Liên hệ văn hóa chính trị trong giới trẻ việt nam

Chính vì vậy, nhóm 4 đã lựa chọn đề tài: “PHÂN TÍCH CẤU TRÚC HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ NƯỚC TA HIỆN NAY. LIÊN HỆ VỚI VĂN HÓA CHÍNH TRỊ TRONG GIỚI TRẺ HIỆN NAY” để làm rõ những vấn đề cơ bản về hệ thống chính trị nước ta, qua đó liên hệ với văn hóa chính trị trong giới trẻ Việt Nam, chỉ ra những hạn chế trong công tác giáo dục văn hóa chính trị cho giới trẻ đồng thời đề xuất một số giải pháp về văn hóa chính trị trong nhân dân nói chung cũng như trong giới trẻ nói riêng.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Phần 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 2

1.1 Khái niệm hệ thống chính trị, văn hóa chính trị 2

1.2 Cấu trúc của hệ thống chính trị 2

Phần 2 CẤU TRÚC HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM HIỆN NAY 3

2.1 Đặc điểm của hệ thống chính trị Việt Nam 3

2.2 Cấu trúc hệ thống chính trị Việt Nam 6

2.3 Các quan hệ chính trị, nguyên tắc hoạt động và cơ chế vận hành của hệ thống chính trị Việt Nam 12

2.3.1 Các quan hệ chính trị 12

2.3.2 Nguyên tắc hoạt động 15

2.3.3 Cơ chế vận hành 16

2.4 Sự đổi mới trong đường lối, quan điểm và chủ trương xây dựng hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay 16

2.5 Hạn chế của hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay 19

Phần 3 LIÊN HỆ VỚI VĂN HÓA CHÍNH TRỊ TRONG GIỚI TRẺ VIỆT NAM HIỆN NAY 23

3.1 Vai trò của giới trẻ trong việc xây dựng văn hóa chính trị 23

3.2 Thực trạng văn hóa chính trị trong giới trẻ Việt Nam hiện nay 24

3.3 Hạn chế trong công tác giáo dục văn hóa chính trị trong giới trẻ hiện nay 26

3.4 Giải pháp về văn hóa chính trị trong giới trẻ hiện nay 26

KẾT LUẬN 28

MỞ ĐẦU

Qua hơn 17 năm đổi mới, với sự nỗ lực phấn đấu cao độ của toàn Đảng, toàn dân,

đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn về kinh tế – xã hội và đang đứng trước

yêu cầu phát triển ở tầm cao hơn nữa Trong thời kỳ phát triển mới, bên cạnh những cơhội, thuận lợi, đất nước ta còn phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức to lớn Tìnhhình đó đòi hỏi chúng ta phải nỗ lực cao độ nhằm nắm bắt thời cơ, đẩy lùi nguy cơ đưa sựnghiệp cách mạng tiếp tục vững bước tiến lên

Hệ thống chính trị là một phạm trù cơ bản của khoa học chính trị bởi nó là tổnghợp những vấn đề thực tiễn chính trị, của đời sống chính trị Hệ thống chính trị tác độngnhư một chính thể trong việc tổ chức mối quan hệ qua lại với những hệ thống khác: hệthống kinh tế, văn hóa, sắc tộc, tôn giáo Để đáp ứng với yêu cầu của giai đoạn phát triểnmới, đòi hỏi toàn bộ hệ thống chính trị ở nước ta phải được kiện toàn, đổi mới nội dung

và phương thức hoạt động Nhưng muốn kiện toàn, đỏi mới thì chúng ta phải hiểu đượcthực trạng của hệ thống chính trị nước ta hiện nay Chính vì vậy, nhóm 4 đã lựa chọn đề

tài: “PHÂN TÍCH CẤU TRÚC HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ NƯỚC TA HIỆN NAY LIÊN HỆ VỚI VĂN HÓA CHÍNH TRỊ TRONG GIỚI TRẺ HIỆN NAY” để làm rõ

những vấn đề cơ bản về hệ thống chính trị nước ta, qua đó liên hệ với văn hóa chính trịtrong giới trẻ Việt Nam, chỉ ra những hạn chế trong công tác giáo dục văn hóa chính trịcho giới trẻ đồng thời đề xuất một số giải pháp về văn hóa chính trị trong nhân dân nóichung cũng như trong giới trẻ nói riêng

Phần 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN1.1 Khái niệm hệ thống chính trị, văn hóa chính trị

