Hướng Dẫn Chẩn Đoán và Quản Lý các Rối Loạn Tâm Thần Thường Gặp trong Chăm Sóc Sức Khoẻ Ban Đầu

6 loại hình rối loạn thường gặp có 6 Phiếu cầm tay riêng:  Trầm cảm  Lo âu  Rối loạn sử dụng rượu  Rối loạn giấc ngủ  Mệt mỏi kéo dài suy nhược  Các rối loạn dạng cơ thể không giải

Hướng Dẫn Chẩn Đoán và Quản Lý các Rối Loạn Tâm Thần Thường Gặp trong Chăm Sóc Sức Khoẻ Ban Đầu

Lời nói đầu

Với quan điểm sức khoẻ tâm thần là một phần quan trọng của sức khoẻ nói chung, Tổ chức Y tế Thế giới(WHO) đã phát triển chương trình đào tạo nhằm hỗ trợ người cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khoẻ ban đầutrong việc chẩn đoán và điều trị các loại hình rối loạn tâm thần Chương trình này bao gồm các phần liênquan đến các rối loạn tâm thần thường gặp: trầm cảm, lo âu, rối loạn sử dụng rượu, rối loạn giấc ngủ, mệtmỏi kéo dài (suy nhược) và các rối loạn dạng cơ thể Những rối loạn này thường gặp ở tuyến cơ sở, và cán bộ

y tế cơ sở là những người đóng vai trò chủ chốt trong quá trình phát hiện và quản lý các rối loạn tâm thầntrong cộng đồng một cách hiệu quả

Hệ thống chăm sóc sức khoẻ ban đầu rất đa dạng tại các quốc gia khác nhau, do vậy bộ tài liệu này được thiết

kế linh hoạt để có thể điều chỉnh cho phù hợp với hoàn cảnh từng nước Đây là công cụ trợ giúp trong chẩnđoán và quản lý các rối loạn tâm thần thường gặp qua việc nâng cao kiến thức, kỹ năng và thái độ của ngườicung cấp dịch vụ chăm sóc sức khoẻ ban đầu Tài liệu được trình bày ngắn gọn, thân thiện, theo định hướngquản lý, thiết kế linh hoạt dễ dàng điều chỉnh với nhu cầu từng quốc gia Thế mạnh của tài liệu này là cáchthiết kế theo dạng ‘bộ công cụ’ theo từng hợp phần Giống như trò chơi ghép hình ‘lego’ của trẻ em, các hợpphần này có thể ráp lại hoặc tách rời tuỳ theo nhu cầu sử dụng Người sử dụng có thể lựa chọn và điều chỉnhtừng phần của ‘bộ công cụ’ sao cho phù hợp nhất với công việc của mình

Tổ chức Y tế Thế giới muốn xây dựng một chương trình đào tạo áp dụng được ở nhiều nền văn hoá khácnhau, cung cấp nguồn thông tin tham khảo có giá trị nhằm nâng cao nhận thức về rối loạn tâm thần và cảithiện cách thức điều trị Được coi là một phần quan trọng trong thiết kế các chương trình đào tạo chăm sócsức khoẻ của các quốc gia, nên bộ giáo trình này sẽ được điều chỉnh cho phù hợp với tình hình từng nước, sửdụng và quảng bá rộng rãi trên toàn quốc

và thực tế là các bác sỹ đã và sẽ tiếp tục điều trị các bệnh nhân theo cách riêng của họ, bộ tài liệu này đượcxây dựng, nhằm mục đích cung cấp một bộ công cụ thực tế và linh hoạt giúp các bác sỹ đánh giá và điều trịcác vấn đề liên quan đến rối loạn tâm thần của bệnh nhân

Bộ tài liệu được xây dựng bởi Ban Sức khoẻ Tâm thần và Phòng chống Lạm dụng Thuốc kích thích, thuộc

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO MSA, Ban Dịch tễ, Phân loại và Đánh giá), được phê duyệt bởi :

 Trường Đại học Dược lý Tâm thần kinh Quốc tế (CINP)

 Tổ chức thế giới của các trường, các viện hàn lâm, các hội quốc gia của các bác sĩ đa khoa, các thầythuốc gia đình (WONCA)

 Hiệp hội Tâm thần Thế giới (WPA)

Hướng dẫn sơ lược cách thức thực hiện

1 Tiến hành đánh giá nhanh tình trạng sức khoẻ tâm thần của bệnh nhân

 sử dụng câu hỏi sàng lọc ở phần đầu của Bảng kiểm Xác định các Rối loạn Tâm thần Bảng kiểm này

được xây dựng dựa trên Phân loại Bệnh Quốc tế lần thứ 10, Chương 5, phiên bản Chăm sóc Sức khoẻBan đầu (ICD-1O PC) Nếu bất kỳ câu hỏi sàng lọc nào có giá trị dương, hãy hoàn thành tiếp các phầnphía dưới để xác định cách thức điều trị phù hợp

 Lưu đồ (flowchart) được thiết kế để minh hoạ từng bước dẫn đến quyết định và các cách thức điều trị

khác nhau theo ICD-1O PC

2 Nếu bệnh nhân chắc chắn có rối loạn tâm thần

 sử dụng (các) Phiếu cầm tay (Handycard) phù hợp và giao tiếp với bệnh nhân nhằm giúp bệnh nhân giải

thích rõ hơn về tình trạng bản thân

 xác định kế hoạch điều trị và giải thích kế hoạch đó với bệnh nhân

 cung cấp tờ rơi tự giải quyết bệnh tương ứng cho bệnh nhân và giải thích cách sử dụng

 hẹn ngày khám tiếp VD: thuốc, mức độ người bệnh tuân thủ theo nhưng tư vấn của bác sỹ và tiến bộ chung của người bênh

3 Nếu bệnh nhân có dấu hiệu rối loạn dưới ngưỡng

 ví dụ: trả lời có với rất nhiều câu hỏi nhưng chưa đủ để đưa ra xác định một loại hình rối loạn

 việc sử dụng thuốc có thể không cần thiết

 sử dụng (các) Phiếu cầm tay phù hợp và giao tiếp với bệnh nhân và cung cấp (các) Tờ rơi dành cho bệnh nhân (Patient Leaflet)

 cho người đó biết họ có thể được tư vấn bất kỳ lúc nào nếu có nhu cầu

Tài liệu

1 Hướng dẫn Đánh giá Rối loạn Tâm thần:

Bảng liệt kê (checklist) và Lưu đồ điều tra (flowchart) là những công cụ giúp đánh giá tình trạng

trầm cảm, lo âu, rối loạn giấc ngủ, mệt mỏi kéo dài và các rối loạn dạng cơ thể không giải thíchđược Bạn có thể lựa chọn một trong hai công cụ trên tùy thuộc vào cách thức của cá nhân Nếu sửdụng Bảng kiểm, cần bắt đầu với các câu hỏi sàng lọc để giải thích tình trạng rối loạn và nếu tìnhtrạng rối loạn được xác định rõ ràng, hãy đi tiếp xuống các phần phía dưới Nếu sử dụng Lưu đồ, cầntham khảo thêm ICD-10 PC

2 Thông tin có trong phiếu cầm tay:

Công cụ này được dùng khi nói chuyện với bệnh nhân để tìm hiểu các thông tin cơ bản liên quan đến từng loại hình rối loạn 6 loại hình rối loạn thường gặp có 6 Phiếu cầm tay riêng:

 Trầm cảm

 Lo âu

 Rối loạn sử dụng rượu

 Rối loạn giấc ngủ

 Mệt mỏi kéo dài (suy nhược)

 Các rối loạn dạng cơ thể không giải thích được

3 Thông tin có trong tờ rơi:

Tờ rơi này có thể phát cho người bệnh nhằm giúp người bệnh hiểu rõ hơn về thông tin đã được cung cấp qua trao đổi với bác sỹ và khuyến khích người bệnh tham gia tích cực hơn vào quá trình điều trị Mỗi loại hình rối loạn có một tờ rơi tương ứng:

 Trầm cảm

 Lo âu

 Rối loạn sử dụng rượu

 Rối loạn giấc ngủ

 Mệt mỏi kéo dài (suy nhược)

