạch của nhà trường; hoạt động tiếp nối và thống nhất hữu cơ vớihoạt động học tập trên lớp, nhằm góp phần hình thành và phát triển nhâncách HS

theo mục tiêu đào tạo, đáp ứng những yêu cầu đa dạng của xã hội đối với thế hệ

trẻ.

1.2.2 Hoạt động ngoại khóa Toán học

Hoạt động ngoại khoá Toán học là hoạt động dạy học của giáo viên vàhoạt động học tập của học sinh có cùng sở thích, hứng thú về một vấn đề nào đócủa nội dung học tập Và là một hoạt động tự quản, toàn thể các thành viên cùngnhau hoạt động vì mục đích chung với tinh thần tự giác, tích cực Việc tổ chứchoạt động ngoại khoá Toán học được xây dựng dựa trên lòng yêu thích môn học

và ham muốn tìm tòi sang tạo của học sinh Từ đó tạo điều kiện cho tài năngđược nảy nở và phát triển Số lượng học sinh tham gia ngoại khoá là không hạnchế, không phân biệt học sinh giỏi, yếu, kém

Hoạt động ngoại khóa Toán học là hoạt động ngoại khóa có lồng ghépkiến thức liên quan đến Toán học nhằm củng cố, mở rộng kiến thức Toán học

Vì thế, hoạt động ngoại khóa Toán học là một trong các hình thức tổ chứchọc tập hoạt động dạy học môn Toán, được tổ chức, có kế hoạch, hướng đếnmục tiêu hình thành kiến thức Toán học Các hoạt động này được HS tiến hànhtheo nguyên tắc tự nguyện ở ngoài giờ lên lớp chính khóa dưới sự tổ chức,hướng dẫn, điều khiển của GV Hoạt động ngoại khóa Toán học nhằm giúp họcsinh lĩnh hội kiến thức hình thành và phát triển năng lực nhận thức Toánhọc.củng cố, mở rộng và nâng cao kiến thức và kĩ năng bộ môn Toán đã đượchọc trong chương trình chính khóa Nhằm mục tiêu phát triển ở học sinh nhữngkiến thức và kỹ năng Toán học được quy định trong chương trình môn Toán ởtrường THCS Thông qua hoạt động ngoại khóa Toán học, học sinh thu nhậnkiến thức và kỹ năng mới, củng cố lại những kiến thức kỹ năng Toán học đãđược học trước đó đồng thời phát triển xúc cảm và các kỹ năng cần thiết kháctrong cuộc sống

1.2.3 Tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học cho học sinh ở trường PTD TBT

Tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học cho học sinh các trường phổthông dân tộc bán trú THCS là quá trình người hiệu trưởng chỉ đạo giáo viênxây dựng kế hoạch, chương trình hoạt động ngoại khóa dựa trên kế hoạch hoạt

động và định hướng hoạt động ngoại khóa của nhà trường Giáo viên chủ nhiệm

và giáo viên dạy Toán là người thiết kế tổ chức thực hiện các hoạt động thườngxuyên tại lớp mình và là người chỉ đạo, tổ chức cho học sinh tham gia các hoạtđộng theo chủ điểm, theo học kì và cả năm học

1.3 Một số vấn đề cơ bản về hoạt động ngoại khoá ở trường trung học cơ sở

1.3.1 Một số hoạt động cơ bản của HĐNK Toán học ở trường PTDTBT THCS

1.3.1.1 Mục tiêu hoạt động ngoại khóa Toán học

Tổ chức HĐNK cho học sinh nhằm mục tiêu: Giúp quá trình tổ chức vàđiều khiển người học lĩnh hội kiến thức, kỹ năng khoa học về lĩnh vực Toántrong điều kiện gắn liền với môi trường thực tiễn, môi trường tự nhiên qua đóhọc sinh được rèn kỹ năng Toán học đồng thời phát triển ở các em tình yêu,hứng thú trong tiếp thu và thực hành kiến thức, kỹ năng thuộc lĩnh vực Toánhọc

Thông qua HĐNK Toán học giúp học sinh:

Có hứng thú cho học sinh học tập môn Toán nói riêng, các bộ môn vănhóa khác nói chung

Rèn luyện cho học sinh kỹ năng học tập, kỹ năng giao tiếp trước đám đông Tạo sân chơi lành mạnh cho các em bộc lộ khả năng riêng, phát huy tính

tích cực, chủ động tiếp thu kiến thức

Thông qua hoạt động ngoại khoá này các em có cơ hội mở rộng sự hiểubiết của mình

Thông qua chương trình ngoại khóa giúp các em bồi dưỡng thêm một sốđiều chưa biết

Tạo sân chơi bổ ích cho các em; xây dựng tình đoàn kết giữa cá nhân, tậpthể; tình thầy trò trong các hoạt động

1.3.1.2 Vai trò của HĐNK Toán học trong dạy học môn Toán

Việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho học sinh ở các trường phổthông dân tộc bán trú THCS có vai trò quan trọng trong việc giáo dục toàn diệncho học sinh:

- Góp phần củng cố kiến thức, kĩ năng Toán học đã được học trên lớp;giúp các em mở rộng, nâng cao những hiểu biết về toán mà trong phạm vi giờhọc chính khóa không cho phép.

