Những vấn đề chung về cưỡng chế thi hành án dân sự.

MỤC LỤC MỞ ĐẦU 2 NỘI DUNG 3 I. Lý luận chung về biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự 3 1. Khái niệm 3 2. Đặc điểm 3 3. Căn cứ và điều kiện áp dụng 4 4. Nguyên tắc áp dụng 5 5. Trình tự thủ tục áp dụng 5 II. Quy định của pháp luật hiện hành về các biện pháp cưỡng chế thi hành án 7 1. Khấu trừ tiền trong tài khoản, thu hồi xử lí tiền và giấy tờ có giá của người phải thi hành án 8 2. Trừ vào thu nhập của người phải thi hành án 9 3. Biện pháp cưỡng chế kê biên, xử lí tài sản của người phải thi hành án 10 4. Khai thác tài sản của người phải thi hành án 11 5. Buộc trả vật, giấy tờ, chuyển giao quyền sử dụng đất 12 a. Cưỡng chế thi hành nghĩa vụ trả vật 12 b. Cưỡng chế thi hành nghĩa vụ trả nhà 12 c. Cưỡng chế chuyển giao quyền sử dụng đất 13 d. Cưỡng chế trả giấy tờ 13 6. Cưỡng chế thi hành nghĩa vụ buộc thực hiện hoặc không được thực công việc nhất định 14 III. Tình huống 15 KẾT LUẬN 19 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 20 DANH MỤC VIẾT TẮT 21

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 3

I Lý luận chung về biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự 3

1 Khái niệm 3

2 Đặc điểm 3

3 Căn cứ và điều kiện áp dụng 4

4 Nguyên tắc áp dụng 5

5 Trình tự thủ tục áp dụng 5

II Quy định của pháp luật hiện hành về các biện pháp cưỡng chế thi hành án 7

1 Khấu trừ tiền trong tài khoản, thu hồi xử lí tiền và giấy tờ có giá của người phải thi hành án 8

2 Trừ vào thu nhập của người phải thi hành án 9

3 Biện pháp cưỡng chế kê biên, xử lí tài sản của người phải thi hành án 10 4 Khai thác tài sản của người phải thi hành án 11

5 Buộc trả vật, giấy tờ, chuyển giao quyền sử dụng đất 12

a Cưỡng chế thi hành nghĩa vụ trả vật 12

b Cưỡng chế thi hành nghĩa vụ trả nhà 12

c Cưỡng chế chuyển giao quyền sử dụng đất 13

d Cưỡng chế trả giấy tờ 13

6 Cưỡng chế thi hành nghĩa vụ buộc thực hiện hoặc không được thực công việc nhất định 14

III Tình huống 15

KẾT LUẬN 19

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

DANH MỤC VIẾT TẮT 21

MỞ ĐẦU

Thi hành án dân sự là một trong những hoạt động quan trọng của Nhà nướctrong việc đưa các bản án, quyết định của cơ quan có thẩm quyền ra thi hànhtrên thực tế Hoạt động thi hành án một mặt đảm bảo cho quyền lực tư phápđược thực thi trên thực tế Mặt khác, nó còn là công cụ hữu hiệu để khôi phục lạiquyền và lợi ích hợp pháp của công dân bị xâm hại Hiệu quả của hoạt động thihành án có tác động trực tiếp đến lòng tin của nhân dân đối với pháp luật Tuynhiên, trong điều kiện kinh tế - xã hội của nước ta hiện nay, không phải bản án,quyết định có hiệu lực nào của cơ quan có thẩm quyền cũng có thể được tổ chứcthi hành một cách thuận lợi Do đó, các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sựđược sử dụng Cưỡng chế thi hành án dân sự là hoạt động thường xuyên đượcthực hiện trong công tác thi hành án dân sự, áp dụng khi các bản án, quyết địnhkhông được tự nguyện thi hành Hiệu quả hoạt động cưỡng chế thi hành án dân

