TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

• Hiểu rõ cơ sở thực tiễn, lý luận và những nhân tố chủ quan dẫn tới sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh; • Nắm được quá trình phát triển biện chứng của tư tưởng Hô Chí Minh về cách

BÀI 1

CƠ SỞ, QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT

TRIỂN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Ths Nguyễn Thị Bích Thủy

Đại học Kinh tế quốc dân

• Hiểu rõ cơ sở thực tiễn, lý luận và những nhân tố chủ quan dẫn tới sự hình

thành tư tưởng Hồ Chí Minh;

• Nắm được quá trình phát triển biện chứng của tư tưởng Hô Chí Minh về cách

mạng Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử khác nhau;

• Chứng minh tính khoa học, sáng tạo và hiện thực của tư tưởng Hồ Chí Minh

từ thực tiễn cách mạng Việt Nam;

• Hiểu được những giá trị vô giá của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp

lãnh đạo của Đảng, của dân tộc và sự nghiệp đấu tranh vì lý tưởng độc lập,

dân chủ và tự do trên phạm vi toàn cầu

MỤC TIÊU

1.1 CƠ SỞ KHÁCH QUAN

1.1.2 Những tiền đề tư tưởng – lý luận

1.1.1 Bối cảnh lịch sử hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

1.1.1 BỐI CẢNH LỊCH SỬ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

a Bối cảnh lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XIX

đầu thế kỷ XX:

• Ngày 1-9-1958, mở đầu cuộc kháng chiến

chống chủ nghĩa thực dân khi ham đội Pháp

-Tây Ban Nha nổ súng tiến công đánh chiếm

bán đảo Sơn Trà ( Đà Nẵng)

• Ngày 25 - 8– 19883 Triều đình Nhà Nguyễn

ký “ Hiệp ước Harmand” Hiệp ước có

tất cả 27 điều khoản với nội dung chính là

xác lập quyền lâu dài của Pháp trên toàn bộ

Việt Nam với hai hình thức Thuộc địa và

Bảo hộ): Bắc kỳ là thuộc địa của Pháp và

chấp nhận nền bảo hộ của Pháp ở Trung kỳ

• Hiệp ước Patenotre ( ngày 6 tháng 6 năm

Hòa ước Quý Mùi trong Việt Nam sử lược tựu chung có

mấy điểm chính:

Điều 1: Triều đình Huế công nhận sự bảo hộ của Pháp Mặt ngoại giao kể cả việc giao thiệp với nước Tàu cũng phải có

sự ưng thuận của Pháp

Điều 5: Khâm sứ Pháp ở Huế có quyền ra vào tự do yết kiến vua.

Điều 6: Pháp có quyền đặt công sứ ở các tỉnh để kiểm soát quan Việt nhưng đại để việc nội trị không bị ảnh hưởng

Lễ ký kết Hiệp ước Quý Mùi tại Thuận An - Huế

Hồ Chí Minh

ra đi tìm đường cứu nước

Các phong trào yêu nước

Toàn thể dân tộc Việt Nam

Thực dân Pháp xâm lược

Nông dân Việt Nam

Địa chủ phong kiến

Khủng hoảng đường lối cứu nước

Xã hội thuộc địa nửa phong kiến1.1.1 BỐI CẢNH LỊCH SỬ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH (tiếp theo)

b Diện mạo xã hội VN cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX:

Yếu tố thời đại

Vấn đề dân tộc trở thành vấn

đề quốc tế lớn

CM tháng 10 Nga thắng lợi

Thời đại quá

độ lên CNXH

Cách mạng giải phóng dân tộc

Cách mạng

vô sản thế giới

Chủ nghĩa

đế quốc

1.1.1 BỐI CẢNH LỊCH SỬ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH (tiếp theo)

c Bối cảnh thời đại:

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 1

Từ cuộc đấu tranh sôi nổi của công nhân các nước tư bản chủ nghĩa vào thế kỷ XIX,

đầu thế kỷ XX đã dẫn tới một cao trào mới của cách mạng thế giới “ thức tỉnh các dân tộc châu Á” đó là cuộc cách mạng nào?