 Các rối loạn dạng cơ thể không giải thích được

4 Bảng hỏi:

Là một công cụ hỗ trợ cho chẩn đoán, bảng hỏi có thể được điền theo cách thức khác nhau Bệnh nhân có thể điền bảng hỏi trước khi vào gặp bác sỹ hoặc sau lần gặp đầu tiên, có thể tự điền hoặc điền với sự trợ giúp của nhân viên phòng khám Bảng hỏi này sẽ được sử dụng bất kỳ lúc nào trong quá trình điều trị

* Đĩa: Thông tin phần 3 và 4 đã được chuyển tải vào đĩa và được cung cấp hoặc nhân bản miễn phí

Một số lưu ý chung

Trong quá trình phỏng vấn hãy lưu ý đến những câu trả lời mơ hồ hoặc lảng tránh của người bệnh Bệnh

nhân thường hay miễn cưỡng nói về tình trạng bản thân, do vậy nên:

 hỏi các câu hỏi mở

 hiểu và cảm ơn những câu trả lời của người bệnh

 nhạy cảm với những cảm xúc của bệnh nhân

 chú ý đến ngôn ngữ cơ thể và giọng nói của người bệnh

 để người bệnh nói tự do và thể hiện cảm xúc của họ

 trấn an người bệnh về tính bảo mật của thông tin họ cung cấp

 luôn cởi mở

 khuyến khích người bệnh tìm kiếm sự hỗ trợ của gia đình và bạn bè

Khi chẩn đoán, trong trường hợp mắc nhiều loại rối loạn (ví dụ: nếu người bệnh được xác định có nhiều hơn

một loại rối loạn):

 tốt nhất nên điều trị chứng rối loạn sử dụng rượu trước nếu có biểu hiện

 nếu người bệnh có trạng thái tâm lý chán nản, buồn hoặc mất hứng thú, nên điều trị chứng trầm cảmtrước khi tập trung vào chứng lo âu hay các triệu chứng cơ thể không giải thích được

 nếu người bệnh có biểu hiện lo âu, nên điều trị tập trung vào lo âu hơn là các triệu chứng cơ thể khônggiải thích được bởi những triệu chứng này sẽ tăng lên khi người bệnh mắc cả hai loại hình rối loạn

Lưu ý khi chuyển bệnh nhân

Bác sỹ và các chuyên gia cần hiểu rằng mục đích chính của bộ tài liệu này không phải để thay thế chuyêngia, mà để mở rộng thêm chuyên môn về tâm thần cho các bác sỹ nói chung và tăng cường sự hợp tác và liênlạc giữa người cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khoẻ ban đầu với các chuyên gia tâm thần Cuốn tài liệu nàyđược biên soạn dựa trên tư tưởng đó

Cần chuyển bệnh nhân đến bác sỹ tâm thần hoặc trung tâm điều trị trong các trường hợp dưới đây:

1 nếu bệnh nhân có dấu hiệu muốn tự tử hoặc đã tự tử vài lần gần đây

2 nếu bệnh nhân là người già, lú lẫn hoặc không có tiền sử bệnh rõ ràng

3 nếu biểu hiện rối loạn quá nặng, ví dụ: sút/tăng cân nhiều, cơ thể tàn tạ do uống nhiều rượu, có biểu hiệnthu mình xa lánh cuộc sống xã hội, cố gắng bỏ rượu nhưng không thành công vài lần

4 nếu kết quả chẩn đoán không rõ ràng

5 nếu điều trị thất bại sau khi bệnh nhân đã thử dùng thuốc

6 nếu việc quản lý bệnh nhân yêu cầu phải nằm viện hoặc chăm sóc đặc biệt, ví dụ: rất hung hăng, kíchđộng hoặc tự tử

7 nếu bệnh nhân bị mắc nhiều bệnh nặng khiến cơ thể suy sụp hoặc các rối loạn tâm thần khác

Hướng dẫn Chẩn đoán và Quản lý các Rối loạn Tâm thần trong Chăm sóc Sức khoẻ Ban đầu

Phân loại bệnh quốc tế ICD-1O

Chương 5 của phân loại bệnh quốc tế ICD-10 PC giới thiệu các thông tin cần thiết để trợ giúp bệnh nhân rốiloạn tâm thần Phần này hướng dẫn các bác sỹ chăm sóc sức khoẻ ban đầu tự chẩn đoán và và quản lý khi họgặp bệnh nhân có dấu hiệu rối loạn tâm thần Phần này cũng hướng dẫn cách nói chuyện với người bệnh vàngười nhà bệnh nhân, tư vấn những gì, kê thuốc nào, khi nào người bệnh cần đến gặp chuyên gia về tâmthần Nói tóm lại, chương 5 của ICD-10 PC cung cấp những kiến thức khoa học về sức khoẻ tâm thần mộtcách dễ hiểu nhất tới các bác sỹ nói chung

Các nhóm bệnh phân loại dựa trên các tiêu chí:

 tầm quan trọng của tìm hiểu các rối loạn tâm

thần trong sức khoẻ cộng đồng (VD: tỷ lệ mắc,

tình trạng nhiễm và chết, gánh nặng đối với gia

đình và cộng đồng, nguồn lực cần thiết để chăm

sóc người bệnh);

 phương thức quản lý hiệu quả sẵn có và được

chấp nhận (VD: can thiệp có khả năng mang lại

kết quả tốt cho người bệnh và gia đình sẵn có

trong hệ thống chăm sóc sức khoẻ ban đầu được

người bệnh và cộng đồng chấp nhận);

 có sự thống nhất về phân loại bệnh và quản lý

bệnh (VD: thống nhất giữa bác sỹ với chuyên

gia tâm thần về cách thức chẩn đoán và quản lý

bệnh);

 áp dụng được ở các nền văn hoá khác nhau (VD:

các cách nhận biết và quản lý bệnh cần phải áp

dụng được với các nền văn hoá khác nhau và với

các hệ thống y tế khác nhau);

 tương ứng với phân loại bệnh ICD-10 nói chung

(VD: từng chẩn đoán và nhóm chẩn đoán cần

tương ứng với ICD-10)

Tất cả các chẩn đoán đề cập trong bộ tài liệu này đều

rất phổ biến tại các cơ sở y tế và phương thức quản

lý được xây dựng cho từng bệnh

Liên hệ xin tài liệu:

USA P0 Box 2487, Kirkland, WA 98083-2487

Tel: (206)820-1500 Fax: (206)823-8324 Germany Rohnsweg 25, D-37085 Gottingen Tel: (0551)49609-0 Fax: (0551)49609-88

Các nhóm rối loạn tâm thần và hành

vi

F00# Mất trí (sa sút trí tuệ) F05 Mê sảng

Fl0 Rối loạn sử dụng rượuF11# Các rối loạn sử dụng ma tuýF17.1 Các rối loạn sử dụng thuốc lá F20# Các rối loạn loạn thần mạn tínhF23 Các rối loạn loạn thần cấp tínhF31 Các rối loạn cảm xúc lưỡng cựcF32# Trầm cảm

F40 Các rối loạn ám ảnh sợF41.0 Rối loạn hoảng sợF41.1 Lo âu lan toảF41.2 Lo âu và trầm cảm hỗn hợpF43.2 Rối loạn sự thích ứngF44 Rối loạn chuyển di (phân ly)F45 Các rối loạn dạng cơ thể không giải thích

đượcF48.0 Suy nhược tâm cănF50 Các rối loạn ăn uốngF51 Các rối loạn giấc ngủ F52 Các rối loạn tình dục F70 Chậm phát triển tâm thầnF90 Rối loạn tăng động (giảm chú ý) F91# Rối loạn hành vi

F98.0 Đái dầm Z63 Thiếu tình cảm (rối loạn liên quan đến tang

tóc)

Hướng dẫn Chẩn đoán và Quản lý các Rối loạn Tâm thần trong Chăm sóc Sức khoẻ Ban đầu

Đối với 25 loại hình bệnh kể trên, hướng dẫn quản lý và chẩn đoán được xây dựng cho từng loại

