Thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường Trung học Phổ thông huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai (Luận văn thạc sĩ)

Thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường Trung học Phổ thông huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào CaiThiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường Trung học Phổ thông huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào CaiThiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường Trung học Phổ thông huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào CaiThiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường Trung học Phổ thông huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào CaiThiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường Trung học Phổ thông huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào CaiThiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường Trung học Phổ thông huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào CaiThiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường Trung học Phổ thông huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào CaiThiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường Trung học Phổ thông huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào CaiThiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường Trung học Phổ thông huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào CaiThiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường Trung học Phổ thông huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào CaiThiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường Trung học Phổ thông huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào CaiThiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường Trung học Phổ thông huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

CAO XUÂN LÂM

THIẾT KẾ MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC GẮN VỚI NÔNG TRẠI Ở CÁC TRƯỜNG THPT

HUYỆN SI MA CAI, TỈNH LÀO CAI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

CAO XUÂN LÂM

THIẾT KẾ MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC GẮN VỚI NÔNG TRẠI Ở CÁC TRƯỜNG THPT

HUYỆN SI MA CAI, TỈNH LÀO CAI

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS PHẠM HỒNG QUANG

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ÐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực, chưa từng được công bố trong bất kì công trình nghiên cứu nào của tác giả khác

Thái Nguyên, tháng 9 năm 2018

Tác giả luận văn Cao Xuân Lâm

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và lời cảm ơn sâu sắc tới GS.TS Phạm Hồng Quang là người hướng dẫn khoa học đã tận tình chỉ dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận văn

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn các thầy cô giáo và cán bộ Trường Đại học

Sư phạm Thái Nguyên đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Tôi xin tri ân sự động viên, khích lệ và ủng hộ của gia đình, người thân, bạn bè và đồng nghiệp đã giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Thái Nguyên, tháng 9 năm 2018

Tác giả luận văn Cao Xuân Lâm

MỤC LỤC

LỜI CAM ÐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC CÁC HÌNH vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 4

5 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu của đề tài 4

6 Phương pháp nghiên cứu đề tài 4

7 Cấu trúc luận văn 7

Chương 1: LÍ LUẬN VÊ MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC GẮN VỚI NÔNG TRẠI Ở TRƯỜNG THPT 8

1.1 Tổng quan nghiên cứu 8

1.1.1 Nghiên cứu trên thế giới 8

1.1.2 Những nghiên cứu về thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở Việt Nam 9

1.2 Các khái niệm công cụ 12

1.2.1 Mô hình 12

1.2.2 Mô hình trường học gắn với nông trại 13

1.3 Những vấn đề cơ bản về mô hình trường học gắn với nông trại ở trường THPT 13

1.3.1 Về mục tiêu giáo dục học sinh trong mô hình trường học gắn với nông trại 13

1.3.2 Về các hoạt động dạy học và giáo dục học sinh trong mô hình

trường học gắn với nông trại 14

1.3.3 Đặc điểm mô hình trường học gắn với nông trại 16

1.4 Thiết kế mô hình trường THPT gắn với nông trại 20

1.4.1 Mục đích thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại 20

1.4.2 Các thành tố của mô hình trường học gắn với nông trại 20

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến mô hình trường học gắn với nông trại 26

1.5.1 Yếu tố khách quan 26

1.5.2 Yếu tố chủ quan 27

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 29

Chương 2: THỰC TRẠNG MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC GẮN VỚI NÔNG TRẠI Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN SI MA CAI, TỈNH LÀO CAI 30

2.1 Khái quát chung về đặc điểm các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai 30

2.2 Khái quát về khảo sát thực trạng 33

2.2.1 Mục tiêu khảo sát 33

2.2.2 Nội dung khảo sát 33

2.2.3 Đối tượng khảo sát 33

2.2.4 Phương pháp khảo sát 34

2.3 Thực trạng mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai 34

2.3.1 Về thực trạng tổ chức hoạt động giáo dục cho học sinh gắn với lao động sản xuất, gắn với nông trại 34

2.3.2 Mô hình trường học gắn nông trại ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai 37

2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai 48

2.4 Đánh giá chung 50

2.4.1 Mặt mạnh 50

2.4.2 Mặt hạn chế 51

2.4.3 Nguyên nhân của hạn chế 52

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 53

Chương 3: THIẾT KẾ MÔ HÌNH TRƯỜNG TRƯỜNG HỌC GẮN VỚI NÔNG TRẠI TẠI HUYỆN SI MA CAI, TỈNH LÀO CAI 54

3.1 Căn cứ thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại tại huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai 54

3.1.1 Căn cứ lý thuyết 54

3.1.2 Căn cứ thực tiễn 54

3.1.3 Định hướng phát triển giáo dục của ngành và địa phương 55

3.2 Các bước thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường THPT huyện Si Ma Cai tỉnh Lào Cai 56

3.3 Thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại thông qua các hoạt động giáo dục trong nhà trường 60

3.3.1 Thông qua công tác xây dựng cảnh quan trường lớp, cảnh quan khu bán trú, nội trú học sinh 60

3.3.2 Thông qua hoạt động dạy Nghề phổ thông 61

3.4 Bộ tiêu chí đánh giá mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai 72

3.4.1 Nguyên tắc xây dựng 72

3.4.2 Các tiêu chí đánh giá 73

3.5 Đánh giá hiệu quả mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai 76

3.5.1 Những kết quả nổi bật 76

3.5.2 Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân 84

3.6 Một số cách thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại tại các trường THPT trên địa bàn huyện Si Ma Cai nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả từ mô hình 85

3.6.1 Về tuyên truyền, xã hội hóa: 85

3.6.2 Về tổ chức thực hiện mô hình (Công tác xây dựng mô hình, áp dụng thực tiễn Kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi, quy trình chăm sóc, sản xuất và bảo vệ môi trường) 85

