QUYỀN BÀO CHỮA VỚI VẤN ĐỀ QUYỀN CON NGƯỜI CỦA BỊ CAN, BỊ CÁO TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ

QUYỀN BÀO CHỮA VỚI VẤN ĐỀ QUYỀN CON NGƯỜI CỦA BỊ CAN, BỊ CÁO TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰQUYỀN BÀO CHỮA VỚI VẤN ĐỀ QUYỀN CON NGƯỜI CỦA BỊ CAN, BỊ CÁO TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰQUYỀN BÀO CHỮA VỚI VẤN ĐỀ QUYỀN CON NGƯỜI CỦA BỊ CAN, BỊ CÁO TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰQUYỀN BÀO CHỮA VỚI VẤN ĐỀ QUYỀN CON NGƯỜI CỦA BỊ CAN, BỊ CÁO TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ

QUYỀN BÀO CHỮA VỚI VẤN ĐỀ QUYỀN CON NGƯỜI CỦA BỊ CAN, BỊ CÁO

TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ

1 Ý nghĩa quyền bào chữa của bị can, bị cáo

Quyền con người luôn được đề cập trong các đạo luật của mỗi quốc gia Qua lịch sử đấu tranh, tồn tại và phát triển của loài người, quyền đó vẫn luôn luôn được ghi nhận và bảo đảm Một trong những hình thức đầu tiên và cơ bản nhất để đảm bảo thực hiện quyền con người, đó chính là ghi nhận công dân có quyền tự bảo vệ mình trước bất kỳ sự xâm phạm nào

Trong quan hệ pháp luật hình sự, một bên là người bị buộc tội và một bên là đại diện các cơ quan tiến hành tố tụng (CQTHTT), có nghĩa vụ chứng minh hành vi phạm tội của người bị tình nghi là có hành vi phạm tội, trong đó, người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi họ được chứng minh theo pháp luật

Để chống lại xu hướng áp đặt của các CQTHTT, pháp luật đã dành cho người bị buộc tội quyền tự bảo vệ mình, chứng minh mình vô tội trước các cáo buộc của các CQTHTT, đó chính là quyền bào chữa

Việc ghi nhận quyền bào chữa của người bị buộc tội nhằm không để bất kì người nào

có thể bị hạn chế hay tước quyền cơ bản mà pháp luật đã dành cho họ Việc quy định quyền bào chữa có ý nghĩa vô cùng to lớn, được thể hiện:

- Ý nghĩa xã hội:

+ Nguyên tắc bảo đảm quyền bào chữa trong Tố tụng hình sự (TTHS) thể hiện tính nhân đạo của pháp luật Việt Nam

Tính nhân đạo thể hiện ở chỗ, tất cả mọi người đều có quyền tự bào chữa hoặc nhờ người bào chữa cho mình khi bị buộc tội, nhằm bảo vệ tốt nhất quyền của họ Mặt khác, trong những trường hợp đặc biệt, CQTHTT bắt buộc phải chỉ định người bào chữa để bảo vệ cho bị can, bị cáo, dù họ là người bị buộc tội, nhưng quyền lợi của họ vẫn cần được đảm bảo

+ Quyền bào chữa là biểu hiện của tính dân chủ trong TTHS

Việc ghi nhận nguyên tắc bảo đảm quyền bào chữa trong TTHS đã tạo cơ sở pháp lý cho người bị buộc tội thực hiện việc chứng minh sự vô tội của mình, bác bỏ sự nghi ngờ phạm tội, bác bỏ buộc tội của cơ quan có thẩm quyền và làm giảm trách nhiệm hình sự đối với tội phạm mà người đó thực hiện Quyền bào chữa, được bào chữa cho phép mọi người có chỗ dựa về pháp lý, tinh thần, kiến thức, niềm tin để công khai đứng ra bảo vệ mình chống lại sự cáo buộc có tội của bên buộc tội

- Ý nghĩa pháp lý:

+ Quyền bào chữa là một quyền lợi đặc thù, cơ bản của công dân

Quyền bào chữa được ghi nhận tại tất cả các bản Hiến pháp của nước ta, đồng thời, bảo đảm quyền bào chữa là một trong những nguyên tắc cơ bản trong hoạt động TTHS Điều này có ý nghĩa to lớn về mọi mặt, là một biểu hiện của tư tưởng bảo vệ quyền con người, quyền công dân Với tư cách là nguyên tắc cơ bản trong TTHS, việc bảo đảm quyền bào chữa là tiêu chuẩn, yêu cầu trong hoạt động tố tụng; là cơ chế để người bị buộc tội tự bảo vệ mình và được bảo vệ trong tố tụng, hoạt động TTHS được dân chủ khách quan

