BỆNH HẠI CÂY CAO SU VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ (Bài giảng có sử dụng tư liệu của ThS.Phan Thành Dũng, TS. Nguyễn Anh Nghĩa, Viện NCCS Việt Nam)

Triệu chứng bệnh trên lá già, xanh đậm Triệu chứng bệnh trên lá xanh nhạt... Ellis Helminthosporium heveae, Bipolaris heveae Petch Phân bố và tác hại - Xảy ra trong vườn ươm d

BỆNH HẠI CÂY CAO SU VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ

(Bài giảng có sử dụng tư liệu của ThS.Phan Thành Dũng, TS Nguyễn Anh Nghĩa, Viện NCCS Việt Nam)

CÁC LOẠI BỆNH CHÍNH

• Bệnh phấn trắng

• Bệnh rụng lá Mùa

mưa và thối trái

• Bệnh héo đen đầu lá

BỆNH HẠI LÁ CÂY CAO SU

BỆNH PHẤN TRẮNG

1 Phân bố và tác hại

- Gây hại: vườn nhân, ươm, khai thác

- Nặng: giai đoạn ra lá mới

- Vùng có cao trình trên 300m, bệnh nặng do:

+ nhiệt độ thấp + thường xuyên có sương mù

- Gây rụng lá, chậm thời gian khai thác, giảm

sản lượng, chậm sinh trưởng, chết cây ở vườn

• Rụng hàng loạt:

- thời tiết lạnh

- sương mù,

• Lá rụng từng lá chét, trơ

cuống, cuống bị rụng

• Những lá không rụng,

để lại vết bệnh loang

- Sau xâm nhiễm 7-10 ngày, trên vết bệnh có lớp bột màu trắng ở hai mặt lá

Triệu chứng bệnh trên

lá già, xanh đậm

Triệu chứng bệnh trên lá xanh nhạt

• Bệnh làm rụng lá,chết cành giai đoạn vườn ươm,

3 Tác nhân gây bệnh

- Do nấm Oidium heveae Steinm, Acrosporium

heveae (Steinm.) Subramanian

- Ký sinh bắt buộc (chỉ sống và phát triển trên cây

ký chủ)

- Ngoài cây cao su, nấm còn ký sinh trên cỏ mực

(Euphorbia hirta), cây xà bông (Jastropha curcas)

và cây song mây.

- Nấm tấn công chồi non và hoa, chết chồi, giảm

tỷ lệ đậu trái

4 Các yếu tố để bệnh phát sinh

• Nhiệt độ, ẩm độ: 23-25oC, ẩm độ >90%

• Bào tử chết ở nhiệt độ >32-35oC, ánh sáng trực xạ, úng nước

• Giai đoạn cây cao su thay lá: ba ngày liên tiếp có sương mù, nhiệt độ 23-25oC  ngày thứ 4 bệnh phấn trắng xuất hiện”

• Bệnh nặng: sương mù, nhiệt độ thấp kéo dài

• Lá cao su 1-10 ngày tuổi (màu nâu đồng – xanh nhạt): mẫn cảm với sự xâm nhiễm

và gây bệnh của nấm

Dvt PB 86 tuy mẫn cảm với bệnh, nhưng ở giai đoạn khai thác nhiễm bệnh nhẹ do qua đông và ra lá mới sớm, nên tán lá mới tạo thành đã ổn định

• Vào mùa thay lá:

+ nhiệt độ ban đêm lạnh

+ buổi sáng trời âm u,sương mù kéo dài, mưa phùn nhẹ

• Mưa lớn, giảm tác hại bệnh  bệnh nghiêm trọng ở những vùng thời tiết khô hạn

• Địa bàn trồng: cao trình trên 300m, nhiệt độ thấp, thường xuyên có sương mù 

bệnh nặng, thời gian xuất hiện bệnh xảy ra quanh năm

- Quét, đốt lá bệnh rụng

- Bón thêm N và kali vào giai đoạn ra lá mới

 bộ lá ổn định  tăng khả năng chống

4 Biện pháp phòng trừ

• Đối với vườn nhân, vườn ươm, vườn KTCB

- Bột lưu huỳnh thấm nước (Kumulus 80 DF,

• Phun lên tán lá khi: 10% lá non nhú chân chim

trên vườn, ngừng khi 80% lá đã già

• Phun thuốc 3 lần, cách nhau 5 - 7 ngày vào buổi

• Đối với vườn cây khai thác

- Tăng cường phân bón vào cuối mùa mưa

- Gây rụng lá nhân tạo (thử nghiệm trước khi áp dụng)

+ axit cacodylic 1-2kg/ha+ muối natri của axit metan-arsenic (MSMA: mono - sodium methan arsenic)

BỆNH RỤNG LÁ MÙA MƯA

VÀ THỐI TRÁI

• Bệnh xuất hiện vào những tháng mưa

dầm (tháng 8-10)

• Một số vùng miền Trung (tháng 12-2), gây

hại nặng cho vườn cây khai thác

• Đầu cuống lá tiếp

xúc với chồi không

• Tán lá bị rụng, sản

lượng giảm

• Trên chồi xanh, đốm

bệnh hình bầu

dục,màu nâu đen

• Bệnh nặng dẫn đến

chết chồi

• Trên trái xanh gần

khô: vết thâm nâu

xuất hiện phần dưới

của trái, lan rộng toàn

bộ

• Trái bị bệnh khô, với

những đám nấm màu

trắng

• Hạt bị nhiễm bệnh

không nảy mầm

Tác nhân gây bệnh

- Do nấm Phytophthora botryosa Chee; P

palmivora (Bult.) Bult.

- Ngoài cây cao su, nấm còn ký sinh nhiều cây thuộc các họ khác nhau, chưa ghi nhận nấm gây hại trên cây ngũ cốc (lúa, bắp, lúa mì )

Bào tử nang nấm P

botryosa

Bào tử nang nấm P palmivora

Các yếu tố bệnh phát sinh

• Mưa dầm, nhiệt độ 26 ± 20C, cường độ ánh sáng yếu, trái gần chín

• Vườn cao su gần nguồn nước (ao, hồ,

thung lũng…) bệnh nặng

• Mùa mưa, nấm tái hoạt động,phát tán qua lá nhờ gió, mưa

• Xâm nhập vào lá qua khí khổng và thủy

khổng

Các yếu tố để bệnh phát sinh

• Ẩm độ, nước tự: yếu tố quan trọng

• Phạm vi nhiệt độ: 5 - 350C, thích hợp 24

-280C

• Mưa dầm, sương mù, nhiệt độ thấp (26 ±

20C) trong ba ngày  bệnh nặng 5-7 ngày

sau đó

• Những dvt bị bệnhphấn trắng nặng  bệnh rụng lá mùa mưa nhẹ

Biện pháp phòng trị

• Dvt nhiễm bệnh: RRIM 600, GT1, PR 261

• Vườn cao su non bị bệnh: sử dụng

• metalaxyl + mancozeb (Ridomil MZ72) nồng độ

0,1- 0,2%.

• Chồi non nhiễm bệnh: cắt bỏ phần bị thối, bôi

thuốc Ridomil MZ72 nồng độ 2%, bôi vaseline.

• Vườn cây khai thác: bôi thuốc Ridomil MZ72

nồng độ 2% phòng trị bệnh loét sọc mặt cạo.

• Dùng acid phosporous chích vào thân đã được thực hiện tại Malaysia,nhưng chi phí cao.

BỆNH HÉO ĐEN ĐẦU LÁ

• Bệnh xuất hiện vào mùa mưa, gây hại

vườn nhân, ươm và KTCB

• Ít gây hại cho cây cao su khai thác

• Tác hại bệnh:

- chồi, lá non, làm rụng lá, chết chồi (die back)

- chậm sinh trưởng, giảm chất lượng gỗ

Phân bố và tác hại

Triệu chứng bệnh

• Trên lá non: đốm bệnh

nâu nhạt ở đầu lá, lan

rộng tạo vùng thâm

đen, rụng từng lá chét,

cả cuống lá bị rụng.

