NGUYÊN tắc và GIẢI PHÁP vận DỤNG NGHỆ THUẬT TRONG GIÁO dục THỊ HIẾU THẨM mỹ CHO SINH VIÊN ở nước TA HIỆN NAY

Nguyên tắc vận dụng nghệ thuật trong giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho sinh viên Mục tiêu của giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho sinh viên là xây dựng và phát triển ở họ các năng lực hiểu biết, t

NGUYÊN TẮC VÀ GIẢI PHÁP VẬN DỤNG NGHỆ THUẬT TRONG GIÁO DỤC THỊ HIẾU THẨM MỸ CHO SINH VIÊN Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

1 Nguyên tắc vận dụng nghệ thuật trong giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho sinh viên Mục tiêu của giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho sinh viên là xây dựng và phát triển ở họ các

năng lực hiểu biết, thụ cảm, đánh giá và sáng tạo các giá trị thẩm mỹ trong đời sống của

họ, giúp họ nhận thức “quy luật của cái đẹp” và hoạt động theo quy luật ấy Giáo dục thịhiếu thẩm mỹ lôi cuốn sinh viên vào con đường hoàn thiện, làm cho sinh viên tin vào sứcmạnh và khả năng của mình, thúc đẩy họ đi tới những chân trời rộng lớn của cái đẹp, tới

sự phát triển thật sự toàn diện, phong phú và hài hòa trong nhân cách Bằng con đường

mà giáo dục thị hiếu thẩm mỹ đã vạch ra, sinh viên không chỉ tiến tới hưởng thụ, đánh giácái đẹp mà còn vươn lên sáng tạo cái đẹp điển hình trong nghệ thuật Giáo dục thị hiếuthẩm mỹ giúp sinh viên cảm thụ, thẩm thấu cái đẹp nghệ thuật, từ đó hiện thực hóa cáiđẹp nghệ thuật vào trong đời sống của chính họ, làm cho họ trở nên đẹp hơn trong cácquan hệ xã hội của họ Ngược lại, với tư cách là biểu hiện tập trung nhất, hoàn thiện nhấtcủa cái đẹp, là giá trị tinh thần sâu sắc nhất trong hệ thống giá trị của con người, đến lượtmình, cái đẹp nghệ thuật lại trở thành giá trị định hướng cơ bản cho quá trình giáo dục thịhiếu thẩm mỹ, dẫn dắt hoạt động thẩm mỹ của sinh viên, hướng sinh viên đến với sự hoànthiện, khiến cho họ hành động đẹp hơn và sống cũng đẹp hơn Vì vậy, vận dụng nghệthuật trong giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho sinh viên là con đường ngắn nhất và hữu hiệunhất để giúp sinh viên đi đến hoạt động theo quy luật của cái đẹp hình thành những nănglực thẩm mỹ phong phú, độc đáo của nhân cách Để con đường này đạt đến cái đích của

nó, cần phải dựa trên các nguyên tắc nhất định

1.1 Vận dụng nghệ thuật trong giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho sinh viên dựa trên nguyên tắc toàn diện

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử,con người là một thực thể tự nhiên mang đặc tính xã hội, có sự thống nhất biện chứnggiữa hai phương diện tự nhiên và xã hội, cho nên, sự hình thành và phát triển các năng

lực thẩm mỹ ở con người luôn chịu sự tác động, chi phối bởi các năng lực khác của họnhư năng lực trí tuệ, năng lực đạo đức, năng lực thể chất, … Do đó, để hình thành mộtchủ thể thẩm mỹ biết hưởng thụ, đánh giá và sáng tạo theo các chuẩn mực của thị hiếuthẩm mỹ lành mạnh của xã hội ở sinh viên thì đòi hỏi quá trình giáo dục thẩm mỹ và vậndụng nghệ thuật trong giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho sinh viên phải được xây dựng trênquan điểm toàn diện

Trước hết, về phương diện trường quy mà nói, giáo dục thẩm mỹ nói chung và vận

dụng nghệ thuật trong giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho sinh viên nói riêng phải bảo đảm

tính hệ thống trong nội dung và phương thức giáo dục với sự tham gia tích cực của nhiều

bộ môn khoa học Trong đó, triết học làm cơ sở thế giới quan, nhân sinh quan và phương pháp luận, tâm lý học đi sâu vào những thuộc tính, phẩm chất tâm lý về phương diện thẩm mỹ, xã hội học tạo môi trường thẩm mỹ và điều kiện cơ bản cho các quan hệ thẩm

mỹ, thể dục học rèn luyện cơ thể sinh học cho chủ thể hoạt động thẩm mỹ, đạo đức học

xây dựng các chuẩn mực thẩm mỹ trong thị hiếu và hoàn thiện nhân cách cá nhân, lýtưởng nhân văn, v.v… Tất cả tạo thành một sức mạnh tổng hợp thúc đẩy mạnh mẽ quátrình chủ thể hóa thẩm mỹ của đối tượng được giáo dục Nói cách khác, để sinh viên trởthành chủ thể thẩm mỹ có thể phát triển năng lực thẩm mỹ một cách chủ động thì giáodục thẩm mỹ nói chung và giáo dục thị hiếu thẩm mỹ nói riêng phải luôn gắn bó chặt chẽvới giáo dục trí tuệ, giáo dục đạo đức, giáo dục chính trị – tư tưởng, giáo dục thể chất, …Trong chừng mực nhất định, kết quả của giáo dục thị hiếu thẩm mỹ là “thành tích chung”của quá trình giáo dục đối với sinh viên