+ Là điều kiện bảo đảm cho hoạt động TTHS khách quan, công bằng, dân chủ, công

Có buộc tội mà không có bào chữa thì hoạt động tố tụng chỉ mang tính chất một mình

và kết buộc chứ không phải là tranh tụng Vì vậy, việc bào chữa cho người bị buộc tội giúp

cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng xác định sự thật khách quan, giải quyết vụ

án một cách đúng đắn, làm giảm đến mức tối đa khả năng làm oan người không có tội hoặc

bỏ lọt tội phạm Đồng thời, đây là cơ sở phát sinh trách nhiệm của các cơ quan và người tiến hành tố tụng trong việc bảo đảm quyền bào chữa trong suốt các giai đoạn tố tụng, giúp họ nâng cao ý thức trách nhiệm trong quá trình thi hành công vụ

2 Nội dung quyền bào chữa của bị can, bị cáo

Khoản 4 Điều 31 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Người bị bắt, tạm giữ, tạm giam, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc người khác bào chữa” Trên cơ sở cụ thể hóa nguyên tắc quy định tại Điều 31 Hiến pháp năm 2013, Điều 16

Bộ luật tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015 quy định về bảo đảm quyền bào chữa của người bị buộc tội như sau: “Người bị buộc tội có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc người khác bào chữa Cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng có trách nhiệm thông báo, giải thích và bảo đảm cho người bị buộc tội, bị hại, đương sự thực hiện đầy đủ quyền bào chữa, quyền và lợi ích hợp pháp của họ theo quy định của Bộ luật này” Đây cũng chính là nguyên tắc cơ bản của BLTTHS, việc quy định nguyên tắc cơ bản giúp định hướng cho việc xét xử được thực hiện một cách khách quan và chính xác nhất

Có thể hiểu, quyền bào chữa của bị can, bị cáo trong TTHS là tổng hoà các hành vi tố tụng do người bị buộc tội thực hiện trên cơ sở phù hợp với các quy định của pháp luật nhằm làm sáng tỏ những tình tiết chứng minh cho sự vô tội hoặc làm giảm nhẹ trách nhiệm hình sự cũng như những tình tiết khác có lợi cho chính họ trong vụ án hình sự Như vậy, đó có thể là hành vi tố tụng hướng tới việc bác bỏ một phần hoặc toàn bộ sự buộc tội của cơ quan tiến hành tố tụng; hoặc nhằm đưa ra chứng cứ nhằm làm giảm nhẹ trách nhiệm của họ, điều này đem đến sự cân bằng trong hoạt động TTHS giữa một bên là các cơ quan tiến hành tố tụng với chức năng buộc tội và một bên là người bị buộc tội với chức năng bào chữa

Nội dung quyền bào chữa của người bị buộc tội được thể hiện như sau:

Thứ nhất: Chủ thể có quyền bào chữa

Người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo

là chủ thể có quyền bào chữa Trước đây, người bào chữa được tham gia bảo vệ quyền lợi cho người bị buộc tội từ khi bị tạm giữ, còn theo BLTTHS năm 2015, người bào chữa được tham gia tố tụng và bảo vệ quyền lợi cho người bị buộc tội ngay từ khi bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, bị bắt Việc mở rộng đối tượng được bào chữa và quy định thời gian bắt đầu bào chữa sớm hơn như vậy không chỉ nhằm thực hiện tốt hơn việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho người bị buộc tội mà còn là một trong những giải pháp để hạn chế oan, sai ngay từ đầu

Thứ hai: Các trường hợp bắt buộc cơ quan tố tụng chỉ định bào chữa.