Hệ thống chính trị là một bộ phận kiến trúc thượng tầng xã hội, bao gồm các tổchức, các thiết chế có quan hệ với nhau về mặt mục đích, chức năng trong việc thực hiện,tham gia thực hiện quyền lực chính trị hoặc đưa ra các quyết định chính trị

Văn hóa chính trị là tổng hợp những giá trị được hình thành trong thực tiễn chínhtrị, thể hiện ở sự hiểu biết về chính trị, ở lý tưởng, niềm tin và ở cách thức tham gia vàođời sống chính trị theo chuẩn mực đã thành truyền thống mà mọi người được tiếp nhận từgia đình và xã hội

1.2 Cấu trúc của hệ thống chính trị

Hệ thống chính trị được tạo thành từ nhiều bộ phận, mỗi bộ phận đó lại là một kếtcấu phức tạp gồm nhiều bộ phận nhỏ khác có thể coi là các “tiểu hệ thống” Đó là:

- Các thể chế chính trị (các tổ chức) – tiểu hệ thống thể chế

- Các quan hệ chính trị – tiểu hệ thống quan hệ

- Các cơ chế hoạt động – tiểu hệ thống cơ chế

- Các nguyên tắc vận hành – tiểu hệ thống các nguyên tắc vận hành

Như vậy cấu trúc của hệ thống chính trị gồm bốn bộ phận chủ yếu Các tổ chứcđây là cốt vật chất của hệ thống chính trị, các quan hệ chính trị là bộ phận kết nối các tổchức và đảm bảo các vai trò chức năng nhất định của chúng, các cơ chế và nguyên tắcvận hành đảm bảo cho hệ thống chính trị vận hành thông suốt và đúng đắn

Phần 2 CẤU TRÚC HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM HIỆN

NAY2.1 Đặc điểm của hệ thống chính trị Việt Nam

Một là, hệ thống chính trị Việt Nam có một chính Đảng duy nhất lãnh đạo và cầm

quyền đó là Đảng Cộng sản Việt Nam

Chế độ chính trị ở Việt Nam là thể chế chính trị một Đảng duy nhất cầm quyền.Trong những giai đoạn lịch sử nhất định, ngoài Đảng Cộng sản Việt Nam, còn có ĐảngDân chủ và Đảng Xã hội Tuy nhiên, hai Đảng này được tổ chức và hoạt động như nhữngđồng minh chiến lược của Đảng Cộng sản Việt Nam, thừa nhận vai trò lãnh đạo và vị trícầm quyền duy nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam Hệ thống chính trị ở Việt Nam là thểchế nhất nguyên chính trị, không tồn tại các đảng chính trị đối lập

Hệ thống chính trị ở Việt Nam gắn liền với vai trò tổ chức và lãnh đạo của ĐảngCộng sản Việt Nam Mỗi tổ chức thành viên của hệ thống chính trị đều do Đảng Cộngsản Việt Nam sáng lập vừa đóng vai trò là hình thức tổ chức quyền lực của nhân dân(Nhà nước), tổ chức tập hợp, đoàn kết quần chúng, đại diện cho ý chí và nguyện vọng củaquần chúng (Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội), vừa là tổ chức mà qua

đó Đảng Cộng sản thực hiện sự lãnh đạo chính trị đối với xã hội

Đảng lãnh đạo xã hội chủ yếu thông qua Nhà nước và các đoàn thể quần chúng.Đường lối, chủ trương, quan điểm của Đảng được Nhà nước tiếp nhận, thể chế hoá cụ thểbằng pháp luật và những chủ trương, chính sách, kế hoạch, chương trình cụ thể Vì vậy,Đảng luôn quan tâm đến việc xây dựng Nhà nước và bộ máy của Nhà nước, đồng thờikiểm tra việc Nhà nước thực hiện các Nghị quyết của Đảng

Đảng lãnh đạo xã hội thông qua hệ thống tổ chức Đảng các cấp và đội ngũ cán bộ,Đảng viên của Đảng Đảng lãnh đạo công tác cán bộ bằng việc xác định đường lối, chínhsách cán bộ, lựa chọn, bố trí, giới thiệu cán bộ có đủ tiêu chuẩn vào các cơ quan lãnh đạocủa Nhà nước và các đoàn thể quần chúng và các tổ chức chính trị – xã hội Ngoài ra,

Đảng lãnh đạo bằng phương pháp giáo dục, thuyết phục và nêu gương, làm công tác vậnđộng quần chúng, lãnh đạo thực hiện tốt quy chế dân chủ…

Hai là, có tính thống nhất cao.