3.6.3 Về công tác thi đua, khen thưởng trong thực hiện mô hình 87

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 88

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 89

1 Kết luận 89

2 Khuyến nghị 90

2.1 Đối với Bộ Giáo dục & Đào tạo 90

2.2 Đối với Sở Giáo dục & Đào tạo 90

2.3 Đối với các Nhà trường 90

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 92 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ĐH-CĐ Đại học - Cao đẳng

GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo

GDNN&GDTX Giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên

KHKT Khoa học kỹ thuật

NQ-TW Nghị quyết Trung ương

PPNC Phương pháp nghiên cứu

PTDTNT Phổ thông dân tộc nội trú

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Quy mô CBQL, giáo viên, nhân viên và học sinh tại các trường

THPT huyện Si Ma Cai 30Bảng 2.2: Thực trạng CSVC và thiết bị tại các trường THPT huyện Si Ma Cai 32Bảng 2.3 Thực trạng tổ chức hoạt động giáo dục cho học sinh gắn với lao

động sản xuất, gắn với nông trại 35Bảng 2.4: Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến thiết kế mô hình trường

học gắn với nông trại ở các trường THPT 49Bảng 3.1: Kết quả khảo sát về hiệu quả giáo dục học sinh trong thực hiện

mô hình trường học nông trại 78

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1 Số chủ đề tích hợp liên môn và số lần tổ chức hoạt động trải

nghiệm sáng tạo tại các trường THPT huyện Si Ma Cai qua một

số năm học 81 Hình 3.2 Tỉ lệ chuyên cần của học sinh trung bình các thángnăm học 2017

- 2018 của trường THPT số 1, số 2 Si Ma Cai (%) 84

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Luật Giáo dục của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã xác định rõ mục tiêu, tính chất, nguyên lý, yêu cầu về nội dung và phương pháp giáo dục Mục tiêu của giáo dục là: đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Nguyên lý giáo dục là: học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội Nội dung giáo dục phải bảo đảm tính cơ bản, toàn diện, thiết thực, hiện đại và có hệ thống; coi trọng giáo dục tư tưởng và ý thức công dân; kế thừa

và phát huy truyền thống tốt đẹp, bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; phù hợp với sự phát triển về tâm sinh lý lứa tuổi của người học Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên [19]

Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam, sinh thời cũng rất quan tâm đến sự nghiệp giáo dục Người đã khẳng định “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” và “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội trước hết cần có con người xã hội chủ nghĩa” Con người mà Bác mong muốn đào tạo không chỉ có lòng yêu nước, tinh thần đấu tranh anh dũng, có lí tưởng cách mạng, phẩm chất đạo đức mà còn phải có tri thức khoa học, kĩ năng lao động sản xuất…

Có như vậy thì dân tộc ta mới có sức mạnh tinh thần và thể chất để vượt qua bao khó khăn, gian khổ trong chinh phục tự nhiên, chiến thắng ngoại xâm, đảm bảo một cuộc sống hạnh phúc, văn minh, tiến bộ, thích ứng với thời đại,

xã hội mới Các chỉ dạy của Người về công tác giáo dục khẳng định sự đúng

đắn của các nguyên lí và con đường giáo dục Tại Hội nghị cán bộ Đảng ngành giáo dục (tháng 6/1957), Người đã nói: "Giáo dục trong nhà trường dù tốt mấy nhưng thiếu giáo dục trong gia đình và ngoài xã hội thì kết quả cũng không hoàn toàn” Và Người cũng yêu cầu phải lấy nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn làm nguyên tắc cơ bản cho việc xây dựng các phương pháp về giáo dục Dạy và học phải gắn tri thức lý luận với thực tiễn cuộc sống Học và hành phải luôn đi đôi với nhau, gắn bó mật thiết với nhau Người nhấn mạnh: "Học phải suy nghĩ, học phải liên hệ với thực tế, phải có thí nghiệm và thực hành Học với hành phải kết hợp với nhau” Người chỉ rõ:

“Học để hành, học mà không hành thì vô ích, hành mà không học thì không trôi chảy” Lời dạy của Bác có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc dạy học của chúng ta hiện nay [dẫn theo 9]

Lịch sử giáo dục nước ta cho thấy, trong điều kiện đất nước còn chiến tranh, nền kinh tế còn yếu kém nhưng nền giáo dục Việt Nam đã đào tạo những thế hệ người Việt Nam anh dũng, mưu trí trong đấu tranh; cần cù, sáng tạo trong lao động đã góp phần giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, đưa nước ta từ một nước nghèo, kém phát triển trở thành nước đang phát triển, hội nhập nhanh với thế giới Thành tựu đó của giáo dục là kết quả của quá trình triển khai thực hiện tốt nguyên lý, phương pháp và nội dung giáo dục

Cả về lý luận và thực tiễn đều khẳng định vai trò của nguyên lý giáo dục trong quá trình giáo dục là hết sức quan trọng Vì vậy, chúng ta cần quan tâm nghiên cứu, thực hiện tốt nguyên lý, các con đường giáo dục để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục

1.2 Đất nước ta đang trên đà đổi mới và hội nhập quốc tế Ngành giáo dục cũng đang chuyển mình mạnh mẽ Nghị quyết 29/NQ-TW, Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục và đào tạo là sự chỉ đạo cấp thiết của Đảng đối với sự nghiệp giáo dục, là hiện thực hóa quan điểm chỉ đạo của Đảng về giáo dục và đào tạo, nhằm

thống nhất nhận thức và hành động, phát huy trí tuệ của toàn Đảng, toàn dân; huy động các nguồn lực đầu tư, sự phối hợp của nhiều cơ quan, ban ngành và các tổ chức xã hội cho sự nghiệp giáo dục

Thực hiện Nghị quyết 29/NQ-TW và chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị về “Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” theo nguyên lý “Học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn”, nhiều mô hình trường học gắn với thực tiễn cuộc sống, gắn với sản xuất, kinh doanh được hình thành ở nhiều địa phương khác nhau trong cả nước [1]