Các trường hợp mà bị can, bị cáo phạm tội mà mức cao nhất của khung hình phạt là

20 năm tù, tù chung thân, tử hình; bị can, bị cáo là người có nhược điểm về thể chất mà không thể tự bào chữa, người có nhược điểm về tâm thần hoặc là người dưới 18 tuổi thuộc diện bắt buộc phải có người bào chữa Có thể thấy diện người thuộc trường hợp chỉ định bào chữa khá rộng như trên không chỉ có ý nghĩa nhân văn mà còn có ý nghĩa to lớn thể hiện nỗ lực bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong TTHS

Thứ ba: Các quyền của người bị buộc tội để đảm bảo thực hiện tốt quyền bào chữa và bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của họ

Bị can, bị cáo có quyền được biết mình bị khởi tố vì tội gì; được giải thích về quyền

và nghĩa vụ, quyền này sẽ giúp họ có thể đưa ra chứng cứ chứng minh mình vô tội Quyền tự

do trình bày lời khai, trình bày ý kiến, không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội; quyền được nhận bản bào chữa của người bào chữa; bị cáo

có quyền trực tiếp hỏi những người tham gia tố tụng nếu được Chủ tọa phiên tòa đồng ý, quyền được nhận các quyết định tố tụng, bản án, bản cáo trạng Đặc biệt có quy định bị can

có quyền “Đọc, ghi chép bản sao tài liệu hoặc tài liệu được số hóa liên quan đến việc buộc tội, gỡ tội hoặc bản sao tài liệu khác liên quan đến việc bào chữa kể từ khi kết thúc điều tra khi có yêu cầu” Có thể thấy, những quy định này thể hiện sự đề cao quyền con người của Nhà nước ta, hướng tới việc hạn chế sự tùy tiện trong khi thực thi pháp luật, vi phạm quyền con người của các cơ quan tiến hành tố tụng, giúp bị can, bị cáo chủ động hơn, có thể chuẩn

bị những chứng cứ và yêu cầu cần thiết nhằm bào chữa cho mình Khi bị can, bị cáo hiểu và

sử dụng tốt những quyền này, cùng với việc tuân thủ quy định pháp luật sẽ là điều kiện để bảo vệ và thúc đẩy quyền con người

Thứ tư: Những vấn đề liên quan đến việc bào chữa

Đó là những quy định đảm bảo quyền tự bào chữa và được có người bào chữa của bị can, bị cáo, bảo đảm khoảng thời gian hợp lý và những điều kiện thuận lợi cho việc bào chữa; quyền được cung cấp người bào chữa miễn phí nếu họ không có khả năng chi trả phí bào chữa hoặc do nhu cầu vì lợi ích công; quy định về trách nhiệm của cơ quan Điều tra trong việc thông báo thời điểm và nơi chốn hỏi cung để người bào chữa có thể tham gia; cấp giấy đăng ký bào chữa với thủ tục đơn giản cùng với thời hạn cấp giấy ngắn và tạo điều kiện

để người bào gặp gỡ thân chủ của mình đang bị tạm giữ, tạm giam, hay những quy định về trách nhiệm đảm bảo quyền được tranh luận công bằng tại phiên tòa xét xử v.v Pháp luật ngày càng có những quy định để tạo điều kiện cho người bào chữa gặp gỡ và trao đổi với thân chủ của mình, phát huy quyền có người bào chữa của bị can, bị cáo Vì sự xuất hiện càng sớm càng tốt của người bào chữa sẽ giúp họ ổn định tâm lý, hạn chế việc đưa ra lời khai bất lợi cho mình cũng như giúp giảm thiểu tình trạng bức cung, mớm cung đang xảy ra khá phổ biến

3 Tình huống thực tiễn

Trương Hồ Phương Nga (1987) là Hoa hậu người Việt tại Nga năm 2007 Cô tốt nghiệp Đại học tại Nga sau đó trở về nước tham gia các hoạt động giải trí, quen biết với Cao Toàn Mỹ (1977), là một trong những vị đại gia có tiếng của Việt Nam vào năm 2009 Tháng 11/2013, Mỹ đã chuyển 16,5 tỷ đồng cho Nga để Nga mua nhà rẻ hơn thị trường theo như thỏa thuận từ năm 2012; tuy nhiên Nga nhận tiền nhưng không giao nhà Tháng 4/2014, Mỹ viết đơn tố cáo Nga vay tiền nhưng sau đó không trả cho Mỹ, cơ quan điều tra cho rằng đây