Hệ thống chính trị ở Việt Nam bao gồm nhiều tổ chức có tính chất, vị trí, vai trò,chức năng khác nhau nhưng có quan hệ chặt chẽ, gắn bó với nhau, tạo thành một thểthống nhất Sự thống nhất của các thành viên đa dạng, phong phú về tổ chức, phươngthức hoạt động trong hệ thống chính trị đã tạo điều kiện để phát huy sức mạnh tổng hợp

và tạo ra sự cộng hưởng sức mạnh trong toàn bộ hệ thống

Tính thống nhất của hệ thống chính trị ở nước ta được xác định bởi các yếu tố sau:

Sự lãnh đạo thống nhất của một đảng duy nhất cầm quyền là Đảng Cộng sản Việt Nam;

sự thống nhất về mục tiêu chính trị của toàn bộ hệ thống là xây dựng chủ nghĩa xã hội ởViệt Nam với nội dung: dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; sự thốngnhất ở nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt động là tập trung dân chủ; sự thống nhấtcủa hệ thống tổ chức ở từng cấp, từ Trung ương đến địa phương, với các bộ phận hợpthành

Ba là, mang bản chất dân chủ nhân dân, gắn bó mật thiết với nhân dân, chịu sự

kiểm tra, giám sát của nhân dân

Đây là đặc điểm có tính nguyên tắc của hệ thống chính trị ở Việt Nam Đặc điểmnày khẳng định hệ thống chính trị Việt Nam không chỉ gắn với chính trị, quyền lực chínhtrị, mà còn gắn với xã hội Trong hệ thống chính trị, có các tổ chức chính trị (như Đảng,Nhà nước), các tổ chức vừa có tính chính trị, vừa có tính xã hội (như Mặt trận Tổ quốc vàcác tổ chức chính trị – xã hội khác) Do vậy, hệ thống chính trị không đứng trên xã hội,tách khỏi xã hội (như những lực lượng chính trị áp bức xã hội trong các xã hội có bóclột), mà là một bộ phận của xã hội, gắn bó với xã hội Cầu nối quan trọng giữa hệ thốngchính trị với xã hội chính là Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội

Sự gắn bó mật thiết giữa hệ thống chính trị với nhân dân được thể hiện trên cácyếu tố: Đây là quy luật tồn tại của Đảng, là nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng

cầm quyền; nhà nước là nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; mặt trận Tổquốc, các tổ chức chính trị – xã hội là hình thức tập hợp, tổ chức của chính các tầng lớpnhân dân; hệ thống chính trị là trường học dân chủ của nhân dân Mỗi tổ chức trong hệthống chính trị là phương thức thực hiện quyền làm chủ của nhân dân.

Bốn là, có sự kết hợp giữa tính giai cấp và tính dân tộc.

Đặc điểm nổi bật của hệ thống chính trị ở Việt Nam là hệ thống chính trị đại diệncho nhiều giai cấp, tầng lớp nhân dân Các giai cấp, tầng lớp nhân dân được đại diện bởicác tổ chức thành viên trong hệ thống chính trị, đều thừa nhận vai trò lãnh đạo của giaicấp công nhân Do vậy, hệ thống chính trị ở nước ta mang bản chất giai cấp công nhân vàtính dân tộc sâu sắc

Lịch sử nền chính trị Việt Nam là cuộc đấu tranh giải phóng giai cấp gắn liền vàbắt đầu từ mục tiêu giải phóng dân tộc, bảo vệ nền độc lập dân tộc Các giai cấp, dân tộcđoàn kết trong đấu tranh giành và bảo vệ nền độc lập dân tộc, hợp tác để cùng phát triển

Sự tồn tại của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với tư cách là thành viên quan trọng của hệthống chính trị là yếu tố quan trọng tăng cường sự kết hợp giữa giai cấp và dân tộc

Sự kết hợp giữa tính giai cấp và tính dân tộc được khẳng định trong bản chất củatừng tổ chức thuộc hệ thống chính trị Đảng Cộng sản Việt Nam là đội tiên phong củagiai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộcViệt Nam Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước của nhân dân, donhân dân, vì nhân dân Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội đã gắn kết vấn đềdân tộc với vấn đề giai cấp, tạo nên sức mạnh tổng hợp của toàn bộ hệ thống chính trị Sựphân biệt giữa dân tộc và giai cấp mang tính tương đối và không có ranh giới rõ ràng

Năm là, có tổ chức và hoạt động được đảm bảo bằng nguồn ngân sách Nhà nước.