Bản thân cái đẹp đã là một giá trị Hơn thế nữa, cái đẹp còn là giá trị thẩm mỹ cơbản và trung tâm của quan hệ thẩm mỹ Đối với thị hiếu thẩm mỹ, nó là giá trị mà ở đótập trung các năng lực nhạy cảm trong cảm thụ, đánh giá và sáng tạo cá nhân Từ ánhsáng của cái đẹp, thị hiếu thẩm mỹ tốt dễ phát hiện cái xấu, cái phản giá trị Cái đẹp trongthị hiếu thẩm mỹ tốt là sự tích hợp giữa cái đúng và cái tốt Thị hiếu thẩm mỹ lành mạnhluôn luôn lấy cái đẹp làm chuẩn mực để hưởng thụ, đánh giá và sáng tạo Mối quan hệgiữa cái đẹp và cái tốt là tương tác biện chứng giữa hai giá trị đạo đức và thẩm mỹ.Thông thường, cái đẹp có nguồn gốc từ cái tốt và nói chung cái tốt nào cũng đẹp Mối

quan hệ này được thể hiện sâu sắc trong các tác phẩm nghệ thuật làm cho nghệ thuật cóvai trò to lớn trong chuyển tải các giá trị đạo đức – thẩm mỹ cho con người Do đó, vậndụng nghệ thuật trong giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho sinh viên theo nguyên tắc toàn diện

còn phải bảo đảm tính thống nhất giữa giáo dục thị hiếu thẩm mỹ và giáo dục đạo đức

nhằm hoàn thiện nhân cách cho sinh viên Trong thị hiếu thẩm mỹ đã có sự giao hòa nhấtđịnh với thị hiếu đạo đức Những biểu tượng đạo đức cao nhất chi phối tình cảm đạo đứccủa chủ thể cũng sẽ chi phối các hứng thú thẩm mỹ Từ thời cổ đại, chính Aristotle trongquan niệm của mình đã khẳng định rằng nhiệm vụ của nghệ thuật là “thanh lọc cảm xúc”cho con người, thúc đẩy con người thực hiện các hành động đạo đức Bản chất của nghệthuật không chỉ là hoạt động tâm lý sáng tạo mà còn là một khát vọng đạo đức muốn thếgiới tốt hơn, con người nhân đạo hơn Các nghệ sĩ chân chính luôn luôn có trong tâm hồn

họ cuộc chiến đấu to lớn giữa cái thiện và cái ác, cái đẹp và cái xấu, giữa lương tâm, tráchnhiệm, vinh dự, ý nghĩa cuộc sống và lợi ích tầm thường Điều đó thôi thúc họ sáng tạo racác tác phẩm nghệ thuật kết tinh khát vọng đạo đức của chính họ Những tác phẩm nghệthuật ấy luôn luôn xuất hiện các chuẩn mực đạo đức nhân văn, có ảnh hưởng sâu đậm đếnthế giới đạo đức của xã hội và điều chỉnh không những hành vi mà còn cả lý tưởng đạođức Vận dụng nghệ thuật trong giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho sinh viên là tạo điều kiệncho sinh viên được tiếp cận, cảm thụ những tác phẩm nghệ thuật ấy, làm cho cái đẹp nghệthuật trong các tác phẩm ấy khơi gợi lên ở họ tâm hồn lành mạnh, lương tâm trong sáng,trách nhiệm và nghĩa vụ xã hội cao cả, từ đó, sinh viên từng bước hoàn thiện nhân cách,xây dựng cái đẹp cho hành động, cho bản thân và cho thế giới xung quanh Khi thưởngthức, đánh giá và sáng tạo, thị hiếu thẩm mỹ cao, lành mạnh hoàn toàn khác với lối suynghĩ ích kỷ, xa rời những quan hệ đạo đức, những chuẩn mực đạo đức tiến bộ của xã hội.Nếu tách khỏi cơ sở đạo đức thì thị hiếu thẩm mỹ ở sinh viên trở nên lệch lạc Vì vậy,không thể tách rời giáo dục đạo đức khi vận dụng nghệ thuật trong giáo dục thị hiếu thẩm

