Kinh nghiệm quốc tế và trong nước về quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh và bài học cho hà nội

Kinh nghiệm quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh ở Thủ đô London, nước Anh Việc quản lý đầu tư phát triển đô thị ở Thủ đô London của nước Anh dựa trên sự tham gia toàn diện của cộng đ

Kinh nghiệm quốc tế và trong nước về quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh

và bài học cho Hà Nội

1 Kinh nghiệm quốc tế về quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh

1.1 Kinh nghiệm quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh ở Thủ đô London, nước Anh

Việc quản lý đầu tư phát triển đô thị ở Thủ đô London của nước Anh dựa trên

sự tham gia toàn diện của cộng đồng được thể hiện ở các nội dung sau:

Thứ nhất, Chính quyền cấp thành phố đã xây dựng và tổ chức thực hiện

chiến lược, quy hoạch kế hoạch một cách chi tiết cụ thể: từ khâu lập quy hoạch

đô thị trong từng giai đoạn đến việc thực hiện do vậy có tính hiệu lực, tính hiệuquả, tính phù hợp rất cao Tiềm năng sáng tạo trong quy hoạch đô thị xanh đóngvai trò cực kỳ quan trọng đối với các nhà lãnh đạo thành phố, trong việc chia sẻtầm nhìn và xây dựng để London là một thành phố gây ấn tượng nhất, sâu sắcnhất với các tiêu chí quan trọng: Tính cạnh tranh là một nhân tố tạo ra cảnhquan vừa tự nhiên, vừa nhân tạo do vậy phải kết hợp một cách nhuần nhuyễnnhất, hài hòa nhất Tiếp đó là sự liên kết giữa các vùng, các quận với nhau tạonên sự hợp lý trong quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh phát triển bền vững và

ổn định

Thứ hai, Chính sách được Chính phủ và Thủ đô London ban hành là việc

quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh phải bảo đảm môi trường sống, chất lượngsống, bảo vệ cảnh quan thiên nhiên, nâng cao các yếu tố văn hóa và các hoạtđộng công cộng, hoạt động xã hội Chính vì điều này nên khuyến khích sự thamgia của cộng đồng trong việc quản lý đầu tư phát triển đô thị rất cao, đặc biệt là

sự tham gia của các tổ chức xã hội

Để quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh ở London đạt hiệu quả cao, nước Anh

đã xây dựng hệ thống pháp luật đầy đủ, các thể chế chính sách đồng bộ, minhbạch và hoạt động rất hiệu quả Các nhà đầu tư và cộng đồng cũng như chínhquyền của London rất tôn trọng và thực hiện tốt các Luật về đầu tư, Luật pháttriển đô thị, Luật về quản lý đầu tư phát triển đô thị đã tạo ra đặc trưng cơ bảntrong công tác quản lý đầu tư phát triển đô thị nói chung, quản lý đầu tư pháttriển đô thị xanh nói riêng tại Thủ đô nước này

Thứ ba, Thông qua thể chế chính sách trên thì chính quyền thành phố đã quy tụ

các cán bộ có kinh nghiệm cũng như năng lực chuyên môn trong việc kiểm tra,giám sát một cách nghiêm túc Điều này được thể hiện thông qua kiểm tra giámsát từng quý, từng tháng, và thường xuyên kiểm tra khi có nghi ngờ về các vấn

đề liên quan đến việc quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh

1.2 Kinh nghiệm quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh ở Thủ đô Bắc Kinh, Trung Quốc

Bắc Kinh - Thủ đô của nước láng giềng Trung Quốc, có hệ thống chính trị, vănhóa gần như tương đồng với Việt Nam Do vậy, Trung Quốc coi trọng việc đầu

tư phát triển đô thị lớn và đô thị cực lớn làm động lực cho phát triển kinh tếquốc gia Đầu tư phát triển Thủ đô Bắc Kinh theo hướng văn minh, xanh, sạchđẹp và phát triển bền vững phải phù hợp với phát triển chung của Vùng Thủ đôTrung Quốc trong từng giai đoạn, từng thời kỳ

Chính quyền Thủ đô Bắc Kinh lên kế hoạch, chiến lược phát triển cụ thể,đầu tư có trọng tâm trọng điểm từng giai đoạn Kế hoạch vốn đầu tư phát triển