- Tạo điều kiện phát triển trí tuệ cho các em, rèn luyện trí thông minh,phương pháp suy nghĩ độc lập, khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề; pháthuy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh; bồi dưỡng phương pháp tựhọc; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức Toán học vào thực tế; góp phần pháthiện năng khiếu về Toán để đào tạo cho đất nước những mầm non nhân tài

- Góp phần rèn luyện tinh thần trách nhiệm, ý thức gắn bó với tập thể.Thông qua hoạt động ngoại khóa, học sinh vừa khẳng định được khả năng bảnthân, vừa xác định được vai trò của mình trước tập thể Đồng thời, hoạt độngngoại khóa còn tạo ra môi trường sống mới mà ở đó học sinh hòa nhập vào mộtcách tự nhiên, vui vẻ, thoải mái và tự nguyện Đó sẽ là cơ hội cho các em mởrộng quan hệ: quan hệ với bạn khác lớp, với các thầy cô giáo khác…

Hoạt động ngoại khóa Toán học giúp các em học sinh được củng cố, nângcao, phát triển những kiến thức về Toán đã học trong giờ học chính khóa; đượcphát triển năng lực tự lập, sáng tạo phong phú của bản thân Bên cạnh đó, hoạtđộng ngoại khóa về Toán còn giúp học sinh nhận ra những khả năng của chínhmình để từ đó phát huy nó

1.3.1.3 Vài nét về hoạt động ngoại khóa Toán học ở trường PTDTBT THCS

Nội dung môn Toán thường mang tính trừu tượng, khái quát Do đó, đểhiểu và học được Toán, chương trình Toán ở trường phổ thông cần bảo đảm sựcân đối giữa “học” kiến thức và “áp dụng” kiến thức vào giải quyết các vấn đề

cụ thể Môn Toán là môn học bắt buộc và được phân chia theo hai giai đoạn.Giai đoạn giáo dục cơ bản, giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp sinhhoạt ngoại khoá sẽ tạo một không khí mới lạ, thích thú qua đó tạo điều kiện đểhọc sinh phát triển các năng lực nhận thức, đánh giá và sự sáng tạo độc đáo củachính mình từ đó sẽ hỗ trợ cho việc dạy và học toán chính khoá có hiệu quảhơn Một số hoạt động trải nghiệm toán học cho học sinh:Tiến hành các đề tài,

dự án học tập về

Toán, đặc biệt là các đề tài và các dự án về ứng dụng Toán học trong thực tiễn;

Tổ chức các trò chơi Toán học, câu lạc bộ toán học, diễn đàn, hội thảo, cuộc thi

về Toán; Ra báo tường (hoặc nội san) về Toán; Tham quan các cơ sở đào tạo vànghiên cứu Toán học, giao lưu với học sinh có năng khiếu toán và các nhà Toánhọc,

Những hoạt động đó sẽ giúp học sinh vận dụng những tri thức, kiến thức,

kỹ năng, thái độ đã được tích luỹ; giúp học sinh bước đầu xác định được nănglực, sở trường của bản thân nhằm định hướng và lựa chọn nghề nghiệp; tạodựng một số năng lực cơ bản cho người lao động tương lai và người công dân

có trách nhiệm.

1.3.2 Đặc điểm của tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học

Tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học có những đặc điểm sau:

(1) Phục vụ mục đích và nhiệm vụ dạy học nói chung và dạy học Toánnói riêng ở trường trung học cơ sở, hoạt động ngoại khoá Toán học phải xoayquanh các vấn đề sau:

- Chú trọng rèn luyện óc thông minh, phương pháp suy nghĩ độc lập, khảnăng phát hiện và giải quyết vấn đề Tạo cơ sở thuận lợi cho việc đổi mớiphương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh,bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thựctế

- Góp phần rèn luyện tinh thần trách nhiệm, ý thức gắn bó với tập thể.Thông qua hoạt động ngoại khoá học sinh vừa khẳng định được khả năng, vừaxác định được vai trò của mình trước tập thể, đồng thời hoạt động ngoại khoácũng tạo ra một môi trường sống mới mà ở đó học sinh hoà nhập vào một cách

tự nhiên, vui vẻ, thoả mái và tự nguyện và đó sẽ là cơ hội cho các em mở rộngquan hệ: quan hệ với bạn khác lớp, với các thầy cô giáo khác

- Giúp học sinh trau dồi đạo đức, rèn luyện thể lực, bồi dưỡng óc thẩm

mĩ Qua việc tham gia các trò chơi toán học, đố vui để học, thi giải toán vui sẽgiáo dục được các em tính kỉ luật, tính dũng cảm, kiên trì, nhẫn nại, lòng trungthực,

rèn luyện cho các em những kĩ năng, kĩ xảo vận động: mạnh, nhanh, khéo, bền.