mỹ cho sinh viên

Nghệ thuật vốn dĩ vô cùng phong phú và đa dạng Trong thực tế, nghệ thuật tồn tạinhư một hệ thống nhiều loại hình có mối liên hệ qua lại với nhau và phục tùng nhữngnhiệm vụ chung của hoạt động nghệ thuật ở một thời đại nào đó Mỗi loại hình nghệ thuật

riêng biệt vừa biểu hiện những quy luật chung của sáng tạo nghệ thuật vừa mang tính đặcthù, có những nét độc đáo riêng Âm nhạc có sức mạnh phi thường trong việc biểu hiệnnhững trạng thái tâm hồn con người nhưng không thể truyền đạt những khía cạnh trựcquan của sự vật; văn học có thể tái tạo trực tiếp lời ăn tiếng nói của con người trong khihội họa và điêu khắc có khả năng biểu đạt trực quan về hình dáng, khối lượng của thânthể Vì vậy, vận dụng nghệ thuật trong giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho sinh viên một cách

toàn diện cũng cần phải bảo đảm tính đa dạng của các loại hình nghệ thuật Các loại hình

nghệ thuật đều phản ánh hiện thực cuộc sống và biểu hiện tình cảm, tài năng của ngườisáng tạo Tuy nhiên, mỗi loại hình nghệ thuật khác nhau lại phản ánh hiện thực cuộc sốngvới đặc thù thẩm mỹ khác nhau Tính đặc thù của chúng được biểu hiện trong mối quan

hệ thẩm mỹ giữa thực tiễn và sáng tạo của nghệ sĩ với sự vận động phong phú của hiệnthực thông qua việc sử dụng các chất liệu khác nhau bằng những cách thức, phương tiệnkhác nhau Tính đặc thù này làm cho mỗi loại hình nghệ thuật mang những giá trị nghệthuật riêng biệt song chúng đều có tác động nhất định tới cảm thụ thẩm mỹ của côngchúng Do đó, mỗi loại hình nghệ thuật mặc dù có đời sống riêng nhưng không nằm ngoài

sự phát triển chung của toàn bộ nền nghệ thuật và chúng đều có những đóng góp vào vaitrò của nghệ thuật đối với giáo dục thị hiếu thẩm mỹ Việc bảo đảm tính đa dạng của cácloại hình nghệ thuật khi vận dụng nghệ thuật trong giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho sinhviên không phải là chỉ sử dụng một loại hình nghệ thuật nào đó mà cần tạo điều kiện chosinh viên tiếp cận với tất cả các loại hình nghệ thuật bằng nhiều hình thức khác nhau, từ

đó mang lại cho họ sự đa dạng trong các thỏa mãn nghệ thuật, làm tiền đề cho sự hìnhthành các thị hiếu thẩm mỹ tốt đẹp, lành mạnh

Thực ra, giáo dục thẩm mỹ bằng các loại hình nghệ thuật không phải chỉ có tínhtrường quy mà căn bản còn là hình thức giáo dục thẩm mỹ phổ quát của mọi xã hội Vì

thế, tính toàn diện trong giáo dục thẩm mỹ mang tính nhân loại phổ biến Các tác phẩm

nghệ thuật nói chung của nhân loại tác động đến công chúng trong đó có công chúng sinhviên Ở đây, sự tiếp nhận thẩm mỹ mang tính tự giác rất cao Nó vừa hình thành những thịhiếu thẩm mỹ mới vừa kêu gọi và phổ biến những giá trị đạo đức tốt đẹp Đây không phải

là vai trò của nghệ thuật mang tính trường quy mà là sự hình thành thẩm mỹ có ý nghĩa

giáo dục xã hội Tính toàn diện của nó biểu hiện khả năng tác động của nghệ thuật và khảnăng tiếp nhận vô hạn của các năng lực thị hiếu khác nhau, trong đó có thị hiếu thẩm mỹ

của sinh viên các thế hệ và các thời đại khác nhau

1.2 Vận dụng nghệ thuật trong giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho sinh viên dựa trên nguyên tắc lịch sử - cụ thể

Sự phân tích về mặt lý luận cho thấy: cả nghệ thuật và thị hiếu thẩm mỹ đều mangbản chất xã hội, đều chịu sự tác động bởi hoàn cảnh và điều kiện xã hội với trạng tháiriêng của chủ thể ở mỗi giai đoạn lịch sử cụ thể Do đó, để vận dụng nghệ thuật tronggiáo dục thị hiếu thẩm mỹ có tính trường quy cho sinh viên thì cùng với nguyên tắc toàndiện còn phải chú ý đến nguyên tắc lịch sử - cụ thể

