Kiểm sát thi hành án dân sự là một trong các công tác thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân theo quy định của Hiến pháp và Luật tổ chức Viện kiểm sát nhằm kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Tòa án nhân dân, sơ quan thi hành án dân sự, Chấp hành viên và các chủ thể khác liên quan đến hoạt động thi hành án dân sự nhằm đảm bảo việc thi hành án dân sự đúng pháp luật. Trực tiếp kiểm sát là một trong những phương thức kiểm sát hiệu quả, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong quan hệ thi hành án dân sự. Để tìm hiểu rõ hơn về phương thức trực tiếp kiểm sát, tôi xin chọn đề tài: Hoạt động của Kiểm sát viên khi trực tiếp kiểm sát thi hành án dân sự.
Trang 2DANH MỤC BẢNG CHỮ VIẾT TẮT
Trang 3A MỞ ĐẦU
Kiểm sát thi hành án dân sự là một trong các công tác thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân theo quy định của Hiến pháp và Luật tổ chức Viện kiểm sát nhằm kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Tòa án nhân dân, sơ quan thi hành án dân sự, Chấp hành viên và các chủ thể khác liên quan đến hoạt động thi hành án dân sự nhằm đảm bảo việc thi hành án dân sự đúng pháp luật Trực tiếp kiểm sát là một trong những phương thức kiểm sát hiệu quả, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong quan hệ thi hành án dân sự Để
tìm hiểu rõ hơn về phương thức trực tiếp kiểm sát, tôi xin chọn đề tài: "Hoạt
động của Kiểm sát viên khi trực tiếp kiểm sát thi hành án dân sự"
Trang 4B NỘI DUNG
I Khái quát chung
1 Khái niệm
Kiểm sát thi hành án dân sự là hoạt động thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân được quy định bởi pháp luật, theo đó Viện kiểm sát nhân dân trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình kiểm sát việc tuân theo pháp luật về thi hành án của Tòa án, của cơ quan thi hành án, chấp hành viên, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên qan đến việc thi hành nhằm bảo đảm việc thi hành
án, quyết định của Tòa án kịp thời, đầy đủ, đúng pháp luật, bảo vệ quyền và lợi
ích của người tham gia tố tụng.
2 Căn cứ thực hiện
Theo quy định tại điểm g khoản 2 Điều 6 Điều 28 Luật tổ chức VKSND 2014; Điều 1 Quy chế công tác kiểm sát thi hành án dân sự, thi hành án hành chính ban hành theo Quyết định số 810/QĐ-VKSTC-V11 ngày 20/12/2016 của Viện trưởng VKSNDTC, kiểm sát THADS là một trong các công tác thực hiện chức năng của VKSND trên tinh thần của Hiến pháp 2013 và theo quy định tại Luật tổ chức VKSND năm 2014, đó là chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp
“Điều 1 Vị trí của kiểm sát thi hành án dân sự, thi hành án hành chính
Kiểm sát thi hành án dân sự, thi hành án hành chính (sau đây gọi là thi hành án dân sự, hành chính) là một trong các công tác thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân theo quy định của Hiến pháp và Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014.”
“Điều 6 Các công tác của Viện kiểm sát nhân dân
2 Viện kiểm sát nhân dân thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp bằng các công tác sau đây:
g) Kiểm sát việc thi hành án dân sự, thi hành án hành chính;”
VKSND thực hiện công tác kiểm sát THADS thông qua hai phương thức, gián tiếp hoặc trực tiếp kiểm sát đối với các chủ thể bị kiểm sát
Trang 5Phương thức gián tiếp kiểm sát là VKSND thực hiện quyền yêu cầu và quyền kiến nghị đối với các chủ thể bị kiểm sát thi hành đúng nội dung yêu cầu của VKS và việc kiểm sát thường xuyên các quyết định về THADS
Phương thức trực tiếp kiểm sát là kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc thi hành án của cơ quan thi hành án cùng cấp và cấp dưới, Chấp hành viên, các cơ quan, tổ chức, đơn vị và cá nhân có liên quan và việc giải quyết khiếu nại, tố cáo đối với việc thi hành án
3 Cơ sở và nội dung tiến hành trực tiếp kiểm sát
Cơ sở để tiến hành hoạt động trực tiếp kiểm sát tại cơ quan THADS là: Chỉ thị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao; kế hoạch, chương trình công tác của Viện kiểm sát cấp trên và của đơn vị mình; yêu cầu của cấp ủy hoặc Hội đồng nhân dân, hoặc khi có căn cứ xác định có vi phạm pháp Luật nghiêm trọng trong thi hành án dân sự
Nội dung tiến hành trực tiếp kiểm sát chủ yếu là:
- Kiểm sát căn cứ, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, thời hạn ra các quyết định
về THADS và tổ chức thi hành quyết định về thi hành án;
- Việc phân loại, xác minh điều kiện thi hành án;
- Việc quản lý thu, chi tiền thi hành án;
- Việc bảo quản, xử lý vật chứng tiền, tài sản, vật chứng thi hành án;
- Thụ lý, giải quyết đơn và những nội dung khác khi phát hiện vi phạm trong công tác thi hành án của cơ quan THADS
II Hoạt động của Kiểm sát viên khi trực tiếp kiểm sát thi hành án dân sự.