Thông tin cơ bản về người bệnh và gia đình

Tư vấn cho người bệnh và gia đình

Kê thuốc

Khám tư vấn bác sỹ chuyên môn

Liên hệ xin tài liệu:

Các Rối loạn Tâm thần trong Chăm sóc Sức khoẻ Ban đầu

 Cảm giác không có giá trị

 Cảm thấy tội lỗi/thái độ tiêucực về bản thân

 Rối loạn giấc ngủ

 Rối loạn ăn uống (sụt/tăng cân)

Trầm cảm rất phổ biến và có thể điều trị được

 Trầm cảm không có nghĩa là ốm yếu

 Trầm cảm không có nghĩa là lười nhác

 Trầm cảm nghĩa là bạn đang có rối loạn liên quan đến sức khoẻ và cần được chữa trị

 Thuốc chẹn H2

 thuốc tránh thai qua đường miệng

 thuốc có chứa corticosteroids

 Trầm cảm/mất hứng thú trong cuộc sống nhiều hơn 2 tuần

và có hơn 4 triệu chứng đã kể trên

 Liệu pháp nâng đỡ (tư vấn) ít có tác dụng

 Trầm cảm tái diễn

 Gia đình có tiền sử trầm cảm

Những điều cần biết khi dùng thuốc

Hiệu quả và nhanh hơn nhiều so

với các liệu pháp khác

Phải được ghi chép lại và tác dụng phụ thường giảm bớt sau 7-10 ngày

Dùng liên tục trong vòng 6 tháng kể từ khi có dấu hiệu chuyển biến tích cực của lần điều trị đầu tiên

cần được thực hiện sau vài phải được tuân thủ chặt chẽ

Khó thực hiện được các công việc hàng ngày Khó làm được việc

Khó khăn trong cuộc sốngThu mình, tách khỏi cuộc sống xã hội và bạn bè

 nên tiếp tục dùng cùng loại thuốc trừ phi bác sỹ đề xuất dùng thuốc khác.

 không được tự động ngưng uống thuốc mà không thông báo bác sỹ

 trong trường hợp thuốc được cho không có tác dụng, có thể chuyển sang dùng loại thuốc khác

tháng

Thuốc

 người bệnh không bị nghiện

 không bị dị ứng nguy hiểm

với chất cồn/rượu

 thời gian nhìn thấy sự tiến

triển thường từ 2-4 tuần

Dành nhiều thời gian hơn cho các hoạt động thư giãn

 Đặt mục tiêu hàng ngày với các hoạt động thư

giãn nhẹ nhàng, dễ thực hiện

 Lên kế hoạch thực hiện các hoạt động đã đề ra

và tăng thời lượng dành cho các hoạt động

 Cố gắng giao tiếp với mọi người và người thân

Kế hoạch giải quyết các vấn đề

Hãy thảo luận các vấn đề với

bạn đời, người thân, bạn thân

hoặc bác sỹ tư vấn

Hãy nghĩ ra các phương án khác nhau để giải quyết vấn đề

Dành thời gian xem xét và giải quyết vấn đề

Khoảng trống

Hãy dành cho mình những

khoảng trống yên tĩnh để nhìn

nhận lại vấn đề, như thể bạn

đang là quan sát viên vậy

Hãy cân nhắc điểm được và không được của từng giải pháp

Hãy lập kế hoạch hành động cho dù vấn

đề đã qua

Xem lại

Hãy nhìn nhận lại những tiến triển đã đạt được trong quá trình giải quyết vấn đề

Thay đổi thái độ và cách suy nghĩ

“Tôi luôn luôn cảm thấy rằng mọi việc sẽ chẳng

thay đổi đâu”

bằng “Cảm giác này chỉ nhất thời Một khi đã

điều trị, mọi thứ sẽ khá hơn sau vài tuần”

“Đấy là lỗi của tôi Tôi dường như chẳng làm

“Lối suy nghĩ này là hậu quả tiêu cực của chứng trầm cảm Mình thực sự là bị trầm cảm?”

Trầm cảm

Trầm cảm là một loại bệnh phổ biến và điều trị được

Trầm cảm

Trầm cảm là một loại bệnh phổ biến và điều trị được

Trầm cảm không có nghĩa là bạn bị ốm hay lười nhác Đó là một loại rối loạn trong y học, giống như là huyết áp, đái đường hay thấp khớp và cần phải được điều trị Trầm cảm có thể xảy ra với mọi người ở bất kỳ

lứa tuổi nào và tình hình có thể giải quyết được nếu có sự hỗ trợ của y tế

Trầm cảm là gì?

Rất nhiều người dùng từ ‘trầm cảm’ để mô tả cảm giác buồn hoặc mất mát Những cảm giác này thường qua

đi sau vài giờ hoặc vài ngày Trong giai đoạn đó, mọi người vẫn có thể giải quyết mọi việc bình thường Y

học định nghĩa trầm cảm khác với cảm giác buồn nhất thời Trầm cảm là một chứng rối loạn, trong đó cảm

giác buồn diễn ra rất mạnh và kéo dài, có thể ảnh hưởng đến công việc, gia đình và cuộc sống xã hội của conngười

Trầm cảm có thể tác động ở nhiều khía cạnh khác nhau Một số triệu chứng phổ biến bao gồm:

 Ngủ không ngon giấc

 Thay đổi thói quen ăn uống

 Đau nhức cơ thể

 Thiếu năng lượng hoặc động lực

 Bứt rứt, khó chịu, bực mình

 Cảm thấy tội lỗi

 Khó tập trung tư tưởng

Nguyên nhân gây ra trầm cảm

Trầm cảm có thể xảy do những thay đổi sinh hoá trong não Các bằng chứng khoa học cho thấy nếu cha mẹ

bị trầm cảm thì con cái có nguy cơ bị trầm cảm rất cao Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến trầm cảm như:cuộc sống căng thẳng, uống rượu hoặc dùng chất kích thích Tuy nhiên, trầm cảm cũng xuất hiện ở một sốngười mà nguyên nhân không thể hiện rõ Hãy xem lại chính bản thân bạn – nguyên nhân nào dưới đây khiếnbạn bị trầm cảm?

Nếu có, hãy đánh dấu bên cạnh nguyên nhân đúng với bạn Nếu nguyên nhân đó chưa được liệt kê ở dưới,hãy viết vào khoảng trống bên cạnh Điều này sẽ giúp cho việc thảo luận với bác sỹ, người thân và bạn bècủa bạn

Nguyên nhân

 Dùng thuốc đặc biệt  Thay đổi thời tiết

 Không hài lòng hoặc bất đồng  Cô đơn

trong công việc  Trục trặc trong hôn nhân

 Là nạn nhân của tội ác hoặc tai nạn thân trong gia đình

 Người thân bị thương/ốm nặng  Thay đổi văn hoá/xã hội chưa

 Khác (ghi rõ)

Làm thế nào để khắc phục trầm cảm

1 Xác định các triệu chứng của trầm cảm đúng ở bạn - trong tháng qua

Mất hứng thú đối với các việc

trước đây vẫn thích _ Thiểu lực/mệt mỏi _ Ngủ kém/rối loạn giấc ngủ _

Có ý nghĩ tự làm hại bản thân _ Thấy có lỗi/tự trách bản thân _

2 Xác định những trục trặc trong cuộc sống của bạn

Tất cả mọi người đều có lúc gặp khó khăn trong cuộc sống và những điều này có thể dẫn đến trầm cảm Hãyliệt kê ra những vấn đề mà bạn cho rằng có thể liên quan đến trầm cảm Những chuyện gì khiến bạn phiềnlòng trước khi bị trầm cảm?

ví dụ: hai vî chång võa li dÞ xong, c«ng viÖc kh«ng su«n xÎ

……….…………

……….…………

……….………… Hãy thảo luận các nguyên nhân này với bác sỹ/người tư vấn, bạn bè, người thân trong gia đình

3 Lên kế hoạch để giải quyết các vấn đề

Các vấn đề không được giải quyết thường hay dẫn đến trầm cảm Bạn có đang cố giấu các khó khăn củamình vì không tìm ra giải pháp phù hợp? Có lẽ, với sự giúp đỡ của bác sỹ, nhà tư vấn và hỗ trợ của bạn bè,

người thõn, bạn cú thể tỡm được cỏch giải quyết một số vấn đề Hóy xem lại cỏc vấn đề đó liệt kờ ở trờn,chỳng tụi khuyến khớch bạn nờn xem xột kỹ từng vấn đề theo cỏch thức sau.

