Chăm sóc, nuôi dưỡng nhau vừa là quyền vừa là trách nhiệm của các thành viên trong gia đình. Tuy nhiên, không phải lúc nào nghĩa vụ nuôi dưỡng cũng có thể thực hiện được. Trong cuộc sống, nhiều người do những nguyên nhân khách quan, chủ quan lâm vào hoàn cảnh khó khăn, túng thiếu, cần sự giúp đỡ của người khác nhưng không phải lúc nào, người có nghĩa vụ nuôi dưỡng có thể không có điều kiện thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng với nhiều lí do khác nhau. Trong những trường hợp như vậy, việc xác định ai là người có trách nhiệm trợ giúp luôn là vấn đề có ý nghĩa. Trong trường hợp này, để củng cố sự phát triển bền vững của mỗi cá nhân, gia đình và toàn xã hội, chế định cấp dưỡng trong Luật hôn nhân gia đình ( HNGĐ) góp phần quan trọng vào việc giải quyết vấn đề này. Trong Luật HNGĐ năm 2014 lần đầu tiên các quan hệ cấp dưỡng giữa các thành viên trong gia đình được điều chỉnh tương đối toàn diện và các quy phạm điều chỉnh quan hệ cấp dưỡng được quy định thành một chương độc lập. Vì vậy, đề hiểu rõ hơn về chế định này, nhóm chúng tôi quyết định chọn đề tài “ Cấp dưỡng giữa các thành viên trong gia đình theo quy định của luật hiện hành” để nghiên cứu. Trong quá trình thảo luận và làm bài, do phạm vi kiến thức hạn hẹp, bài viết không tránh khỏi những thiếu sót, tôi rất mong nhận được sự đóng góp, bổ sung ý kiến của các thầy cô và các bạn để những bài viết sau của tôi được hoàn chỉnh hơn.
Trang 1A.MỞ ĐẦU
Chăm sóc, nuôi dưỡng nhau vừa là quyền vừa là trách nhiệm của các thành viên trong gia đình Tuy nhiên, không phải lúc nào nghĩa vụ nuôi dưỡng cũng có thể thực hiện được Trong cuộc sống, nhiều người do những nguyên nhân khách quan, chủ quan lâm vào hoàn cảnh khó khăn, túng thiếu, cần sự giúp đỡ của người khác nhưng không phải lúc nào, người có nghĩa vụ nuôi dưỡng có thể không có điều kiện thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng với nhiều lí do khác nhau Trong những trường hợp như vậy, việc xác định ai là người có trách nhiệm trợ giúp luôn là vấn
đề có ý nghĩa Trong trường hợp này, để củng cố sự phát triển bền vững của mỗi cá nhân, gia đình và toàn xã hội, chế định cấp dưỡng trong Luật hôn nhân gia đình ( GĐ) góp phần quan trọng vào việc giải quyết vấn đề này Trong Luật
HN-GĐ năm 2014 lần đầu tiên các quan hệ cấp dưỡng giữa các thành viên trong gia đình được điều chỉnh tương đối toàn diện và các quy phạm điều chỉnh quan hệ cấp dưỡng được quy định thành một chương độc lập Vì vậy, đề hiểu rõ hơn về chế
định này, nhóm chúng tôi quyết định chọn đề tài “ Cấp dưỡng giữa các thành
viên trong gia đình theo quy định của luật hiện hành” để nghiên cứu Trong quá
trình thảo luận và làm bài, do phạm vi kiến thức hạn hẹp, bài viết không tránh khỏi những thiếu sót, tôi rất mong nhận được sự đóng góp, bổ sung ý kiến của các thầy
cô và các bạn để những bài viết sau của tôi được hoàn chỉnh hơn
B.NỘI DUNG
I Những vấn đề lý luận về cấp dưỡng
1. Khái niệm cấp dưỡng
Hệ thống pháp luật Việt Nam quy định về nghĩa vụ nuôi dưỡng giữa những người có quan hệ gia đình Bên cạnh nghĩa vụ nuôi dưỡng, những người có quan hệ gia đình còn có nghĩa vụ cấp dưỡng cho nhau Theo Khoản 1 Điều