Đó là những đức tính cần thiết của con người trong xã hội

(2) Phục vụ cho mục tiêu giáo dục toàn diện

Thông qua hoạt động ngoại khoá về Toán, học sinh vừa củng cố đượcnhững tri thức, kĩ năng toán học trên lớp vừa được nâng cao mở rộng nhữnghiểu biết, khả năng tư duy, sáng tạo và khả năng vận dụng của toán học trongthực tiễn mà trong phạm vi giờ học nội khoá không cho phép

Chẳng hạn, trong giờ học về "phân số" giáo viên không có đủ thời gian

để nói với học sinh về sự ra đời của "phân số" cũng như của "số tự nhiên" hay

kể những câu chuyện lớ thú về các nhà Toán học nổi tiếng được

Qua buổi ngoại khoá, giáo viên có thể bồi dưỡng thêm cho học sinhphương pháp giải toán, học Toán cũng như phương pháp học tập các môn họckhác

(3) Phát triển ở học sinh lòng ham mê, yêu thích kiên thức Toán học Tạohứng thú học toán cho học sinh là một trong những biện pháp nâng cao chấtlượng dạy học môn Toán Với những hình thức hoạt động phong phú và đadạng, hoạt động ngoại khoá Toán học dễ dàng kích thích bồi dưỡng nhu cầu vàhứng thú học toán, yêu thích môn toán của học sinh Bên cạnh đó, hoạt độngngoại khoá giúp các em cảm thấy thoả mái, dễ chịu và phục hồi sức lực saunhững giê học căng thẳng

(4) Góp phần phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu về toán đểđào tạo cho đất nước những mầm non nhân tài Đây là một nhiệm vụ giáo dục

mà nhà trường phải coi trọng

Như vậy hoạt động ngoại khoá Toán học có mục đích và ý nghĩa rất lớn

Đó là một hình thức để nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập môn Toán, làmột biện pháp để thực hiện việc kết hợp giáo dục nhà trường với giáo dục củagia đình và xã hội, để gắn liền lí luận với thực tiễn

Với nhiệm vụ củng cố, bổ sung những kiến thức, kĩ năng Toán học chochính khoá, hoạt động ngoại khoá Toán học không được quy định trong chươngtrình chính khoá

1.3.3 Nội dung, hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học cho học sinh ở trường THCS

1.3.3.1 Nội dung của hoạt động ngoại khoá Toán học ở trường THCS

Nội dung hoạt động ngoại khoá toán học là những tri thức khoa học, kiếnthức, kĩ năng và hệ thống thái độ có liên quan đến nội dung môn toán, Gắn vớikiến thức môn học trong chương trình dạy học THCS theo hướng đáp ứng mức

độ nhận thức theo chuẩn và nâng cao từng lĩnh vực kiến thức và kĩ năng toánhọc, trình độ năng lực học tập của học sinh

Phạm vi kiến thức, đề tài của hoạt động ngoại khoá toán học có thể rấtrộng rãi

Nội dung kiến thức ngoại khoá toán học không thể là những vấn đề xa lạđối với học sinh Ngoại khoá tách rời khỏi nội khoá chẳng những không có lợi

gì mà còn làm phương hại đến học tập của học sinh Giáo viên cần cho học sinhhiểu được kiến thức cơ bản của từng vấn đề có liên quan đến ngoại khoá để khi

tổ chức ngoại khoá học sinh có thể đào sâu và mở rộng tầm hiểu biết của mình

Tuỳ theo nội dung từng kiến thức toán học của từng khối lớp mà người tổchức có những hoạt động ngoại khoá cho phù hợp Có khi là kết thúc mộtchương, một học kì, giáo viên có một hoạt động ngoại khoá ở tổ bộ môn Cũng

có khi giáo viên đưa các em đến với các hoạt động trải nghiệm thực tế (thamquan, nghe nói chuyện, đo lạc thực địa ) trước khi học các giờ theo thời khoábiểu, theo phân phối chương trình Tất cả những hoạt động này đều phải có liênquan đến nội dung kiến thức môn toán được biên soạn trong sách giáo khoa.Những nội dung hoạt động ngoại khóa này được tiến hành cộng khai để HS

có cơ hội tự đánh giá mình, đánh giá bạn

1.3.3.2 Hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học cho học sinh ở trường

đích nào đó Hoạt động câu lạc bộ toán ở trường học là một loại hình hoạt độngngoài giờ lên lớp, là môi trường tốt nhất để các cá nhân yêu thích toán có dịphọc tập, sinh hoạt, rèn luyện, vui chơi, giải trí,… với các kiến thức Toán, trêntinh thần tự nguyện, nhằm phát huy năng lực bản thân, trang bị cho các emnhững kĩ năng cần thiết để vận dụng vào thực tiễn đời sống xã hội [8].

Tổ chức sân chơi trí tuệ nhằm mục đích tạo sân chơi lành mạnh, bổ ích đểcác em học sinh thể hiện tài năng, trí tuệ, sự sáng tạo; rèn luyện cho học sinh kỹnăng sinh hoạt tập thể, tinh thần tự học, tự bồi dưỡng kiến thức cho bản thân, kỹnăng tư duy logic, phát triển năng lực của học sinh Bên cạnh đó tạo điều kiện