là giao dịch dân sự và không thụ lý Tháng 8/2014, Mỹ tiếp tục làm đơn tố cáo Nga lừa đảo chiếm đoạt tài sản bằng việc mua nhà giá rẻ Sau đó, cả hai người đã lần lượt đến cơ quan điều tra để cung cấp lời khai với lời khai rất giống nhau: Nga dùng thủ đoạn để chiếm đoạt tiền của Mỹ Ngày 19/11/2014, cơ quan điều tra khởi tố vụ án và khởi tố bị can Ngày 19/3/2015 Trương Hồ Phương Nga và Nguyễn Đức Thùy Dung bị bắt tạm giam Tại phiên tòa xét xử sơ thẩm lần 1 diễn ra vào ngày 21/9/2016 của TAND TPHCM, HĐXX đã trả lại

hợp đồng tình ái giữa bị cáo với bị hại và việc làm ra hồ sơ mua nhà giá rẻ là có sự hướng dẫn của người phụ nữ tên Nguyễn Mai Phương Tại phiên tòa xét xử sơ thẩm lần 2 vào ngày 22/6/2017, Tòa án đã triệu tập thêm chứng cứ, phát hiện thêm nhiều chứng cứ, tài liệu cần phải xác minh Tại phiên tòa sơ thẩm 29/6/2017, HĐXX quyết định kí lệnh thay đổi biện pháp ngăn chặn, cho phép Phương Nga và đồng phạm là Thùy Dung tại ngoại, tạm đình chỉ

vụ án, trả lại hồ sơ để điều tra bổ sung

Trong vụ án này, quyền con người, cụ thể là quyền bào chữa của Phương Nga đã được bảo đảm Sự bảo đảm được quyền bào chữa của Phương Nga được thực hiện tốt xuất phát từ việc các thiết chế đảm bảo quyền con người được thực thi trên thực tế Cụ thể:

- Về pháp luật:

Theo như đã trình bày ở phần nội dung, có thể thấy, pháp luật về quyền bào chữa của

bị can, bị cáo trong tư pháp hình sự đã tương đối hoàn thiện, bảo đảm quyền bào chữa là nguyên tắc đặc thù trong tư pháp hình sự, được quy định tại điều 11 của BLTTHS 2003, điều 16 của BLTTHS 2015 Bà Phương Nga được xác định là bị can, bị cáo trong vụ án này theo quy định tại điều 60, 61 BLTTHS 2015 Mà theo quy định tại điểm h khoản 2 điều 60, điểm g khoản 2 điều 61 BLTTHS 2015, bị can,bị cáo có quyền tự bào chữa hoặc nhờ người bào chữa Trong quá trình giải quyết vụ án, quyền này của Phương Nga đã được đảm bảo thep đúng quy định của pháp luật Đứng ra bào chữa, bảo vệ quyền lợi cho Phương Nga có

sự tham gia hợp sức của 3 vị luật sư, đáp ứng quy định tại điểm a khoản 2 điều 72, khoản 17 điều 55 BLTTHS2015 là Nguyễn Văn Dũ, Phạm Công Hùng và Nguyễn Văn Quynh Và trong quá trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho thân chủ của mình, việc cung cấp, trình bày, tiếp cận tài liệu chứng cứ được đảm bảo

- Về con người:

Cả chủ thể đại diện cho cơ quan quyền lực nhà nước và chủ thể đại diện cho bị can, bị cáo đều đã phát huy hết vai trò của mình để đảm bảo quyền bào chữa

+ Đối với cơ quan tiến hành tố tụng:

Cơ quan điều tra đã tích cực phối hợp với Tòa án dưới sự kiểm sát của cơ quan kiểm sát

Tất cả nguyên tắc tranh tụng đều được đề cao HĐXX đã chấp nhận tất cả chứng cứ mới mà các luật sư, các đương sự trình ở tòa và niêm phong để thẩm định Điều này thể hiện

sự tôn trọng chứng cứ ở bất kỳ giai đoạn nào trong quá trình điều tra

Trong 5 ngày diễn ra phiên xử, có rất nhiều tình tiết của vụ án gây chú ý từ dư luận Trong đó, việc bị cáo Phương Nga thực hiện quyền im lặng và các bên được quyền trình bày quan điểm không giới hạn thời gian,… được nhiều chuyên gia luật đánh giá là những tiến bộ trong quá trình tố tụng Điểm mới rõ nét nhất trong phiên tòa xét xử hoa hậu Phương Nga đó

là việc các bên và luật sư của các bên được quyền trình bày ý kiến mà không bị hạn chế thời lượng hoặc nội dung

Căn cứ theo Điều 322, BLTTHS năm 2015 (đã áp dụng những điều khoản có lợi cho

bị can, bị cáo), chủ toạ phiên tòa không được hạn chế thời gian tranh luận, phải tạo điều kiện cho người tham gia tố tụng tranh luận, trình bày hết ý kiến