1.3 Lào Cai là một tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn nhưng nhiều cơ sở giáo dục trong tỉnh đã triển khai và thực hiện khá thành công mô hình trường học gắn với thực tiễn Các mô hình đó đã góp phần đáng kể vào việc thực hiện các nguyên lí giáo dục, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, tạo sự chuyển biến vững chắc của ngành giáo dục tỉnh Lào Cai trong sự nghiệp giáo dục của

cả nước

Si Ma Cai là một huyện vùng cao biên giới của tỉnh Lào Cai Các trường THPT nơi đây có diện tích đất đai rộng, học sinh trong trường phần lớn là con

em dân tộc thiểu số với tập quán canh tác nông nghiệp là chủ yếu, số đông các

em ở trong khu nội trú, bán trú của trường Việc lựa chọn mô hình trường học gắn với nông trại là sự lựa chọn đúng hướng của các trường THPT trên địa bàn huyện Tuy nhiên, trong quá trình thiết kế, xây dựng và thực hiện mô hình, các trường THPT ở đây còn nhiều lúng túng, hiệu quả chưa cao

Là Hiệu trưởng của một trường THPT trên địa bàn huyện Si Ma Cai, với mong muốn giúp các nhà trường có cơ sở khoa học nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác xây dựng mô hình trường học gắn với thực tiễn, tôi đã lựa

chọn đề tài “Thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường

THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai” để định hướng nghiên cứu trong luận

văn của mình

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu: thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại

ở các trường THPT huyện Si Ma Cai tỉnh Lào Cai

3.2 Khách thể nghiên cứu: mô hình trường học gắn với nông trại

4 Nhiệm vụ nghiên cứu:

4.1 Xây dựng cơ sở lý luận về mô hình trường học gắn với nông trại, gắn với thực tiễn cuộc sống ở các nhà trường;

4.2 Khảo sát và đánh giá thực trạng mô hình trường học gắn với nông trại, gắn với thực tiễn ở các trường THPT Huyện Si Ma Cai;

4.3 Thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở trường THPT huyện Simacai, tỉnh Lào Cai

5 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu của đề tài

Đề tài tập trung nghiên cứu và đề xuất cách thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại, đề xuất các tiêu chí đánh giá mô hình trường học nông trại ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai

6 Phương pháp nghiên cứu đề tài

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Phân tích, tổng hợp các công trình nghiên cứu và tài liệu có liên quan đến thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường THPT, bao gồm:

- Các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lê nin; các văn kiện của Đảng, Nhà nước, tư tưởng Hồ Chí Minh có liên quan đến đề tài

- Các tác phẩm về tâm lý học, giáo dục học, khoa học quản lý giáo dục,… trong nước

Các công trình nghiên cứu khoa học quản lý giáo dục của các nhà lý luận, các nhà quản lý giáo dục, các nhà giáo,… có liên quan đến đề tài như các luận văn, luận án, các báo cáo khoa học, các chuyên khảo,…

Các tài liệu về lý luận quản lý, các văn kiện Đại hội Đảng, các văn bản pháp quy về mô hình trường học, thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại, các tài liệu khoa học, bài báo khoa học và những kết quả đạt được của thiết

kế mô hình trường học gắn với nông trại

Các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn hoạt động thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo Lào Cai, Phòng Giáo dục và Đào tạo Si Ma Cai Các tài liệu trên được phân tích, nhận xét, tóm tắt và trích dẫn phục vụ trực tiếp cho việc giải quyết các nhiệm

* Phương pháp điều tra, khảo sát

Tiến hành điều tra, thống kê để nắm được số lượng, cơ cấu, trình độ đào tạo, thâm niên công tác, phân bố của cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên các trường THPT trên địa bàn khảo sát

Tiến hành điều tra, khảo sát tổ chức hoạt động giáo dục gắn với nông trại, các yếu tố ảnh hưởng đến thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại,

thực trạng mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường THPT trên địa bàn huyện

Đối tượng điều tra, khảo sát là đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên của các trường THPT Kết quả điều tra, khảo sát được phân tích, so sánh, đối chiếu để tìm ra những thông tin cần thiết theo hướng nghiên cứu của luận văn

* Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

Nghiên cứu các sản phẩm của hoạt động giáo dục học sinh gắn với nông trại như kết quả lao động sản xuất, số loại hình chăm sóc, nôi trồng, số con giống, số cây trồng mà học sinh chăm sóc…

Nghiên cứu các kế hoạch, quyết định, báo cáo của phòng Giáo dục và Đào tạo, Hiệu trưởng các trường THPT để đánh giá thực trạng của các trường

* Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Tiến hành nghiên cứu, đúc kết kinh nghiệm quản lý hoạt động thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại của các đơn vị làm tốt để nhân rộng điển hình

* Phương pháp chuyên gia

Hỏi ý kiến chuyên gia bằng các phiếu hỏi, bao gồm: Các nhà quản lý, giáo viên làm công tác thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại

Việc lấy ý kiến chuyên gia tổ chức theo cách trao đổi hoặc xin ý kiến đóng góp bằng văn bản

Phương pháp này được sử dụng ngay từ khâu xây dựng đề cương, góp ý bộ công cụ, góp ý vào nhận định đánh giá thực trạng hoặc vào các giải pháp đề xuất

7 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, danh mục các tài liệu tham khảo và phụ lục, Luận văn có cấu trúc gồm 3 chương sau:

Chương 1: Cơ sở lí luận về mô hình trường học gắn với nông trại ở trường THPT

Chương 2: Thực trạng mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai

Chương 3: Thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường THPT huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai

Chương 1

LÍ LUẬN VÊ MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC GẮN VỚI NÔNG TRẠI Ở TRƯỜNG THPT

1.1 Tổng quan nghiên cứu

1.1.1 Nghiên cứu trên thế giới

“Hoạt động giáo dục phải được thực hiện theo nguyên lý học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” [20]