107 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 đã quy định : “ Nghĩa vụ cấp dưỡng được thực hiện giữa cha, mẹ và con; giữa anh, chị, em với nhau; giữa ông bà nội, ông bà ngoại và cháu; giữa cô, dì, chú, cậu, bác ruột và cháu ruột; giữa vợ và chồng theo quy định của Luật này Nghĩa vụ cấp dưỡng không thể thay thế bằng nghĩa vụ khác và không thể chuyển giao cho người khác.” Xét dưới góc độ thì nghĩa vụ cấp dưỡng và nghĩa vụ nuôi dưỡng có mối quan hệ nội tại với nhau Như vậy, những người có quyền và nghĩa vụ cấp dưỡng cho nhau cũng chính là những người có quyền và nghĩa vụ nuôi dưỡng nhau ( trừ trường hợp cấp dưỡng giữa vợ và chồng khi ly hôn) Tuy nhiên, nghĩa vụ cấp dưỡng và nghĩa vụ nuôi dưỡng giữa cha mẹ và con, giữa
Trang 2anh chị em với nhau, giữa ông bà và cháu, giữa cô (dì, chú, bác, cậu) không đồng thời phát sinh cùng một thời điểm Chỉ những người có nghĩa vụ nuôi dưỡng thì họ phải thực hiện nghĩa vụ của mình bằng cách đóng góp tiền hoặc tài sản khác để đảm bảo nhu cầu thiết yếu của người được nuôi dưỡng
Vì vậy, xuất hiện một nghĩa vụ mới đó là nghĩa vụ cấp dưỡng
Từ phân tích trên có thể đưa ra khái niệm cấp dưỡng như sau:
Cấp dưỡng là nghĩa vụ phát sinh giữa những người không chung sống với nhau nhưng đang có hoặc đã có quan hệ gia đình trong việc đảm bảo cuộc sống cho những người chưa thành niên, người đã thành niên nhưng trong tình trạng mất hoặc bị giảm sút khả năng lao động, không có thu nhập hoặc không có tài sản hoặc tuy có nhưng không đủ để đảm bảo cuộc sống của mình Cấp dưỡng còn là biện pháp chế tài đối với những người có hành vi trốn tránh thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng.
2 Đặc điểm của cấp dưỡng
Nghĩa vụ cấp dưỡng có những đặc điểm sau:
- Nghĩa vụ cấp dưỡng là nghĩa vụ về tài sản mang tính chất khác biệt là không thể thay thế bằng nghĩa vụ khác
Khi chủ thể của quan hệ pháp luật hôn nhân và gia đình là người chưa thành niên hoặc là người đã thành niên không có khả năng lao động và không có tài sản để nuôi mình cần được cấp dưỡng thì người có nghĩa vụ cấp dưỡng phải chu cấp tiền hoặc tài sản khác để đáp ứng nhu cầu thiết yếu, nhằm đảm bảo cuộc sống của họ Nếu nghĩa vụ cấp dưỡng được thay thế bằng nghĩa vụ khác thì có nghĩa là người được cấp dưỡng không được nhận tài sản, như vậy thì cuộc sống của họ vẫn bị đe dọa, quyền và lợi ích hợp pháp của họ không được đảm bảo Vì vậy, nghĩa vụ cấp dưỡng không thể thay thế bằng nghĩa vụ khác
- Nghĩa vụ cấp dưỡng không thể chuyển giao cho người khác
Trong quan hệ pháp luật hôn nhân và gia đình, các quyền và nghĩa vụ về tài sản luôn gắn liền với nhân thân của mỗi chủ thể mà không thể chuyển giao cho người khác Do vậy, nghĩa vụ cấp dưỡng giữa các chủ thể trong quan hệ pháp luật hôn nhân gia đình chỉ phát sinh giữa các chủ thể của quan hệ pháp luật hôn nhân và gia đình, gắn với mỗi chủ thể mà không thể chuyển giao cho người khác
Ví dụ: Cha, mẹ phải cấp dưỡng cho con nhưng khi cha, mẹ chết thì nghĩa vụ cấp dưỡng của họ đối với con chấm dứt( nghĩa vụ đó không được chuyển cho những người thừa kế)