đô thị xanh tại Bắc Kinh được lập rất chi tiết, cụ thể Hàng năm có kiểm tra,giám sát hiệu quả sử dụng vốn, việc thực hiện kế hoạch đề ra

Việc quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh ở Bắc Kinh do Hội đồng nhân dân

và chính quyền Thủ đô thực hiện Sự tham gia cộng đồng và các bên liên quantham gia còn nhiều hạn chế, yếu kém và chỉ mang tính hình thức Do vậy trong

những năm gần đây, Bắc Kinh đã làm có trộng tâm trọng điểm, khắc phục cácnguyên nhân và hạn chế để đạt được hiệu quả của quản lý đầu tư, tính phù hợpvới phát triển chung của đất nước là tất yếu khách quan, nhiệm vụ chính trịtrọng tâm của chính phủ Trung Quốc cũng như chính quyền thành phố

Đầu tư phát triển đô thị xanh ở Bắc Kinh cũng có những yếu tố thườngthấy như ở bất cứ thành phố nào đang trong quá trình đô thị hoá, đó là như dân

số tăng cao Với tốc độ tăng trưởng dân số được kìm hãm, quá trình đầu tư pháttriển đô thị xanh được kiểm soát và được diễn ra một cách bền vững hơn

Việc phân bổ tài nguyên không đồng đều và công bằng cho cư dân thànhphố Các tài nguyên bao gồm tài nguyên tự nhiên như nước sạch, đất đai, khôngkhí, và các tài nguyên nhân tạo như đường xá, thư viện, bệnh viện, việc làm,nhà cửa, trường lớp,v.v Tuy tốc độ gia tăng dân số đã được kìm hãm, hệ quảcủa việc tỉ lệ sinh nở cao của những năm giữa thế kỷ 20 đang tạo ra một thế hệcao tuổi, không đóng góp được cho nền kinh tế và là gánh nặng về phúc lợi chongân quỹ nhà nước Cũng như Singapore, diện tích chật hẹp đang khiến choBắc Kinh hứng chịu mật độ dân số cao, chật hẹp

Với trình độ học vấn và dân trí ngày càng tăng cao, nhu cầu về thu nhập

và tài sản của người dân sống tại thành phố sẽ ngày càng lớn Những hạn hẹp

về tài nguyên và môi trường sẽ ngày càng trở thành thách thức lớn hơn chochính phủ khi thế hệ trẻ mới ra trường sẽ đưa ra những đòi hỏi về quyền lợi cầnđược đáp ứng ngày càng lớn

Tuy nhiên, những chính sách về quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh của Bắc Kinh đã có những tác động rõ rệt đến môi trường sống của cư dân đô thị,giảm thiểu các khí thải, nước thải và được tái tạo trở lại phục vụ các hoạt độngcủa khu đô thị xanh cũng như không gây ô nhiễm môi trường

Đầu tư phát triển đô thị xanh ở Bắc Kinh cũng liên quan mật thiết đếntốc độ thoái hóa chất lượng cao của nước ở Thủ đô này Những lượng khí vànước thải gây ô nhiễm này sẽ có những ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống

và sức khỏe của người dân, đặc biệt với những cư dân với các vấn đề sức khỏenhư hen suyễn, các bệnh về tim và phổi

1.3 Kinh nghiệm quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh Singapore

Singapore - Là một quốc đảo nhỏ bé, với diện tích 719 km2, dân số 5,6 triệungười, GDP khoảng 296 tỷ USD, với thu nhập bình quân đầu người 56.700USD là quốc gia giàu thứ 3 trên thế giới (sau Qatar và Luxembourg), là quốcgia đa chủng tộc, với mật độ dân số tương đối cao, do vậy từng mét vuông đấttại Singapore được sử dụng sao cho hiệu quả nhất Để phát triển thành phố trởthành một nơi đáng sống và có tính bền vững, truyền cảm hứng cho người dân