sự ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả công tác thi hành án

Nhận thấy tầm quan trọng của các biện pháp cưỡng chế trong thi hành án dân

sự, nên nhóm chúng tôi quyết định chọn đề tài “ Những vấn đề chung về cưỡng chế thi hành án dân sự” để nghiên cứu Đây là vấn đề cấp thiết có ý

nghĩa thực tiễn sâu sắc đối với lĩnh vực thi hành án dân sự

Thi hành án dân sự là quá trình thực hiện các quyền, nghĩa vụ dân sự của cácđương sự đã được xác định trong các bản án, quyết định được đưa ra thi hành.

Do vậy, việc tự nguyện thi hành án của các đương sự được coi là biện pháp quantrọng trong hoạt động thi hành án dân sự Tuy nhiên, trong nhiều trường hợpngười phải thi hành án mặc dù có điều kiện thi hành án nhưng vẫn không tựnguyện thi hành trong thời hạn mà cơ quan thi hành án đã ấn định, tìm cách trìhoãn, trốn tránh việc thi hành án Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp củangười được thi hành án, bảo đảm cho pháp luật được thi hành nghiêm chỉnh thìtheo quy định tại Điều 45 Luật THADS năm 2008 sửa đổi bổ sung năm 2014,sau khi hết thời gian tự nguyện thi hành án là 10 ngày kể từ ngày người phải thihành án nhận quyết định thi hành án hoặc được thông báo hợp lệ quyết định thihành án, nếu người phải thi hành án có điều kiện thi hành mà không thi hành thì

bị cưỡng chế, hoặc trong trường hợp cần ngăn chặn người phải thi hành án cóhành vi tẩu tán, huỷ hoại tài sản hoặc trốn tránh việc thi hành án thì chấp hànhviên có quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành án

Như vậy, biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự là biện pháp thi hành án dân sự dung quyền lực của nhà nước buộc người phải thi hành án thực hiện nghĩa vụ thi hành án dân sự của họ, do chấp hành viên áp dụng trong trường hợp người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành án.

2 Đặc điểm

Biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự có những đặc điểm sau:

Thứ nhất, biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự thể hiện quyền năng đặc

biệt của nhà nước và được đảm bảo thực hiện bằng sức mạnh nhà nước

Thứ hai, biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự được chấp hành viên áp

dụng trong trường hợp người phải thi hành án không tự nguyên thi hành ánnhằm buộc họ phải thực hiện nghĩa vụ của mình theo bản án, quyết định của tòa

án

Thứ ba, đối tượng của biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự là tài sản hoặc

hành vi của người phải thi hành án

Thứ tư, khi áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự, người bị áp dụng

ngoài việc phải thực hiện các nghĩa vụ trong bản án, quyết định do tòa án tuyên

họ còn phải chịu mọi chi phí cưỡng chế thi hành án dân sự

Thứ năm, các biện pháp cưỡng chế được chấp hành viên quyết định áp dụng

không những có hiệu lực với người phải thi hành án dân sự mà còn có hiệu lựcđối với các cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan

3 Căn cứ và điều kiện áp dụng

Theo quy định tại điều Điều 70 Luật THADS năm 2008 sửa đổi bổ sung năm

2014 thì căn cứ tổ chức cưỡng chế gồm có: Bản án, quyết định; quyết định thihành án; quyết định cưỡng chế thi hành án, trừ trường hợp bản, quyết định đãtuyên kê biên, phong tỏa tài sản, tài khoản và trường hợp thi hành quyết định ápdụng biện pháp khẩn cấp tạm thời của Tòa án

Để áp dụng được biện pháp cưỡng chế thi hành án, cần phải hội đủ các điềukiện sau đây:

Thứ nhất, người phải thi hành án phải thực hiện nghĩa vụ về tài sản hoặc phải

thực hiện hành vi theo bản án, quyết định của Tòa án, quyết định của Trọng tài,quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh;