để các em được giao lưu, học hỏi và chia sẻ những kinh nghiệm trong học tậpcũng như trong cuộc sống không chỉ là sự giao lưu học hỏi giữa các học sinhtrên nhiều lĩnh vực Toán học, Văn học, Lịch sử - Địa lí, Âm nhạc, Tin học,Ngoại ngữ, Đội TNTP Hồ Chí Minh, Hiểu biết… mà còn là sân chơi bổ ích,thiết thực giúp các em vui chơi một cách lành mạnh Với buổi giao lưu này,một lần nữa các em nhớ được lại kiến thức, đồng thời rèn kĩ năng nhanh nhạy

và phản ứng linh hoạt kịp thời

Thực hành trải nghiệm Toán học: Thông qua các trải nghiệm Toán học,học sinh sẽ thấy Toán là một môn học thú vị, tự nhiên như hơi thở của cuộcsống Trẻ được bồi lấp các kiến thức và sự thiếu hụt của một số kĩ năng như: Kỹnăng tính toán nhanh khá cần thiết trong đời sống, kỹ năng xử lý tình huốngmột cách thông minh thay vì việc chăm chú học thuộc dạng bài, khả năng liêntưởng và hình dung về hình học không gian, kỹ năng hệ thống hóa kiến thức, kỹnăng ước lượng con số và tình huống thực tế, kỹ năng quan sát, so sánh, kỹnăng phân tích, lập luận… Giỏi Toán là tiền đề để học giỏi các môn tự nhiênkhác như: Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học… Khi các em “làm chủ” đượcnhững yếu tố xung quanh thì chắc chắn trẻ sẽ tự tin hơn, nhanh nhẹn hơn và cóđiều kiện để nảy sinh sự sáng tạo

Tham quan các công trình ứng dụng Toán học: là một hình thức tổ chứcdạy học trong thực tế, quan sát trực tiếp của học sinh dưới sự hướng dẫn củagiáo

viên và cơ sở tham quan nhằm nghiên cứu sự vật, hiện tượng, qui trình… cầntìm hiểu trong nội dung dạy học Hình thức tham quan ngoại khóa có thể được

tổ chức trước, trong và sau khi học một kiến thức nào đó Nếu tiến hành thamgia trước khi học một kiến thức mới, ta gọi là tham quan chuẩn bị Mục đíchcủa tham quan chuẩn bị là giúp cho học sinh tích lũy được những hiểu biết cầnthiết để lĩnh hội tri thức mới dễ dàng và hứng thú Mở rộng, nâng cao hiểu biết,bồi dưỡng phương pháp nhận thức như quan sát, phân tích, tổng hợp những tưliệu cụ thể đã thu thập được trong quá trình tham quan

- Hội thi, các trò chơi toán học là hình thức ngoại khóa khá phổ biến, lôicuốn được đông đảo học sinh tham gia, tạo ra được khí thế trong hoạt động họctập và nghiên cứu Hội thi là dịp để mỗi cá nhân hoặc tập thể thể hiện khả năngcủa mình, khẳng định thành tích, kết quả của quá trình tu dưỡng, rèn luyện,phấn đấu trong học tập Qui mô, đối tượng tham gia, cách thức tổ chức hội thiphụ thuộc vào mục đích, yêu cầu, ý nghĩa, tính chất và nội dung của hội thi

Tổ chức diễn đàn Toán học: Diễn đàn là một hình thức tổ chức hoạt độngđược sử dụng để thúc đẩy sự tham gia của học sinh thông qua việc các em trựctiếp, chủ động bày tỏ ý kiến của mình với đông đảo bạn bè, nhà trường, thầy côgiáo, cha mẹ và những người lớn khác có liên quan Diễn đàn là một trongnhững hình thức tổ chức mang lại hiệu quả giáo dục thiết thực

Thông qua diễn đàn, học sinh có cơ hội bày tỏ suy nghĩ, ý kiến, quanniệm hay những câu hỏi, đề xuất của mình về một vấn đề nào đó có liên quanđến nhu cầu, hứng thú, nguyện vọng của các em Đây cũng là dịp để các embiết lắng nghe ý kiến, học tập lẫn nhau Vì vậy, diễn đàn như một sân chơi tạođiều kiện để học sinh được biểu đạt ý kiến của mình một cách trực tiếp vớiđông đảo bạn bè và những người khác Diễn đàn thường được tổ chức rất linhhoạt, phong phú và đa dạng với những hình thức hoạt động cụ thể, phù hợp vớitừng lứa tuổi học sinh Không lấy phần này có liên quan gi đến Toán học hoặc

NK Toán học

Qua các diễn đàn, thầy cô giáo, cha mẹ học sinh và những người lớn cóliên quan nắm bắt được những băn khoăn, lo lắng và mong đợi của các em về

bạn bè, thầy cô, nhà trường và gia đình, tăng cường cơ hội giao lưu giữangười lớn và trẻ em, giữa trẻ em với trẻ em và thúc đẩy quyền trẻ em trongtrường học; Giúp học sinh thực hành quyền được bày tỏ ý kiến, quyền đượclắng nghe và quyền được tham gia, Đồng thời, giúp các nhà quản lý giáo dục

và hoạch định chính sách nắm bắt, nhận biết được những vấn đề mà học sinhquan tâm từ đó có những biện pháp giáo dục và xây dựng chính sách phù hợphơn với các em

1.4 Hiệu trưởng nhà trường và việc tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học cho học sinh ở trường PTDTBT THCS

1.4.1 Vai trò của hiệu trưởng trong tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học cho học sinh ở trường PTDTBT THCS