1 Công tác chuẩn bị
Nhằm thực hiện tốt công tác khi trực tiếp kiểm sát, Kiểm sát viên cần chuẩn bị tốt một số vấn đề sau:
Về phạm vi, có thể tiến hành kiểm sát toàn diện hay chỉ chọn riêng một
lĩnh vực nào đó trong hoạt động THA Việc chọn điểm trực tiếp kiểm sát phải dựa trên kết quả việc nắm thông tin, tình hình vi phạm trong hoạt động THA của
cơ quan THADS Ngoài ra, cần dựa vào kết quả nắm thông tin (thông qua đơn
Trang 6thư khiếu nại, tố cáo về THADS, thông tin do các cơ quan, bộ phận nghiệp vụ trong đơn vị cùng cấp…), VKSND có thể lựa chọn phương thức kiểm sát như yêu cầu tự kiểm tra và báo cáo kết quả về THA, yêu cầu cung cấp hồ sơ tài liệu liên quan đến hoạt động THA để phát hiện vi phạm, trực tiếp kiểm sát
Về khảo sát và chọn điểm, chọn việc để kiểm sát: Trước khi xây dựng kế
hoạch trực tiếp kiểm sát tại cơ quan THADS phải chú trọng công tác khảo sát nắm tình hình về công tác THADS, xác định đơn vị nào thụ lý nhiều việc THA hay còn tồn tại thiếu sót trong công tác dẫn tới việc đương sự khiếu nại, tố cáo nhiều lần; khiếu nại, tố cáo đến nhiều cấp để kiểm sát
Về lực lượng: Kiểm sát viên là người có năng lực, kinh nghiệm trong
công tác kiểm sát THADS để phân công tham gia vào Đoàn kiểm sát trực tiếp hoặc căn cứ vào nội dung kế hoạch kiểm sát mà lựa chọn cán bộ có năng lực về nội dung đó để bố trí cán bộ
Ngoài ra, KSV cần chuẩn bị kế hoạch một cách cẩn thận, chi tiết, đồng thời nghiên cứu tài liệu làm căn cứ kiểm sát, xác định vi phạm
2 Hoạt động phát hiện vi phạm khi tiến hành trực tiếp kiểm sát
Vấn đề cơ bản trong công tác kiểm sát nói chung và các cuộc kiểm sát trực tiếp nói riêng là phát hiện được vi phạm (nếu có) của cơ quan THADS Do đó, khi tiến hành trực tiếp kiểm sát, KSV cần chú ý các nội dung sau:
- Nghiên cứu kỹ báo cáo của Cơ quan THADS;
- Xem xét các loại sổ sách về THADS;
- Nghiên cứu các hồ sơ nghiệp vụ thi hành án;
- Nắm các nguồn thông tin khiếu nại, tố cáo về thi hành án thông qua các hoạt động nghiệp vụ, các cơ quan hữu quan và nguồn tin do nhân dân cung cấp…
Để làm tốt cũng như phát hiện sớm những vi phạm mà cơ quan thi hành án dân sự làm sai đòi hỏi Kiểm sát viên cần nắm vững pháp luật, áp dụng một cách linh hoạt, nhuần nhuyễn, ngoài ra kinh nghiệm thực tiễn cũng là những bài học
bổ ích giúp Kiểm sát viên có thể phát hiện vi phạm nhanh chóng hơn cũng như
Trang 7có đường lối giải quyết hợp lý Sau đây là một số kinh nghiệm trong hoạt động kiểm sát nhằm phát hiện các vi phạm kịp thời:
a) Nghiên cứu báo cáo của cơ quan THADS
Đầu tiên, đoàn kiểm sát trực tiếp nghe Thủ trưởng cơ quan THADS báo cáo các nội dung đã yêu cầu trong Kế hoạch kiểm sát Sau đó, KSV yêu cầu cơ quan THADS báo cáo rõ các vấn đề sau:
- Tình hình nhận chuyển giao bản án, quyết định; tình hình nhận và thụ lý đơn yêu cầu THA, ra các quyết định về THA, tổ chức THA…
- Yêu cầu báo cáo quỹ tiền mặt của cơ quan Sau khi nghe báo cáo, VKS cần kiểm tra ngay quỹ tiền mặt, sau đó tiến hành xem xét, xác minh số tiền của
cơ quan THADS nộp Kho bạc; tiền gửi tiết kiệm;…
- Yêu cầu cung cấp hồ sơ, sổ sách, tài liệu liên quan đến nội dung kiểm sát
để kiểm tra, xác minh, đối chiếu xem có phù hợp thực tế không