Trước hết, nguyên tắc lịch sử - cụ thể đòi hỏi vận dụng nghệ thuật trong giáo dụcthị hiếu thẩm mỹ cho sinh viên phải căn cứ vào đặc điểm tâm - sinh lý của lứa tuổi Mộttrong những đặc điểm tâm lý quan trọng nhất ở lứa tuổi thanh niên - sinh viên là tự đánhgiá, tự ý thức, tự giáo dục Như vậy, trong nguyên tắc này, người được giáo dục thẩm mỹphải tự ý thức về tính lịch sử - cụ thể của bản thân mình Nhờ có tự ý thức phát triển, sinhviên có những hiểu biết, thái độ, có khả năng tự đánh giá bản thân để chủ động điều chỉnh

sự phát triển bản thân theo hướng phù hợp với xu thế xã hội Tự đánh giá, tự ý thức ở lứatuổi sinh viên là một hoạt động nhận thức, trong đó đối tượng nhận thức chính là bản thânchủ thể; là quá trình chủ thể thu thập, xử lý thông tin về chính mình, chỉ ra được nhữngtồn tại ở bản thân, từ đó có thái độ, hành vi, hoạt động tự điều chỉnh, tự giáo dục Sinhviên không chỉ đánh giá hình ảnh của bản thân mình ở hình thức bên ngoài mà còn đi sâuvào các phẩm chất, giá trị của nhân cách Tự đánh giá, tự ý thức của sinh viên không chỉtrả lời câu hỏi: tôi là ai? Mà còn trả lời cho câu hỏi: tôi là người như thế nào? tôi cónhững phẩm chất gì? tôi có xứng đáng không? Hơn thế nữa, sinh viên còn có khả năng đisâu lý giải câu hỏi: tại sao tôi là người như thế? Những cấp độ đánh giá này ở sinh viênmang yếu tố tự phản biện, tự phân tích Tự đánh giá, tự ý thức ở sinh viên có liên quanđến trình độ học lực cũng như kế hoạch sống tương lai của mình Những sinh viên có kếtquả học tập cao thường chủ động, tích cực trong việc tự nhìn nhận, tự kiểm tra hành

động, thái độ cư xử, cử chỉ giao tiếp, thói quen, thị hiếu của mình để hướng tới nhữngthành tựu khoa học và chuẩn mực cuộc sống Nhờ vào tự đánh giá, tự ý thức, tự giáo dục

mà lòng tự trọng, sự tự tin phát triển mạnh mẽ ở sinh viên, từ đó dẫn đến sự phát triển vềđịnh hướng giá trị ở sinh viên trong đó có cả định hướng thị hiếu thẩm mỹ

Tuổi sinh viên cũng là lứa tuổi mà thế giới quan và nhân sinh quan đang hoànthiện Đây là lứa tuổi có lý trí, tình cảm phong phú, đang trong quá trình hình thành thếgiới quan và đi tìm lý tưởng, vì vậy, các quan niệm về cái đẹp cũng đang trong quá trìnhđịnh hình và chứa đựng nhiều biến đổi, nhiều thể nghiệm Sinh viên vốn rất năng động,giàu nghị lực, giàu ước mơ và hoài bão, thích khám phá, tìm tòi cái mới, đồng thời, họthích bộc lộ những thế mạnh của bản thân, thích học hỏi, dám đối mặt với những thửthách để khẳng định mình Tuy nhiên, do quy luật phát triển không đồng đều về mặt tâm

lý, do những điều kiện, hoàn cảnh sống và cách thức giáo dục khác nhau, không phải bất

cứ sinh viên nào cũng được phát triển tối ưu và độ chín muồi trong suy nghĩ cũng nhưhành động của họ còn hạn chế Trong quá trình hoàn thiện nhân cách của mình, bên cạnhtiếp thu và làm giàu thêm, phong phú thêm những giá trị xã hội, chính sinh viên lại lànhững người dễ bị kích động và sa vào sự chi phối của cái xấu, cái phản giá trị Xu thếtoàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và sự phát triển của khoa học công nghệ hiện nay làm chosinh viên có điều kiện giao lưu, tiếp xúc với nhiều nền văn hóa nghệ thuật trên thế giới.Tuy nhiên, tâm lý bồng bột, xốc nổi của tuổi trẻ lại làm cho cách nhìn nhận của họ đốivới các giá trị xã hội phần lớn thiếu hẳn sự chín chắn, sâu sắc Do đó, họ dễ dàng tiếpnhận cả những nét văn hóa không phù hợp với chuẩn mực xã hội hiện đại và giá trị truyềnthống tốt đẹp của dân tộc Vận dụng nghệ thuật trong giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho sinhviên cần hướng sinh viên vào lựa chọn những tác phẩm nghệ thuật và những hình thứcsinh hoạt nghệ thuật phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi từ đó giúp họ đạt tới chiều sâutrong tâm hồn và hình thành nên các thị hiếu thẩm mỹ lành mạnh