Thảo luận cỏc vấn đề với người thõn trong gia đỡnh và bạn bố

Sau đú viết lại những yếu tố khú khăn mà bạn cho rằng sẽ gặp phải khi giải quyết vấn đề đú

vớ dụ: Vấn đề: Môi trờng làm việc không thoải mái

Yếu tố khó khăn khi giải quyết: khó tìm đợc công việc mới

………

………Tỡmgiải phỏp để khắc phục vấn đề

Sau đú viết ra cỏc giải phỏp bạn lựa chọn Người khỏc nghĩ gỡ?

VD: Bỏ việc, sau đó tìm việc khác Không nên bỏ việc khi cha tìm ra công việc

Hóy xem xột lại những tiến bộ bạn đó đạt được trong quỏ trỡnh giải quyết cỏc vấn đề Mỗi khi đạt được

một bước, hóy thảo luận trực tiếp với bỏc sỹ/nhà tư vấn hoặc bạn bố/người thõn

4 Xỏc định những hoạt động thư gión thường nhật

Hóy nghĩ về cỏc hoạt động thường nhật bạn hay làm trước khi bị trầm cảm và viết ra Bõy giờ, hóy xem những hoạt động nào bạn rất hứng thỳ và những hoạt động nào bạn rất thớch làm, viết ra

5 Tăng cường tham gia cỏc hoạt động hàng ngày và hoạt động thư gión

Một khi đó xỏc định được những hoạt động hàng ngày và hoạt động thư gión thường làm, bạn hóy cố gắng từ

từ trở lại cuộc sống với sự giỳp đỡ của bỏc sỹ và nhà tư vấn, hóy làm một số việc mà bạn thớch Mỗi tuần,chọn ra một số hoạt động thường ngày và một số hoạt động thư gión và thực hiện theo đú

Hóy nhớ rằng, thực hiện những hoạt động đú rất quan trọng cho dự bạn cảm thấy chẳng muốn làm chỳt nào

6 Xỏc định những điểm mạnh/tớch cực trong cuộc sống của bạn

Khi bị trầm cảm, bạn thường dễ dàng mất đi cỏi nhỡn về cỏc giỏ trị sống của mỡnh Hóy nghĩ lại cuộc sống

của bạn trước khi bị trầm cảm Bạn đỏnh giỏ cao cỏi gỡ và cỏi gỡ là đặc biệt đối với bạn? Hóy liệt kờ

VD

:

Gia đình ……… ………

Con cái ……… ………

Công việc ……… ………

Thể thao ……… ………

Âm nhạc ……… ………

Sau khi đó xỏc định được, hóy thảo luận với bỏc sỹ hoặc nhà tư vấn 7 Xỏc định cỏc suy nghĩ tiờu cực Khi bị trầm cảm, mọi người thường cú ý nghĩ tiờu cực về bản thõn mỡnh, về cỏc vấn đề trong cuộc sống và về tương lai Những ý nghĩ tiờu cực thường dẫn đến trầm cảm và làm chậm tiến độ hồi phục Bạn cú thấy sự khỏc biệt trong suy nghĩ của mỡnh khụng? Cú nhiều người luụn suy nghĩ tớch cực trong khi cú số khỏc luụn nghĩ tiờu cực Bạn cú liờn hệ gỡ về vớ dụ tụi kể dưới dõy? Một đồng nghiệp được thăng tiến trong khi bạn thỡ khụng…

Cụ ấy cú nhiều kinh nghiệm hơn tụi

Cụ ấy làm việc ở đõy lõu hơn

Cụ ấy thạo cỏc kỹ năng để làm được việc

Lần sau mỡnh sẽ được thăng chức

Mỡnh sẽ chẳng bao giờ được thăng chức Mỡnh khụng được đỏnh giỏ cao

Mỡnh khụng được mọi người thớch Mỡnh chẳng cú giỏ trị gỡ cả

Thất vọng tạm thời Khụng vui vẻ trong cả quỏ trỡnh dài

Hóy nhớ rằng bạn cú thể giỳp cho quỏ trỡnh điều trị hiệu quả hơn bằng cỏch thay đổi lối suy nghĩ tiờu cực

Dưới đõy là một số vớ dụ về lối suy nghĩ tiờu cực Điểm nào giống bạn?

 Nếu ai đú khụng thớch tụi, điều đú cú nghĩa là tụi cú gỡ đú khụng ổn

 Nếu tụi bị chỉ trớch, điều đú cú nghĩa là tụi sai

 Nếu tụi mắc lỗi, đú là do tụi ngu dốt quỏ

 Tụi đó và sẽ luụn gặp khú khăn

 Khi sự việc trở nờn rắc rối, tụi khụng xử lý được

 Muốn làm người tốt, tụi phải tử tế với mọi người

 Nếu tụi là người xấu, tụi cú thể làm hại mọi người

 Nếu tụi thể hiện tỡnh cảm, điều đú cú nghĩa là tụi yếu đuối

 Nếu người bạn đời rời bỏ tụi, điều đú cú nghĩa là tụi khụng cú giỏ trị

 Nếu khụng ai mời tụi đi chơi, cú nghĩa là tụi khụng được mọi người thớch

 Tụi chẳng bao giờ giải quyết được cỏc khú khăn cỏ nhõn

 Nếu mối quan hệ tan vỡ, thỡ chắc là do tụi đó làm gỡ đú sai

8 Thay đổi lối suy nghĩ bằng cỏch nào

Bạn cú thể đó suy nghĩ theo lối tiờu cực một thời gian rồi Để thay đổi, sẽ mất khỏ nhiều thời gian

Hóy nhớ rằng bạn cú thể học để suy nghĩ tớch cực hơn và điều này sẽ làm thay đổi đỏng kể cuộc sống của bạn

Dưới đõy là một số gợi ý:

Trước tiên, hãy hỏi bản thân “đây có phải là điều mình cho là ĐÚNG?”

 Sẽ tốt hơn nếu mình nói chuyện với một ai đó khách quan xem ý kiến của họ thế nào

 Tự hỏi bản thân xem có phải mọi người đều nghĩ như nhau trong tình huống đó không

 Tự suy nghĩ các cách giải thích khác nhau về sự kiện đã xảy ra

Thứ hai, hãy ngăn chặn từng suy nghĩ tiêu cực và thay bằng suy nghĩ thực tế hơn

 Điều này ngược với cách nghĩ không chấp nhận được

 Cần phải có những lời thực tế hơn

TÌNH HUỐNG: Không được tuyển vào vị trí mong ước

Suy nghĩ tiêu cực/không thoả đáng:

 Quả là điều tốt khi mình không được vào vị trí đó, vì nếu có được thì mình cũng chẳng làm được

 Mình không giỏi, mình ngu dốt

 Mình là người luôn thất bại

 Nhiều người cũng không được vị trí đó mà

 Mình cần làm quen hơn với các kỹ năng trả lời phỏng vấn

 Mình không phải là kẻ thất bại Mình đã từng đạt được rất nhiều trước đây

 Nếu từ bỏ hy vọng, mình sẽ chẳng đạt được cái gì cả

 Nếu kiên trì, mình sẽ thành công

 Nếu trước đây mình đã thành công thì chắc chắn mình sẽ tiếp tục thành công

Dẫn đến cảm giác: thất vọng, nhưng vẫn nhiệt tình và hy vọng

Bây giờ, bạn hãy làm tương tự đối với trường hợp của bản thân mình Viết ra tình huống khiến bạn khônghạnh phúc/vui vẻ và các suy nghĩ tiêu cực bạn đang nghĩ và kết quả của những suy nghĩ đó Sau đó bạn hãyphản biện lại những suy nghĩ đó và cảm giác mới của bạn