• Những lá chưa rụng: có những đốm u lồi trên phiến lá

• Bệnh nặng,đầu lá thối đen  chết chồi

Tác nhân gây bệnh

• Do nấm Colletotrichum

gloeosporioides (Penz.)

Sacc

• Ngoài cây cao su, nấm

gây hại trên: ca cao,

cam, chanh, sầu riêng,

xoài, một số loài cỏ dại Bào tử nấm Colletotrichum

gloeosporioides

BỆNH ĐỐM MẮT CHIM

Drechslera heveae (Petch) M.B Ellis

(Helminthosporium heveae, Bipolaris heveae (Petch)

Phân bố và tác hại

- Xảy ra trong vườn ươm do có mật độ cao

- Gây hại nặng trong mùa mưa

- Đất nghèo dinh dưỡng: bệnh nặng

Triệu chứng bệnh

• Vết bệnh như mắt

chim, trắng ở giữa, viền

màu vàng nâu bên

ngoài

• Kích thước: 1-3 mm,

• Trên lá non:biến dạng,

lá chét rụng

• Bệnh không gây chết

cây, giảm sinh trưởng,

ảnh hưởng tỷ lệ cây

ghép và ghép sống

- Nấm chỉ gây hại cho cây cao su, chưa ghi nhận trên cây khác.

• Bào tử phát tán theo gió, xuất hiện mọi thời điểm trong năm

• Cây sinh trưởng kém, ít được chăm sóc và bón phân  bệnh nặng

• Cây thực sinh nhiễm bệnh nặng hơn so với các dvt (cây ghép)

BỆNH RỤNG LÁ CORYNESPORA

• Bệnh xuất hiện đầu tiên tại Cộng hòa Trung Phi (1936)  các nước trồng cao su trên thế giới

• Ban đầu bệnh gây hại ở vườn nhân và chỉ

xuất hiện trên một vài dòng vô tính (DVT)

cao su

Phân bố

Tác hại của bệnh Corynespora

• Gây hại quanh năm, mọi giai đoạn sinh

trưởng của cây cao su,các dvt cao su mẫn cảm

• Tiết ra độc chất (CC-toxin: cassiicoline),

gây rụng lá hàng loạt, ảnh hưởng đến sinh trưởng, sản lượng

• Là bệnh nguy hiểm nhất của cây cao su

khu vực châu Á và Phi

Tác hại của bệnh Corynespora

• Năm 1975, dịch xảy ra ở Malaysia trên DVT RRIM 725, lây nhiễm trên các dòng vô tính khác

• Ở Indonesia, những năm 1980, 1.200 ha

cao su bị nhiễm bệnh nặng, hủy bỏ 400 ha

• Từ năm 1996, bệnh xuất hiện ở tất cả các vùng trồng cao su ở nước này

Tác hại của bệnh Corynespora

• Sri Lanka: bệnh thành dịch,kéo dài 1986

đến 1988

• Hơn 4.000 ha cao su, DVT RRIC 103:

nhiễm bệnh nghiêm trọng

• Chính phủ Sri Lanka bồi thường cho các hộ tiểu điền,loại bỏ DVT nhiễm bệnh, trồng lại bằng các DVT kháng bệnh