là mục tiêu mà chính quyền đô thị Singapore hướng tới Do vậy quan điểm chỉđạo quy hoạch đô thị của thành phố dựa trên ba từ khóa cơ bản: Tổng thể(Comprehensive), Tích hợp (Integrated) và Hướng tới tương lai(Forwardlooking) với mục tiêu biến Singapore từ “Thành phố vườn” (GardenCity) thành “Thành phố trong vườn” (City in a Garden) Singapore đã áp dụngchính sách vườn ở bất kì nơi đâu, từ tường nhà tới mái Đi đến đâu cũng có thểnhìn thấy một màu xanh của thiên nhiên Với chiến lược quy hoạch và pháttriển đô thị xanh nên diện tích cây xanh đã chiếm 50% diện tích toàn thành phố,con số đáng mơ ước với nhiều thành phố khác trên thế giới Tầm nhìn về xâydựng thành phố vườn đã được cố Thủ tướng Lý Quang Diệu khởi xướng từnăm 1967 nhằm đưa Singapore trở thành một thành phố nhiều cây xanh và môitrường trong sạch để cuộc sống người dân thư giãn hơn

Trong chiến lược xanh hóa đô thị đặc biệt là Thủ đô Singapore - mộttrong những mô hình đáng chú ý nhất Với kết hợp hài hòa giữa hai khái niệm:

công viên và trung tâm thương mại Công viên với những cảnh quan sinh tháiphục vụ mục đích giải trí cho người dân; còn trung tâm thương mại được thiết

kế theo kiểu các nhóm văn phòng làm việc và sản xuất hiện đại

Đô thị xanh đóng vai trò quan trọng đối với phát triển bền vững kinh tế,

xã hội, môi trường, kiến trúc cảnh quan và văn hóa của mỗi quốc gia Quản lýđầu tư phát triển đô thị xanh trên nguyên tắc giữ lại được những công trình tựnhiên có giá trị kết hợp hài hòa các khu đô thị sinh thái hợp lý nhất do đó vẫnđáp ứng được nhu cầu nhà ở cho người dân, giữ gìn môi trường sống xanh sạch

và bảo vệ được những kiến trúc lâu năm cần thiết Mục đích tối ưu hóa diện tíchđất sử dụng luôn được chú ý và thực hiện một cách hiệu quả nhất

Để đầu tư phát triển đô thị xanh với hệ thống tập trung cao độ, cả nước chỉ có

một tổ chức chịu trách nhiệm về xét duyệt Quy hoạch và đầu tư - Cơ quan táiphát triển đô thị Tính tập trung, công khai và mục đích quy hoạch cùng vớicông tác quy hoạch kiểm soát và quản lý theo quy hoạch rõ ràng nên quản lýđầu tư phát triển đô thị xanh ở Thủ đô Singapore đặt biệt quan tâm và hoạtđộng rất có hiệu quả

Quá trình đô thị hóa ở Singapore được phát triển với tốc độ cao, đặc biệt làquan tâm đến việc đầu tư phát triển đô thị xanh tại Thủ đô Singapore chủ yếu làđầu phát triển đô thị theo hướng tập trung cho phát triển cây xanh, cho khônggian sống xanh và bền vững, đảm bảo mô trường sống cho người dân, với giảipháp là “đưa công viên vào thành phố” và “đưa nhà ở về với thiên nhiên” đểhướng đến một không gian xanh và môi trường sống tốt hơn Việc đầu tư pháttriển đô thị được chính quyền Thủ đô Singapore rất quan tâm và thực hiệnnghiêm túc, đầu tư có trọng tâm trọng điểm, không dàn trải

Quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh một cách khoa học, phù hợp với cácđiều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa, xã hội của từng đô thị, theo từng thời kỳ

phát triển của đất nước trên nền tảng của trình độ phát triển khoa học - kỹ thuậttương ứng thì chắc chắn đô thị sẽ phát triển xanh, thông minh, hiện đại theohướng bền vững

Quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh vì mới được quan tâm nhiều đến tạiViệt Nam trong những năm vừa qua nên chúng ta phải học hỏi và biết cách tiếpthu cả những kinh nghiệm thành công lẫn thất bại của quá trình quản lý đầu tưphát triển đô thị xanh của các nước trên thế giới

Tầm nhìn của Singapore là đạt tiêu chuẩn đô thị xanh, đạt tiêu chuẩn cao

về y tế công cộng và môi trường có chất lượng cao, đặc biệt là môi trường sốngtrong đô thị được nâng cao với không khí trong lành, sạch sẽ, nước sạch và yêntĩnh- Thành phố sẽ là trung tâm của khu vực công nghệ và môi trường Vai tròcủa người dân sống trong đô thị rất quan trọng, chính họ góp phần để đạt đượcmục tiêu trên, Singapore giáo dục đến toàn thể người dân thấm nhuần các camkết bảo vệ và gìn giữ môi trường