Hệ thống chính trị Việt Nam được tổ chức và hoạt động từ nguồn ngân sách nhànước nhằm thực hiện các hoạt động phát triển kinh tế xã hội của đất nước, xây dựng cơ

sở hạ tầng, chi trả lương cho cán bộ, công chức

2.2 Cấu trúc hệ thống chính trị Việt Nam

Trong mọi xã hội có giai cấp, quyền lực của chủ thể cầm quyền được thựchiện bằng một hệ thống thiết chế và tổ chức chính trị nhất định Đó là hệ thống chính trị

Hệ thống chính trị là một chỉnh thể các tổ chức chính trị trong xã hội bao gồm các Đảngchính trị, Nhà nước và các tổ chức chính trị – xã hội hợp pháp được liên kết với nhautrong một hệ thống tổ chức nhằm tác động vào các quá trình của đời sống xã hội, để củng

cố, duy trì và phát triển chế độ đương thời phù hợp với lợi ích của chủ thể giai cấp cầmquyền Hệ thống chính trị xuất hiện cùng với sự thống trị của giai cấp, Nhà nước và thựchiện đường lối chính trị của giai cấp cầm quyền, do đó hệ thống chính trị mang bản chấtgiai cấp của giai cấp cầm quyền Trong chủ nghĩa xã hội, giai cấp công nhân và nhân dânlao động là chủ thể thực sự của quyền lực, tự mình tổ chức và quản lý xã hội, quyết địnhnội dung hoạt động của hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa Ở nước ta, giai cấp côngnhân và nhân dân lao động là chủ thể chân chính của quyền lực Bởi vậy, hệ thống chínhtrị ở nước ta là cơ chế, là công cụ thực hiện quyền làm chủ của nhân dân lao động dưới sựlãnh đạo của Đảng Hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay bao gồm: nhà nước Cộng hòa

Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam,Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liênhiệp phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, Hội Cựu chiến binh Việt Nam, ngoài racòn có các tổ chức chính trị – xã hội hợp pháp khác của nhân dân

Chức năng của các bộ phận trong cấu trúc hệ thống chính trị Việt Nam:

- Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam: Nhà nước là trụ cột của hệ

thống chính trị ở nước ta, là công cụ tổ chức thực hiện ý chí và quyền lực của nhân dân,thay mặt nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân để quản lý toàn bộ hoạt động của đờisống xã hội Đó chính là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Mặt khác,Nhà nước chịu sự lãnh đạo của giai cấp công nhân, thực hiện đường lối chính trị củaĐảng Đảng lãnh đạo Nhà nước thực hiện và đảm bảo đầy đủ quyền làm chủ của nhân

dân Như vậy, Nhà nước xã hội chủ nghĩa vừa là cơ quan quyền lực, vừa là bộ máy chínhtrị, hành chính, vừa là tổ chức quản lý kinh tế, văn hoá, xã hội của nhân dân Quyền lựcNhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan trongviệc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp Sơ đồ tổ chức bộ máy nhà nướcCộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam:

Quốc hội: là cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực Nhà nước

cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Quốc hội do nhân dân trực tiếpbầu ra, Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập ra Hiến pháp và luật pháp (lập hiến vàlập pháp) Quốc hội quyết định những chính sách cơ bản về đối nội, đối ngoại, nhiệm vụphát triển kinh tế – xã hội, những nguyên tắc chủ yếu về tổ chức và hoạt động của bộmáy Nhà nước, về quan hệ xã hội và hoạt động của công dân Quốc hội thực hiện quyềngiám sát tối cao với toàn bộ hoạt động của Nhà nước Với ý nghĩa đó, Quốc hội được gọi

là cơ quan lập pháp Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội, cơ quan hành chínhcao nhất của nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam Sơ đồ cơ cấu chức văn phòngQuốc Hội:

Chính phủ: Chính phủ thống nhất quản lý việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị,

kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng và đối ngoại của Nhà nước Chính phủ là cơquan chấp hành, chịu trách nhiệm trước Quốc hội và phải báo cáo công tác với Quốc hội.Trên ý nghĩa đó, Chính phủ được gọi là cơ quan hành pháp