Tác hại của bệnh Corynespora

• Ấn Độ, năm 1996 toàn bộ các vùng trồng cao su nhiễm bệnh

• Năm 1999, 10.000 ha cao su bị nhiễm bệnh

• Thái Lan, năm 2010 bệnh phát sinh thành dịch

• Châu Phi: hầu hết các nước trồng cao su như: Côte d’Ivore, Gabon, Cameroon và

Nigeria đều nhiễm bệnh

Bệnh Corynespora tại Việt Nam

• Xuất hiện 8/1999, gây hại dvt RRIC 103, RRIC 104, LH 88/372, tiêu hủy 3000 cây

• Năm 2000, gây hại nặng trên 200 ha dvt RRIC 104, thanh lý và trồng lại

• Từ năm 2004, bệnh xâm nhiễm trên nhiều DVT khác nhau

• Cao su tiểu điền bị nhiễm bệnh nặng

• Dòng vô tính nhiễm nặng: RRIV 4, RRIV 3, RRIV 2, PB235, VM515, PB 255

• PB 260 bị nhẹ, cần lưu ý theo dõi

• Ban đầu bệnh xuất hiện trên cao su từ 4

-10 năm tuổi, hiện nay phát sinh trên vườn cao su 2 - 3 năm tuổi

Triệu chứng của bệnh Corynespora

• Triệu chứng tùy thuộc vào vị trí bị hại như: lá, cuống lá và thân

• Triệu chứng trên lá dễ nhận diện, nhưng có sự thay đổi lớn trong thời gian gần đây

- Dạng xương cá và đổi màu

Hai dạng đốm và xương cá

Dạng xương cá và cháy phiến lá

Héo và bạc đầu lá

Thối trên gân phụ

Trên gân lá chính

Trên cành

Trên cuống lá

So sánh bệnh Corynespora và héo đen

đầu lá

Xuất hiện Quanh năm Mùa mưa

Giai đoạn

gây hại Tất cả giai đoạn của lá Lá non

Vết bệnh Vết bệnh phẳng Vết bệnh u lồi

Màu sắc Đen ở gân lá và có viền vàng, mô chết trắng Đen toàn bộ gân lávà phiến láĐầu lá Trắng bạc đến nâu nhạt vàgân có màu đen Biến dạng và thối đen

Héo đen đầu lá

So sánh bệnh Corynespora và

Đốm mắt chim

Tuổi lá Tất cả giai đoạn Lá non

Vườn cây Tất cả các vườn Vườn ươm cây TS

Rìa vết bệnh và gân Có viền vàng và

• Bệnh gây hại trên lá già, lá non, chồi non, gây vàng và rụng lá, ảnh hưởng đến sinh trưởng, sản lượng vườn cây cao su

• Cây có vết bệnh trên lá, vàng và rụng lá có thể do:

- Bệnh khác

-Thiếu hoặc mất cân bằng dinh dưỡng

- Cháy nắng, khô hạn

Vàng lá sinh lý, không phải do bệnh Corynespora

Vết bệnh phấn trắng cũ

Bệnh rụng lá

Corynespora

Lá rụng do

Corynespora

Lá rụng do sinh lý

Vết bệnh phấn trắng

cũ (không cần phun thuốc)

Bệnh rụng lá

Corynespora (cần phun

Vết bệnh

Corynespora

Vết bệnh phấn trắng cũ

Tác nhân gây bệnh Corynespora

• Nấm ký sinh trên 300 loại ký chủ: đu đủ,

dưa leo, đậu nành, cà chua, dứa, cọ dầu,

khoai mì, bông, chuối, đậu phộng, cà phê,

sầu riêng, thuốc lá, tiêu, khoai tây, ca

cao

• Nhiều nòi nấm C cassiicola từ các ký chủ

khác nhau đã được phát hiện (6 nòi)

• Bào tử phóng thích ban ngày, 8-11 giờ, sau khi mưa nhiều, nắng ráo

• Trên lá cao su khô, nấm tồn tại, khả năng gây bệnh 1 năm

• Xâm nhập chủ yếu ở mặt dưới lá, qua biểu

bì và khí khổng, tiết men (celluloza) phân

hủy màng tế bào

• Nấm tiết ra chất độc (CC toxin =

cassiicoline): gây rụng lá

• Vườn trên 2 năm tuổi:

- duy trì, thường xuyên theo dõi, phát hiện sớm bệnh

- phun kịp thời bằng thuốc trừ bệnh với

Công thức áp dụng

• Hexaconazole (5% a.i) nồng độ 0,2 - 0,3%;