Trang 3- Nghĩa vụ cấp dưỡng là nghĩa vụ có đi có lại nhưng không mang tính chất đồng thời và tuyệt đối
Tính chất có đi có lại thể hiện ở chỗ các chủ thể đều có nghĩa vụ cấp dưỡng cho nhau nếu một bên rơi vào tình trạng cần được cấp dưỡng Nghĩa vụ cấp dưỡng không mang tính chất đồng thời, có nghĩa là trong cùng một thời điểm thì chỉ có một bên cấp dưỡng cho bên kia, không thể ngược lại là bên kia lại cấp dưỡng cho bên này Bởi vì nghĩa vụ cấp dưỡng chỉ phát sinh khi một bên cần được cấp dưỡng và bên kia có khả năng Nghĩa vụ cấp dưỡng không mang tính chất tuyệt đối bởi nghĩa vụ này không phải luôn xảy ra với các chủ thể mà nghĩa vụ cấp dưỡng chỉ phát sinh khi có những điều kiện nhất định Không phải khi nào cha, mẹ cũng phải cấp dưỡng cho con và con cũng phải cấp dưỡng cho cha, mẹ
3 Điều kiện phát sinh nghĩa vụ cấp dưỡng
Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định nghĩa vụ cấp dưỡng giữa các thành viên trong gia đình trong các trường hợp cụ thể Từ đó có thể nhận định rằng, để phát sinh nghĩa vụ cấp dưỡng giữa các thành viên trong gia đình phải có điều kiện nhất định Nếu thiếu một trong các điều kiện đó thì nghĩa vụ cấp dưỡng không phát sinh Các điều kiện đó là :
- Người được cấp dưỡng và người có nghĩa vụ cấp dưỡng phải có quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng và đã từng có quan hệ hôn nhân
- Người được cấp dưỡng và người phải cấp dưỡng không sống chung với nhau hoặc người có nghĩa vụ nuôi dưỡng trốn tránh thực hiện nghĩa vụ
- Người được cấp dưỡng là người chưa thành niên không có khả năng lao động và không có tài sản để nuôi mình hoặc là người có khó khăn, túng thiếu
- Người phải cấp dưỡng có khả năng thực hiện nghĩa vụ
4 Chấm dứt nghĩa vụ cấp dưỡng
Chấm dứt nghĩa vụ cấp dưỡng là việc người phải cấp dưỡng ngừng việc đóng tiền hoặc tài sản khác để đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng Luật hôn nhân và gia đình không quy định thời hạn cấp dưỡng mà
chỉ quy định các trường hợp chấm dứt nghĩa vụ cấp dưỡng Điều 118 Luật hôn nhân gia đình năm 2014 quy định nghĩa vụ chấm dứt cấp dưỡng trong
các trường hợp sau đây:
- Người được cấp dưỡng đã thành niên và có khả năng lao động hoặc có tài sản tự nuôi mình
- Người được cấp dưỡng được nhận làm con nuôi
- Người được cấp dưỡng đã trực tiếp nuôi dưỡng người được cấp dưỡng
Trang 4- Người cấp dưỡng hoặc người được cấp dưỡng chết
- Bên cấp dưỡng sau khi ly hôn đã kết hôn
- Các trường hợp khác theo pháp luật
Như vậy, Luật hôn nhân và gia đình quy định các trường hợp chấm dứt nghĩa
vụ cấp dưỡng, khi nghĩa vụ cấp dưỡng đang thực hiện mà có một trong các căn
cứ trên thì nghĩa vụ cấp dưỡng được chấm dứt Nghĩa vụ cấp dưỡng có thể được thực hiện trên cơ sở tự nguyện và thỏa thuận giữa bên có nghĩa vụ cấp dưỡng và bên được cấp dưỡng hoặc được thực hiện theo quyết đinh của Tòa án thì khi có một trong các căn cứ trên , người có nghĩa vụ cấp dưỡng hoặc người giám hộ của người được cấp dưỡng có quyền thông báo bằng văn bản với cơ quan thi hành án để cơ quan thi hành án ra quyết định chấm dứt thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng
II Những quy định chung về cấp dưỡng theo luật hôn
nhân và gia đình năm 2014.