Cơ quan tư pháp gồm: Toà án, Viện kiểm sát và các cơ quan điều tra Đây là

những cơ quan được lập ra trong hệ thống tổ chức Nhà nước để xử lý những tổ chức và

cá nhân vi phạm pháp luật, đảm bảo việc thực thi pháp luật một cách nghiêm minh, chínhxác Toà án các cấp là cơ quan nhân danh Nhà nước, thể hiện thái độ và ý chí của Nhànước trước các vụ án thông qua hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật Toà án là

cơ quan duy nhất có quyền áp dụng chế tài hình sự, không ai bị coi là có tội và phải chịuhình phạt khi chưa có bản án kết tội của toà án đã có hiệu lực pháp luật Để đảm bảo phápluật được chấp hành nghiêm chỉnh, đảm bảo việc xét xử đúng người đúng tội, Viện kiểmsát nhân dân được tổ chức thành hệ thống, tập trung thống nhất và độc lập thực hiện thẩm

quyền của mình đối với các cơ quan khác của Nhà nước Thực hiện các quyền khởi tố,kiểm soát các hoạt động điều tra, truy tố Với ý nghĩa đó, các tổ chức Toà án, Viện kiểmsát được gọi là cơ quan tư pháp Nhà nước thực hiện quản lý xã hội bằng pháp luật, đồngthời coi trọng giáo dục nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của nhân dân Vì vậy, cầntăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa.

- Đảng Cộng sản Việt Nam: là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đại biểu

trung thành lợi ích giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc Đảng là một

bộ phận của hệ thống chính trị nhưng lại là hạt nhân lãnh đạo của toàn bộ hệ thống chínhtrị Vai trò lãnh đạo của Đảng thể hiện trên những nội dung chủ yếu sau:

Đảng đề ra Cương lĩnh chính trị, đường lối, chiến lược, những quan điểm, chủtrương phát triển kinh tế – xã hội, đồng thời Đảng là người lãnh đạo và tổ chức thực hiệnCương lĩnh, đường lối của Đảng

Đảng lãnh đạo xã hội chủ yếu thông qua Nhà nước và các đoàn thể quần chúng.Đường lối, chủ trương, quan điểm của Đảng được Nhà nước tiếp nhận, thể chế hoá cụ thểbằng pháp luật và những chủ trương, chính sách, kế hoạch, chương trình cụ thể Vì vậy,Đảng luôn quan tâm đến việc xây dựng Nhà nước và bộ máy của Nhà nước, đồng thờikiểm tra việc Nhà nước thực hiện các Nghị quyết của Đảng

Đảng lãnh đạo xã hội thông qua hệ thống tổ chức Đảng các cấp và đội ngũ cán bộ,Đảng viên của Đảng Đảng lãnh đạo công tác cán bộ bằng việc xác định đường lối, chínhsách cán bộ, lựa chọn, bố trí, giới thiệu cán bộ có đủ tiêu chuẩn vào các cơ quan lãnh đạocủa Nhà nước và các đoàn thể quần chúng và các tổchức chính trị – xã hội Ngoài ra,Đảng lãnh đạo bằng phương pháp giáo dục, thuyết phục và nêu gương, làm công tác vậnđộng quần chúng, lãnh đạo thực hiện tốt quy chế dân chủ

- Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: đây là tổ chức chính trị – xã hội hợp pháp được tổchức để tập hợp rộng rãi các tầng lớp nhân dân theo nguyên tắc tự nguyện, tự quản đạidiện cho lợi ích của nhân dân, tham gia vào hệ thống chính trị, tuỳ theo tính chất, tôn chỉ,mục đích của mình nhằm bảo vệ quyền lợi dân chủ của nhân dân Mặt trận Tổ quốc Việt

Nam, các đoàn thể nhân dân có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp đại đoàn kết toàndân tộc để xây dựng và bảo vệ đất nước; phát huy dân chủ, nâng cao trách nhiệm côngdân của các hội viên, đoàn viên, giữ gìn kỷ cương phép nước, thúc đẩy công cuộc đổimới, thắt chặt mối quan hệ giữa nhân dân với Đảng và Nhà nước Mặt trận Tổ quốc ViệtNam, các đoàn thể nhân dân là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, nơi thể hiện ýchí và nguyện vọng; phát huy khả năng tham gia bầu cử Quốc hội và Hội đồng Nhân dân;tuyên truyền vận động nhân dân thực hiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước;thực hiện giám sát của nhân dân với cán bộ, công chức và giải quyết những mâu thuẫntrong nội bộ nhân dân

- Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam: là tổ chức chính trị – xã hội rộng lớn của

giai cấp công nhân, đội ngũ trí thức và những người lao động tự nguyện lập ra nhằm mụcđích tập hợp, đoàn kết lực lượng, xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam lớn mạnh vềmọi mặt; đại diện và bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động,phấn đấu xây dựng nước Việt Nam độc lập, thống nhất đi lên chủ nghĩa xã hội TổngLiên đoàn lao động Việt Nam có tính chất quần chúng và tính chất giai cấp công nhân, cóchức năng: Đại diện và bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của công nhânviên chức lao động; tham gia quản lý Nhà nước, quản lý kinh tế – xã hội, tham gia kiểmtra, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế; giáo dục, động viên côngnhân viên chức lao động phát huy quyền làm chủ đất nước, thực hiện nghĩa vụ công dân,xây dựng và bảo vệ Tổquốc

- Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh: là tổ chức chính trị – xã hội tập hợptầng lớp thanh niên, là đoàn thể của các thanh niên ưu tú, đội hậu bị của Đảng Tổ chứcĐoàn được thành lập trên phạm vi cả nước, có mặt ở hầu hết các cơ quan, đơn vị, tổ chức

từ trung ương đến cơ sở nhằm thu hút thế hệ trẻ vào những hoạt động xã hội bổ ích, lànhmạnh, qua đó giáo dục ý thức tôn trọng pháp luật cho Đoàn viên, thanh niên

- Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam: là tổ chức chính trị – xã hội của giới nữ, có chứcnăng đại diện cho quyền bình đẳng, dân chủ, lợi ích hợp pháp và chính đáng của phụ nữ,tham gia quản lý Nhà nước, tham gia xây dựng Đảng Hội đoàn kết, vận động, tổ chức,

hướng dẫn phụ nữ thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước,góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam Xã hội Chủ nghĩa.

- Hội Nông dân Việt Nam: là tổ chức chính trị – xã hội của giai cấp nông dân doĐảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo và là thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cơ

sở chính trị của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Hội nông dân Việt Namvận động giáo dục hội viên, nông dân phát huy quyền làm chủ, tích cực học tập nâng caotrình độ, năng lực về mọi mặt; đại diện giai cấp nông dân tham gia xây dựng Đảng vàNhà nước; chăm lo bảo vệ các quyền và lợi ích của nông dân Việt Nam

- Hội Cựu chiến binh Việt Nam: là đoàn thể chính trị – xã hội, thành viên của Mặttrận Tổ quốc Việt Nam, là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, một tổ chức trong hệthống chính trị do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, hoạt động theo đường lối, chủtrương, chính sách của Đảng, Hiến pháp, pháp luật của Nhà nước và Điều lệ của Hội.Mục đích của Hội là tập hợp, đoàn kết, tổ chức, động viên các thế hệ cựu chiến binh giữgìn và phát huy bản chất, truyền thống “Bộ đội Cụ Hồ”, tích cực tham gia xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc, bảo vệ thành quả cách mạng, xây dựng và bảo vệ Đảng, chính quyền,chế độ, bảo vệ quyền lợi chính đáng và hợp pháp của cựu chiến binh, chăm lo giúp đỡnhau về tinh thần và vật chất trong cuộc sống, gắn bó tình bạn chiến đấu Hệ thống chínhtrị ở cơ sở có vai trò rất quan trọng trong việc tổ chức và vận động nhân dân thực hiệnđường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, tăng cường đại đoàn kết toàndân tộc, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, huy động mọi khả năng phát triển kinh tế– xã hội, tổ chức cuộc sống của cộng đồng dân cư

- Các tổ chức chính trị – xã hội hợp pháp khác của nhân dân: có nhiệm vụ giáo

dục chính trị tư tưởng, động viên và phát huy tính tích cực xã hội của các tầng lớp nhândân, góp phần thực hiện nhiệm vụ chính trị; chăm lo bảo vệ lợi ích chính đáng và hợppháp của nhân dân; tham gia vào công việc quản lý Nhà nước, quản lý xã hội, giữ vững

và tăng cường mối liên hệ mật thiết giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân, góp phần thực

hiện và thúc đẩy quá trình dân chủ hoá và đổi mới xã hội, thực hiện cơ chế Đảng lãnhđạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ.