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử, con người vừa là chủ thể sáng tạo

ra lịch sử vừa là sản phẩm của lịch sử, do đó, thị hiếu thẩm mỹ của con người luôn chịu

sự quy định của hoàn cảnh thực tiễn và điều kiện khách quan ở mỗi giai đoạn lịch sử cụthể Mọi hoạt động thưởng thức, đánh giá và sáng tạo nghệ thuật cũng diễn ra trong hoàn

cảnh cụ thể với những đối tượng cụ thể trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể Xét trong điềukiện, hoàn cảnh lịch sử cụ thể, cả thị hiếu thẩm mỹ và nghệ thuật đều có tính dân tộc, tínhgiai cấp và tính thời đại Vì vậy, vận dụng nghệ thuật trong giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cótính trường quy cho sinh viên theo nguyên tắc lịch sử - cụ thể còn phải chú ý đến tính dântộc, tính giai cấp và tính thời đại

Do gắn bó lâu đời với hoàn cảnh tự nhiên, với sinh hoạt xã hội của mình, mỗi dântộc có những phong tục, tập quán riêng; có cách cảm, cách nghĩ riêng; có sinh hoạt vănhóa và nền nghệ thuật riêng Dân tộc Việt Nam sống trong khu vực sinh thái nhiệt đới giómùa ẩm, thiên nhiên chan hòa ánh sáng và màu xanh nhưng cũng không kém phần khắcnghiệt với những trận lụt lội, mưa dầm, nắng hạn Lịch sử Việt Nam có hàng ngàn nămphải chống lại các cuộc xâm lăng của kẻ thù lớn mạnh hơn gấp nhiều lần Từ điều kiệnthiên nhiên và hoàn cảnh xã hội đó đã hình thành nên một nền văn hóa thấm đượm tínhbao dung, tình nhân ái, nhân văn và tinh thần yêu nước, quả cảm Chính nền văn hóa này

đã sản sinh ra một nền nghệ thuật đầy trữ tình nhưng cũng rất hào hùng của dân tộc Đó lànhững ánh thiên cổ hùng văn của Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trãi, … vớimột nền văn chương bác học thời Lý, thời Trần, thời Lê, thời Nguyễn và một loạt các loạihình nghệ thuật dân gian đặc sắc như tuồng, chèo, cải lương, nhạc dân ca, … Trong bốicảnh xã hội sôi nổi, nhộn nhịp đang đòi hỏi con người đi tìm một khuôn mẫu mới chocuộc sống như hiện nay, những nét giá trị rất riêng, rất Việt Nam này cần phải được pháthuy, trở thành tiền đề cho những thị hiếu thẩm mỹ mới trong sinh viên

Cùng với việc giáo dục thị hiếu thẩm mỹ gắn với nghệ thuật truyền thống của dântộc thì nghệ thuật ảnh hưởng đến thị hiếu thẩm mỹ ở tính giai cấp của nó Sự phát triểncủa nghệ thuật trong xã hội có giai cấp luôn mang tính chất mâu thuẫn giai cấp vì bảnthân nghệ thuật là sự phản ánh một cách đặc thù những đối lập về điều kiện sống, lợi ích

và quan niệm hệ tư tưởng của các nhóm xã hội khác nhau Sáng tạo nghệ thuật có nguồngốc từ lập trường thẩm mỹ cá nhân của nghệ sĩ và lập trường thẩm mỹ cá nhân của nghệ

sĩ thì bao giờ cũng bắt nguồn từ hệ tư tưởng, thế giới quan và cách cảm thụ của một giaicấp này hay giai cấp khác Trong một xã hội có giai cấp, không có một nền nghệ thuậtduy nhất, cho dù nền nghệ thuật đó có tính nhân loại Tính giai cấp này biểu hiện ở cuộc

đấu tranh giữa các phương thức và các khuynh hướng đa chiều trong nghệ thuật Trong

đó, thế giới quan và cách cảm thụ thế giới của các giai cấp tiến bộ thường thuận lợi hơn

để thưởng thức, đánh giá, sáng tạo nghệ thuật và biến đổi thực tại Những tác phẩm nghệthuật nào hướng về chủ nghĩa nhân văn cao cả, tiên tiến thì cũng đồng thời biểu hiện cácchuẩn mực phát triển của xã hội Trong khi đó, các biến cố cách mạng và những hệ quả

xã hội trực tiếp nhất của chúng có tác động sâu sắc đến ý thức thẩm mỹ, thị hiếu thẩm mỹcủa con người Chúng khiến cho con người càng thêm khao khát cái đẹp và thức tỉnh khảnăng sáng tạo của họ hướng tới các chuẩn mực phát triển của xã hội được biểu hiện qua

lý tưởng nhân văn của các hình tượng nghệ thuật Trên con đường xây dựng chủ nghĩa xãhội ở Việt Nam dù là chủ nghĩa xã hội thông qua cơ chế thị trường thì thị hiếu thẩm mỹ

mà chúng ta đang hướng tới là thị hiếu thẩm mỹ tiên tiến Đó là những thị hiếu thẩm mỹnhằm tiến tới một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh trong đó con người có đủ điềukiện để phát triển toàn diện, một xã hội mà ở đó “sự phát triển tự do của mỗi người làđiều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người”1 Vì vậy, vận dụng nghệ thuậttrong giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho sinh viên ở nước ta hiện nay “cần ra sức chăm lo bồi