1 Mức cấp dưỡng
Mức cấp dưỡng là một khoản tiền, lương thực hoặc tài sản khác mà bên cấp dưỡng đóng góp cho bên được cấp dưỡng để đảm bảo nhu cầu thiết yếu của bên
được cấp dưỡng Theo điều 116 luật hôn nhân và gia đình năm 2014 quy
định về mức cấp dưỡng như sau:
“1 Mức cấp dưỡng do người có nghĩa vụ cấp dưỡng và người được cấp dưỡng hoặc người giám hộ của người đó thỏa thuận căn cứ vào thu nhập, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng; nếu không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án giải quyết.
2 Khi có lý do chính đáng, mức cấp dưỡng có thể thay đổi Việc thay đổi mức cấp dưỡng do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa
án giải quyết.”
Khi xác định mức cấp dưỡng phải căn cứ vào hai yếu tố sau: Thu nhập, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng Từ đó sẽ xảy ra 2 khả năng, một là người có nghĩa vụ cấp dưỡng chỉ phải cấp dưỡng theo khả năng của họ mà với mức cấp dưỡng đó thì không đủ để đáp ững nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng, tức là mức cấp dưỡng không thể vượt quá khả năng của người phải cấp dưỡng, dù là mức
đó thấp hơn nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng Hai là, người có
Trang 5nghĩa vụ cấp dưỡng phải đóng góp mức cấp dưỡng bằng hoặc cao hơn nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng khi người có nghĩa vụ cấp dưỡng có khả năng về kinh tế
Mức cấp dưỡng có thể thay đổi khi có lý do chính đáng như: Nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng tăng lên; khả năng kinh tế của người có nghĩa vụ cấp dưỡng giảm đi; … Thay đổi mức cấp dưỡng do các bên thỏa thuận, nếu không thỏa thuận được thì tòa án giải quyết
2 Phương thức thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng
Điều 117 Luật hôn nhân và gia đình 2014 quy định: “Việc cấp dưỡng có thể
được thực hiện định kỳ hàng tháng, hàng quý, nửa năm, hàng năm hoặc một lần Các bên có thể thỏa thuận thay đổi phương thức cấp dưỡng, tạm ngừng cấp dưỡng trong trường hợp người có nghĩa vụ cấp dưỡng lâm vào tình trạng khó khăn về kinh tế mà không có khả năng thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng; nếu không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án giải quyết.”
Việc cấp dưỡng được thực hiện theo các phương thức quy định tại Điều 117, Luật hôn nhân và gia đình 2014 Theo đó, cấp dưỡng được thực hiện theo hai
phương thức sau đây:
- Cấp dưỡng theo định kỳ: Đây là phương thức cấp dưỡng được ưu tiên và
thường được sử dụng trên thực tế, là cấp dưỡng theo hằng tháng, hằng quý, nửa năm, hằng năm
- Cấp dưỡng một lần: Phương thức thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng một lần
thường do các bên tự thỏa thuận và được Tòa án công nhận Tòa án quyết định phương thức cấp dưỡng này trong các trường hợp:
+ Người có nghĩa vụ cấp dưỡng yêu cầu và được Tòa án đồng ý
+Theo yêu cầu của người được cấp dưỡng hoặc người giám hộ của người đó yêu cầu trong trường hợp người có nghĩa vụ cấp dưỡng thường xuyên có các hành vi phá tán tài sản hoặc cố tính trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng mà hiện tại họ có tài sản để thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng một lần và được tòa án chấp nhận
+ Theo yêu cầu của người trực tiếp nuôi con khi vợ chồng ly hôn mà có thể trích từ phần tài sản được chia của bên có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con
Trang 6Sau khi người có nghĩa vụ thực hiện cấp dưỡng một lần thì theo nguyên tắc, nghĩa vụ cấp dưỡng đã chấm dứt Nhưng nếu người được cấp dưỡng nếu lâm vào tình trạng khó khăn trầm trọng do tai nạn hoặc mắc bệnh hiểm nghèo,… những trường hợp thực sự cần thiết phải có sự giúp đỡ thì người có nghĩa vụ phải cấp dưỡng bổ sung theo yêu cầu người được cấp dưỡng hoặc người giám