Trên cơ sở nghiên cứu Báo cáo tình hình chấp hành pháp luật của cơ quan THADS, KSV xác định việc tuân thủ pháp luật và kết quả công tác, những khó khăn, vướng mắc trong công tác cùng các kiến nghị, đề xuất của Cơ quan THADS Trên cơ sở nắm vững các số liệu và làm rõ vi phạm trong việc thụ lý, giải quyết các yêu cầu về THA như nắm số vụ việc đã thụ lý, giải quyết đến thời điểm kiểm sát, đối chiếu, so sánh, xem xét tính chính xác của số liệu về số việc
có điều kiện THA mà cơ quan THA chưa giải quyết; số việc chưa có điều kiện THA với những lý do như: người phải thi hành án không có thu nhập hoặc có thu nhập nhưng không đủ sống; người phải thi hành án không có địa chỉ tại thời điểm xác minh; người phải THA lâm vào hoàn cảnh khó khăn đặc biệt; số hoãn THA, số tạm đình chỉ THA…)
Việc nắm vững số liệu và làm rõ các vi phạm trên không chỉ giúp KSV nắm được tình hình chấp hành pháp luật trong hoạt động THA mà còn là cơ sở
để viết bản Kết luận trực tiếp kiểm sát sau khi kết thúc cuộc kiểm sát trực tiếp
b) Kiểm tra hồ sơ nghiệp vụ thi hành án
Hồ sơ nghiệp vụ THA phải thể hiện được toàn bộ quá trình tổ chức THA của CHV Trong quá trình tổ chức THA, CHV phải ghi chép các công việc và
Trang 8lưu giữ tất cả các tài liệu đã và đang thực hiện vào hồ sơ nghiệp vụ THA gồm: Bản án, quyết định; quyết định THA; các biên bản bàn giao, xử lý vật chứng, tài sản đã kê biên, tạm giữ, biên bản xác minh, biên bản giải quyết việc THA (có đầy đủ chữ ký của đương sự trong các trang biên bản), giấy báo, giấy triệu tập, giấy mời, các đơn yêu cầu THA, khiếu nại, tố cáo, các biên lai, phiếu thu, phiếu chi, các tài liệu liên quan đến việc xử lý tài sản để THA, các công văn giấy tờ của cơ quan THA, của các tổ chức, cá nhân liên quan, các công văn ý kiến hướng dẫn, chỉ đạo nghiệp vụ, công văn trao đổi, công văn yêu cầu chuyển tiền, tang vật còn thiếu… Các tài liệu trong hồ sơ phải đánh số thứ tự theo phương pháp tịnh tiến, phải liệt kê đầy đủ vào bảng danh mục in trên bìa hồ sơ
Khi kiểm tra hồ sơ nghiệp vụ THA, cần xem xét trong thời hạn không quá
02 ngày làm việc kể từ ngày được phân công, CHV có lập hồ sơ nghiệp vụ THA không? Chú ý các trường hợp ra quyết định THA nhưng không thông báo tự nguyện THA, thông báo chậm hoặc chậm xác minh xác minh điều kiện THA hoặc không xác minh điều kiện THA Các biên bản xác minh điều kiện THA có ghi rõ ngày, tháng, năm xác minh không? Có sửa chữa, tấy xóa không? Có ghi đúng và đầy đủ họ tên, chức vụ người ký trong biên bản xác minh không? Cần
đề phòng trường hợp làm giả, rút tài liệu, chèn tài liệu trong hồ sơ khi số thứ tự không đúng, không hợp lý về mặt thời gian… Lưu ý việc xác minh điều kiện THA, việc THA đối với nghĩa vụ liên đới, việc kê biên, xử lý tài sản để THA, việc chuyển giao quyền, nghĩa vụ THA theo các Điều 3, 4, 8, 11 Thông tư liên tịch số 11/2016/TTLT-BTP-TANDTC-VKSNDTC ngày 01 tháng 8 năm 2016 của Bộ Tư pháp - Tòa án nhân dân tối cao - Viện kiểm sát nhân dân tối cao Nghiên cứu hồ sơ THA để làm rõ vi phạm trong công tác phân loại, xác minh điều kiện THADS và hoạt động tổ chức THA vi phạm trong công tác thu, chi tiền, tài sản và kế toán nghiệp vụ THA, do vậy cần xem xét rõ những nội dung sau:
- Số lượng hồ sơ đã ra quyết định THA nhưng chậm xác minh điều kiện THA? Thời gian CHV để hồ sơ tồn đọng không xác minh điều kiện THA?