Hãy nhớ rằng để thay đổi lối suy nghĩ và cảm giác, sẽ mất khá nhiều thời gian đó

………

………

Ghi chép lại những tiến bộ của bản thân

Để giúp cho công tác điều trị, bạn nên ghi chép lại những cảm giác, kế hoạch và hoạt động bạn làm Với cách

đó, bạn sẽ thấy được những tiến bộ của bản thân mình

Sử dụng Mẫu các Triệu chứng nặng (Symptom Severity Form) và Biểu đồ Tiến triển Cá nhân (Personal

Progress Chart) để theo dõi tâm trạng và các triệu chứng Hãy tự cho điểm bản thân mỗi tuần

3 Hàng tuần, tính tổng điểm trầm cảm của bạn sử dụng Biểu đồ Tiến triển Cá nhân

Tự đánh giá bạn cảm thấy thế nào

Làm thế nào để tránh trầm cảm tái phát

 Làm theo lời khuyên của bác sỹ là điều rất quan trọng

 Uống thuốc theo chỉ dẫn và không tự ngừng ngày nào

 Không nên giảm liều hoặc tự ngừng uống mà không tham khảo ý kiến bác sỹ

 Xác định thói quen suy nghĩ tiêu cực của bạn và chuyển sang lối suy nghĩ tích cực

Đánh giá các triệu chứng của bạn hàng ngày và tư vấn các bác sỹ/nhà tư vấn nếu bạn gặp khó khăn Cuối cùng, hãy nhớ

 Thực hiện các hoạt động khi bạn đang bị trầm cảm là rất khó khăn

 Sẽ hiệu quả hơn nếu bạn hỏi bạn thân hay người thân về kế hoạch của mình

 Nếu bạn cần thêm sự hỗ trợ, hãy tham khảo ý kiến bác sỹ và nhà tư vấn của bạn

Bạn hoàn toàn có thể vượt qua được chứng trầm cảm

Trang này dành cho nhân viên y tế địa phương hoặc bác sỹ

Ghi chép

………

………

………

………

Thông tin về thuốc ………

………

………

………

Các nhóm tự giúp đỡ ………

………

………

………

Nhà tư vấn ………

………

………

………

Bác sỹ ………

………

………

………

Đường dây nóng ………

………

………

Gợi ý sách nên đọc ………

………

………

………

Thông tin khác ………

………

………

………

ICD-10 PC: Bảng hỏi dành cho

Rối loạn Trầm cảm

Trong tháng qua bạn có gặp các vấn đề sau đây liên tục trong khoảng thời gian ít nhất 2 tuần không? Nếu có,

hãy đánh dấu vào ô vuông bên cạnh

II Bạn có cảm thấy mất hứng thú với những hoạt động trước đây bạn vẫn thích? 

Nếu trả lời CÓ với bất kỳ câu hỏi nào ở trên, hãy tiếp tục với các câu hỏi sau

2. Bạn có cảm thấy ăn kém ngon hoặc ăn nhiều hơn so với bình thường? 

3. Bạn có gặp khó khăn gì khi phải tập trung: VD: lắng nghe người khác, làm việc, xem TV,

nghe đài?



4 Bạn có lưu ý thấy mình gần đây suy nghĩ kém lưu loát và đi lại chậm chạp? 

6 Bạn có cảm thấy hơi tiêu cực về bản thân và mất tự tin? 

7 Bạn có suy nghĩ đến cái chết và ước gì mình đã chết hoặc cố gắng tìm đến cái chết? 

I Trong suốt tháng qua bạn có cảm thấy bị hạn chế trong một số lĩnh vực sau không:

II Vì xảy ra những vấn đề này, nên trong tháng qua:

Bao nhiêu ngày bạn cảm thấy mình không làm được đầy đủ các hoạt động như thường lệ?

Các Rối loạn Tâm thần trong Chăm sóc Sức khoẻ Ban đầu

Lo âu là một tình trạng phổ biến và có khả năng kiểm soát

Lo âu không có nghĩa là bạn ốm yếu

Lo âu không có nghĩa là bạn mất khả năng tư duy

Lo âu không có nghĩa là bạn có những rối loạn về nhân cách

Lo âu nức độ nặng nghĩa là một tình trạng bệnh lý và cần được điều trị

Các hình thái chính của lo âu

Lo âu lan toả Rối loạn hoảng sợ Sợ xã hội Sợ khoảng trống

 các dấu hiệu tâm lý

 sợ/tránh những nơi đông người hoặc tình huống phải giao tiếp với những người khác

 sợ đến những nơi mới

lạ một mình

và

 các triệu chứng cơ thể

 các dấu hiệu tâm lý

Điều trị bằng cách nào?

Cả hai liệu pháp thường được sử dụng nhất

 thư giãn thở chậm

 giải pháp cho các tình huống hoảng sợ

 suy nghĩ theo chiều hướng tích cực hoặc mang tính thực tế

 giải quyết khó khăn nảy sinh

 lo âu nặng

 cơn hoảng sợ

Một số lưu ý về điều trị thuốc

 cho những trường hợp lo âu

nặng

 thuốc có thể gây nghiện và

ít hiệu quả khi sử dụng

trong thời gian dài

 cần thông báo về các tác dụng phụ của thuốc

Thở chậm làm giảm các dấu hiệu cơ thể của lo âu

 Thở vào 3 giây, ngừng thở 3 giây và thở ra 3 giây, tiếp tục làm như vậy với các chu kỳ thở sau

 Áp dụng thở chậm hàng ngày vào buổi sáng hoặc vào buổi tối, mỗi lần 10 phút Nếu không có điều kiện thì mỗi ngày dành 5 phút

 Áp dụng thở chậm trước và trong các tình huống làm bạn lo lắng

 Thường xuyên kiểm tra các cách bạn thở và thở chậm hàng ngày

Thay đổi thái độ và cách suy nghĩ

“Ngực tôi đang đau và tôi không thở được, tôi

chắc đang bị cơn đau tim rồi”

bằng “Tôi đang có cơn hoảng sợ, tôi nên thở chậm

và sẽ cảm thấy dễ chịu hơn”

“Tôi sợ là họ sẽ hỏi tôi về một vấn đề nào đó

mà tôi thì không biết phải trả lời như thế nào”

bằng “Bất kể câu trả lời của tôi như thế nào thì

cũng ổn thôi, tôi sẽ không bị ai đánh giá cả”

“Đồng nghiệp của tôi đã không gọi cho tôi theo

kế hoạch, chắc hẳn một điều gì đó khủng kiếp

sẽ phải xảy ra”

bằng “ Chắc họ không có khả năng gọi điện để

thông báo tình hình Rất có thể chẳng có điều gì khủng khiếp xảy ra với họ cả”

Các giải pháp để vượt qua lo âu và sự né tránh

Tình huống đơn giản Tình huống phức tạp Tình huống căng thẳng

Đi dạo bộ một mình Ăn trưa với 1 người bạn Đi mua sắm với 1 người bạn

 Sử dụng liệu pháp thở chậm để kiểm soát lo âu

 Kiểm soát tình huống, không để tình huống trở nên phức tạp hơn và cố gắng giảm lo âu ở mức chấp nhậnđược

Lo âu

Lo âu là một tình trạng phổ biến và có khả năng điều trị

Lo âu

Lo âu là một tình trạng phổ biến và có khả năng điều trị

Rối loạn lo âu không có nghĩa là bạn bị ốm yếu hoặc mất khả năng tư duy hoặc có những rối loạn vềnhân cách Lo âu mức độ nặng là rối loạn có thể vượt qua được với biện pháp trị liệu hiệu quả và sẵn có

Lo âu là gì?