dưỡng hình thành con người mới Đó là con người có ý thức làm chủ, trách nhiệm công

dân, có tri thức, sức khỏe và lao động giỏi, sống có văn hóa và tình nghĩa, giàu lòng yêunước và tinh thần quốc tế chân chính”2, là “con người phát triển toàn diện, có cuộc sốngtập thể và cuộc sống cá nhân hài hòa phong phú”3, “có tư tưởng đúng, tình cảm đẹp”4, cótâm hồn tinh tế, nhuần nhụy và nhạy cảm trong thưởng thức, đánh giá cái đẹp và hìnhthành một khả năng sáng tạo phong phú ở mỗi sinh viên; giúp họ ngày càng hoàn thiện cả

về thể chất lẫn tinh thần bằng các tác phẩm nghệ thuật được sáng tác từ hệ tư tưởng, thếgiới quan và lập trường thẩm mỹ tiên tiến và cách mạng

Những nghệ sĩ vĩ đại đều biểu hiện lý tưởng của một giai cấp nhất định đồng thờitrong các tác phẩm nghệ thuật của họ cũng mang tính toàn nhân loại sâu sắc Bản chất xã

1 C.Mác và Ph Ăng ghen (1995), Toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.606

2 Đảng Cộng sản Việt Nam (1982), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V, Nxb Sự thật, Hà Nội, tập 1,

tr.15

3 Đảng Cộng sản Việt Nam (2014), Văn kiện hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương khóa XI, Văn

phòng Trung ương Đảng, Hà Nội, tr.28

4 Đảng Cộng sản Việt Nam (2014), Văn kiện hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương khóa XI, Văn

phòng Trung ương Đảng, Hà Nội, tr.28

hội của nghệ thuật không chỉ mang tính dân tộc, tính giai cấp mà còn mang tính thời đại.

Sự vận động của xã hội trong thời đại toàn cầu hóa hiện nay diễn ra mạnh mẽ hơn bao giờhết trong lịch sử Những vấn đề về độc lập dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã hội, tự do vàphát triển toàn diện của con người, tính ưu việt và mặt trái của cách mạng công nghệ, …được đặt ra một cách gay gắt và được phản ánh cả trong ý thức thẩm mỹ cũng như nghệthuật Chính thời kỳ đổi mới của chúng ta là điểm hội tụ của những mâu thuẫn thời đại,trong đó, sự phát triển của xã hội không gì khác hơn là giải quyết những mâu thuẫn đó.Xây dựng thị hiếu lành mạnh cho sinh viên trong thời kỳ đổi mới ở nước ta hiện nay làhướng tới sự phát triển con người toàn diện với đầy đủ Thể - Đức - Trí - Mỹ, đáp ứng yêucầu phát triển của xã hội hiện đại - một xã hội phát triển cùng chiều với lý tưởng dân chủ,

tự do và công bằng xã hội Do đó, vận dụng nghệ thuật trong giáo dục thị hiếu thẩm mỹcho sinh viên cần dựa trên nghệ thuật hiện thực những tác phẩm ưu tú của nhân loại Cáctác phẩm nghệ thuật hiện thực là các tác phẩm được sáng tạo nên từ những chất liệu thẩm

mỹ cao nhất của cuộc sống được tinh lọc qua tâm hồn tinh tế và lý tưởng nhân văn cao cảcủa nghệ sĩ, trở thành nguồn sống mới, động viên, cổ vũ lòng tự hào của sinh viên Cáctác phẩm ấy sẽ cổ vũ thị hiếu thẩm mỹ tiên tiến, chào đón cái đẹp rực rỡ của tuổi thanhxuân và thêm yêu cuộc sống, từ đó phát huy những nhân tố tích cực và loại bỏ nhữngnhân tố tiêu cực ở bản thân họ trên con đường đi lên xây dựng xã hội mới – xã hội dânchủ, công bằng, văn minh mà toàn nhân loại cũng như nhân dân ta đang cùng hướng tới

1.3 Vận dụng nghệ thuật trong giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho sinh viên dựa trên nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

Giáo dục thị hiếu thẩm mỹ bằng nghệ thuật có tính trường quy cho đối tượng sinh viên

cần phải quán triệt nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn Nguyên tắc này lànguyên tắc cơ bản trong lý luận nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng và không thểxem nhẹ nguyên tắc này nếu thực sự muốn giáo dục có hiệu quả Theo quan điểm của chủnghĩa duy vật biện chứng, những vấn đề lý luận luôn được quy định bởi các quan hệ thựctiễn Trong các nghiên cứu của mình, C.Mác đã chỉ ra rằng: chính từ thực tiễn mà conngười thoát khỏi giới động vật, biết sản xuất ra của cải vật chất và tinh thần để thỏa mãnnhu cầu của mình và biết chế tạo theo quy luật của cái đẹp Cũng chính nhờ thông qua