a Cách mạng Mỹ với Tuyên ngôn độc lập

b Cách mạng Pháp với Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền

c Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917

d Cách mạng Tân Hợi với Chủ nghĩa Tam dân

1.1.2 NHỮNG TIỀN ĐỀ TƯ TƯỞNG – LÝ LUẬN

a Những giá trị văn hóa truyền thống dân tộc:

Chủ nghĩa yêu nước: giá trị tinh thần cao nhất trong bảng giá trị tinh thần Người Việt Nam  Được hình thành trong quá trình hơn 4000 năm dựng nước và giữ nước

NAM QUỐC SƠN HÀ NAM ĐẾ CƯ TIỆT NHIÊN ĐỊNH PHẬN TẠI THIÊN THƯ NHƯ HÀ NGHỊCH LỖ LAI XÂM PHẠM NHỮ ĐẲNG HÀNH KHAN THỦ BẠI HƯ

Và

Đánh giặc lên ba hiềm còn muộn Cưỡi chín tầng mây giận chưa cao

•  Hồ Chí Minh: “Lúc đầu chính chủ nghĩa yêu nước, chứ không phải chủ nghĩa cộng sản

đã đưa tôi tin theo Lênin, tin theo Quốc tế thứ ba”

Trong bài viết “Con đường dẫn tôi đến chủ nghĩa Lênin”

“Việt Nam Độc lập thổi kèn loa Kêu gọi dân ta trẻ lẫn già Đoàn kết vững bền như khối sắt

Để cùng nhau cứu nước Nam ta.

(Báo Việt Nam độc lập 1-8-1941)

• Truyền thống nhân nghĩa thủy chung, sống có trước, có sau.

• Cần cù, thông minh sáng tạo, quý trọng người hiền tài, biết tiếp thu các giá trị văn hóa nhân loại

1.1.2 NHỮNG TIỀN ĐỀ TƯ TƯỞNG – LÝ LUẬN (tiếp theo)

• Truyền thống đoàn kết: Cố kết cộng đồng dân tộc NHÀ – LÀNG – NƯỚC  trở thành cội nguồn sức mạnh dân tộc Việt nam

1.1.2 NHỮNG TIỀN ĐỀ TƯ TƯỞNG – LÝ LUẬN (tiếp theo)

b Tinh hoa văn hóa nhân loại:

Phương Đông:

• Nho giáo: Hồ Chí Minh đã tiếp thu những mặt tích cực của

Nho giáo về triết lý hành động, nhân nghĩa, ước vọng về

một xã hội bình trị, thế giới đại đồng, về triết lý nhân

sinh, tu thân tề gia; đề cao văn hoá trung hiếu, “dân vi

quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh”

• Phật giáo: Hồ Chí Minh tiếp thu và chịu ảnh hưởng sâu

sắc các tư tưởng vị tha từ bi, bác ái, cứu khổ cứu nạn;

coi trọng tinh thần bình đẳng, không phân biệt đẳng

cấp, chăm lo điều thiện…

• Chủ nghĩa Tam Dân của Tôn Trung Sơn: Hồ Chí Minh đã

tìm thấy những điều phù hợp với điều kiện nước ta đó là

dân tộc độc lập, dân quyền tự do và dân sinh hạnh phúc

1.1.2 NHỮNG TIỀN ĐỀ TƯ TƯỞNG – LÝ LUẬN (tiếp theo)

Phương tây:

• Cách mạng tư sản Pháp 1789:

Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền:

“Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về

quyền lợi: và phải luôn luôn được tự do

và bình đẳng về quyền lợi”

• Cách mạng Mỹ 1776:

Tuyên ngôn Độc lập: “Tất cả mọi người

đều sinh ra có quyền bình đẳng Tạo hóa

cho họ những quyền không ai có thể xâm

phạm được:trong những quyền ấy, có

quyền được sống, quyền tự do và quyền

mưu cầu hạnh phúc”

• Dân chủ khai sáng của Pháp:

Hồ Chí Minh trực tiếp đọc và tiếp thu các

tư tưởng về tự do, bình đẳng qua các tác

phẩm của các nhà khai sáng: Rút xô

(Khế ước xã hội), Moongtetxkio (Tinh

thần pháp luật)

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 2

Văn hóa Phương Tây có vai trò như thế nào đối với việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh?

