TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI VÀ CON ĐƯỜNG QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM

Cách tiếp cận của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội  Từ phương diện kinh tế: Hồ Chí Minh tiếp thu học thuyết về hình thái kinh tế - xã hội của chủ nghĩa Mác - Lênin “Từ cộng sản nguyên th

Chương III:

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

VÀ CON ĐƯỜNG QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

Ở VIỆT NAM

I Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội

1. Cách tiếp cận của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội

2. Đặc trưng, bản chất của chủ nghĩa xã hội

3. Mục tiêu, động lực của chủ nghĩa xã hội

1 Cách tiếp cận của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội

 Từ phương diện kinh tế: Hồ Chí Minh tiếp thu học thuyết về hình thái kinh tế - xã hội của chủ nghĩa Mác - Lênin

“Từ cộng sản nguyên thủy đến chiến hữu nô lệ, đến chế độ phong kiến, đến chế độ tư bản chủ nghia, đến chủ nghĩa xã hội cộng sản… nói chung thì loài người phát triển theo quy luật nhất định như vậy Nhưng tùy hoàn cảnh mà các dân tộc phát triển theo con đường khác nhau…có nước không phải trải qua chế độ dân chủ mới đã đi thẳng lên chủ nghĩa xã hội”

1 Cách tiếp cận của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội

 Từ phương diện một người yêu nước

 Từ phương diện đạo đức, hướng tới giá trị nhân đạo, nhân văn

 Từ phương diện truyền thống lịch sử, văn hóa và con người Việt Nam

Hồ Chí Minh khẳng định “Chủ nghĩa cộng sản thâm nhập dễ dàng vào châu

Á, dễ dàng hơn là ở châu Âu”

2 Đặc trưng, bản chất của chủ nghĩa xã hội

a. Đặc trưng

Về chính trị

Chế độ chính trị dân chủ do nhân dân lao động làm chủ

Nhà nước của dân, do dân, vì dân đảm bảo mọi quyền lợi thuộc về nhân

dân

a Đặc trưng của chủ nghĩa xã hội

 Về văn hóa:

Nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, lấy văn hóa dân tộc làm

gốc đồng thời tiếp thu văn hóa nhân loại

Con người có đời sống vui tươi, lành mạnh, tự do tư tưởng và tự do sáng

tạo, tự do hưởng thụ các giá trị văn hóa do mình sáng tạo ra

- Về xã hội: xã hội công bằng, hợp lý

a Đặc trưng của chủ nghĩa xã hội

 Về kinh tế:

Kinh tế phát triển cao với lực lượng sản xuất hiện đại dựa trên quan hệ

sản xuất công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu

Sản xuất có kế hoạch và sử dụng có hiệu quả các đòn bẩy kinh tế

Không ngừng đáp ứng và nâng cao đời sống vật chất của nhân dân

b Bản chất

Đây là xã hội mới hoàn toàn tốt đẹp, giải phóng triệt để con người

3 Mục tiêu, động lực của chủ nghĩa xã hội

a. Mục tiêu

Mục tiêu cao nhất

Mục tiêu chung

Mục tiêu cụ thể

3 Mục tiêu, động lực của chủ nghĩa xã hội

Động lực quan trọng nhất của chủ nghĩa xã hội?

Con người

Phát huy động lực con người trên cả hai bình diện cộng đồng và cá nhân

 Phát huy sức mạnh đoàn kết của cả cộng đồng dân tộc – động lực chủ

yếu để phát triển đất nước

Gốc có vững cây m ới bền Xây lầu thắng lợi trên nền nhân dâ

n

 Phát huy sức mạnh của con người với tư cách cá nhân người lao động

Tác động vào nhu cầu

và lợi ích của con

người

Tác động vào nhu cầu

và lợi ích của con

người

Tác động vào các động lực chính trị - tinh thần

Tác động vào các động lực chính trị - tinh thần

Tác động vào các động lực chính trị - tinh thần

Phát huy quyền làm chủ và ý thức làm chủ của người dân

Thực hiện công bằng xã hội

Sử dụng vai trò điều chỉnh của các yếu tố tinh thần khác: chính trị, văn hóa, đạo đức,

pháp luật

Sử dụng vai trò điều chỉnh của các yếu tố tinh thần khác: chính trị, văn hóa, đạo đức,

pháp luật

Khắc phục các trở lực kìm hãm sự phát triển của chủ nghĩa xã hội

 Chủ nghĩa thực dân, đế quốc và phong kiến

 Phong tục tập quán lạc hậu

 Chủ nghĩa cá nhân

II Tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

1. Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin

2. Quan điểm của Hồ Chí Minh

2.1 Đặc điểm của Việt Nam

2.2 Mâu thuẫn cơ bản

1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin

 Quan điểm của Mác – Ăngghen:

 Các ông chỉ ra hình thức quá độ trực tiếp từ những nước tư bản chủ

nghĩa phát triển đi lên chủ nghĩa xã hội, trải qua hai giai đoạn: giai đoạn đầu và giai đoạn sau