Người hiệu trưởng có vai trò rất quan trọng trong công tác quản lý hoạtđộng ngoại khóa nói chung và quản lý hoạt động ngoại khóa Toán học nói riêngnếu nhận thức đúng, đầy đủ về công tác giáo dục sẽ có sự quản lí sâu sát vàquan tâm đầy đủ tới sự chuẩn bị đẩy đủ các yếu tố trong công tác tổ chức hoạtđộng ngoại khóa Toán học như chương trình, giáo án, cơ sở vật chất, hình thức

tổ chức, quá trình tổ chức của giáo viên, quá trình tham gia của học sinh haycông tác bồi dưỡng giáo viên dạy toán, công tác nghiên cứu khoa học, công táckiểm tra đánh giá sẽ đạt kết quả tốt Ngược lại, nếu nhận thức chưa đầy đủ hoặc

có ý thức coi nhẹ về công tác tổ chức hoạt động ngoại khóa sẽ làm giảm hiệuquả quản lý trong công tác này Năng lực quản lý là khả năng sử dụng đúng vàkịp thời các công cụ quản lý và phương pháp quản lý của người hiệu trưởng tácđộng lên đối tượng quản lý nhằm giải quyết một công việc hoặc một sự việcquản lý có hiệu quả Người hiệu trưởng có năng lực quản lí tốt sẽ có thể sửdụng các biện pháp quản lý hữu hiệu để nâng cao hiệu quả quản lý nói chung vàhiệu quả công tác hoạt động ngoại khóa toán học nói riêng

Tổ trưởng chuyên môn luôn là người đi đầu trong việc áp dụng phươngpháp dạy học mới vào việc xây dựng kế hoạch hoạt động ngoại khóa toán học

thuộc tổ mình phụ trách, đồng thời phải gần gũi để động viên, nhắc nhở, giúp

đỡ, trao đổi với giáo viên trong tổ để họ hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình

Tổ trưởng phải thường xuyên tổ chức các chuyên đề cụ thể về việc tổchức các hoạt động ngoại khóa toán học sao cho hiệu quả, để giáo viên thảoluận tìm ra con đường truyền thụ kiến thức mới tốt nhất và chỉ cho học sinh cócách tái hiện kiến thức cũ nhanh nhất và chính xác nhất trong tổ chức hoạt độngngoại khóa bộ môn

Tổ trưởng bộ môn nên giao nhiệm vụ cho các thành viên về việc viếtsáng kiến kinh nghiệm theo từng chủ đề về tổ chức hoạt động ngoại khóa bộmôn, có áp dụng phương pháp mới đồng thời có sự góp ý rút kinh nghiệm họchỏi lẫn nhau

1.4.2 Nội dung tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học ở trường PTDTBT THCS

1.4.2.1 Lập kế hoạch tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học cho học sinh ở trường PTDTBT THCS

Xây dựng kế hoạch: Nhà trường cần có kế hoạch năm học và kế hoạch tổchức các hoạt động giáo dục, hoạt đông ngoại khoá Toán học Quá trình xâydựng kế hoạch các hoạt động giáo dục, hoạt động ngoại khoá Toán học phải có

sự tham gia của tổ chuyên môn của giáo viên và các lực lượng xã hội (cha mẹhọc sinh, các tổ chức đoàn thể, các cá nhân… Kế hoạch được xây dựng theo haichiều: từ các lớp lên các khối, từ các khối lên trường và theo chiều ngược lại

Tổ trưởng chuyên môn dựa vào kế hoạch năm học và kế hoạch tổ chứccác hoạt động giáo dục, hoạt đông ngoại khoá toán học của hiệu trưởng tiếnhành lập kế hoạch tổ chức hoạt động ngoại khóa toán học cho tổ mình và đặt ramột dự thảo chương trình hoạt động ngoại khóa, tập hợp tất cả những vấn đề cóliên quan, biên soạn thành một chương trình cụ thể, sau đó tổ trưởng chuyênmôn trình ban giám hiệu phê duyệt Sau khi đã được sự đồng ý của ban giámhiệu, tổ trưởng chuyên môn giao từng phần cho từng thành viên trong nhómgiải thích

chuẩn bị các đồ dùng trực quan, thiết bị thí nghiệm để tổ chức ngoại khoá toánhọc.

Ngay từ đầu năm học, đầu học kỳ, những người lãnh đạo nhà trường cầnphải thông qua chương trình kế hoạch ngoại khoá bộ môn do các giáo viên phụtrách xây dựng lên Kế hoạch này nhất định không phải là một công tác tách rờikhỏi những chủ trương yêu cầu giáo dục chung của nhà trường Ngược lại kếhoạch hoạt động ngoại khoá toán học cần phải phản ánh được những trọng tâmgiáo dục, truyền đạt tri thức (củng cố, mở rộng, nâng cao) và giáo dục tư tưởngđạo đức của nhà trường với học sinh, phản ánh được toàn bộ những nhiệm vụlớn của năm học Hoạt động ngoại khoá toán học không thể chỉ là một côngviệc riêng lẻ của người phụ trách mà là một bộ phận hữu cơ trong toàn bộ côngtác hoạt động ngoại khóa của nhà trường và phải được thông qua hội đồng giáodục nhà trường để mọi người cho ý kiến đánh giá tính thiết thực, hiệu quả củanhững đề tài sẽ được tiến hành trong học kỳ, trong năm Giáo viên chủ nhiệmcũng cần nắm được kế hoạch ngoại khoá để phối hợp với giáo viên giảng dạymôn toán đôn đốc học sinh lớp mình thực hiện tốt Nếu giáo viên chủ nhiệmkhông có kế hoạch để phối hợp một cách cân đối mọi hoạt động ngoại khoá docác giáo viên bộ môn đề ra thì học sinh sẽ phải đảm đương những khối lượngcông tác quá nặng nề, không khỏi không ảnh hưởng đến việc học tập chínhkhoá Riêng các giáo viên bộ môn toán cần phải lên kế hoạch cẩn thận, đặt vấn