Trang 9- Số lượng biên bản xác minh điều kiện THA có sai sót (như không ghi ngày, tháng, năm; sửa chữa ngày, tháng, năm hoặc trong Biên bản xác minh ghi sai tên của người phải THA)
- Số hồ sơ không xác minh điều kiện THA nhưng lại ra quyết định hoãn THA hoặc có xác minh nhưng đề xuất hoãn THA không phù hợp pháp luật?
- Vi phạm thời hạn xác minh điều kiện THA; để quá thời hạn mới tống đạt quyết định THA hoặc ra thông báo tự nguyện THA
- Số hồ sơ không xác minh điều kiện THA tại địa chỉ mới của người phải THA làm cơ sở tác động THA hoặc ủy thác THA?
- Số hồ sơ không xác minh tình trạng góp vốn của các thành viên để làm
cơ sở tác động THA trong trường hợp người phải THA là pháp nhân có tài sản THA?
- Số hồ sơ không xác minh tình trạng tài sản của người phải THA để ngăn chặn chuyển dịch tài sản như không xác minh tình trạng nhà, đất và tài sản khác, không kịp thời xử lý tịch thu tiền, tài sản hoặc hoàn trả dự án phí, lệ phí theo bản
án, quyết định?
- Xác minh có hay không có vi phạm trong việc ấn định thời hạn tự nguyện THA và tài liệu chứng minh việc chấp hành của đương sự
- Xác định căn cứ, thẩm quyền, trình tự thủ tục áp dụng biện pháp bảo đảm và cưỡng chế THA trong quá trình tổ chức THA được thể hiện trong hồ sơ THA, các loại văn bản, tài liệu liên quan đến việc cưỡng chế THA; việc chấp hành pháp luật trong quá trình kê biên tài sản…
- Xác định có hay không có vi phạm trong việc thu chi, tiền, tài sản và kế toán nghiệp vụ THA…
Những vấn đề vi phạm trên phải xác định rõ vi phạm điều, khoản của văn bản pháp luật nào, viện dẫn điều luật cụ thể để làm rõ vi phạm trong việc THADS
Trong thực tế thường xảy ra một số vi phạm phổ biến về hoạt động thu, chi tiền THA như: Chậm chi trả tiền THA cho đương sự; chi trả tiền không đúng số tiền được THA cho đương sự hoặc chậm nộp vào ngân sách Nhà nước dẫn đến
Trang 10xâm tiêu tiền THA KSV cần lưu ý các quy định về cách ghi biên lai thu tiền thi hành án (Điều 15); nộp tiền thi hành án vào quỹ cơ quan thi hành án dân sự (Điều 16); thủ tục thanh toán tiền, trả tài sản thi hành án (Điều 17); nộp tiền vào
ngân sách Nhà nước (Điều 18) theo Thông tư số 01/2016/TT-BTP ngày
01/02/2016 của Bộ Tư pháp Trong thời hạn không quá 10 ngày kể từ ngày thu tiền THA, cơ quan THADS phải tiến hành chi trả cho các đối tượng được THA theo thứ tự được quy định tại Điều 47 Luật THADS, thu phí THA theo Thông tư
số 216/2016/TT-BTC ngày 10/11/2016 của Bộ Tài chính
c) Xem xét các loại sổ về thi hành án dân sự
Quá trình thụ lý, giải quyết các yêu cầu THA, cơ quan THADS phải mở đầy đủ 21 loại sổ về THADS theo hướng dẫn tại Thông tư số 01/2016/TT-BTP ngày 01/02/2016 và hệ thống sổ sách kế toán THA, Thông tư số 91/2010/TT-BTC ngày 17/6/2010 của Bộ Tài chính Định kỳ hàng quý, 06 tháng và năm công tác, cơ quan THADS phải thực hiện việc ký sổ Trong quá trình kiểm sát trực tiếp, VKSND chỉ kiểm tra một số loại sổ như: Sổ nhận các bản án, quyết định; sổ thụ lý THA; sổ nhận đơn yêu cầu THA; sổ ra quyết định thu hồi, sửa đổi, bổ sung, hủy quyết định THA; sổ ra quyết định ủy thác THA; sổ theo dõi vật chứng, tài sản bị kê biên, tạm giữ; sổ ra quyết định hoãn, tạm đình chỉ THA, tiếp tục THA; sổ ra quyết định đình chỉ, trả lại đơn yêu cầu THA; sổ ra quyết định thu phí THA; sổ kế toán nghiệp vụ THA