Chủ nghĩa Mác - Lê Nin cho rằng lý luận và thực tiễn là hai phạm trù

có quan hệ biện chứng với nhau Theo Chủ nghĩa Mác - Lê-nin: “Thực tiễn là toàn bộ những hoạt động vật chất có mục đích, mang tính lịch sử - xã hội của con người nhằm cải biến tự nhiên và xã hội”(1) Khác với hoạt động nhận thức, trong hoạt động thực tiễn, con người sử dụng những công cụ vật chất tác động vào những đối tượng vật chất làm biến đổi chúng theo mục đích của mình Những hoạt động ấy là những hoạt động đặc trưng và bản chất của con người Hoạt động thực tiễn rất đa dạng với nhiều hình thức ngày càng phong phú, song

có ba hình thức cơ bản là hoạt động sản xuất vật chất, hoạt động chính trị - xã hội và hoạt động thực nghiệm khoa học

Bàn về mô hình trường học trên thế giới đã hình thành nhiều mô hình trường học, mô hình trường học cộng đồng học tập được tiến hành theo hướng

tổ chức các hoạt động học tập của người học ngoài nhà trường Đây là mô hình trường học có sự tham gia của cộng đồng: phụ huynh học sinh, mở rộng các cơ hội và điều kiện học tập rộng gắn với thực tế tạo điều kiện cho học sinh được trải nghiệm [37]

Tại Mỹ việc thiết kế mô hình trường học gắn với trang trại đã được các trường THPT rất quan tâm Từ các trang trại do học sinh chăm sóc, đến việc đào tạo các kỹ năng lao động sản xuất, kinh doanh nông nghiệp Tiêu chí để đánh giá xếp hạng các trường THPT có mô hình trường học gắn với nông trại

tốt nhất, dựa vào các tiêu chí sau: Kích thước trang trại; Tích hợp trong chương trình giáo dục; Tính bền vững; Quá trình thực tập tại trang trại; Học sinh có hứng thú tham gia vào quá trình lao động tại trang trại; Gắn kết với lực lượng bên ngoài trong việc thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại [38]

1.1.2 Những nghiên cứu về thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở Việt Nam

Trên cơ sở vận dụng sáng tạo lý luận về vai trò của thực tiễn trong Chủ nghĩa Mác - Lê-nin, vị lãnh tụ vĩ đại Hồ Chí Minh cũng để lại một di sản lý luận có giá trị to lớn đó là sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn như một biện pháp cơ bản nhằm ngăn ngừa, khắc phục bệnh kinh nghiệm và bệnh giáo điều

Hồ Chí Minh dùng nhiều cách diễn đạt khác nhau: "Lý luận đi đôi với thực tiễn", "Lý luận kết hợp với thực hành", "Lý luận và thực hành phải luôn luôn đi đôi với nhau”, "Lý luận phải liên hệ với thực tế (Hồ Chí Minh, 1995, tập 9, tr 292) Dù nói "đi đôi", "gắn liền", "kết hợp” nhưng điều cốt lõi nhất mà Người muốn nhấn mạnh là: "Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là một nguyên tắc căn bản của chủ nghĩa Mác - Lênin Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng Lý luận mà không có liên hệ với thực tiễn là lý luận suông" (Hồ Chí Minh, 1995, tập 8, tr 496) Như vậy, thống nhất giữa lý luận

và thực tiễn được Hồ Chí Minh hiểu trên tinh thần biện chứng: thực tiễn cần tới

lý luận soi đường, dẫn dắt, chỉ đạo, hướng dẫn, định hướng để không mắc phải bệnh kinh nghiệm, còn lý luận phải dựa trên cơ sở thực tiễn, phản ánh thực tiễn

và phải luôn liên hệ với thực tiễn, nếu không sẽ mắc phải bệnh giáo điều Thực

tế cho thấy, ở nước ta có không ít cán bộ, đảng viên "chỉ bo bo giữ lấy kinh nghiệm lẻ tẻ Họ không hiểu rằng lý luận rất quan trọng cho sự thực hành cách mạng Vì vậy, họ cứ cắm đầu nhắm mắt mà làm, không hiểu rõ toàn cuộc của cách mạng" (Hồ Chí Minh, 1995, tập 6, tr 247) Những cán bộ ấy quên rằng,

"kinh nghiệm của họ tuy tốt, nhưng cũng chẳng qua là từng bộ phận mà thôi, chỉ thiên về một mặt mà thôi Có kinh nghiệm mà không có lý luận cũng như

một mắt sáng một mắt mờ" (Hồ Chí Minh, 1995, tập 5, tr 234) Thực chất là họ không hiểu vai trò của lý luận đối với thực tiễn Theo Hồ Chí Minh, lý luận có vai trò hết sức to lớn đối với thực tiễn, lý luận "như cái kim chỉ nam, nó chỉ phương hướng cho chúng ta trong công việc thực tế Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi" (Hồ Chí Minh, 1995, tập 5, tr 234 - 235) "Làm mà không có lý luận thì không khác gì đi mò trong đêm tối vừa chậm chạp vừa hay vấp váp" (Hồ Chí Minh, 1995, tập 6, tr 47) Làm mò mẫm chính là biểu hiện của bệnh kinh nghiệm

Trong lĩnh vực giáo dục, vị lãnh tụ vĩ đại Hồ Chí Minh cũng khẳng định mục đích cuối cùng của việc học là làm việc (hành) Tại buổi nói chuyện với sinh viên trường ĐHSP Hà Nội ngày 21/10/1964, Bác nói: “Các cháu học sinh không nên học gạo, không nên học vẹt… Học phải suy nghĩ, học phải liên hệ với thực tế, phải có thí nghiệm và thực hành Học với hành phải kết hợp với nhau” Bác cũng căn dặn: “Học với hành phải đi đôi Học mà không hành thì học vô ích Hành mà không học thì hành không trôi chảy” [14]

Mô hình trường học gắn với thực tiễn đời sống được triển khai trong ngành giáo dục nước ta từ năm học 2016 - 2017 Đó là mô hình trường học gắn kết giữa việc học tập kiến thức lí thuyết với thực hành ngay tại nhà trường, nhằm hình thành và rèn luyện các kĩ năng sống, nâng cao kĩ năng, kĩ xảo trong lao động, mở rộng kiến thức và bồi dưỡng các phẩm chất đạo đức cho học sinh