đề phối hợp chặt chẽ trong kế hoạch từ đầu năm để tránh tình trạng chồng chéo

và láng phí sức lực học sinh

Người lãnh đạo nhà trường không những phải quan tâm đến kế hoạchhoạt động ngoại khoá bộ môn, đánh giá tính khả thi và hiệu quả của nó mà còngiúp đỡ, tạo điều kiện cần thiết để kế hoạch hoạt động ngoại khoá toán họcthực thi có kết quả tốt Người lãnh đạo nhà trường cần góp ý kiến cụ thể vềđường lối, về phương hướng và nội dung của kế hoạch, có ý kiến xét duyệt cụthể trong từng buổi ngoại khoá bộ môn Trong kế hoạch hàng tháng, hàngtuần, những người

lãnh đạo nhà trường cần kiên quyết dành thời gian cho hoạt động ngoại khoáchung và của các tổ.

Nói chung kế hoạch hoạt động ngoại khoá toán học dù dưới bất kỳ hìnhthức nào đều phải là một bộ phận khăng khít với toàn bộ hoạt động của nhàtrường Nó phải được xây dựng công phu, dài hạn và cụ thể, không thể chắp vá,vụn lẻ, tùy tiện Nội dung và hình thức của hoạt động ngoại khoá càng phongphú bao nhiêu thì tính kế hoạch lại càng phải được đề cao bấy nhiêu Khi đãnghiên cứu chương trình nội khoá, khả năng và yêu cầu của nhà trường, củagiáo viên và học sinh để định rõ nội dung và hình thức hoạt động, chúng ta cầnphải có kế hoạch phân phối hoạt động ngoại khoá toán học cho cả năm, chotừng học kỳ, từng tháng Có định được kế hoạch cụ thể như thế thì hoạt độngcủa nhà trường mới được chủ động và phong phú

1.4.2.2 Tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động ngoại khóa Toán học cho học sinh ở trường PTDTBT THCS

Hiệu trưởng thành lập Ban chỉ đạo tổ chức hoạt động ngoại khóa do Hiệutrưởng làm trưởng ban, và đại diện của các tổ chức đoàn thể và đại diện giáoviên ở các khối lớp Ban hành quyết định về tăng cường tổ chức hoạt độngngoại khóa cho học sinh, quy định về cách thức, tổ chức, nội dung hoạt động Giao nhiệm vụ cho giáo viên và các tổ chức đoàn thể trong tổ chức hoạt độngngoại khóa cho học sinh

Nhiệm vụ tổ chức thực hiện các hoạt động ngoại khóa trong trườngPTDTBT THCS là trách nhiệm của mỗi cán bộ giáo viên, nhân viên trong nhàtrường, trong đó đặc biệt là đội ngũ giáo viên dạy Toán và giáo viên Tổng phụtrách và giáo viên chủ nhiệm lớp chịu trách nhiệm chính

Đội ngũ cán bộ Đoàn - Đội và giáo viên Tổng phụ trách của nhà là ngườitrực tiếp xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện các chuyên về văn hoá nghệthuật, vui chơi giải trí cho học sinh thông qua các chuyên đề Đội

Với vai trò này, cán bộ Đoàn - Đội có vai trò rất quan trọng trong việc chỉđạo HĐNK Vì vậy, việc quản lý được thể hiện ở những nội dung: Quản lý việcxây dựng kế hoạch, việc triển khai kế hoạch, việc tổ chức thực hiện, việc phốihợp các lực lượng giáo dục, việc bồi dưỡng GV, việc kiểm tra đánh giá.

Huy động các nguồn tài chính để tổ chức hoạt động ngoại khóa cho họcsinh bằng nhiều nguồn tài chính khác nhau:

- Nguồn tài chính từ ngân sách nhà nước

- Nguồn tài chính từ cha mẹ học sinh đóng góp

Phát động giáo viên, học sinh, các đoàn viên thanh niên lớn tuổi, học sinh

cũ của trường, các bậc phụ huynh và tổ chức xã hội, các cá nhân, doanh nghiệpquan tâm hoặc sưu tầm, sản xuất đóng góp các dụng cụ, phương tiện để tặngcho nhà trường hoặc đóng góp kinh phí cho các buổi tổ chức hoạt động ngoạikhóa, lập sổ vàng ghi danh sách các cá nhân và tập thể đó để Ban chỉ đạo cáccấp tổng hợp,chọn lọc và công bố trên trang web của nhà trường hoặc cácphương tiện truyền thông khác Tổ chức cho học sinh tự làm hoặc sưu tầm cácdung cụ cho trò chơi toán học