thực tiễn mà con người phát hiện thấy các giá trị thẩm mỹ ở đối tượng và thực hiện cáchoạt động nghệ thuật Sự phong phú của thực tiễn thẩm mỹ mang lại cho con người sựphong phú về tình cảm thẩm mỹ, nhận thức thẩm mỹ C.Mác nhấn mạnh rằng: “Chỉ cóthông qua sự phong phú, đã được phát triển về mặt vật chất, của bản chất con người, thì

sự phong phú của tính cảm giác chủ quan của con người mới phát triển và một phần thậmchí lần đầu tiên mới được phát sinh ra: lỗ tai thính âm nhạc, con mắt thấy cái đẹp của hìnhthức – nói tóm lại là những cảm giác có khả năng về sự hưởng thụ có tính chất người và

tự khẳng định mình như những lực lượng bản chất của con người”5 Nói cách khác, từquan điểm thực tiễn của chủ nghĩa Mác, con người phải có những trải nghiệm thực tiễntrong hoạt động thẩm mỹ thì mới hình thành nên được chủ thể thẩm mỹ và phải đượchuấn luyện về mặt nghệ thuật thì cái tai mới biết thưởng thức âm thanh lành mạnh, conmắt mới phân biệt cái đẹp của các hình thức Vì vậy, sự tác động qua lại của những trảinghiệm thực tiễn trong hoạt động thẩm mỹ của con người và nhận thức về mặt nghệ thuậtcủa họ là điều không thể thiếu đối với giáo dục thị hiếu thẩm mỹ Muốn bơi thì phải nhảyxuống nước, muốn phát triển khả năng thưởng thức và sáng tạo thẩm mỹ thì phải đượctiếp xúc trực tiếp và thường xuyên với cái đẹp cả trong hiện thực cuộc sống và trong nghệthuật Vận dụng nghệ thuật trong giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho sinh viên theo nguyêntắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn đòi hỏi trong quá trình giáo dục phải làm cho sinhviên nắm vững tri thức về thị hiếu, thị hiếu thẩm mỹ, về cái đẹp, về nghệ thuật với haiđiều kiện: một là, tri thức phải có hệ thống và hai là, tri thức có thể vận dụng trong thựctiễn để cải tạo thực tiễn, cải tạo bản thân Thông qua đó, từ cái tốt, cái đẹp trong các hìnhtượng nghệ thuật giúp sinh viên ý thức được tác dụng của thị hiếu thẩm mỹ tốt và lànhmạnh đối với đời sống thực tiễn của họ, hình thành cho họ những kỹ năng trong hoạtđộng thẩm mỹ và vận dụng chúng ở những mức độ khác nhau trong các quan hệ thẩm mỹcủa họ

Về mặt phương pháp, vận dụng nghệ thuật trong giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho

sinh viên theo nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là phải lấy sinh viên làm

trung tâm của hoạt động giáo dục Phương pháp giáo dục truyền thống của chúng ta là

giảng viên truyền đạt kiến thức một chiều, độc thoại và áp đạt kiến thức có sẵn còn người5

C.Mác và Ph.Ăngghen (2000), Toàn tập, tập 42, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội tr.175-176

học đón nhận tri thức theo cách hoàn toàn thụ động Tuy nhiên, sự phát triển của xã hộivới sự bùng nổ của công nghệ thông tin và mạng xã hội hiện nay đã làm phương phápgiáo dục này trở nên lạc hậu và không còn phù hợp nữa Cũng như tất cả các quá trìnhgiáo dục khác, giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho sinh viên cần phải được thay đổi về mặtphương pháp, chuyển sang lấy hoạt động của người học làm trung tâm Quá trình giáodục phải hướng vào sinh viên, để họ thực sự là chủ thể thẩm mỹ tự nghiên cứu, tự tìm tòi,

tự thể nghiệm thông qua việc tổ chức các hoạt động nghiên cứu về thị hiếu thẩm mỹ, vềnghệ thuật hay tổ chức các hoạt động thưởng thức, sáng tạo nghệ thuật dành cho sinhviên Tất nhiên, quá trình giáo dục này phải được hướng dẫn, định hướng một cách cụ thểtrên cơ sở tôn trọng cá tính của sinh viên, phát huy tính chủ động tích cực của họ và tùythuộc vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của từng trường, từng đơn vị giáo dục

2 Giải pháp vận dụng nghệ thuật trong giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho sinh viên

2.1 Xây dựng chương trình giáo dục thị hiếu thẩm mỹ phù hợp

Thị hiếu thẩm mỹ là sở thích cá nhân của từng người nhưng chuẩn mực để đánhgiá lại có tính xã hội Anh thích cái này, tôi thích cái kia là có tính cá nhân Nhưng anhthích đúng hay thích sai là có tính xã hội Thị hiếu thẩm mỹ của một người chưa thật tinh

tế, đúng đắn là được đánh giá theo chuẩn mực xã hội Vì vậy, giáo dục thị hiếu thẩm mỹbằng một chương trình phù hợp thông qua việc học ở trường và tự học thì có nghĩa là thịhiếu thẩm mỹ của người đó sẽ được định hướng theo các chuẩn mực xã hội Với sinhviên, trước hết cần trang bị cho họ một hệ thống tri thức thẩm mỹ đúng đắn và khoa học