Như vậy, có thể nhận thấy rõ rằng trong hệ thống chính trị-xã hội Việt Nam, các tổchức chính trị – xã hội đóng vai trò vừa là trung tâm đoàn kết, tập hợp đông đảo các lựclượng quần chúng nhân dân (tính chất xã hội), đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp,chính đáng của các thành viên vừa thực hiện vai trò nền tảng chính trị của chính quyềnnhân dân, tổ chức động viên nhân dân thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị củaĐảng và Nhà nước Sovới các tổ chức xã hội khác, vai trò này của các tổ chức chính trị –

xã hội có tính trực tiếp hơn trong việc phục vụ sự nghiệp cách mạng theo đường lối củaĐảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Bên cạnh các tổ chức chính trị, chính trị – xãhội truyền thống, còn có hàng trăm tổ chức xã hội khác Các tổ chức xã hội loại này đangngày càng nhiều và gồm các hình thức tổ chức phong phú như các hiệp hội kinh tế, hộinghề nghiệp, các hội quần chúng tập hợp theo sở thích, ý nguyện, các tổ chức hoạt độngtương trợ xã hội không nhằm mục đích lợi nhuận Đặc điểm chung của các tổ chức xãhội là tính phi chính trị và phi lợi nhuận Điều này có nghĩa, các tổ chức này hoạt độngtrên nguyên tắc tự nguyện, dân chủ, bình đẳng, bảo vệ và phát triển lợi ích chung của cácthành viên Các tổ chức này về bản chất sinh ra không phải để trực tiếp thực hiện cácnhiệm vụ của Đảng và Nhà nước.Ngày nay, vai trò của các tổ chức xã hội đang dần đượcxác định một cách đúng đắn hơn trong sự nghiệp xây dựng nền kinh tế thị trường, Nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và một xã hội dân sự Không phải chỉ bây giờ mà từrất xa xưa, việc quản lí xã hội trước hết và phần lớn vốn thuộc về chức năng của các tổchức xã hội (trong đó có cả gia đình) Trong xã hội hiện đại cũng cần phải như vậy, với

tư duy “nhà nước nhỏ, xã hội lớn” thì vị trí của các tổ chức xã hội được mô hình hoá nhưmột “cái bệ đỡ” lớn, vững chắc cho sự tồn tại của các thiết chế chính trị là Đảng, Nhànước Gốc có to, cây mới vững bền, đó là một triết lí đơn giản nhưng đầy ý nghĩa đối với

hệ thống chính trị – xã hội Việt Nam

Tóm lại, trong hệ thống chính trị – xã hội ngày nay, các tổ chức xã hội đóng vaitrò năng động tích cực hơn so với nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung Hệ thống chính trị

đảm bảo tính thống nhất của ý chí, nguyện vọng và quyền lực nhân dân Hệ thống xã hộiđảm bảo tính nhân bản và tính đa dạng của đời sống xã hội, cả hai hệ thống chính trị và

hệ thống xã hội hòa hợp thành thể thống nhất được gọi là hệ thống chính trị – xã hội Tuynhiên, điểm cần chú ý trong mối liên hệ biện chứng giữa hai hệ thống này là nếu hệ thốngchính trị không có mục đích tự thân thì ngược lại hệ thống xã hội trong khi hoạt động vìmục tiêu cho chính hệ thống mình (mang tính xã hội) có nhu cầu và mong muốn tác độngđến hệ thống chính trị một cách tự nhiên Dù khác nhau về phương thức, nguyên tắc tổchức và hoạt động nhưng nhìn tổng thể mục tiêu của cả hai hệ thống cuối cùng đều thốngnhất ở chỗ vì con người, vì một xã hội tốt đẹp

2.3 Các quan hệ chính trị, nguyên tắc hoạt động và cơ chế vận hành của hệ thống

Đảng Cộng sản Việt Nam là Đảng cầm quyền, lãnh đạo Nhà nước và xã hội Đảnglãnh đạo bằng cương lĩnh, chiến lược, các định hướng về chính sách và chủ trương lớnbằng công tác tuyên truyền, thuyết phục, vận động, tổ chức, kiểm tra, giám sát và bằnghành động gương mẫu của đảng viên Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản

lý đội ngũ cán bộ, giới thiệu những đảng viên ưu tú có đủ năng lực và phẩm chất vào hoạtđộng trong các cơ quan lãnh đạo của hệ thống chính trị Đảng lãnh đạo thông qua tổ chức

Đảng và Đảng viên hoạt động trong các tổ chức của hệ thống chính trị, tăng cường chế độtrách nhiệm cá nhân, nhất là người đứng đầu Đảng thường xuyên nâng cao năng lực cầmquyền và hiệu quả lãnh đạo, đồng thời phát huy mạnh mẽ vai trò, tính chủ động, sáng tạo

và trách nhiệm của các tổ chức khác trong hệ thống chính trị

Đảng lãnh đạo hệ thống chính trị, đồng thời là bộ phận của hệ thống ấy Đảng gắn

bó mật thiết với nhân dân, tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, dựa vàonhân dân để xây dựng Đảng, chịu sự giám sát của nhân dân, hoạt động trong khuôn khổHiến pháp và pháp luật