- Tạo điều kiện về vật chất và tinh thần cho học sinh phát huy tính sángtạo thông qua việc tham gia sinh hoạt câu lạc bộ (câu lạc bộ toán học, câu lạc bộkhoa học - kĩ thuật, câu lạc bộ văn hóa văn nghệ, câu lạc bộ thể thao, có liênquan đến toán học); các hoạt động có tính chất khảo sát, tìm hiểu (sưu tầm cácbài toán cổ, trò chơi toán học dân gian, tìm hiểu về di tích lịch sử, văn hóa ở địaphương…)

1.4.2.3 Chỉ đạo tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học cho học sinh ở trường PTDTBT THCS

- Chỉ đạo giáo viên xây dựng chương trình, kế hoạch hoạt động ngoạikhóa: Hiệu trưởng chỉ đạo giáo viên xây dựng kế hoạch, chương trình hoạtđộng ngoại khóa dựa trên kế hoạch hoạt động và định hướng hoạt động ngoạikhóa của trường GV chủ nhiệm kết hợp với giáo viên bộ môn Toán là ngườithiết kế

tổ chức thực hiện các hoạt động thường xuyên tại lớp mình và là người chỉ đạo,

tổ chức cho HS tham gia các hoạt động theo chủ điểm và dạy các môn học

- Bồi dưỡng nâng cao năng lực giáo viên về hoạt động ngoại khóa: Hiệutrưởng nâng cao năng lực giáo viên về hoạt động ngoại khóa: Kĩ năng thiết kếhoạt động ngoại khóa, kĩ năng huy động nguồn lực tổ chức hoạt động ngoạikhóa; kĩ năng xây dựng kịch bản hoạt động; kĩ năng tổ chức hoạt động và thuhút học sinh tham gia, kĩ năng đa dạng hóa các hình thức hoạt động ngoại khóa,

kĩ năng kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động

- Chỉ đạo giáo viên đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức hoạt độngngoại khóa

Hoạt động ngoại khóa càng đa dạng phong phú bao nhiêu càng có sức thuhút học sinh bấy nhiêu, vì vậy giáo viên cần phải thường xuyên đổi mới phươngpháp, hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa để thu hút học sinh tham gia hoạtđộng để tạo cơ hội cho học sinh trải nghiệm thực tế

- Chỉ đạo thực hiện có hiệu quả nội dung, chương trình hoạt động ngoạikhóa Căn cứ vào mục tiêu, nhiệm vụ của từng môn học và nhiệm vụ của học kỳ,của năm học

Hiệu trưởng chỉ đạo giáo viên xây dựng chương trình kế hoạch hoạt độngngoại khóa Toán học và thực hiện kế hoạch hoạt động ngoại khóa

Hoạt động ngoại khóa Toán học phải xác định rõ về mục tiêu, nội dung,

đa dạng về hình thức, phương pháp thực hiện, giáo viên phải có nghệ thuật thuhút học sinh tham gia Hoạt động ngoại khóa phải tạo được sân chơi cho họcsinh và có tác dụng tạo môi trường cho học sinh trải nghiệm cuộc sống thực tếhoặc môi trường sống mang tính giả định Thông qua hoạt động ngoại khóagiáo viên củng cố, mở rộng tri thức đã học cho học sinh, rèn kĩ năng thực hành,khả năng thích ứng, khả năng sáng tạo trong cuộc sống cho học sinh Hoạtđộng ngoại khóa của học sinh phải có tác dụng giáo dục học sinh thực hiện tốtquyền va nghĩa vụ của mình trong gia đình, nhà trường, xã hội

- Chỉ đạo tăng cường cơ sở vật chất tài chính phục vụ cho hoạt động ngoại

Hiệu trưởng cần tăng cường các điều kiện cơ sở vật chất để hoạt độngngoại khóa được tiến hành thuận lợi có hiệu quả

Hiệu trưởng có thể tăng cường nguồn cơ sở vật chất bằng ngân sách củanhà nước và có thể tăng cường cơ sở vật chất bằng nguồn tài chính từ cha mẹhọc sinh đóng góp hoặc do các nhà hảo tâm tài trợ

Chỉ đạo giáo viên nhận xét đánh giá kết quả hoạt động ngoại khóa đánhgiá kết quả hoạt động ngoại khóa có tác dụng tạo động lực cho hoạt động ngoạikhóa phát triển và hiệu quả

Hiệu trưởng chỉ đạo giáo viên nhận xét, đánh giá kết quả hoạt động ngoạikhóa nhằm kích thích tính tích cực tham gia của học sinh và tạo động lực chohọc sinh hoạt động hiệu quả

Đánh giá bằng hình thức nhận xét kết quả tham gia hoạt động của họcsinh, những năng lực đã bộc lộ và những điểm hạn chế cần khắc phục Đánh giátập thể, nhóm và đánh giá mỗi cá nhân học sinh