• Hỗn hợp Carbendazim + Hexaconazole

0,1-0,15% (1:1)

• Hỗn hợp carbendazim + hexaconazole

nồng độ theo khuyến cáo

• Pha phối hợp với chất bám dính:

- vườn ương, nhân, vườn năm 1: 0,2%

- vườn năm 2 – 4: 0,3%

Thiết bị phun

• Vườn ương, nhân, vườn KTCB chưa khép tán, có chiều cao tán lá thấp:

- Bình phun đeo vai 8 lít hoặc 16 lít

• Vườn đã khép tán, có chiều cao tán lá trên

4 m:

- Máy bơm phun cao áp đặt trên rơ móc

máy kéo hoặc kéo dây phun

Cách xử lý

• Vườn ương, nhân

- Phun ướt toàn bộ lá, chồi non

• Vườn KTCB, vườn kinh doanh

- Phun ướt toàn bộ tán lá, chồi non

 lưu ý phun mặt dưới lá, phun tới ngọn

• Chỉnh béc phun vừa đủ phun tới ngọn

• Lượng nước phun cho 1 ha: 600 – 800 lít

• Phun xử lý 3 đợt cách nhau 7-10 ngày

Các biện pháp canh tác bổ sung

• Tăng cường phân bón, cân đối, bổ sung 25% kali so với quy trình

• Vườn cây đang khai thác:

- ngưng cạo khi bệnh nặng

- cạo d/3, không cạo d/2, không bôi kích thích

• Gom tàn dư lá bệnh để tiêu hủy

• Thường xuyên kiểm tra vườn cây, khi thời

Qui trình phòng trừ cho những vườn bị nhiễm

bệnh nặng, phải tiêu hủy

Bước 1: Xác định đúng vườn,cây cao su bị bệnh,

đánh dấu Đặc biệt chú ý DVT RRIC 103 và RRIC

104 (nếu còn).Hiện nay RRIV4

Bước 2: Cưa đến chân voi các cây bị nhiễm bệnh nặng Đối với cây ghép tán cưa dưới vị trí ghép tán.

Bước 3: Cưa bỏ cành cao su bị bệnh tập trung đốt, tiêu hủy; cây thân gỗ lớn nhúng vào dung dịch

Bước 4 :

- Nơi bị nhiễm bệnh phải xử lý xung quanh

chu vi ít nhất 10m bằng carbendazim +

hexaconazole ngay sau khi cưa cây

- Phun liên tiếp 5 lần, cách nhau 1 tuần để

hạn chế bào tử nấm Corynespora

cassiicola tái nhiễm.

Bước 5 : Tiếp tục theo dõi bệnh trên vườn cao su đã xử lý và các vườn xung quanh

• Do phải chỉnh béc phun cao tới ngọn,

không thể phun sương  liều lượng thuốc phun cho 1 ha khá cao

Định hướng giải quyết

• Thiết kế, mua thiết bị phun công suất phù hợp, phun mạnh, cao với liều lượng thuốc hợp lý

• Thử nghiệm thuốc trừ nấm mới và một số chế phẩm sinh học (Trichoderma)

• Thử nghiệm biện pháp gây rụng lá nhân tạo

HIỆN TƯỢNG CHÁY NẮNG (Không phải do vi sinh vật gây hại)

• Xảy ra trong vườnKTCB, vườn nhân, ươm

và phổ biến vào mùa khô

• Thay đổi đột ngột, cây non trong bóng mát đưa ra trồng gặp nắng

• Tủ không kỹ, gây bức xạ nhiệt

• Vết bệnh lan rộng, hình mũi mác, vỏ bị hại

để lộ phần gỗ bên trong

Triệu chứng cháy nắng trên lá cao su

• Cây bệnh làm chết chồi, cưa dưới vết

bệnh 10-20 cm, góc 45o, dùng vaselin bôi một lớp mỏng tại vị trí cắt