Cùng với nâng cao chất lượng dạy và học, từ năm học 2016 - 2017, Bộ GD&ĐT chỉ đạo tất cả các Sở GD&ĐT triển khai thí điểm mô hình giáo dục nhà trường gắn với thực tiễn sản xuất - kinh doanh của địa phương Theo đó các Sở GD&ĐT đã ban hành hệ thống văn bản chỉ đạo, hướng dẫn các trường phổ thông có đủ điều kiện triển khai mô hình trường học mới; lựa chọn các đơn

vị thực hiện điểm mô hình cấp tỉnh, từ đó các đơn vị tích cực triển khai, nhân rộng mô hình điểm ra các cơ sở giáo dục khác Đây cũng là một trong những hoạt động nhằm định hướng nghề nghiệp cho học sinh, giúp các em có thể lựa

chọn nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp THPT Mô hình "Trường học gắn với thực tiễn cuộc sống, sản xuất tại địa phương" được triển khai có hiệu quả không chỉ

ở các tỉnh đồng bằng, trung du mà cả các tỉnh miền núi, vùng cao, trong đó tiêu biểu cho các tỉnh vùng Trung du - miền núi Bắc Bộ là các tỉnh: Phú Thọ, Bắc Giang, Yên Bái, Lào Cai…

Khởi nguồn của các mô hình phần lớn đều xuất phát từ nhu cầu đáp ứng nguồn thức ăn đảm bảo cho học sinh ở bán trú; khu vui chơi xanh, sạch, đẹp, an toàn cho các em học sinh vùng cao hay đơn giản chỉ là tạo cảnh quan trường lớp thân thiện, gần gũi để “mỗi ngày đến trường là một ngày vui” như chính khẩu hiệu mà đa số các trường (nhất là trường vùng cao) đang sử dụng

Các mô hình trường học gắn với thực tiễn cuộc sống được các tỉnh lựa chọn xây dựng rất đa dạng, điển hình như: “Trường học gắn với di sản Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương”; “Trường học gắn với di sản Hát Xoan”,

“Trường học gắn với cây bưởi đặc sản Đoan Hùng”, “Trường học gắn với làng nghề đan lát”, “Trường học gắn với vườn chè”… (thuộc tỉnh Phú Thọ);

“Trường học nông trại trồng trọt”, “Trường học nông trại chăn nuôi”… (thuộc tỉnh Bắc Giang, Yên Bái);

Hiện nay có một số các công trình nghiên cứu về mô hình trường học và

mô hình trường học gắn với nông trại như sau:

Tác giả Phạm Ngọc Thu (2016) với đề tài “Quản lý hoạt động tự quản của học sinh theo mô hình trường học mới (VNEN) ở các trường tiểu học huyện Cẩm Khê - tỉnh Phú Thọ” Tác giả đã đưa ra được các khái niệm về mô hình

trường học mới, trong đó chú trọng đến vai trò của hoạt động phát triển nhân cách của hoạt sinh thông qua quá trình dạy học gắn với thực tế, điều này sẽ giúp cho học sinh thêm tự giác, tích cực, chủ động trong quá trình học tập [25]

Tác giả Nguyễn Ngọc Hiền (2015) với đề tài “Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo mô hình trường học mới (VNEN) ở các trường tiểu học tỉnh Tuyên Quang” Công trình đã có đóng góp to lớn trong

việc đưa ra khái niệm, mục tiêu, nội dung và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo mô hình trường học mới Tác giả

đã đưa ra yêu cầu của việc đánh giá kết quả học tập của học sinh phải gắn giữa

lý thuyết và thực tế của địa phương Tích cực cho học sinh trải nghiệm thực tế trong đó có quá trình cho học sinh đi tham quan các trang trại sản xuất…điều này sẽ giúp học sinh có nhiều kiến thức thực tế hơn [14]

Tác giả Hoàng Tiến Quân (2015) với đề tài “Quản lý hoạt động dạy học theo mô hình trường học mới ở trường THPT Bắc Mê, tỉnh Hà Giang” Công

trình đã có đóng góp quan trọng trong việc đưa ra các khái niệm về mô hình trường học mới, hoạt động dạy học theo mô hình trường học mới, bản chất, yêu cầu, phương pháp dạy học theo mô hình trường học mới…Tác giả cho rằng dạy học theo mô hình trường học mới phải phát huy được năng lực của học sinh, tăng cường hoạt động trải nghiệm [14]

1.2 Các khái niệm công cụ

1.2.1 Mô hình

Hiện nay khái niệm mô hình được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau Cụ thể:

Mô hình là một cấu trúc mô tả hình ảnh đã được tối giản hóa theo đặc điểm hoặc diễn biến của một đối tượng, hiện tượng, một khái niệm hoặc một hệ thống (.Lê Anh Tuấn, 2008)

Mô hình có thể là một hình ảnh hoặc một vật thể thu nhỏ hoặc phóng đại, hoặc chỉ làm gọn bằng một phương trình toán học, một công thức vật lý, một phần mềm tin hoặc để mô tả một hiện trạng thực tế mang tính điều hành (Lê Anh Tuấn, 2008)

Mô hình là một đối tượng cụ thể ( vật chất hoặc phương trình toán học), một hệ thống, hoặc một khái niệm (tư duy) thay thế một nguyên bản (Claude Shannon, 1948)

Mô hình là vật cùng hình dạng nhưng được làm thu nhỏ lại nhiều lần,

mô phỏng cấu tạo và hoạt động của một vật khác để tiện trình bày, nghiên cứu (Tratu.soha.vn)

Mô hình là hình thức diễn đạt hết sức gọn các đặc trưng chủ yếu của một đối tượng theo một phương tiện nào đó để nghiên cứu đối tượng ấy (Tratu.soha.vn)