a Nâng cao trị thức nhân loại của Hồ Chí Minh

b Góp phần hình thành giúp Hồ Chí Minh lựa chọn con đường cứu nước

c Tiền đề trực tiếp hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng Việt nam

d Thức tỉnh tinh thần đấu tranh trong sự nghiệp giải phóng dân tộc

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 3

Trong các luận điểm sau đây, luận điểm nào của Hồ Chí Minh:

a “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng.Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được:trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc”

b “Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi và phải luôn luôn được tự do và bình đẳng

1.1.2 NHỮNG TIỀN ĐỀ TƯ TƯỞNG – LÝ LUẬN (tiếp theo)

c Chủ nghĩa Mác - Lênin

Chủ nghĩa Mác Lênin

Thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng

Phương pháp duy vật

biện chứng

Tư tưởng

Hồ Chí Minh phát triển

về chất

Tính khoa học sâu sắc

Tính cách mạng triệt để

Tư tưởng Hồ Chí Minh thuộc hệ tư tưởng Mác - Lênin

1.2 NHÂN TỐ CHỦ QUAN

Phẩm chất

cá nhân của

Hồ Chí Minh

Sống có hoài bão,

có lý tưởng

Khả năng

tư duy và trí tuệ Hồ Chí Minh

Phẩm chất đạo đức và năng lực thực tiễn

Đức hy sinh cao cả

2 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

2.2 Thời kỳ 1911-1920: Tìm thấy con đường cứu nước, giải phóng dân tộc

2.1 Thời kỳ trước năm 1911: Hình thành tư tưởng yêu nước và chí hướng cứu nước

2.3 Thời kỳ 1921- 1930: Hình thành cơ bản tư tưởng về cách mạng Việt Nam

2.4 Thời kỳ 1930- 1945: Vượt qua thử thách, kiên trì giữ vững lập trường cách mạng

2.5 Thời kỳ 1945- 1969: Tư tưởng Hồ Chí Minh tiếp tục phát triển, hoàn thiện

Tư tưởng phát triển, hoàn thiện

Vượt qua thử thách, kiên trì giữ vững lập

trường cách mạng

Hình thành cơ bản tư tưởng cách

mạng Việt Nam Tìm thấy con đường cứu nước, giải

2.1 THỜI KỲ TRƯỚC NĂM 1911: HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG YÊU NƯỚC VÀ CHÍ HƯỚNG CỨU NƯỚC

QUÊ HƯƠNG

Nghệ Tĩnh là vùng đất giàu

truyên thống văn hóa, truyền

thống lao động, đấu tranh chống

giặc ngoại xâm

GIA ĐÌNH

Nhà nho yêu nước cấp tiến, có

lòng yêu nước thương dân sâu

CHÍ HƯỚNG CÁCH MẠNG Nguồn gốc những đau khổ và áp bức dân tộc là

ở ngay tại “chính quốc”,

ở các nước đế quốc đang thống trị dân tộc mình BỐI CẢNH LỊCH SỬ

Tận mắt chứng kiến cuộc sống nghèo khổ, bị áp bức, bóc lột

PHONG TRÀO YÊU NƯỚC

Bài học thất bại của các nhà yêu nước tiền bối và đan đương thời: Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Hoàng Hoa Thám…

2.2 THỜI KỲ 1911 - 1920: TÌM THẤY CON ĐƯỜNG CỨU NƯỚC, GIẢI PHÓNG

DÂN TỘC

“Khi tôi độ mười ba tuổi, lần đầu tiên tôi

được nghe ba chữ Pháp Tự do, Bình đẳng,

Bác ái… Tôi rất muốn làm quen với nền

văn minh Pháp, muốn tìm xem những gì ẩn

giấu đằng sau những chữ ấy” Và “Nhân

dân Việt Nam trong đó có ông cụ thân sinh

ra tôi, lúc này thường tự hỏi nhau ai sẽ là

người giúp mình thoát khỏi ách thống trị

của Pháp Người này nghĩ là Anh, có người

lại cho là Mỹ Tôi thấy phải đi ra nước

ngoài xem cho rõ Sau khi xem xét họ làm

ăn ra sao, tôi sẽ trở về giúp đồng bào tôi”