Từ ‘lo âu’ được sử dụng để mô tả phản ứng của cơ thể và tâm thần đối với những tình huống sợ hãi và lo

sợ Sự phản ứng này thể hiện thông qua các dấu hiệu như cảm giác run rẩy, nghẹt thở, tim đập nhanh, vã

mồ hôi, cảm giác hão huyền…Lo âu là một cảm giác thường gặp ở tất cả mọi người khi đương đầu vớicác tình huống căng thẳng như: suýt bị ô tô đâm, đang ngồi trong phòng thi, thuyết trình trước đám đông

Bạn bị rối loạn lo âu nếu như có một trong các vấn đề dưới đây:

 Những phản ứng lo âu xuất hiện thường xuyên

 Sự sợ hãi của bạn không tương ứng với một tình huống nào đó xảy ra

 Bạn bắt đầu tránh né những tình huống lo sợ

 Lo âu ảnh hưởng đến công việc, cuộc sống gia đình và xã hội của bạn

Các dạng lo âu khác nhau

1 Lo âu lan toả

2 Rối loạn hoảng sợ

3 Sợ xã hội

4 Sợ khoảng trống

Hãy xem xét các tình huống mô tả dưói đây, tình huống nào là phù hợp với hoàn cảnh của bạn

Lo âu lan toả

Lo âu lan toả khác với các loại lo âu khác Cảm giác lo âu không liên hệ với một tình huống cụ thể nàohoặc sự sợ hãi do đe doạ nào đó Tình trạng lo âu diễn ra thường xuyên, sự căng thẳng và lo lắng tháiquá về mọi sự kiện bình thường trong cuộc sống và trong tương lai Sự lo lắng là đặc trưng của lo âu lantoả và nó ít xuất hiện trong các hình thái khác của lo âu

Rối loạn hoảng sợ

Những người bị rối loạn hoảng sợ chắc chắn đã từng có những cơn lo sợ, căng thẳng bất ngờ Những cơnhoảng sợ này không liên hệ với những sự kiện đang diễn ra và giữa các cơn hoảng sợ này, người bị rốiloạn hoảng sợ thường không có cảm giác lo âu

Các dấu hiệu của rối loạn hoảng sợ:

 cảm giác hão huyền  cảm giác nghẹt thở  hoảng hốt

 tim đập nhanh vì lo sợ  buồn nôn

 cảm giác tê bì ở tứ chi

Các cơn hoảng sợ cũng thường xuất hiện trong các rối loạn lo âu khác Tuy nhiên, những cơn hoảng sợ

đó dễ nhận dạng vì chúng xuất hiện trong những tình huống làm cho người ta sợ hãi và cơ thể có phảnứng lại

Sợ xã hội

Đặc điểm chính của ‘sợ xã hội’ là sợ bị tập trung chú ý hoặc sợ bị chỉ trích Những người gặp rối loạnnày lo sợ rằng họ sẽ làm điều gì đó ngớ ngẩn hoặc xấu hổ trước những người khác Sợ xã hội có thể xảy

ra trong các tình huống xã hội khác nhau

Các tình huống xã hội thường gặp bao gồm:

 nói chuyện trước đám đông  là tâm điểm chú ý của nhiều người

 bị chất vấn  hoạt động xã hội: dự các bữa ăn hoặc liên hoan,

 ăn trước mặt người khác đám cưới, lễ hội

 viết trước mặt người khác

Sợ khoảng trống

Người có bệnh sợ khoảng trống thường có các dấu hiệu của lo âu tâm lý và cơ thể và thường có cơnhoảng sợ

Lo âu dạng này có xu hướng xuất hiện trong các tình huống dưới đây:

 có nguy cơ xuất hiện các cơn hoảng sợ  có cảm giác bị mắc bẫy

 nếu có tình huống gì xảy ra thì không dễ dàng

kêu gọi sự cứu giúp

 môi trường mới lạ hoặc không có khả năng thoát

 Đến những nơi đông người hoặc những nơi công cộng

Nguyên nhân dẫn đến lo âu?

Có nhiều yếu tố dẫn đến lo âu Lo âu thường xuất phát trong thời gian bị stress về tâm lý và thực thể

Các ví dụ của stress tâm lý và thực thể:

 Cái chết của người thân

 Mất việc làm

 Bị lạm dụng về tình dục và thân thể

 Lạm dụng thuốc

 Chấn thương

Người bị tress thường tự nhiên thở nhanh hơn và sâu hơn Đồng thời cảm thấy lo lắng nhiều hơn bìnhthường Hai yếu tố này thường rất phổ biến đối với những người bị rối loạn lo âu Do vậy thay đổi cáchthở và giảm lo lắng có thể rất hữu ích trong việc khống chế lo âu

Thở quá nhanh và quá sâu

Người ta thấy ngạc nhiên rằng khi thở quá nhanh hoặc quá sâu có thể dẫn đến lo âu Thở quá nhanh dẫnđến giảm lượng carbon dioxide trong phổi và thông qua hàng loạt các cơ chế phức tạp gây ra các dấuhiệu cơ thể của lo âu

 bạn có thể dành rất nhiều thời gian lo lắng về một điều gì đó mà chưa từng xảy ra

 bạn có thể hiểu nhầm hành vi và suy nghĩ của những người thân quen hay bạn bè

Làm thế nào để kiểm soát lo âu?

Sự hiện diện của lo âu không có nghĩa là có vấn đề Lo âu là một trạng thái cảm xúc của con người xuấthiện khi phản ứng một cách bình thường trong những tình huống nhất định Tuy vậy, nó không chỉ đơnthuần là một phản xạ bình thường mà đôi khi gây ra những vấn đề nghiêm trọng Thêm vào đó, nhữngngười hay lo lắng có thể có những cách khác nhau để đương đầu với lo âu nhưng chúng không có hiệu

quả mà đôi khi phản tác dụng, đơn cử như việc dùng rượu để giải sầu (lạm dụng rượu)

Điểm then chốt trong việc kiểm soát lo âu không chỉ là triệt tiêu sự lo âu mà còn là giảm mức độ lo

âu trong giới hạn có thể kiểm soát được

Cách tốt nhất để kiểm soát lo âu là thông qua các biện pháp hỗ trợ tâm lý (tư vấn) và hỗ trợ xã hội Cócác biện pháp tâm lý khác nhau bao gồm:

 Khống chế và cắt các cơn hoảng sợ

 Giải toả các tình huống sợ hãi và các tình huống trước đây vẫn muốn tránh né

 Thay đổi các suy nghĩ tiêu cực và các suy nghĩ viển vông, không thực tế và giảm các lo lắng

Sử dụng một đợt điều trị thuốc trong thời gian ngắn được khuyến cáo cho các trường hợp lo âu thể rấtnặng kèm theo các liệu pháp tư vấn

Cách khác rất có hiệu quả trong việc làm giảm lo âu là tập thể dục Trong đó đặc biệt kể đến loại hìnhaerobic, tập aerobic đều đặn hàng ngày khoảng 20 phút cho thấy có hiệu quả trong việc giảm lo âu Bêncạnh đó các phương pháp khác như thiền và thư giãn cũng có tác dụng giống như tập aerobic.

Làm thế nào để vượt qua tình trạng lo âu?

1 Xác định các triệu chứng lo âu của bạn

Đánh dấu vào bảng dưới đây về những biểu hiện mà bạn đã từng có Nếu bạn có những biểu hiện khác,viết chúng vào mẩu giấy khác và cũng đánh giá chúng

2 Xác định tình huống hoặc những nơi mà bạn thấy sợ hoặc tránh né

Đa phần mọi người có trải nghiệm về lo âu trong một số tình huống hoặc hoàn cảnh nhất định nhưngkhông phải ai cũng giống ai Nếu tránh được các tình huống này thì có thể tránh được cảm giác lo âu

Bạn sợ hãi hoặc tránh né điều gì không? nếu có, hãy viết chúng ra và thảo luận chúng với bác sĩ và/hoặcvới người tư vấn của bạn

Ví dụ: nãi chuyÖn tríc mét nhãm ngêi

……… …

Ăn hoặc uống với người khác _ _ _ _

Bị ai đó quan sát _ _ _ _Nói chuyện với nhà chức trách _ _ _ _Nói chuyện nơi công cộng _ _ _ _

Gọi món ăn trong khách sạn _ _ _ _Yêu cầu giúp đỡ trong một cửa hàng _ _ _ _

Đi trên xe buýt một mình _ _ _ _

Đi bộ một mình trên phố đông người _ _ _ _Đang đi vào cửa hàng đông người _ _ _ _Đang đi vào rạp chiếu phim _ _ _ _