Chủ tọa có trách nhiệm điều khiển phiên tòa vào hướng tranh tụng để mọi vấn đề được xác định rõ, trong đó vấn đề về lời khai, về các nguồn chứng cứ… phải được trình bày tại tòa Đó là cơ sở để tòa đưa ra phán quyết

Khi phát hiện những tình tiết mới, có nhân chứng mới, có nhiều điều cần phải làm rõ, Tòa án đã quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án để chờ kết quả điều tra Và khi thấy biện pháp ngăn chặn tạm giam không còn phù hợp với bị cáo, HĐXX đã quyết định thay đổi biện pháp ngăn chặn, cho phép 2 bị cáo được tại ngoại

+ Đối với bị cáo và người bào chữa:

Bản thân bị cáo là người vận dụng tương đối triệt để quyền bào chữa của mình Có thể thấy, khi tranh luận tại phiên tòa, Phương Nga đã đưa ra những câu trả lời, chất vấn, đối đáp dứt khoát để bảo vệ cho chính mình

Trong phiên tòa sơ thẩm ngày 21,22/6, Phương Nga dùng quyền im lặng để bảo vệ lời khai của mình đã khai trước đó, vì không tin tưởng vào VKS và CQĐT Bị cáo nói rằng: “Im lặng không có nghĩa là đồng ý hay nhận tội, im lặng chỉ là im lặng” Liên quan đến vấn đề này, pháp luật quy định, trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về CQTHTT, người bị buộc tội có quyền nhưng không buộc phải chứng minh mình vô tội

Đến phiên xét xử ngày 27/6, khi luật sư của ông Mỹ hỏi về vấn đề bị cáo đã từng làm

MC, Diễn viên, Phương Nga liền chất vấn: “Câu hỏi này có liên quan gì đến vụ án?”, “Bị cáo sẽ trả lời, nhưng bị cáo muốn hiểu là nó liên quan gì đến vụ án để trả lời”, “Có phải ý luật sư là vì bị cáo là diễn viên nên bị cáo diễn tốt không?”

Sau đó, khi luật sư này đưa ra chứng cứ là một đoạn ghi âm, yêu cầu Phương Nga xác nhận giọng nói của mình, và ép cô chỉ trả lời là đúng hoặc không đúng, Phương Nga liền phản kháng: “Tôi sẽ nghe nhưng sẽ giải thích, nếu có gì khuất tất Luật sư không thể bắt tôi chỉ nói đúng hay không đúng được”

Chính những ý kiến, lập luận mà Phương Nga đưa ra tại các phiên xét xử đã góp phần không nhỏ vào thành công trong quá trình bào chữa của cô

Trong vụ án này, bảo vệ quyền lợi của Phương Nga có sự hợp sức của 3 vị Luật sư: Nguyễn Văn Dũ, Nguyễn Văn Quynh, Phạm Công Hùng Cả 3 Luật sư bào chữa cho bị cáo Nga cũng đã khai thác quyền bào chữa của bị cáo căn cứ vào quyền và nghĩa vụ của người bào chữa được quy định tại BLTTHS và chính sự hoạt động tích cực của Luật sư là cơ sở quan trọng để đem lại kết quả là HĐXX tạm đình chỉ giải quyết vụ án, bị cáo Nga và bị cáo Dung được thay đổi biện pháp ngăn chặn từ tạm giam sang cấm đi khỏi nơi cư trú Kết quả này cho thấy giá trị của việc vận dụng các quy định của pháp luật về quyền bào chữa của bị can, bị cáo Các Luật sư phát huy quyền của mình ở các giai đoạn của vụ án, đặc biệt là ở giai đoạn xét xử

Tại phiên tòa sơ thẩm lần 2, ông Hùng đã công bố biên bản ghi lời khai của Phương Nga vào ngày 29/9/2014 và biên bản ghi lời khai của ông Mỹ ngày 9/9/2014, đây được xem

là chứng cứ mới của vụ án.Ông Hùng cho rằng, những chứng cứ liên quan đến hợp đồng mua bán nhà của Cao Toàn Mỹ không phải là hợp đồng "Điều quan trọng là tất cả những điều ông ấy (Cao Toàn Mỹ) đều ghi trong tờ giấy đó, mà tôi không coi tờ giấy ấy là hợp đồng, hợp đồng nó không phải như thế Các bị cáo sẽ không phạm tội, tôi tin là như vậy"