Ngày 5/6/1911 Nguyễn Tất Thành rời Tổ quốc sang phương Tây tìm đường cứu nước

2.2 THỜI KỲ 1911 – 1920): TÌM THẤY CON ĐƯỜNG CỨU NƯỚC, GIẢI PHÓNG DÂN TỘC (tiếp theo)

• Ngày 6- 7- 1911 Nguyễn Tất Thành đã dừng chân ở cảng Mácxây, cảng Lơ Havơrơ (Le Havre) của Pháp

• Năm 1912, Nguyễn Tất Thành làm thuê cho một chiếc tàu của hãng Sácgiơ Rêuyni đi vòng quanh châu Phi, đã có dịp dừng lại ở những bến cảng của một số nước như Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Angiêri, Tuynidi, Cônggô, Đahômây, Xênêgan, Rêuyniông  Nguyễn Tất Thành theo con tàu tiếp tục đi qua Máctiních (Martinique) (Trung Mỹ), Urugoay và Áchentina (Nam Mỹ) và dừng lại ở nước Mỹ cuối năm 1912

• Khoảng đầu năm 1913, Nguyễn Tất Thành theo tàu rời Mỹ trở về Lơ Havơrơ, sau đó sang Anh

• Khoảng cuối năm 1917, Nguyễn Tất Thành từ Anh trở lại Pháp

 Đến đâu Người cũng thấy cảnh khổ cực của người lao động dưới sự áp bức bóc

lột dã man, vô nhân đạo của bọn thống trị Họ cũng là nạn nhân của sự hung ác,

vô nhân đạo của bọn thực dân Những sự việc như vậy diễn ra khắp nơi trên

MINH HỌA

2.2 THỜI KỲ 1911 - 1920: TÌM THẤY CON ĐƯỜNG CỨU NƯỚC, GIẢI PHÓNG

DÂN TỘC (tiếp theo)

Năm 1919, thay mặt những người Việt Nam

yêu nước tại Pháp, Nguyễn Ái Quốc gửi

Bản yêu sách của nhân dân An Nam tới

Hội nghị Vécxây

Bản Yêu sách gồm tám điểm:

1 Tổng ân xá cho tất cả những người bản xứ bị án tù chính trị;

2 Cải cách nền pháp lý ở Đông Dương bằng cách cho người bản xứ cũng được quyền hưởng

những đảm bảo về mặt pháp luật như người Âu châu; xoá bỏ hoàn toàn các toà án đặc biệt dùng

làm công cụ để khủng bố và áp bức bộ phận trung thực nhất trong nhân dân An Nam;

3 Tự do báo chí và tự do ngôn luận;

4 Tự do lập hội và hội họp;

5 Tự do cư trú ở nước ngoài và tự do xuất dương;

6 Tự do học tập, thành lập các trường kỹ thuật và

chuyên nghiệp ở tất cả các tỉnh cho người bản xứ;

7 Thay chế độ ra các sắc lệnh bằng chế độ ra các

đạo luật;

8 Đoàn đại biểu thường trực của người bản xứ, do người bản xứ bầu ra, tại Nghị viện Pháp để giúp

Bản Yêu sách gồm tám điểm:

1 Tổng ân xá cho tất cả những người bản xứ bị án tù chính trị;

2 Cải cách nền pháp lý ở Đông Dương bằng cách cho người bản xứ cũng được quyền hưởng

những đảm bảo về mặt pháp luật như người Âu châu; xoá bỏ hoàn toàn các toà án đặc biệt dùng

làm công cụ để khủng bố và áp bức bộ phận trung thực nhất trong nhân dân An Nam;

3 Tự do báo chí và tự do ngôn luận;

4 Tự do lập hội và hội họp;

5 Tự do cư trú ở nước ngoài và tự do xuất dương;

6 Tự do học tập, thành lập các trường kỹ thuật và

chuyên nghiệp ở tất cả các tỉnh cho người bản xứ;

7 Thay chế độ ra các sắc lệnh bằng chế độ ra các

đạo luật;

8 Đoàn đại biểu thường trực của người bản xứ, do người bản xứ bầu ra, tại Nghị viện Pháp để giúp

2.2 THỜI KỲ 1911 - 1920: TÌM THẤY CON ĐƯỜNG CỨU NƯỚC, GIẢI PHÓNG

DÂN TỘC (tiếp theo)