Các nguyên tắc và chiến lược lập kế hoạch phát triển đô thị xanh của Singapore dựa trên 5 nguyên tắc sau:

(1) Tư duy dài hạn (Think long term);

(2) Lập kế hoạch có tính liên kết xuyên ngành (Integrated planningacross agencies);

(3) Đảm bảo tính minh bạch trong quá trình lập kế hoạch và pháttriển (Transparency in planning and development processes);

(4) Thi hành có hiệu quả (Effective in implementation);

(5) Linh hoạt (Flexibility)

Hộp: Tầm nhìn kế hoạch xanh của Singapore

Tầm nhìn của Singapore là đạt thành phố xanh (Green City) ngay từ nhữngnăm 2000, một thành phố xanh với các tiêu chuẩn cao về y tế công cộng, môitrường đô thị sinh thái và đạt chất lượng cao Đặc biệt chú trọng đến môi trườngsống: không khi trong lành, sạch sẽ, với nguồn nước sạch đầy đủ và có khônggian sống sinh thái, yên tĩnh Đô thị xanh sẽ là một trong những khu vực vềcông nghệ môi trường bậc nhất

Vai trò của công chúng trong việc đạt được mục tiêu trên là rất quan trọng.Chúng tôi sẽ giáo dục người dân thấm nhuần các cam kết bảo vệ và gìn giữ môitrường của chính nhà mình cũng như trên thế giới Để thành công, chúng tôicần sự hỗ trợ tích cực của cộng đồng Chúng tôi sẽ tìm kiếm sự ủng hộ mạnh

mẽ, cam kết và sự tham gia của khu vực doanh nghiệp, các phương tiện truyềnthông và các nhóm phi chính phủ để phát triển một nền văn hóa có nhận thứccao về môi trường

Nguồn: Ministry of Environment of Singapore, 1992

Để quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh, Singapore đã sử dụng các bộcông cụ sau:

Thứ nhất, các công cụ pháp lý được thể hiện với hơn 40 luật về đầu tư

phát triển đô thị Đặc biệt điều tiết đến đô thị có các chính sách quy hoạch đôthị theo hướng xanh hóa kết hợp việc nghiêm khắc xử phạt đối với việc vi phạmcác quy định về đất đai đô thị, môi trường đô thị, kiến trúc cảnh quan đô thị…

Ví dụ như làm ô nhiễm không khí sẽ bị phạt 10.000 đô la Singapore, xả khói vàhơi nước vào môi trường sẽ bị phạt 500 đô la Singapore

Thứ hai, quy hoạch dài hạn để mang đến không gian sống lý tưởng cho

người dân và giúp cho việc quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh bền vững được

thông qua bản “Kế hoạch Concept” biểu hiện qua cách làm sau: Nhận diện sựphát triển đô thị xanh về sử dụng đất đô thị có ảnh hưởng đến môi trường sốngcủa dân cư Đô thị xanh phải được phát triển đồng bộ với cơ sở hạ tầng, các dịch

vụ cung ứng, y tế, các khu vực bảo tồn thiên nhiên của thành phố, bảo vệ cáckhu vực mặt nước và cây xanh

Thứ ba, để quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh được tốt cần phải có

chính sách ưu đãi kinh tế Các công cụ quản lý kinh tế góp phần quản lý đầu tưphát triển đô thị xanh thông qua việc cấp phép xây dựng, phí sử dụng cũng nhưcác biện pháp tài chính để hiệu quả nhất Cần có biện pháp để thu hút đầu tưtrong nước cũng như ngoài nước Bên cạnh đó cần có giải pháp chống ùn tắcgiao thông đô thị để đảm bảo giao thông xanh, quản lý nhu cầu đi lại trong đôthị, cải thiện việc quản lý giao thông, quản lý giá dịch vụ giao thông công cộng

Thứ tư, Nâng cao nhận thức và sự tham gia của cộng đồng về vấn đề đầu

tư phát triển đô thị xanh thông qua việc giáo dục người dân nhận thức sâu sắc

và thực hiện nghiêm túc các luật định Trường học là nơi tuyên truyền tốt nhất

về việc quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh thông qua việc đưa các chươngtrình giảng dạy cho học sinh, sinh viên