1.2.2 Mô hình trường học gắn với nông trại

Mô hình trường học gắn với nông trại là một mô hình mà trong đó việc

tổ chức các hoạt động giáo dục, dạy học được diễn ra trong điều kiện của sự kết hợp giữa học kiến thức và thực hành, giáo dục kết hợp chặt chẽ với thực tiễn đời sống lao động nhằm phát triển kỹ năng lao động, mở rộng kiến thức tự nhiên - xã hội, đạo đức lối sống cho học sinh

Mô hình trường học gắn với nông trại góp phần xây dựng và tổ chức được môi trường học tập thân thiện; giúp các em hiểu giá trị của lao động, chia

sẻ với những khó nhọc của bà con nông dân; tạo được không khí học tập thoải mái, phát huy được tính sáng tạo, tích cực của học sinh, gắn những lý thuyết đã

học với thực tiễn lao động, sản xuất; giúp học sinh phát triển toàn diện, nâng

cao kiến thức kỹ năng sống, bổ sung về kiến thức thực tế, vốn sống Các em học sinh còn được phát triển khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân trong tập thể, phát triển khả năng hợp tác, làm việc nhóm, làm việc với cộng đồng

Mô hình này có hoạt động chính là chăn nuôi và trồng trọt Để thực hiện thành công mô hình cần có sự kết hợp chặt chẽ của chính quyền địa phương, gia đình và nhà trường Đặc biệt mô hình cũng cần diện tích vườn trường rộng để xây dựng các khu trồng trọt và chăn nuôi hợp lý Trong thực tế mô hình vừa mang lại giá trị nông sản( cung cấp nguồn lương thực trước hết phục vụ chính nhu cầu của các em học sinh trong nhà trường) vừa có thể đưa ra thị trường và tạo điều kiện cho mọi người đến tham quan, khám phá, thậm chí là du lịch, nghỉ dưỡng

1.3 Những vấn đề cơ bản về mô hình trường học gắn với nông trại ở trường THPT

1.3.1 Về mục tiêu giáo dục học sinh trong mô hình trường học gắn với nông trại

Thực hiện Nghị quyết 29-NQ/TW của BCH Trung ương về “Đổi mới căn bản toàn diện GD&ĐT”; thực hiện Chỉ thị 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ

Chính trị về “Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” theo nguyên lý “Học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn”,

trong đó mô hình trường học gắn với nông trại là một mô hình đang được áp dụng thành công Mô hình này vừa giúp học sinh tích lũy thêm nhiều kỹ năng, kiến thức bổ ích từ thực tế đồng thời góp phần tạo môi trường học tập, thực hành, điều này sẽ góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng GD toàn diện

Mô hình trường học gắn với thực tiễn sản xuất, kinh doanh địa phương làmô hình trương học mà ở đõ các haotj động dạy học và giáo dục học sinh được thiết kế theo hướng gắn mật thiết giữa học kiến thức và thực hành, trải nghiệm, giáo dục nhà trường gắn liền thực tiễn lao động sản xuất Trong mô hình trường học này, người học được học tập, rèn luyện và lao động gắn mật thiết với cuộc sống thực tiễn, người học đồng thời được trang bị kiến thức khoa học, rèn kỹ năng sống cần thiết ,

Với mô hình trường học này định hướng lâu dài cho học sinh khi làm kinh

tế nông trại, học sinh sẽ nhạy bén hơn với thị trường, làm tiền đề và động lực cho phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn và nông dân phát triển ở những khu vực vùng sâu vùng xã

Nhằm định hướng nghề cho học sinh, tạo điều kiện để học sinh vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực tiễn đời sống, lao động sản xuất, thúc đẩy nâng cao chất lượng đại trà và giáo dục toàn diện

Thúc đẩy đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học linh hoạt, tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học kĩ thuật của học sinh

Rèn kĩ năng sống cho học sinh, đề cao khả năng áp dụng vào thực tiễn Học sinh có kỹ thuật về chăn nuôi, chăm sóc các vật nuôi như: gà, lợn, vịt; biết được các kỹ thuật và chăm sóc các loại cây có giá trị kinh tế như: chè, chuối, rau xanh

1.3.2 Về các hoạt động dạy học và giáo dục học sinh trong mô hình trường học gắn với nông trại

Để thực hiện hiệu quả các mô hình trường học gắn với nông trại, nhà trường cần lựa chọn nội dung giáo dục phù hợp với học sinh và với điều kiện

của nhà trường; nội dung giáo dục được gắn với đổi mới hình thức tổ chức dạy

và học; phải có tính trải nghiệm cho học sinh; hướng dẫn học sinh tham gia nghiên cứu khoa học kỹ thuật, vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề thực tiễn Tuy nhiên để tổ chức thành công mô hình này các yếu tố và điều kiện vận hành mô hình rất quan trọng, việc thiết kế và tổ chức các hoạt động dạy học theo hướng đảm bảo sự gắn kết giữa học lý thuyết – thực hành, giáo dục gắn liền với cuộc sống lao động thực tiễn chỉ có thể được tiến hành thuận lợi khi các yếu tố vĩ mô về vận hành mô hình được thiết lập Về tổ chức các hoạt đọng dạy học và giáo dục học sinh trong trường học gắn với nông trại

có thể là mô hình gói gọn trong 1 nhà trường (nông trại trong nhà trường) hoặc

là mô hình trường học kết nối với doạnh nghiệp, với công trại của bà con nông dân (nông trại ngoài nhà trường) Với những cách thức này thì các yếu tố cần

và đủ để duy trì và vận hành mô hình này cần những thiết chế quản lý vĩ mô và

Tổ chức hoạt động lao động sản xuất trong phạm vi trường học, bên cạnh việc học sinh được tiếp thu kiến thức thì học sinh được trải nghiệm các hoạt động lao động trong phạm vi nhà trường tổ chức qua đó củng cố và mở rộng kiến thức, phát triển kỹ năng đồng thời rèn thói quen và ý thức tổ chức, ý thức lao động