Đó là giải pháp đầu tiên theo yêu cầu của xã hội để hướng tới một thị hiếu thẩm mỹ tốt.Tri thức về khoa học thẩm mỹ là nội dung thiết thực nhất cho sự phát triển ý thức thẩm

mỹ, nâng cao trình độ thẩm mỹ và các năng lực thẩm mỹ trong đó có thị hiếu thẩm mỹcho sinh viên Nhờ có tri thức thẩm mỹ đúng đắn, sinh viên có thể hiểu biết đúng đắn vềđời sống thẩm mỹ và có cơ sở nhận thức khoa học Nghĩa là, sinh viên khó có thể nhậnthức, khám phá, cảm thụ các giá trị thẩm mỹ và hình thành các thị hiếu thẩm mỹ một cáchsâu sắc, trọn vẹn nếu không được dẫn dắt, soi sáng bởi các quan điểm, nguyên lý, lý luận

có tính khoa học về cái đẹp Hệ thống các tri thức thẩm mỹ được trình bày trong khoa học

mỹ học, trong đó, mỹ học Mác – Lênin là hệ thống mỹ học duy vật biện chứng và triệt đểkhoa học, có đầy đủ các điều kiện cần thiết để mang lại một hệ thống tri thức thẩm mỹtoàn vẹn Bởi vì, mỹ học Mác – Lênin là một bộ phận hữu cơ và là một bộ phận hoànchỉnh hệ thống của chủ nghĩa Mác – Lênin Về mặt bản chất, chủ nghĩa Mác – Lênin làmột hệ thống lý luận triệt để khoa học được hình thành và phát triển trên cơ sở kế thừanhững giá trị tư tưởng của nhân loại và tổng kết thực tiễn thời đại, là thế giới quan,phương pháp luận phổ biến của nhận thức khoa học và thực tiễn cách mạng, là khoa học

về sự nghiệp giải phóng giai cấp, giải phóng nhân dân lao động khỏi chế độ áp bức, bóclột và tiến tới giải phóng con người, hướng tới xã hội cao đẹp, hài hòa trong đó con người

có đủ điều kiện để phát triển toàn diện với các chuẩn giá trị Chân – Thiện – Mỹ Nhữngquan niệm mỹ học của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin là bộ phận hợp thành của lýluận triết học và của cuộc đấu tranh chính trị mà các ông đã cống hiến hết sức mình đểgiải phóng người lao động khỏi ách nô dịch tư bản chủ nghĩa, vươn tới lý tưởng cộng sản

Mỹ học Mác – Lênin ra đời là kết quả của sự khái quát, kế thừa và phát triển những tinhhoa giá trị của lịch sử tư tưởng mỹ học nhân loại từ cổ đại cho đến hiện đại Không nhữngthế, cùng với phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, mỹ học Mác – Lênin đãkhắc phục một cách triệt để các quan điểm sai lầm hoặc phiến diện của mỹ học duy tâm

và mỹ học siêu hình để tạo ra một bước ngoặt lớn trong lịch sử mỹ học và trở thành cơ sở

lý luận cho việc nghiên cứu đúng đắn, toàn diện các vấn đề cơ bản của mỹ học Với một

hệ thống các quan điểm, nguyên lý, lý luận, phạm trù có tính chất khoa học và biệnchứng, mỹ học Mác – Lênin trở thành vũ khí lý luận sắc bén giúp con người giải quyếtnhững vấn đề phức tạp trong mọi quan hệ thẩm mỹ, là cơ sở khoa học để phân tích, lýgiải bản chất, nguồn gốc của mọi hiện tượng thẩm mỹ Bằng việc lấy thực tiễn là cơ sở để

mở rộng và hướng các quan hệ thẩm mỹ tới đích, giá trị của mỹ học là giá trị khách quan,trang bị cho chủ thể phương pháp tốt nhất để đi vào cuộc sống Nói cách khác, mỹ họcMác – Lênin là hệ thống lý luận thẩm mỹ phong phú, có tính chỉnh thể giúp cho conngười tự đánh giá và là công cụ đánh giá thẩm mỹ trong đó có thị hiếu thẩm mỹ đúngđắn Mỹ học Mác – Lênin vừa cung cấp tri thức thẩm mỹ vừa là phương pháp luận cho sựnâng cao tri thức, xác định thị hiếu và lý tưởng thẩm mỹ; từ đó xây dựng năng lực cảmthụ, đánh giá, sáng tạo thẩm mỹ cho chủ thể thẩm mỹ Xây dựng chương trình giáo dục