3 Tìm hiểu để xác định nhịp thở

Đến lúc này bạn đã hiểu được rằng thở quá nhiều và quá nhanh có thể gây ra các dấu hiệu của sự lo âu.Những bài kiểm tra dưới đây sẽ giúp bạn hiểu biết thêm về thói quen thở của bạn Trước tiên kiểm traxem bạn có bất cứ những dấu hiệu nào dưới đây của thở quá nhanh

Bạn thở trên 10-12 lần/phút lúc nghỉ ngơi? Có  Không  Không chắc chắn Ngực của bạn đôi khi cảm thấy quá phồng hoặc

Hãy nhớ phải thở bằng bụng (không thở bằng ngực) thông qua đường mũi

 Thở hít vào chậm và đếm đến 3 giây

 Khi đếm đến 3 giây, thở ra từ từ đếm đến 3 giây

 Ngừng thở 3 giây trước khi thở hít vào trở lại

 Tiếp tục thực hành thở như hướng dẫn trên kéo dài cho 5 phút hoặc hơn

 Áp dụng hai lần trong một ngày cho thời gian 10 phút (5 phút cũng tốt)

 Cố gắng kiểm tra nhịp thở của bạn và thở chậm trong ngày

 Sử dụng kỹ thuật thở chậm bất cứ khi nào bạn có dấu hiệu lo âu

Nhớ rằng kỹ thuật thở chậm tuy đơn giản và hiệu quả nhưng cần phải dành thời gian thực hành mới đạtmức độ thành thục

5 Xỏc định cỏc suy nghĩ tiờu cực khụng thực tế

Khi lo õu, con người thường cú những suy nghĩ tiờu cực về bản thõn, về những sự kiện xảy ra hiện tại và

cả trong tương lai Những suy nghĩ khụng thực tế và tiờu cực cú thể dẫn đến lo õu và làm cho tiến trỡnh hồi phục chậm lại

Cõn nhắc hai tỡnh huống phản ứng sau đõy:

khỏi đõy

Nếu cụ ấy cú vấn đề, rồi thỡ những điều tồi tệ sẽ đếnvới cụ ta

6 Xỏc định những suy nghĩ tiờu cực khụng thực tế

Cú một số vớ dụ về những suy nghĩ hoặc những lũng tin viển vụng, khụng thực tế

 Khi ai đú nhỡn vào tụi, hẳn là họ đang kiểm tra điều tụi đang làm

 Nếu tụi bị chỉ trớch, điều đú cú nghĩa là tụi sai

 Nếu tụi khụng đồng ý với ai đú chắc họ sẽ khụng thớch tụi

 Nếu cú khuyết điểm điều đú cú nghĩa là tụi ngu ngốc

 Là một người tốt tụi phải là người làm cho mọi người hài lũng

 Tụi là một người xấu nếu tụi làm tổn thương ai đú

 Nếu tụi biểu lộ tỡnh cảm của mỡnh điều đú cú nghĩa là tụi yếu đuối

 Mọi người sẽ nghĩ là cú điều gỡ đú khụng ổn với tụi nếu họ nhỡn thấy tụi lo lắng

 Những ý kiến của người khỏc về tụi là rất quan trọng

 Tụi sợ rằng tụi dường như là ngớ ngẩn đối với mọi người

 Tụi cú thể núi rằng mọi người nghĩ xấu về tụi

 Tụi phải rất cẩn thận về lời núi của mỡnh trong tỡnh huống tụi phản bỏc ai đú

 Được chấp nhận là một điều quan trọng đối với tụi

 Lo õu là dấu hiệu của sự yếu đuối

 Khi ai đú nhỡn thấy tụi cư xử như thế này họ sẽ núi xấu tụi với người khỏc

Bõy giờ nếu như bạn cú những suy nghĩ và lũng tin tiờu cực hoặc viển vụng khỏc, hóy viết chỳng vào cỏcdũng kẻ dưới đõy hoặc viết vào một tờ giấy khỏc

VD: nếu ai đó đến muộn, tôi cho rằng anh ta/cô ta bị tai nạn

……… …

Đôi khi bạn có những suy nghĩ tiêu cực và viển vông, không thực tế Hãy nhớ rằng, bạn có thể học cách

để suy nghĩ một cách thực tế hơn Bạn cần phải có thời gian thực hành để thay đổi những cách suy nghĩ của bạn và rồi bạn có thể làm được điều này

Đầu tiên, tự hỏi chính mình, lòng tin của bạn có là hiện thực hay không? để làm điều này bạn cần:

 Tư vấn ai đó về tình huống của bạn để biết được ý kiến của họ

 Hỏi chính bạn liệu mọi người có cùng lòng tin như của bạn đối với tình huống như của bạn haykhông

 Hỏi chính bạn rằng lòng tin của bạn có là hiện thực trong mọi tình huống không

 Kiểm tra đối với các tình huống khác tương tự

 Kiểm tra những sự giải thích khác đối với sự kiện đang diễn ra

Thứ hai, phản biện lại từng suy nghí tiêu cực hoặc suy nghĩ không thực tế với một người thân.

 Những điều này ngược với lòng tin không thực tế

 Chúng sẽ là những tuyên bố mang tính thực tế

 Nên có càng nhiều phản biện càng tốt

Hãy đọc ví dụ dưới đây và cố gắng đưa ra những ví dụ của chính bạn Cố gắng tìm ra các giải pháp sử dụng phương pháp tương tự

TÌNH HUỐNG : Lo lắng về việc ăn uống trong khách sạn

Suy nghĩ tiêu cực/không thực tế:

 Tôi đảm bảo họ biết rằng tôi đang lo âu và cái thìa của tôi đang rung lên

 Họ sẽ nghĩ rằng tôi là người kỳ lạ

 Họ sẽ nghĩ rằng tôi là người ngớ ngẩn

 Tôi hy vọng họ sẽ không nói với ai

 Tôi ước là tôi ra khỏi đây

Dẫn đến cảm giác: hoảng sợ

Suy nghĩ tích cực/hợp lý:

 Tôi không chắc là họ chú ý đến sự lo âu của tôi

 Điều này quan trọng đối với tôi chứ không phải đối với họ

 Nếu họ có nghĩ thì chắc họ cũng nghĩ là tôi ngượng ngùng mà thôi

 Thậm chí họ nghĩ tôi bị bệnh lo âu thì họ cũng sẽ không nghĩ xấu về tôi

 Tôi sẽ cố gắng ở lại ăn uống với họ và sẽ tập trung vào các cuộc hội thoại giữa tôi và mọi người

Kết quả dẫn đến cảm giác: khống chế được lo âu

8 Tự trải nghiệm với các tình huống sợ hãi

Một vài hướng dẫn chung:

 Tiến hành một cách từ từ: bắt đầu bằng những nhiệm vụ dễ và tiến dần lên các nhiệm vụ khó hơn

 Chỉ chuyển đến các nhiệm vụ khó hơn khi bạn cảm thấy thoải mái với những nhiệm vụ bạn đangthực hiện

 Thực hành các nhiệm vụ một cách đều đặn, một lần trong một ngày thì tốt hơn là hai lần trong mộttuần

 Không nhụt chí

 Thảo luận vấn đề của bạn với bác sĩ hay nhà tư vấn

 Cần ai đó giúp đỡ và động viên bạn

Những hướng dẫn đặc biệt:

 Luôn luôn ở trong tình huống làm bạn sợ hãi cho đến khi sự lo âu của bạn đã giảm Nếu bạn rời bỏtình hưống trong khi sự lo âu của bạn còn cao hoặc khi đang hoảng sợ, bạn sẽ làm giảm sự trảinghiệm của mình Điều này làm cho tình trạng lo âu trở nên tồi tệ trong lần tiếp theo khi bạn đã bắtđầu quen với tình huống đó

 Sử dụng chiến lược thở chậm để khống chế các dấu hiệu lo âu thực thể

 Sử dụng chiến lược ‘suy nghĩ tích cực’ để thay cho các suy nghĩ tiêu cực

Hãy tham khảo một số ví dụ dưới đây để giúp ban có kế hoạch cho sự tự trải nghiệm của mình