hộ, người đại diện của người được cấp dưỡng nếu người có nghĩa vụ có khả năng thực tế có thể cấp dưỡng ở mức cao hơn
Khi lựa chọn phương thức cấp dưỡng nên căn cứ vào hình thức thu nhập của bên có nghĩa vụ cấp dưỡng Phương thức cấp dưỡng có thể thay đổi theo thỏa thuận các bên hoặc do Tòa án quyết định nếu có lý do chính đáng Khi người có nghĩa vụ cấp dưỡng rơi vào tình trạng khó khăn về kinh tế mà không có khả năng thực hiện nghĩa vụ thi sẽ tạm ngừng việc cấp dưỡng
3 Người có quyền yêu cầu cấp dưỡng:
- Quyền yêu cầu được cấp dưỡng:
Cấp dưỡng chính là một phương thức để thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng Nhưng người có quan hệ hôn nhân, huyết thống và nuôi dưỡng nếu sống chung với nhau thì có nghĩa vụ nuôi dưỡng nhau, nếu không sống chung thì có nghĩa vụ cấp dưỡng Do vậy, thông thường khi một người có nghĩa vụ nuôi dưỡng người khác mà họ không thể cùng chung sống với người đó để thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng thì họ tự nguyện đóng góp tiền hay tài sản khác để đảm bảo cuộc sống của người mà họ có nghĩa vụ nuôi dưỡng Trong các trường hợp trên nghĩa
vụ cấp dưỡng được thực hiện tự nguyện trên cơ sở đạo lí mà không cần phải có bất kì một yêu cầu nào Tuy nhiên, cũng có thể xuất hiện tình huống mà người
có nghĩa vụ cấp dưỡng không biết được nghĩa vụ của mình hoặc có nhận biết được nghĩa vụ của mình nhưng không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ thì người cần được cấp dưỡng phải yêu cầu Trước hết, người có quyền được cấp dưỡng hoặc người đại diện của người đó xác định người có nghĩa vụ và trực tiếp yêu cầu người này thực hiện nghĩa vụ Khi thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng trên cơ sở
tự nguyện thì bên có nghĩa vụ cấp dưỡng và bên được cấp dưỡng hoặc người giám hộ của bên được cấp dưỡng thỏa thuận với nhau về phương thức cấp dưỡng, mức cấp dưỡng cho phù hợp với khả năng của bên có nghĩa vụ và nhu cầu của bên có quyền Các bên có thể thỏa thuận miệng hoặc lập văn bản Nếu lập thỏa thuân bằng văn bản thì ghi rõ ngày bắt đầu thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng, mức cấp dưỡng, phương thức thực hiện và các nội dung khác như thay đổi mức cấp dưỡng, phương thức cấp dưỡng…
Trang 7- Quyền yêu cầu Tòa án giải quyết việc cấp dưỡng:
Trong trường hợp người phải cấp dưỡng không tự nguyện thực hiện, thực hiện không đúng nghĩa vụ hoặc người có nghĩa vụ nuôi dưỡng trốn tránh thực hiện nghĩa vụ thì người có quyền được cấp dưỡng hoặc được nuôi dưỡng và các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết
Tại điều 119 luật hôn nhân và gia đình năm 2014 đã quy định rõ về người có
quyền yêu cầu thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng:
1 Người được cấp dưỡng, cha, mẹ hoặc người giám hộ của người đó, theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự, có quyền yêu cầu Tòa án buộc người không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng phải thực hiện nghĩa vụ đó.
2 Cá nhân, cơ quan, tổ chức sau đây, theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự, có quyền yêu cầu Tòa án buộc người không tự nguyện thực hiện nghĩa
vụ cấp dưỡng phải thực hiện nghĩa vụ đó:
a) Người thân thích;
b) Cơ quan quản lý nhà nước về gia đình;
c) Cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em;
d) Hội liên hiệp phụ nữ.
3 Cá nhân, cơ quan, tổ chức khác khi phát hiện hành vi trốn tránh thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng có quyền đề nghị cơ quan, tổ chức quy định tại các điểm b,
c và d khoản 2 Điều này yêu cầu Tòa án buộc người không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng phải thực hiện nghĩa vụ đó.