1.4 Kinh nghiệm quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh ở Thủ đô Stockholm, Thụy điển

Thành phố Stockholm là Thủ đô của Thụy Điển, ở Bắc Âu Tổng diện tích tự

nhiên khoảng 188 km2, dân số khoảng trên 800.000 người Stockholm nằm trảidài trên mười bốn hòn đảo nơi hồ Mälaren chảy vào Biển Baltic, là trung tâmvăn hóa, truyền thông, chính trị và kinh tế của Thụy Điển, với GDP chiếm mộtphần ba của tổng quốc gia Stockholm là một thành phố toàn cầu quan trọng, làtrung tâm chính của cơ quan đầu não đoàn thể của vùng Bắc Âu, là một trongnhững Thủ đô sạch nhất thế giới, được trao giải “Thủ đô xanh Châu

Âu” năm 2010 và là Thủ đô xanh đầu tiên của Châu Âu Để đạt được giảithưởng cao quý này, chính quyền thành phố Stockkholm đã xây dựng một hệthống quản lý tổng hợp bảo đảm các khía cạnh môi trường, kế hoạch xây dựng

đô thị phù hợp với ngân sách, kế hoạch hoạt động, báo cáo giám sát…Chínhquyền thành phố đã theo đuổi các chính sách phát triển toàn diện: Tái sử dụngcác loại đất đã sử dụng, các khu đô thị xanh được xây dựng mới kết nối với giaothông công cộng thuận tiện Tôn trọng, khai thác tối đa, bảo tồn cảnh quan môitrường, các hệ sinh thái Tăng cường xây dựng hạ tầng xanh, chuyển đổi các khucông nghiệp thành các khu có nhiều công năng, phát triển không gian công cộngmang tính cộng đồng, xây dựng các đầu mối giao thông xanh được kết nối vớicác khu đô thị thuận tiện, hợp lý, hài hòa Điển hình của Thủ đô Stockholm làkhu đô thị xanh Hammarby Sjöstad được xây dựng theo hướng mở, hiện đại,gắn kết pha trộn giữa khối truyền thống bên trong thành phố và khu đô thị xanhtheo hướng mở và hiện đại này Với kích thước đường nội đô, chiều dài khốicông trình, chiều cao xây dựng, mật độ xây dựng rất hài hòa và rộng mở với trànđầy ánh sáng, công viên và kiến trúc cảnh quan cây xanh, mặt nước … đã tạonên sự đa dạng, sống động và chất lượng môi trường đô thị cao

Stockholm đã là một đô thị xanh, thông minh, hiện đại, bền vững nhưng chínhquyền thành phố vẫn hy vọng khu đô thị xanh Hammarby Sjöstad là minhchứng sự đổi mới phát triển xanh - bền vững của Thủ đô Thụy Điển Chínhquyền thành phố luôn coi trọng vấn đề năng lượng, phấn đấu đến năm 2050 sửdụng toàn bộ năng lượng tái tạo, cùng với ý thức của người dân nơi đây đã tạonên một thành phố đáng sống bậc nhất Châu Âu Hiện nay 80% các hộ gia đìnhđược sử dụng năng lượng chung của thành phố, 83% năng lượng sưởi ấm sửdụng là năng lượng sạch Bên cạnh đó, chính quyền thành phố luôn luôn chútrọng việc cải taọ và bảo vệ môi trường sống, xây dựng thành công Thủ đô

Stockholm xanh, sạch, đẹp trở thành biểu tượng của sự phát triển bền vững, làhình mẫu cho nhiều thành phố khác trên thế giới đến tham quan và học tập

Nguồn: Tác giả tổng hợp

Hình: Thủ đô Stockholm, Thụy Điển

2 Kinh nghiệm trong nước về quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh

2.1 Kinh nghiệm về quản lý đầu tư phát triển đô thị xanh ở thành phố Đà Nẵng

Đà Nẵng là một thành phố lớn thứ tư của Việt Nam, phát triển nhanh chóng vớidân số tăng gần gấp đôi trong vòng 15 năm qua Thành phố Đà Nẵng là mộttrung tâm kinh tế, đô thị chính của miền Trung nước ta Trong những năm qua,chính quyền thành phố đã chú trọng đến việc quản lý đầu tư phát triển đô thịthành phố Đà Nẵng hướng tới đô thị sinh thái, hiện đại, thân thiện với môi