- Khi kiểm tra sổ nhận các bản án, quyết định do TAND chuyển giao, cần chú ý ngày, tháng, năm giao nhận bản án, quyết định, xem xét việc tẩy xóa, sửa chữa trong sổ; đối chiếu số ngày ban hành bản án, quyết định và ngày giao nhận bản án, quyết định để xác định vào thời điểm giao, nhận thì bản án, quyết định
đã có hiệu lực pháp luật chưa (trừ những bản án, quyết định chưa có hiệu lực pháp luật nhưng được thi hành ngay theo quy định của pháp luật)
Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ khi nhận các bản án, quyết định do Tòa án chuyển giao thì cơ quan THA phải ra quyết định THA chủ động, nếu nhận trực tiếp bản án, quyết định phải có chữ ký của hai bên, nếu nhận bằng
Trang 11đường bưu điện thì cơ quan THA phải thông báo bằng văn bản cho Tòa án chuyển giao biết
- Kiểm tra sổ thụ lý THA (chủ động, theo đơn), sổ nhận đơn yêu cầu THA, cần xem xét kỹ nội dung ghi chép, số thứ tự, các cột mục… để xác định việc ra quyết định THA có đúng thẩm quyền và trong thời hạn quy định của pháp luật không, thời hiệu yêu cầu THA còn không? Thời hạn ra quyết định THA, nội dung Quyết định THA đã ban hành có đúng nội dung bản án, quyết định của Tòa án không? Sau khi ra quyết định THA trong thời hạn 02 ngày, Thủ trưởng cơ quan THADS có phân công cho CHV tổ chức thi hành không?
- Kiểm tra sổ quyết định thu hồi, sửa đổi, bổ sung, hủy quyết định THA cần xem xét căn cứ ra quyết định thu hồi, sửa đổi, bổ sung, hủy quyết định THA, làm rõ vấn đề này chính là làm rõ những sai sót và trách nhiệm của người có thẩm quyền khi ra quyết định THA, xác định rõ mức độ sai phạm dẫn đến việc thu hồi, sửa đổi, bổ sung, hủy quyết định THA đó
- Khi kiểm tra sổ ra quyết định ủy thác THA, cần xem xét để xác định có hay không có sai sót và trách nhiệm của CHV khi xác minh điều kiện THA làm căn cứ để ủy thác THA, cụ thể như tại thời điểm ra quyết định THA, đương sự
có tài sản nhưng không kịp thời tiến hành kê biên, xử lý tài sản để THA mà để quá lâu mới tiếp tục xác minh điều kiện THA nên đương sự đã bán tài sản và chuyển đến nơi ở mới, việc ủy thác THA đến nơi ở mới sẽ khó THA vì tại nơi này có thể đương sự đang ở nhờ nhà người khác không phải là nơi có tài sản, cư trú
- Khi kiểm tra sổ theo dõi vật chứng, tài sản bị kê biên, tạm giữ, cần lưu ý thủ tục giao nhận vật chứng, tài sản có đúng quy định tại các Điều 122, 123 Luật THADS không? Việc bảo quản, xử lý vật chứng, tài sản có phù hợp quy định tại các điều 11, 12, 13 Thông tư số 01/2016/TT-BTP ngày 01/02/2016 của Bộ Tư pháp không?
- Khi kiểm tra sổ ra quyết định hoãn, tạm đình chỉ THA, tiếp tục THA, cần lưu ý các căn cứ, lý do hoãn THA; thời hạn tạm đình chỉ THA, việc ra quyết