Khi nhận được yêu cầu thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng của các cá nhân, cơ quan,
tổ chức, Tòa án phải tiến hành điều tra, xác minh nếu có căn cứ cho rằng người yêu cầu được cấp dưỡng có đủ diều kiện để được cấp dưỡng và bên có nghĩa vụ
có khả năng để cấp dưỡng thì Toàn án quyết định người có nghĩa vụ cấp dưỡng phải cấp dưỡng theo khả năng của họ Mức cấp dưỡng, phương thức cấp dưỡng
do các bên thỏa thuận, nếu không thỏa thuân được thì yêu cầu Tòa án giải quyết
Trong trường hợp người có nghĩa vụ cấp dưỡng không thực hiện nghĩa vụ của mình theo quyết định của Tòa án thì người được cấp dưỡng hoặc người giám hộ của người đó có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án ra quyết định buộc người có nghĩa vụ cấp dưỡng phải thực hiện ghĩa vụ đó
Trang 8III Các trường hợp cấp dưỡng
1. Cấp dưỡng giữa cha, mẹ và con
- Cha, mẹ cấp dưỡng cho con:
Theo Điều 110 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định nghĩa vụ cấp
dưỡng của cha, mẹ đối với con như sau : “Cha, mẹ có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con chưa thành niên, con đã thành niên không có khả năng lao động và không
có tài sản để tự nuôi mình trong trường hợp không sống chung với con hoặc sống chung với con nhưng vi phạm nghĩa vụ nuôi dưỡng con.”
Như vậy, cha, mẹ cấp dưỡng cho con trong các trường hợp sau:
+ Cha mẹ không trực tiếp nuôi con khi cha mẹ ly hôn
+ Cha mẹ không sống chung với con do phải học tập công tác xa
+ Người cha hoặc mẹ phải cấp dưỡng cho con ngoài giá thú khi người con
đó không sống chung với họ
+ Cha hoặc mẹ trốn tránh thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng con
- Con cấp dưỡng cho cha mẹ
Theo Điều 111 luật hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định như sau: “ Con
đã thành niên không sống chung với cha, mẹ có nghĩa vụ cấp dưỡng cho cha,
mẹ trong trường hợp cha, mẹ không có khả năng lao động và không có tài sản
để tự nuôi mình.”
Pháp luật quy định các con có quyền bình đẳng với nhau trong việc được cha
mẹ cấp dưỡng Do đó, con trai, con gái, con đẻ, con nuôi, con trong thời kì hôn nhân, con ngoài hôn nhân được cha mẹ cấp dưỡng như nhau Khi cha mẹ ốm đau, già yếu, bệnh tật thì con có nghĩa vụ chăm sóc nuôi dưỡng cha mẹ Nghĩa
vụ cấp dưỡng của con cái đối với cha mẹ xuất phát trên cơ sở này Trong việc cấp dưỡng cho cha mẹ, các con phải cùng nhau thực hiện nghĩa vụ đó.Con cấp dưỡng cho cha mẹ trong các trường hợp sau:
+ Con không chung sống với cha, mẹ như: con đã kết hôn và được cha mẹ cho ở riêng, con đi làm ăn xa,…
+ Con trốn tránh thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng cha, mẹ
2 Cấp dưỡng giữa anh, chị, em với nhau
Theo Điều 112 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 đã quy định nghĩa vụ
cấp dưỡng giữa anh, chị, em như sau: “Trong trường hợp không còn cha mẹ hoặc cha mẹ không có khả năng lao động và không có tài sản để cấp dưỡng
Trang 9cho con thì anh, chị đã thành niên không sống chung với em có nghĩa vụ cấp dưỡng cho em chưa thành niên không có tài sản để tự nuôi mình hoặc em đã thành niên không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình;
em đã thành niên không sống chung với anh, chị có nghĩa vụ cấp dưỡng cho anh, chị không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.”