Thứ hai, người phải thi hành án có điều kiện thi hành án nhưng không tự

nguyện thi hành án

Qua đó, biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự chỉ được áp dụng khi ngườiphải thi hành án có nghĩa vụ và hành vi phải thực hiện theo quyết định của cơquan có thẩm quyền, nhất là có thái độ và hành vi không tự nguyện thi hành ánkhi người phải thi hành án có điều kiện thi hành án Theo khoản 6, Điều 3 LuậtTHADS năm 2008 sửa đổi bổ sung năm 2014, có điều kiện thi hành án là trườnghợp người phải thi hành án có tài sản, thu nhập để thi hành nghĩa vụ về tài sản;

tự mình hoặc thông qua người khác thực hiện nghĩa vụ thi hành án

4 Nguyên tắc áp dụng

Việc áp dụng biện pháp cưỡng chế trong thi hành án dân sự là sử dụng quyềnlực của Nhà nước buộc người phải thi hành án thực hiện bản án, quyết định củaToà án nên không thể tuỳ tiện, thiếu thống nhất mà ngược lại phải tuân thủ cácnguyên tắc do pháp luật thi hành án dân sự quy định Theo Điều 45, Điều 46 vàĐiều 71 Luật THADS năm 2008 sửa đổi bổ sung năm 2014 thì việc áp dụngbiện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự phải tuân thủ các nguyên tắc sau đây:

Thứ nhất, chỉ chấp hành viên mới có quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế

thi hành án

Thứ hai, chấp hành viên chỉ được áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành

án dân sự do pháp luật quy định

Thứ ba, không được tổ chức cưỡng chế thi hành án dân sự trong những thời

gian mà pháp luật quy định không được cưỡng chế thi hành án

Thứ tư, chấp hành viên có quyền áp dụng một hoặc nhiều biện pháp cưỡng

chế thi hành án nhưng phải tương ứng với nghĩa vụ thi hành án mà người phảithi hành án có nghĩa vụ phải thực hiện theo bản án, quyết định của toà án

5 Trình tự thủ tục áp dụng

Biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự được áp dụng trong trường hợpngười phải thi hành án chống đối, trốn tránh nghĩa vụ thi hành bản án, quyếtđịnh của cơ quan có thẩm quyền Vì vậy, việc cưỡng chế thi hành án dân sự phảithực hiện theo một trình tự thủ tục chặt chẽ Trước khi được áp dụng biện phápcưỡng chế thì phải trải qua các thủ tục chung của khâu thi hành án Thủ tục ápdụng các biện pháp cưỡng chế thi hành án dược thực hiện theo quy định từ cácĐiều 70 đến Điều 121 Luật THADS năm 2008 sửa đổi bổ sung năm 2014 và từĐiều 8 đến Điều 17 Nghị định của Chính phủ số 58/2009/NĐ-CP ngày13/07/2009.

Thứ nhất, ra quyết định cưỡng chế

Theo Điều 45 luật THADS thì “hết thời hạn quy định tại khoản 1 Điều 45 củaLuật này, người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tự nguyệnthi hành án thì bị cưỡng chế” Sau khi hết thời hạn tự nguyện thi hành án, người

có thẩm quyền thi hành án ra quyết định cưỡng chế trừ trường hợp bản án, quyếtđịnh đã tuyên kê biên, phong toả tài sản, tài khoản và trường hợp thi hành quyếtđịnh áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời của Toà án

Thứ hai, lập kế hoạch cưỡng chế

Theo Khoản 1 Điều 72 Luật THADS năm 2008 sửa đổi bổ sung năm 2014

quy định “Trước khi tiến hành cưỡng chế thi hành án, Chấp hành viên phải lập

kế hoạch cưỡng chế, trừ trường hợp phải cưỡng chế ngay”.