Chỉ đạo phối hợp các lực lượng thực hiện HĐNK: HĐNK diễn ra trongnhà trường và ngoài nhà trường, các lực lượng giáo dục có ảnh hưởng tới hoạtđộng đó là: các đoàn thể, tổ chức xã hội trong nhà trường và ngoài nhà trường,phụ huynh, GV, CBQL và HS

1.4.2.4 Kiểm tra đánh giá kết quả giáo viên tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học cho học sinh ở trường PTDTBT THCS

- Đối với các cấp quản lý, việc đánh giá HS qua HĐNK là biện pháp đểđánh giá kết quả giáo dục toàn diện Quản lý việc kiểm tra đánh giá HĐNK làquản lý nội dung, các mức đánh giá, hình thức đánh giá, quy trình đánh giá củahoạt động này

Hiệu trưởng căn cứ vào kế hoạch, chương trình hoạt động ngoại khóa đểkiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện của giáo viên bao gồm từ việc lên kế hoạchhoạt động, thiết kế giáo án hay kịch bản hoạt động, phối hợp các lực lượng để tổ

chức hoạt động và tổ chức hoạt động, kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động củahọc sinh Việc đánh giá phải thường xuyên và có tác dụng tạo động lực chogiáo viên không ngừng hoàn thiện năng lực tổ chức hoạt động.

- Đối với GV, kết quả đánh giá phản ánh sự trưởng thành của HS và giúp

GV tự đánh giá khả năng tổ chức hoạt động của mình

1.5 Các yếu tố ảnh hướng đến tổ chức HĐNK Toán học ở trường PTDTBT THCS

1.5.1 Những yếu tố chủ quan

Năng lực của CBQL: Điều 16 Luật Giáo dục khẳng định vai trò củaCBQL: “Cán bộ quản lý giáo dục giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức,quản lý, điều hành các hoạt động giáo dục Cán bộ quản lý giáo dục phải khôngngừng học tập, rèn luyện, nâng cao phẩm chất đạo đức, trình độ chuyên môn,năng lực quản lý và trách nhiệm cá nhân” [7]

CBQL có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm chất lượng quản lý

và nghệ thuật quản lý chỉ khác nhau về phương pháp nhưng đối tượng củachúng chỉ là

một

Tổ trưởng chuyên môn luôn gương mẫu trong việc áp dụng phương phápdạy học mới vào việc xây dựng kế hoạch ngoại khóa Toán học do mình phụtrách, đồng thời phải gần gũi để động viên, nhắc nhở, giúp đỡ, trao đổi với giáoviên giảng dạy môn toán để họ hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình Tổ trưởngchuyên môn tiến hành tổ chức các chuyên đề về tổ chức các hoạt động ngoại

khóa môn toán sao cho hiệu quả, để giáo viên thảo luận tìm ra con đườngtruyền

thụ kiến thức mới tốt nhất và chỉ cho học sinh có cách tái hiện kiến thức cũ nhanh nhất và chính xác nhất trong tổ chức hoạt động ngoại khóa bộ môn toán.

Năng lực của đội ngũ giáo viên dạy môn Toán ở trường THCS:

Trong quản lý và tổ chức hoạt động ngoại khóa Toán học thì yếu tố trình

độ năng lực của người thầy dạy toán có ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả hoạtđộng Người thầy ngoài việc cần có phẩm chất đạo đức, tác phong gương mẫu,chuẩn mực thì cần phải có năng lực, trình độ chuyên môn tốt, đáp ứng cho việc

tổ chức tốt các hoạt động ngoại khóa môn toán Trình độ, năng lực của ngườithầy thể hiện ở trình độ học vấn, năng lực thực hành, năng lực sư phạm và nănglực điều hành tổ chức các hoạt động ngoại khóa hay khả năng linh hoạt ứng xửđối với các tình huống xảy ra trong quá trình tổ chức các hoạt động ngoại khóatoán học

1.5.2 Những yếu tố khách quan

Nhìn chung, mạng lưới các trường PTDTBT THCS đáp ứng nhu cầu họctập và tạo điều kiện thực hiện công tác tổ chức HĐNK Toán học Tuy nhiên,còn tồn tại nhiều điểm trường, phân trường (chi trường), lớp nhô mà khoảngcách giữa các điểm trường, phân trường xa và đi lại khó khăn Nhiều trườngPTDTBT THCS, HS phải đi học rất xa, ảnh hưởng đến việc học của HS, từ đó

mà HĐDH và quản lý HĐNK môn Toán ít nhiều bị ảnh hưởng

Hầu hết các trường đã có CSVC riêng, từng bước xây dựng CSVC kiên cốcho các vùng khó khăn Tuy nhiên, còn không ít trường, lớp là phòng học tạm,CSVC chưa đảm bảo cho việc tổ chức các HĐNK Toán học Thiếu phòng thínghiệm, phòng bộ môn, thư viện Thiết bị dạy học các trường đều được trang

bị, nhưng chất lượng chưa cao, hiệu quả sử dụng thấp - Điều kiện về đội ngũ

GV Toán ( số lượng, chất lượng ) Đội ngũ GV Toán là lực lượng quyết địnhđến chất lượng giảng dạy môn Toán của nhà trường, nên cần phải đảm bảo GV

đủ về số lượng và đồng đều về chất lượng