Ví dụ 1 - Làm quen với việc nói chuyện và yêu cầu sự hỗ trợ trước người khác

Cùng với một người bạn

 đi vào một cửa hàng hỏi mua thứ gì đó mà bạn đang muốn mua

 đi vào một cửa hàng bán hoa và yêu cầu người bán gói hoa để tặng

 đi vào một cửa hàng quần áo và thử các kiểu quần áo khác nhau

 hỏi đường trên phố

Ví dụ 2 - Ăn uống nơi công cộng

Cùng với một người bạn

 đi đến một hàng cà phê và gọi cà phê

 uống trà buổi sáng với bạn bè

 ăn bánh trong một cửa hàng cà phê với bạn

 ăn tối ở khách sạn/nhà hàng

Ví dụ 3 - Cảm giác thoải mái với một nhóm người

 tổ chức đi chơi xa và có một số hoạt động vui chơi giải trí với một nhóm bạn bè

 tổ chức đi chơi xa và có một số hoạt động vui chơi giải trí với một nhóm bạn bè và một số ngườichưa thân quen

 tổ chức đi chơi xa và có một số hoạt động vui chơi giải trí với một nhóm người chưa quen biếtlắm

 tổ chức đi chơi xa và có một số hoạt động vui chơi giải trí với nhóm đồng nghiệp

Ví dụ 4 - Hội thoại với mọi người

 Bạn nói những điều mà bạn nghĩ người khác sẽ nghĩ

Nói “Không, tôi nghĩ…”

Nói “Không, ý tôi định nói là….”

- thường xuyên có các hoạt động với bạn bè, người đi cùng và với những người mà bạn cảm thấy thoải mái

Ghi chép lại sự tiến bộ của bản thân

Trong quá trình điều trị, mẫu đánh giá rất hữu ích để biết được mức độ lo âu của bạn trong các tìnhhuống khác nhau Đồng thời, bạn sẽ dễ dàng nhận thấy ích lợi như thế nào khi áp dụng phương phápthở chậm, kỹ thuật thay đổi cách suy nghĩ và tự trải nghiệm các tình huống Chúng tôi phát triển 3 mẫutheo dõi để bạn sử dụng

1 Mẫu đánh giá các mức độ nặng nhẹ: nên sử dụng hàng tuần để theo dõi các dấu hiệu lo âu của bản

thân

2 Mẫu đánh giá sự trải nghiệm: nên sử dụng hàng tuần để theo dõi các biểu hiện lo âu đối với các tình

huống đã trải qua

3 Biểu đồ đánh giá tiến bộ cá nhân: đề nghị đánh dấu mỗi tuần một lần vào các điểm tương ứng với các

mức độ lo âu đã được chú giải phía dưới biểu đồ

Mẫu đánh giá các mức độ nặng nhẹ của các dấu hiệu tâm lý và thực thể

Mẫu đánh giá sự trải nghiệm

TÌNH HUỐNG: VD: Làm quen nói chuyện và yêu cầu giúp đỡ

Mức độ né tránh

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

Trang này dành cho nhân viên y tế địa phương hoặc bác sỹ

ICD-10 PC: Bảng hỏi dành cho

Rối loạn Lo âu

Trong tháng qua bạn có liên tục gặp các vấn đề sau đây trong khoảng thời gian ít nhất 2 tuần không? Nếu

có, hãy đánh dấu vào ô vuông bên cạnh

Nếu trả lời CÓ với bất kỳ câu hỏi nào ở trên, hãy tiếp tục với các câu hỏi sau

1 Trong tháng qua, bạn có gặp các vấn đề sau không:

 Buồn nôn, chóng mặt, nhức đầu hoặc choáng váng? 

 Cảm giác có tiếng ù trong tai, tê cóng hoặc cảm giác kim châm? 

2 Bạn gặp các vấn đề kể trên trong các tình huống nào dưới đây:

3 Bạn có sợ/lo lắng khi rơi vào các tình huống sau không?

I Trong suốt tháng qua bạn có cảm thấy bị hạn chế trong một số lĩnh vực sau không:

II Do những vấn đề này xảy ra, trong tháng qua:

Bao nhiêu ngày bạn cảm thấy mình không làm được đầy đủ các hoạt động như thường lệ? _

Các Rối loạn Tâm thần trong Chăm sóc Sức khoẻ Ban đầu

Các rối loạn sử dụng rượu

Một vại bia (285ml)

Một cốc rượu nặng (30ml)

Một ly rượu nhẹ (120ml)

1 ly rượu khai vị (60ml)

(Chú ý: độ cồn trong một mức uống chuẩn là 8-13 gr ethanol)

Các triệu chứng phổ biến

Nam giới

Nhiều hơn 3 đơn vị uống

chuẩn/ngày (21 đơn vị uống

chuẩn/tuần)

Nữ giới

Nhiều hơn 2 đơn vị uống

chuẩn/ngày (14 đơn vị uống

chuẩn/tuần)

 Không tập trung

 Rối loạn giấc ngủ

 Suy nghĩ thiếu minh mẫn

Rất nhiều người thuộc nhóm

uống nguy cơ cao nhưng không

thể hiện triệu chứng  Rơi vào tình trạng khó khăn và cãi nhau với người

thân/bạn bè

 Không thực hiện được các chức năng mong đợi tại

cơ quan và gia đình

 Xa lánh bạn bè và xã hội

 Gây những vụ vi phạm pháp luật

Nghiện rượu có thể kiểm soát được

Nghiện rượu không có nghĩa là bạn yếu kém

Người nghiên rượu không có nghĩa bạn là người xấu

Nghiện rượu cho thấy bạn đang gặp vấn đề về sức khoẻ và giao tiếp xã hội

Liệu pháp điều trị?

Cả hai liệu pháp đều cần thiết

 giảm uống

 cai rượu bia

 căng thẳng

 phòng ngừa các vấn đề khó khăn trong cuộc sống

 truyền thông cho các thành viên trong gia đình để hỗ trợ người

nghiện

 xa lánh xã hội ở mức độnặng và rất nặng

 có triệu chứng về cơ thể

 phòng ngừa tái nghiện trởlại

Đặt mục tiêu: Uống ở mức độ vừa phải

(2 ngày/tuần không uống rượu)

Hãy nhớ: càng uống ít, càng tốt

 Phụ nữ có thai

 Người trong điều kiện đặc biệt cần dùng rượu điều trị

 Người bị bệnh có phản ứng nghiêm trọng với rượu bia

 Lái xe, đi xe đạp

 Vận hành máy móc, tàu xe

 Tập thể dục (bơi, đi bộ nhanh )

Quyết định hành động: Làm thế nào đạt được mục tiêu

 Theo dõi mức độ uống

 Trì hoãn thời gian uống

 Tham gia vào các hoạt động giao tiếp vào thời điểm bạn thường uống rượu (VD khi buồn chán hay căng thẳng)

 Chuyển sang uống chất cồn nồng độ thấp

 Đặt ra ngày nhất định không uống rượu bia (ít nhất 2 ngày/

tuần)

 Uống từng ngụm nhỏ

 Ăn trước khi uống

 Tham gia vào nhóm muốn cairượu bia

 Uống nước gì đó ngoài rượu bia khi cảm thấy khát

 Giảm bớt hoặc tránh giao tiếpvới những bạn bè thích uống rượu

 Tránh không đến các quán bar, cà phê và các nơi có bán rượu bia

Kiểm tra tiến bộ đạt được: Bạn có đạt mục tiêu đặt ra?

 Tôi có theo được mục tiêu đã đặt ra

không?

 Thời điểm nào là khó khăn nhất?

 Có phải tôi đang mất dần động cơ?

 Tôi có cần giúp đỡ thêm?

 Hàng tuần, ghi lại số ngày và mức độ uống

 Tránh những tình thế khó khăn hoặc lên kế hoạch để khắc phục

 Hãy nghĩ lại những lý do trước đây bạn đã đưa ra khi quyết định giảm/cai uống

 Bất kỳ lúc nào, hãy nhờ mọi người giúp đỡ

Khuyến cáo: không nên uống rượu bia

Các Rối loạn sử dụng rượu Rượu mang lại nhiều phiền toái