Tại các phiên tòa, các Luật sư đã tham gia xét hỏi theo quy định pháp luật Khi xét hỏi, Toà án sẽ trực tiếp xác định những tình tiết của vụ án bằng cách hỏi và nghe ý kiến của những người tham gia tố tụng, xem xét vật chứng, nghe ý kiến của KSV, người bào chữa… Bản án chỉ được căn cứ vào những chứng cứ đã được xem xét tại phiên toà Vì vậy tại phiên toà, vai trò của người bào chữa được thể hiện rõ nét nhất, thể hiện nhiều nhất giá trị của

Phương về những vấn đề của vụ án để có được câu trả lời theo hướng có lợi cho bị cáo Luật

sư Quynh trong 5 phiên xét xử đã công bố một số chứng cứ quan trọng của vụ án, trong đó

có bức ảnh chụp bức thư viết trên nylon và "bản dịch" bức thư bà Mai Phương gửi cho mẹ Phương Nga qua Viber Quyền đưa ra đồ vật, tài liệu, yêu cầu của người bào chữa có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị cáo Luật sư Quynh còn làm đơn kiến nghị khẩn cấp đến TAND TP.HCM và HĐXX vụ án để yêu cầu triệu tập điều tra viên Nguyễn Thanh Tùng, vì các bị cáo khai bị ép cung, dụ cung kêu oan nên việc có mặt của điều tra viên Nguyễn Thanh Tùng tại tòa là hết sức cần thiết để làm rõ sự thật khách quan của vụ án

Ông Dũ là luật sư đã gắn bó với bị cáo ngay từ những bước đầu của vụ án Tại phiên tòa xét xử sơ thẩm lần 2, ông đã bất ngờ cung cấp thêm chứng cứ mới của vụ án Theo lời của ông thì những chứng cứ mà ông cung cấp cho HĐXX có liên quan trực tiếp đến danh dự

và uy tín của đơn vị mà ông đã xác minh Chính vì vậy, luật sư mong HĐXX giữ bí mật

Quan trọng hơn hết, luật sư Dũ đã có bản kiến nghị dài 58 trang kiến nghị cơ quan tố tụng đình chỉ điều tra với Phương Nga Bản kiến nghị đã phân tích những tình tiết khách quan của vụ án để cho thấy bản chất của số tiền 16,5 tỷ đồng, lập luận từ các hành vi của cả hai bên để chứng minh không có hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản, từ đó kiến nghị các cơ quan tố tụng đình chỉ vụ án, đình chỉ bị can đối với 2 bị cáo

- Về cơ sở vật chất:

Mặc dù có những nguồn chứng cứ khó có thể xác định là chứng cứ hay không, nhưng trong vụ án này, cơ sở vật chất về cơ bản đã đảm bảo, vụ án vẫn được đưa ra xét xử trong thời hạn luật định, đảm bảo về hội trường xét xử, đáp ứng nhu cầu xét xử vụ án

Dưới cách nhìn khách quan, có thể khẳng định đây là vụ án mà quyền bào chữa được đảm bảo và thực hiện một cách khá triệt để Tuy nhiên, trên thực tế, không phải trong vụ án nào, người bị buộc tội cũng thực hiện tốt quyền bào chữa Mặc dù pháp luật đã có những quy định rất rõ ràng liên quan đến vấn đề này, nhưng bản thân nhiều bị can, bị cáo không tiếp cận

và sử dụng tốt quyền này, cũng có những trường hợp, người tiến hành tố tụng cố tình làm sai lệch quy định của pháp luật, dẫn đến quyền của người bị buộc tội bị xâm phạm Đồng thời, trong một số vụ án, cơ sở vật chất cũng không được đảm bảo tốt để bảo vệ quyền của bị can,

bị cáo

Tóm lại, khi một người bị buộc tội, những quyền cơ bản của họ có thể bị hạn chế hoặc tước bỏ Việc quy định về quyền bào chữa của người bị buộc tội là một trong những biện pháp giúp quyền con người của họ được bảo vệ một cách tốt nhất Từ những quy định của pháp luật, cần có những biện pháp thích hợp để bảo đảm quyền bào chữa của người bị buộc tội, rộng hơn là bảo vệ quyền con người của chính họ