Thời kỳ quá độ là thời kỳ đầy khó khăn, phức tạp

 Quan điểm của Lênin:

 Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là tất yếu khách quan

Con đường quá độ gián tiếp từ những nước kém phát triển lên chủ nghĩa

xã hội

Đặc điểm kinh tế cơ bản nhất của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là

sự tồn tại nhiều thành phần kinh tế

Điều kiện đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua giai đoạn phát triển tư bản chủ

nghĩa

Như vậy, có hai loại hình quá độ lên chủ nghĩa xã hội :

Quá độ trực tiếp

Quá độ gián tiếp

2 Quan điểm của Hồ Chí Minh:

2.1 Đặc điểm của Việt Nam: đặc điểm to nhất là “từ một nước nông nghiệp

lạc hậu tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội không phải kinh qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa”.

Đặc điểm này quy định loại hình quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là quá độ gián tiếp

2.2 Mâu thuẫn cơ bản: là mâu thuẫn giữa nhu cầu phát triển cao của đất

nước với thực trạng nghèo nàn, lạc hậu, kém phát triển, lại phải đối phó với

các thế lực cản trở, phá hoại mục tiêu của ta

2.3 Nhiệm vụ của thời kỳ quá độ:

 Xây dựng nền tảng vật chất, kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội, xây dựng các tiền đề về kinh tế, chính trị, văn hóa, tư tưởng cho chủ nghĩa xã hội

 Cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới, kết hợp cải tạo và xây dựng, trong đó lấy xây dựng làm trọng tâm, cốt yếu và lâu dài

=> Thực chất của thời kỳ quá độ là quá trình cải biến nền sản xuất lạc hậu thành nền sản xuất tiên tiến hiện đại

2.4 Tính chất của thời kỳ quá độ: hết sức phức tạp, khó khăn vì:

 Đây là một cuộc cách mạng triệt để và sâu sắc nhất

 Chúng ta chưa có kinh nghiệm nên phải vừa làm vừa học, vừa làm vừa

rút kinh nghiệm

 Luôn bị các thế lực thù địch trong nước và ngoài nước chống phá

Trong bài Diễn văn khai mạc lớp học lý luận khóa I trường Nguyễn Ái Quốc, Người nói:

“Cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa là một cuộc biến đổi khó khăn và sâu sắc nhất” bởi vì “chúng ta phải xây dựng một xã hội hoàn toàn mới xưa nay chưa từng có trong lịch sử dân tộc ta”

a Chính trị: tăng cường sức mạnh của hệ thống chính trị

 Đảng: giữ vững và tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng Đảng phải

không ngừng củng cố mối quan hệ máu thịt với dân, tránh các nguy cơ của đảng cầm quyền

 Nhà nước: xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do

dân, vì dân

 Tăng cường hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội khác

b Kinh tế

 Biện pháp phát triển kinh tế:

Xây dựng kết hoạch kinh tế đúng đắn

Phát triển thành phần kinh tế quốc doanh và kinh tế hợp tác xã

Phát triển khoa học kỹ thuật, tiếp thu thành tựu khoa học kỹ thuật thế giới

Chú trọng phát triển nông nghiệp

Phát động phong trào tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm

b Kinh tế

 Xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần

Chính sách kinh tế mới NEP của Lênin:

1. Kinh tế gia trưởng (tự cung tự cấp)

2. Kinh tế cá thể tiểu chủ

3. Kinh tế tư bản tư nhân

4. Kinh tế tư bản nhà nước

5. Kinh tế xã hội chủ nghĩa (quốc doanh và hợp tác xã)

Quan điểm của Hồ Chí Minh:

Tính tất yếu của nền kinh tế nhiều thành phần

5. Kinh tế tư bản tư nhân

6. Kinh tế tư bản quốc gia

Thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ:

1. Kinh tế quốc doanh

2. Kinh tế hợp tác xã

3. Kinh tế cá thể, tiểu chủ

4. Kinh tế tư bản tư nhân

5. Kinh tế tư bản nhà nước

 Cơ cấu kinh tế:

Cơ cấu ngành: nông – công – thương

Nông nghiệp là mặt trận hàng đầu, khâu đột phá trong sự phát triển kinh

tế ở giai đoạn đầu

Công nghiệp là mụci têu phấn đấu lâu dài, phải vươn lên chiếm tỉ trong lớn trong cơ cấu ngành

Thương nghiệp: là chiếu cầu nối giữa nông nghiệp và công nghiệp

Cơ cấu vùng kinh tế

 Xây dựng nền kinh tế tự chủ đi đôi với đẩy mạnh hợp tác quốc tế

Phải xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ

Đẩy mạnh hợp tác quốc tế

Nguyên tắc trong mở rộng hợp tác quốc tế

- Về quản lý kinh tế

c Văn hóa – xã hội

 Xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa, đây vừa là mục tiêu vừa là

động lực của chủ nghĩa xã hội

 Xây dựng nền văn hóa dân tộc – khoa học – đại chúng

 Xây dựng xã hội công bằng, hợp lý, thực hiện đoàn kết dân tộc