Về nội dung tổ chức các hoạt động giáo dục học sinh tập trung vào các lĩnh vực: thực tiễn gắn bó với đời sống, địa phương, cộng đồng, đất nước, mang tính tổng hợp nhiều lĩnh vực giáo dục, nhiều môn học; dễ vận dụng vào thực tế cuộc sống; Nội dung giáo dục được thiết kế thành các chủ điểm mang tính mở,

không yêu cầu mối liên hệ chặt chẽ giữa các chủ điểm; nội dung về trồng trọt, chăn nuôi đã được tích hợp trong nhiều môn học của nhà trường như: Công nghệ, Sinh, Hóa, Địa, Lý, Toán, Văn…

1.3.3 Đặc điểm mô hình trường học gắn với nông trại

- Về tổ chức, thực hiện

Tổ chức thực hiện mô hình trường học gắn với nông trại là sắp xếp sử dụng các nguồn lực về cơ sở vật chất để đạt được mục tiêu giáo dục học sinh gắn với lao động sản xuất, gắn với nông trại Tổ chức thực hiện dài hạn theo giai đoạn 5 năm, 10 năm là việc phân chia nguồn lực, tài chính, CSVC… để thực thi các kế hoạch dài hạn của hiệu trưởng trong việc thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại Tổ chức thực hiện ngắn hạn là việc huy động các nguồn lực, tài chính, CSVC… để giúp giáo viên thực hiện mô hình trường học gắn với nông trại cho học sinh theo năm học, theo tháng, theo tuần và theo ngày

Tổ chức thực hiện mô hình trường học gắn với nông trại là quá trình triển khai, thực hiện một hoạt động cụ thể trong hoạt động giáo dục học sinh gắn với nông trại Tổ chức thực hiện mô hình trường học gắn với nông trại cần trả lời các câu hỏi cơ bản như: Có những hoạt động cụ thể nào? Phân công phối hợp như thế nào cho có hiệu quả? Tổ chức sao cho chi phí phù hợp để kết quả cao?

Nội dung tổ chức thực hiện mô hình trường học gắn với nông trại cho học sinh THPT cụ thể như sau:

+ Thành lập Ban chỉ đạo thực hiện mô hình “Trường học gắn với nông trại” do Hiệu trưởng làm trưởng ban

+ Các tổ khối thảo luận, đề xuất nội dung cần thực hiện, các giải pháp thực hiện tốt mô hình

- Tổ chức họp cơ quan, quán triệt sâu sắc nhiệm vụ năm học trong đó có

kế hoạch xây dựng mô hình trường học gắn với mô hình sản xuất nông trại tới mọi thành viên trong nhà trường

- Ban giám hiệu có trách nhiệm xây dựng kế hoạch, lãnh đạo, quản lí và đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện mô hình của các tổ, nhóm được phân công phụ

- Tổng phụ trách đội, tổ trưởng chuyên môn: hàng tháng, kì báo cáo với lãnh đạo trường kết quả thực hiện của Tổ, liên đội và chủ động lưu trữ hình ảnh, video, tư liệu; đề xuất kế hoạch tiếp theo (trồng loại rau gì, số lượng như thế nào, kinh phí )

- Tổ chức sơ kết, tổng kết rút kinh nghiệm, làm tốt công tác biểu dương, khen thưởng những tổ chức, cá nhân thực hiện tốt mô hình trong từng đợt và cả năm học

- Tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường với gia đình, cộng đồng và xã hội trong việc thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại Đẩy mạnh công tác xã hội hóa giáo dục, để có nguồn kinh phí xây dựng thành công mô hình

- Tăng cường công tác tham mưu với cấp Ủy đảng, chính quyền địa phương để bổ sung quỹ đất

- Về tính chất của các hoạt động DH và GD

Hoạt động giáo dục học sinh trong mô hình trường học gắn với nông trại

có thể tổ chức theo các quy mô khác nhau như: theo nhóm, theo lớp, theo khối lớp, theo trường hoặc liên trường Tuy nhiên, tổ chức theo quy mô nhóm và quy mô lớp có ưu thế hơn về nhiều mặt như đơn giản, không tốn kém, mất ít thời gian, học sinh tham gia được nhiều hơn và có nhiều khả năng hình thành, phát triển các năng lực cho học sinh hơn

Hoạt động giáo dục học sinh trong mô hình trường học gắn với nông trại

có khả năng thu hút sự tham gia, phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường như: giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, cán bộ Đoàn, tổng phụ trách Đội, ban giám hiệu nhà trường, cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương, Hội Khuyến học, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên Cộng sản

Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binh, các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp ở địa phương, các nhà hoạt động xã hội, những nghệ nhân, những người lao động tiêu biểu ở địa phương,…

Giáo viên tiến hành dạy kiến thức nông trại lồng ghép trong các tiết học chính khóa, tổ chức cho học sinh thực hành, trải nghiệm thực hành vào giờ nghỉ

và các giờ học ngoại khóa theo kế hoạch và lịch học chung (bốn tiết/tháng) Nhà trường sắp xếp lịch học từng lớp, theo ngày và theo tuần Mỗi lớp lại phân công học theo từng nhóm, như: Trồng trọt, chăn nuôi lợn, nuôi gia cầm và chim

bồ câu, nuôi cá và thủy sản, nuôi dê… Các gia đình chăn nuôi, trồng trọt giỏi ở địa phương được nhà trường mời đến để hướng dẫn các em học sinh cách chăm sóc vật nuôi, trồng trọt và thu hoạch rau xanh Nhà trường còn phối hợp cán bộ khuyến nông và thú y của xã để tham gia giảng dạy, hướng dẫn kỹ thuật về nông trại

Tổ chức cho học sinh khảo sát, tìm hiểu về nghề thủ công truyền thống, hoạt động lao động sản xuất (trồng chè, chuối, rau, thêu, nấu rượu, nuôi gia súc, gia cầm)

Tổ chức các chương trình giao lưu, kết nghĩa với các đơn vị, công ty, doanh nghiệp để nhận được sự ủng hộ, đầu tư xây dựng mô hình, hỗ trợ kinh phí mua giống, xây ao, làm chuồng trại…

- Về điều kiện cơ sở vật chất, điều kiện tổ chức (cơ chế pháp lý, )