Như vậy, nghĩa vụ cấp dưỡng giữa anh chị em xảy ra khi:
- Không còn cha mẹ hoặc cha mẹ không có khả năng lao động và không có tài sản để cấp dưỡng cho con
- Trong số anh, chị, em có người chưa thành niên và không có tài sản để tự nuôi mình hoặc có người đã thành niên nhưng không có khả năng lao động
và không có tài sản để tự nuôi mình
Nghĩa vụ cấp dưỡng giữa anh, chị, em với nhau được hiểu là đứng sau nghĩa vụ nuôi dưỡng hoặc nghĩa vụ cấp dưỡng giữa cha, mẹ và con Cha, mẹ phải có nghĩa vụ nuôi dưỡng hoặc cấp dưỡng cho con chưa thành niên hoặc con đã thành niên không có khả năng lao động Nếu không còn cha mẹ hoặc cha mẹ không có khả năng để nuôi dưỡng hoặc cấp dưỡng cho con thì anh, chị, em phải cấp dưỡng cho nhau Đồng thời, nghĩa vụ cấp dưỡng của anh, chị, em chưa thành niên có điểm khác với nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ đối với con chưa thành niên là người được cấp dưỡng phải là người không có tài sản Nếu người chưa thành niên nhưng vẫn có tài sản để nuôi mình thì anh, chị cũng không có nghĩa vụ cấp dưỡng Quy định này nhằm giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam
3 Cấp dưỡng giữa ông bà với cháu
Theo Điều 113 Luật hôn nhân và gia đình 2014 quy định:
“1 Ông bà nội, ông bà ngoại không sống chung với cháu có nghĩa vụ cấp dưỡng cho cháu trong trường hợp cháu chưa thành niên hoặc cháu đã thành niên không có khả năng lao động, không có tài sản để tự nuôi mình và không có người cấp dưỡng theo quy định tại Điều 112 của Luật này.
2 Cháu đã thành niên không sống chung với ông bà nội, ông bà ngoại có nghĩa
vụ cấp dưỡng cho ông bà nội, ông bà ngoại trong trường hợp ông bà không có khả năng lao động, không có tài sản để tự nuôi mình và không có người khác cấp dưỡng theo quy định của Luật này.”
Vì vậy, ông bà ngoại và ông bà nội phải cấp dưỡng cho cháu khi:
Trang 10- Cháu chưa thành niên hoặc cháu đã thành niên không có khả năng lao động
và không có tài sản để tự mình nuôi thân
- Cháu không còn cha mẹ, không có anh, chị, em hoặc còn cha mẹ và có anh, chị, em nhưng những người này không có khả năng để nuôi dưỡng hoặc cấp dưỡng cho cháu
Về nguyên tắc, ông bà nội và ông bà ngoại có nghĩa vụ cấp dưỡng cho cháu như nhau Do vậy, ông bà nội, ông bà ngoại thỏa thuận với nhau về mức cấp dưỡng
và phương thức thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng sao cho phù hợp với thu nhập, khả năng thực tế của ông bà và phù hợp với nhu cầu thiết yếu của cháu Nếu không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án giải quyết
Cháu có nghĩa vụ cấp dưỡng cho ông bà ngoại, ông bà nội khi:
- Ông bà ngoại và ông bà nội không có khả năng lao động và không có tài sản
để tự nuôi mình
- Ông bà ngoại và ông bà nội không còn con, không có anh, chị, em hoặc tuy còn con và có anh, chị, em nhưng những ngưòi này không có khả năng để nuôi dưỡng hoặc cung cấp cho họ
Cháu nội, cháu ngoại có nghĩa vụ cấp dưỡng cho ông bà nôi, ông bà ngoại như nhau Do đó, khi ông bà nội, ông bà ngoại cần được cấp dưỡng thì các cháu nội, cháu ngoại thỏa thuận với nhau về mức cấp dưỡng và phương thức thwucj hiện nghĩa vụ cấp dưỡng sao cho phù hợp với thu nhập và khả năng thực tế của mỗi người và phù hợp với nhu cầu thiết yếu của ông bà nội, ông bà ngoại Nếu không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án giải quyết
4 Cấp dưỡng giữa cô, dì, chú, cậu, bác ruột và cháu
Đây là điểm mới trong Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 được quy định tại Điều 114 mà Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 chưa có quy định về vấn đề
này Theo Điều 114 luật hôn nhân và gia đình năm 2014 đã quy định :
“1 Cô, dì, chú, cậu, bác ruột không sống chung với cháu ruột có nghĩa vụ cấp dưỡng cho cháu trong trường hợp cháu chưa thành niên hoặc cháu đã thành niên không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình mà không có người khác cấp dưỡng theo quy định của Luật này.
2.Cháu đã thành niên không sống chung với cô, dì, chú, cậu, bác ruột có nghĩa
vụ cấp dưỡng cho cô, dì, chú, cậu, bác ruột trong trường hợp người cần được