Luận cương của Lênin làm cho tôi rất cảm động, phấn khởi, sảng tỏ, tin tưởng biết bao! Tôi vui mừng đến phát khóc lên Ngôi một mình trong buồng mà tôi nói to lên như đứng

trước quần chúng đông đảo: “ Hỡi

đồng bào bị đọa đày đau khổ! Đây

là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta”

Từ đó tôi hoàn toàn tin theo Lênin, tin theo Quốc tế thứ 3

Sơ khảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa của V.I Lênin

đăng trên báo L’ Humanite, số ra ngày 16 và 17-7-1920

2.2 THỜI KỲ 1911 - 1920: TÌM THẤY CON ĐƯỜNG CỨU NƯỚC, GIẢI PHÓNG

DÂN TỘC (tiếp theo)

Bước đánh dấu chuyển về chất trong tư tưởng Nguyễn Ái Quốc:

Từ chủ nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa Lênin, từ giác ngộ dân tộc đến giác ngộ giai cấp,

từ người yêu nước trở thành người cộng sản

“Đảng Xã hội cần phải hoạt động một cách thiết thực để ủng hộ những người bản xứ bị áp bức”, rằng “Đảng phải tuyên truyền chủ nghĩa xã hội trong tất

cả các nước thuộc địa… đánh giá đúng tầm quan trọng của vấn đề thuộc địa…”

“Nhân danh toàn thể loài người, nhân danh tất cả các đảng viên xã hội, cả phái hữu lẫn phái tả, chúng tôi kêu gọi: Các đồng chí, hãy cứu chúng tôi!”

2.3 THỜI KỲ 1921- 1930: HÌNH THÀNH CƠ BẢN TƯ TƯỞNG VỀ CÁCH MẠNG

2.3 THỜI KỲ 1921- 1930: HÌNH THÀNH CƠ BẢN TƯ TƯỞNG VỀ CÁCH MẠNG

VIỆT NAM (tiếp theo)

Sự tiếp tục phát triển và hoàn thiện tư tưởng cách mạng về giải phóng dân tộc.

1

2

3

45

6

Bản án chế độ thực dân Pháp (1925), Đường Cách mệnh (1927) , Chính cương vắn tắt, sách lược vắn tắt (3.2.1930) và nhiều bài viết trong giai đoạn này

Cách mạng giải phóng dân tộc trong thời đại mới phải đi theo con đường cách mạng

vô sản và là một bô phận của cách mạng ̣ vô sản thế giới

thuộc vào nhau

Cách mạng là sự

nghiệp quần chung nhân

dân Ở các nước nông

nghiệp lạc hậu, nông

dân là lực lương đông

đảo nhất trong xã hội,

cần xây dựng khôi công

Bản chất của chủ nghĩa thực dân là “

ăn cướp” và “giết người”

CN Mác – Lênin đã thâm nhập vào VN

Viết cho báo Sự thật, TC thư tín QT Trưởng tiểu ban NC TĐịa

 Quá trình truyền bá CN Mác – Lênin vào Việt Nam  Tạo ra một xung lực mới, một chất men kích thích, thúc đẩy phong trào dân tộc phát triển theo xu hướng mới của thời đại

2.3 THỜI KỲ 1921- 1930: HÌNH THÀNH CƠ BẢN TƯ TƯỞNG VỀ CÁCH MẠNG

VIỆT NAM (tiếp theo)

2.4 THỜI KỲ 1930 – 1945: VƯỢT THỬ THÁCH, KIÊN TRÌ GIỮ VỮNG LẬP TRƯỜNG CÁCH MẠNG

Thử thách: Quốc tế cộng sản bị chi phối nặng nề bởi khuynh hướng “Tả”

• Mâu thuẫn giữa Quốc tế cộng sản và Đường lối của Nguyễn Ái Quốc:

1 Quốc tế cộng sản chỉ trích phê phán đường lối của Nguyễn Ái Quốc trong Chánh cương vắn tắt và Sách lược vắn tắt đã phạm phải những sai lầm nguy hiểm “ Chỉ lo đến việc phản đế, mà quên mất lợi ích giai cấp đấu tranh”

2 Đổi tên Đảng thành Đảng cộng sản Đông Dương

• Sáng 6/6/1931, Hồ Chí Minh đã 2 lần bị thực dân Anh bắt giữ tại Hồng Kông Họ lấy cớ là Người tuyên truyền cho cộng sản, âm mưu lật đổ chính phủ Anh