Theo Khoản 2 Điều này thì kế hoạch cưỡng chế bao gồm: Tên người bị ápdụng biện pháp cưỡng chế; Biện pháp cưỡng chế cần áp dụng; Thời gian, địađiểm cưỡng chế; Phương án tiến hành cưỡng chế; Yêu cầu về lực lượng thamgia và bảo vệ cưỡng chế; Dự trù chi phí cưỡng chế

Theo quy định tại Khoản 3, 4 Điều này thì Kế hoạch cưỡng chế phải được gửingay cho Viện kiểm sát nhân dân, cơ quan Công an cùng cấp, Ủy ban nhân dâncấp xã nơi tổ chức cưỡng chế và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc

cưỡng chế thi hành án Cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan có trách nhiệmthực hiện theo kế hoạch, yêu cầu của Chấp hành viên.

Trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được kế hoạch cưỡng chếcủa cơ quan thi hành án dân sự cùng cấp, cơ quan Công an có trách nhiệm xâydựng kế hoạch và lập phương án bảo vệ cưỡng chế Cơ quan Công an có tráchnhiệm bố trí lực lượng, phương tiện cần thiết để giữ gìn trật tự, bảo vệ hiệntrường, kịp thời ngăn chặn, xử lý hành vi tẩu tán tài sản, cản trở, chống đối việcthi hành án, tạm giữ người chống đối, khởi tố vụ án hình sự khi có dấu hiệuphạm tội

Trong thời gian luật định người có thẩm quyền phải tống đạt quyết địnhcưỡng chế và các giấy tờ khác có liên quan cho người phải thi hành án, ngườiđược thi hành án và những người có quyền lợi liên quan

Thứ ba, tiến hành cưỡng chế

Tiến hành cưỡng chế tại nơi có tài sản hoặc đối tượng cần cưỡng chế Trướckhi thực hiện việc cưỡng chế theo kế hoạch và quyết định cưỡng chế đã ấn định,người có thẩm quyền thi hành án chủ trì phổ biến toàn bộ kế hoạch, phân côngnhiệm vụ cụ thể của từng đơn vị, từng người, nêu các tình huống có thể sảy ra

và biện pháp xử lý các tình huống đó Chuẩn bị đầy đủ các biên bản, văn bảncần sử dụng trước khi tiến hành cưỡng chế và chuẩn bị đầy đủ các phương tiện,điều kiện liên quan đã dự kiến phục vụ tốt cho việc cưỡng chế

Người có thẩm quyền thẩm quyền thi hành án chủ trì điều hành toàn bộ quátrình cưỡng chế, kịp thời xử lý mọi tình huống đã dự kiến trong kế hoạch và tìnhhuống phát sinh diễn ra trong quá trình cưỡng chế cho đến khi kết thúc việccưỡng chế

II Quy định của pháp luật hiện hành về các biện pháp cưỡng chế thi hành án

Theo quy định tại Điều 71 Luật THADS năm 2008 sửa đổi, bổ sung năm

2014 thì có sáu biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự, bao gồm:

“1 Biện pháp khấu trừ tiền trong tài khoản, thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án

2 Trừ vào thu nhập của người phải thi hành án

3 Kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án, kể cả tài sản đang do người thứ ba giữ

4 Khai thác tài sản của người phải thi hành án

5 Buộc người phải thi hành án thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định

6 Buộc chuyển giao vật, chuyển giao quyền tài sản, giấy tờ”

1 Khấu trừ tiền trong tài khoản, thu hồi xử lí tiền và giấy tờ có giá của người phải thi hành án

Theo quy định tại Điều 76 và các điều từ Điều 79 đến Điều 83 Luật THADSnăm 2008 sửa đổi, bổ sung năm 2014, biện pháp khấu trừ tiền trong tài khoản,thu hồi xử lí tiền và giấy tờ có giá của người phải thi hành án sẽ được áp dụngkhi có các điều kiện sau:

Thứ nhất, theo bản án, quyết định của toà án thì người phải thi hành án phảithi hành nghĩa vụ trả tiền

Thứ hai, có căn cứ để xác định người phải thi hành án có tài khoản, có tiềnhoặc giấy tờ có giá để thi hành án

Thứ ba, hết thời gian tự nguyện đã được chấp hành viên ấn định nhưng ngườiphải thi hành án không tự nguyện thi hành hoặc chưa hết thời gian tự nguyệnnhưng cần ngăn chặn người phải thi hành án có hành vi tẩu tán, huỷ hoại tài sảnhoặc trốn tránh việc thi hành án

Về khấu trừ tiền trong tài khoản để thi hành án:

Việc cưỡng chế khấu trừ tiền trong tài khoản để thi hành án được áp dụngtrong trường hợp người phải thi hành án có tài khoản tại ngân hàng, tổ chức tín

dụng khác hoặc kho bạc nhà nước Trước khi ra quyết định cưỡng chế, chấphành viên cần xác định số tiền của người phải thi hành án trong tài sản tại ngânhang, kho bạc nhà nước, tổ chức tín dụng trên cơ sở các tài liệu, thông tin dongười được thi hành án cung cấp Theo yêu cầu của người được thi hành án hoặctrong trường hợp cần kiểm tra lại thì cơ quan thi hành án dân sự yêu cầu ngânhang, tổ chức tín dụng khác, kho bạc nhà nước cung cấp các thông tin về tiềntrong tài khoản của người phải thi hành án Theo quy định tại Điều 76 LuậtTHADS năm 2008 sửa đổi, bổ sụng năm 2014 thì số tiền khấu trừ không đượcvượt quá nghĩa vụ thi hành án và chi phí cưỡng chế thi hành án

Về thu hồi, xử lí tiền và giấy tờ có giá của người phải thi hành án:

Tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án có thể do chính người phải thihành án đang giữ hoặc do người thứ ba giữ Do vậy, việc áp dụng biện pháp thuhồi, xử lí tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án ở hai trường hợp có sựkhác nhau nhất định:

Thứ nhất, trường hợp chấp hành viên phát hiện người phải thi hành án có tiền

hoặc giấy tờ có giá đang do họ giữ Theo quy định tại Điều 80 Luật THADSnăm 2008, trường hợp phát hiện người phải thi hành án đang giữ tiền mà có căn

cứ xác định khoản tiền đó là của người phải thi hành án thì chấp hành viên raquyết định thu tiền tương ứng với nghĩa vụ thi hành án của họ để thi hành án

Thứ hai, trường hợp người phải thi hành án có tiền hoặc giấy tờ có giá nhưng

đang do người thứ ba giữ thì chấp hành viên ra quyết định thu khoản tiền đó đểthi hành án và người thứ ba đang giữ tiền của người phải thi hành án thì có nghĩa

vụ giao nộp cho chấp hành viên để thi hành án Trường hợp phát hiện cơ quan tổchức, cá nhân đang giữ giấy tờ có giá thì chấp hành viên ra quyết định thu giữgiấy tờ đó để thi hành án

Về mức khấu trừ tài khoản, thu hồi tiền, giấy tờ có giá: khi áp dụng biện phápnày thì mức khấu trừ, thu hồi phải tương ứng với nghĩa vụ của người phải thi hànhán

2 Trừ vào thu nhập của người phải thi hành án

Đây là biện pháp cưỡng chế thi hành án do chấp hành viên áp dụng trongtrường hợp người phải thi hành án phải thực hiện nghĩa vụ trả tiền theo bản án,quyết định Người này có thu nhập nhưng không tự nguyện thi hành án Biệnpháp này chỉ được áp dụng khi có đủ các điều kiện sau:

Thứ nhất, người thi hành án phải thi hành nghĩa vụ trả tiền Có nghĩa là người

bị thi hành án chỉ bị áp dụng biện pháp cưỡng chế này nếu người này có nghĩa

vụ trả tiền trong bản án hoặc quyết định Cần phải phân biệt biện pháp cưỡngchế này với các biện pháp cưỡng chế khác như trừ tài khoản, tiền, giấy tờ có giá.Biện pháp này chỉ được áp dụng trong trường hợp khoản tiền phải thi hành ánkhông lớn và phải trả theo định kỳ

Thứ hai, việc trừ vào thu nhập của người phải thi hành án chỉ thực hiện trong

những trường hợp được pháp luật quy định và chỉ áp dụng biện pháp này trongcác trường hợp sau: do đương sự thảo thuận; bản án, quyết định của tòa án ấnđịnh; thi hành án cấp dưỡng

Thứ ba, chấp hành viên chỉ được áp dụng biện pháp trừ vào thu nhập của

người phải thi hành án nếu có căn cứ xác định người phải thi hành án có thunhập để khấu trừ

Về thủ tục áp dụng biện pháp trừ vào thu nhập của người phải thi hành án:Khi chấp hành viên xác định rõ người phải thi hành án thì chấp hành viên sẽ raquyết định trừ vào thu nhập của người thi hành án Quyết định này phải đượcgửi cho người được thi hành án Các quy định cụ thể hơn tại khoản 4 Điều 78Luật THADS năm 2008 sửa đổi, bổ sung năm 2014

Về mức trừ vào thu nhập của người phải thi hành án: Theo quy định tại khoản

3 Điều 78 Luật THADS năm 2008 thì mức cao nhất mà chấp hành viên được trừvào thu nhập của người phải thi hành án là 30% tổng số tiền nhận được hàngtháng, trừ trường hợp đương sự có thỏa thuận khác

3 Biện pháp cưỡng chế kê biên, xử lí tài sản của người phải thi hành án

Biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản được áp dụng khi có đủ điều sau:

Thứ nhất, theo bản án, quyết định của Toà án, người phải thi hành án có nghĩa

vụ trả tiền cho người được thi hành án

Thứ hai, người phải thi hành án có tài sản để thi hành nghĩa vụ trả tiền cho

người được thi hành án

Thứ ba, đã hết thời gian tự nguyện do chấp hành viên ấn định nhưng người

phải thi hành án không tự nguyện thi hành hoặc chưa hết thời gian tự nguyệnnhưng cần ngăn chặn việc tẩu tán, huỷ hoại tài sản

Về thủ tục kê biên tài sản của người phải thi hành án: Sau khi có kết quả xácminh về tài sản của người phải thi hành án thì chấp hành viên ra quyết định kêbiên tài sản; Việc kê biên tài sản phải được tiến hành với sự có mặt của đươngsự

Ngoài ra, chấp hành viên cũng phải tuân theo cả những quy định riêng về kêbiên đối với mỗi loại tài sản cụ thể theo quy định của pháp luật THADS

Về định giá tài sản kê biên: Sau khi kê biên tài sản, cơ quan thi hành án dân

sự phải tiến hành xác định giá trị của tài sản kê biên nhằm thực hiện nghĩa vụdân sự của ngươi phải thi hành án Việc xác định giá trị tài sản kê biên theo quyđịnh tại Khoản 1,2 Điều 98 Luật THADS năm 2008

Về xử lí tài sản kê biên: Giao tài sản kê biên cho người được thi hành án; Bán tàisản đã kê biên để thi hành án; Trả lại tài sản kê biên cho người phải thi hành án

4 Khai thác tài sản của người phải thi hành án

Đây là biện pháp cưỡng chế thi hành án đối với tài sản của người phải thihành án có thể khai thác được để thi hành nghĩa vụ trả tiền theo bản án, quyếtđịnh Biện pháp này áp dụng trong các trường hợp sau đây:

Thứ nhất, tài sản của người phải thi hành án có giá trị quá lớn so với nghĩa vụ

phải thi hành và tài sản đó có thể khai thác để thi hành án