- Nhân dân làm chủ:

Trước hết được xác định ở địa vị chủ thể quyền lực Nhà nước, chỉ nhân dân mới

có chủ quyền đối với quyền lực nhà nước Nhưng nhân dân ủy quyền cho các đại biểucủa mình và giám sát đại biểu đó trong quá trình thực thi quyền lực nhà nước Nhân dâncòn làm chủ bằng các hình thức trực tiếp và gián tiếp (thông qua các đại biểu, các cơquan dân cử và các đoàn thể của dân) Ngày nay quyền làm chủ của nhân dân ở nước takhông chỉ được đảm bảo bằng Hiến pháp, pháp luật, mà bằng hệ thống truyền thông, cácphương tiện thông tin đại chúng, các cuộc vận động, thông qua thực hiện quy chế dân chủ

cơ sở, thực hiện dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, thông qua vai trò của Mặt trận

Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân “Dân chủ xã hội chủ nghĩa là bản chất của chế độ ta,vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đất nước Xây dựng và từng bước hoànthiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm dân chủ được thực hiện trong thực tế cuộcsống ở mỗi cấp, trên tất cả các lĩnh vực Dân chủ gắn liền với kỷ luật, kỷ cương và phảiđược thể chế hoá bằng pháp luật, được pháp luật bảo đảm Nhà nước tôn trọng và bảođảm các quyền con người, quyền công dân; chăm lo hạnh phúc, sự phát triển tự do củamỗi người Quyền và nghĩa vụ công dân do Hiến pháp và pháp luật quy định Quyền củacông dân không tách rời nghĩa vụ công dân Nhân dân thực hiện quyền làm chủ thôngqua hoạt động của Nhà nước, của cả hệ thống chính trị và các hình thức dân chủ trực tiếp,dân chủ đại diện”

- Nhà nước quản lý:

“Nhà nước ta là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhândân, vì nhân dân Tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minhgiữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức, do Đảng Cộng sản ViệtNam lãnh đạo Quyền lực Nhà nước là thống nhất; có sự phân công, phối hợp và kiểmsoát giữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp Nhànước ban hành pháp luật; tổ chức, quản lý xã hội bằng pháp luật và không ngừng tăngcường pháp chế xã hội chủ nghĩa Nhà nước phục vụ nhân dân, gắn bó mật thiết với nhândân, thực hiện đầy đủ quyền dân chủ của nhân dân, tôn trọng, lắng nghe ý kiến của nhândân và chịu sự giám sát của nhân dân; có cơ chế và biện pháp kiểm soát, ngăn ngừa vàtrừng trị tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, vô trách nhiệm, lạm quyền, xâm phạm quyềndân chủ của công dân; giữ nghiêm kỷ cương xã hội, nghiêm trị mọi hành động xâm phạmlợi ích của Tổ quốc và của nhân dân Tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước theonguyên tắc tập trung dân chủ, có sự phân công, phân cấp, đồng thời bảo đảm sự chỉ đạothống nhất của Trung ương” - Nhà nước quản lý xã hội trước hết bằng hệ thống quyphạm pháp luật, bằng hệ thống các cơ quan quản lý Nhà nước từ các bộ đến các cơ sở,trong đó không loại trừ các biện pháp cưỡng chế để đảm bảo thực hiện sự nghiêm minhcủa pháp luật Nhà nước thực hiện quản lý trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xãhội, quản lý theo ngành hoặc lãnh thổ theo cấp vĩ mô hoặc vi mô Nhà nước thực hiện sựquản lý bằng cả chính sách, các công cụ đòn bẩy khác Mục tiêu của quản lý Nhà nước

là phát huy mọi tiềm năng sáng tạo của nhân dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân,đảm bảo cho nhân dân được làm tất cả những gì mà pháp luật không cấm, phát huy sứcmạnh tổng hợp của các thành phần kinh tế, nhằm phát triển nhanh và mạnh mẽ lực lượngsản xuất của đất nước

- Quan hệ giữa Nhà nước với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: là quan hệ phối hợp

hành động, được thực hiện theo Quy chế phối hợp công tác do ủy ban Mặt trận Tổ quốcViệt Nam cơ quan hữu quan ở từng cấp ban ngành Đảng Cộng sản Việt Nam vừa làngười lãnh đạo Mặt trận vừa là thành viên của Mặt trận Vì vậy quan hệ giữa Đảng và