Cơ sở vật chất, thiết bị là tất cả các phương tiện vật chất cần thiết được nhà giáo và người học sử dụng vào hoạt động giáo dục nhằm đạt được mục tiêu thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại ở các trường THPT Cơ sở vật chất, thiết bị là tài sản của Nhà nước giao cho nhà trường quản lý và sử dụng

Quản lý CSVC dựa trên Điều 13- Quyết định số 41/2000/QĐ-BGDĐT của Bộ GD&ĐT về việc ban hành Quy chế thiết bị giáo dục trong trường trường phổ thông

Tại Điều 12- Quy chế thiết bị giáo dục trong trường phổ thông ban hành kèm theo Quyết định số 41/2000/QĐ-BGDĐT của Bộ GD&ĐT quy định: Hiệu trưởng nhà trường có trách nhiệm xây dựng kế hoạch mua sắm, trang bị, tiếp nhận, phân phối thiết bị giáo dục theo đúng quy định hiện hành của Nhà nước phù hợp với chương trình giáo dục; thường xuyên kiểm tra, đánh giá hiệu quả

sử dụng thiết bị giáo dục; lập báo cáo lên cơ quan cấp trên mỗi năm một lần

Để đảm bảo điều kiện về CSVC cho hoạt động thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại, hiệu trưởng nhà trường cần:

+ Xây dựng hệ thống cơ sở vật chất, trang thiết bị, chuồng trại… đáp ứng các yêu cầu cho chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục học sinh gắn với lao động sản xuất, gắn với nông trại

+ Huy động tối đa cơ sở vật chất và thiết bị phục vụ cho công tác thiết kế

mô hình trường học gắn với nông trại

+ Bảo quản hệ thống cơ sở vật chất, trang thiết bị, chuồng trại theo đúng quy định của Nhà nước Đồng thời tạo ra sự thống nhất giữa đòi hỏi về chất lượng giáo dục với những điều kiện cần thiết cho việc hiện thực hóa những đòi hỏi đó

- Về kết quả giáo dục học sinh trong mô hình trường học gắn với nông trại

Kết quả giáo dục học sinh trong mô hình trường học gắn với nông trại sẽ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách trực quan nhất, hướng tới các kiến thức mà các em học được vận dụng vào thực tiễn cuộc sống

Từ việc xây dựng mô hình trường học gắn liền với nông trại, nhà trường

sẽ xây dựng cảnh quan trường lớp xanh - sạch - đẹp gắn với các hoạt động học tập, sinh hoạt hàng ngày của học sinh, giúp học sinh biết áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, đồng thời kết hợp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Các hoạt động này luôn gắn với chủ trương đổi mới giáo dục, đổi mới dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá học sinh, xây dựng kế hoạch giáo dục phù hợp,

tổ chức các hoạt động trải nghiệm, sáng tạo nói chung và mô hình trường học gắn với nông trại

Kết quả đem lại từ mô hình trường học gắn với nông trại là nguồn thực phẩm sạch được tăng cường trong các bữa ăn của học sinh (đối với học sinh bán trú và nội trú) Ngoài ra, các em còn được giáo dục kỹ năng sống, tình yêu lao động, ý thức tập thể, tinh thần lao động

1.4 Thiết kế mô hình trường THPT gắn với nông trại

1.4.1 Mục đích thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại

- Tạo điều kiện để học sinh vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực tiễn đời sống, lao động sản xuất, thúc đẩy nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện

- Góp phần thúc đẩy đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, tổ chức hoạt động giáo dục; hoạt động nghiên cứu khoa học kỹ thuật và trải nghiệm thực tiễn, trải nghiệm sáng tạo của học sinh

- Huy động tất cả các lực lượng trong và ngoài nhà trường để xây dựng

mô hình trường học gắn liền với thực tế phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế,

xã hội nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển toàn diện của học sinh, tạo cảnh quan cho nhà trường

- Giúp học sinh phát huy tính sáng tạo, đưa ra ý tưởng về xây dựng vườn trường phục vụ cho học tập của mình; Tạo điều kiện cho các em học và thực hành ngoài trời: tìm hiểu, quan sát môi trường sống của thực vật trong thiên nhiên để khắc sâu kiến thức và kĩ năng trong các môn học về các lĩnh vực khoa học tự nhiên và xã hội; Tham gia hoạt động ngoại khoá để biết và có ý thức bảo vệ, chăm sóc môi trường trường học và cộng đồng, có kĩ năng ươm, trồng và chăm sóc cây trong quá trình sinh trưởng, phát triển của cây Biết yêu quý, trân trọng thành quả đã xây dựng được, có thái độ đối xử thân thiện với môi trường từ đó ý thức trách nhiệm của bản thân với việc xây dựng xã hội văn minh, giàu, đẹp

1.4.2 Các thành tố của mô hình trường học gắn với nông trại

1.4.2.1 Về phía người dạy

- Vai trò của người thầy vô cùng quan trọng trong quá trình gắn giáo dục

với hoạt động sản xuất nông trại, bởi hoạt động này luôn đòi hỏi họ phải đưa ra được các chủ đề, hình thức tổ chức hoạt động phù hợp, linh hoạt sáng tạo trong quá trình giảng dạy Đặc biệt bản thân người giáo viên cần nhạy bén, nắm rõ thực tế, tình hình của địa phương Việc xác định các chủ đề hoạt động và hình thức tổ chức hoạt động đòi hỏi giáo viên phải dựa vào các cơ sở, điều kiện như:

Mục tiêu giáo dục phổ thông, mục tiêu giáo dục của cấp học, lớp học; mục tiêu của hoạt động trải nghiệm sáng tạo đối với các cấp, lớp đã xác định

Cùng đó phải dựa vào mục tiêu, nội dung, phân phối chương trình các môn học thuộc cấp, lớp dự kiến tổ chức hoạt động; Điều kiện thực hiện hoạt động trải nghiệm sáng tạo của địa phương (đặc điểm tình hình sản xuất, đời sống kinh tế, văn hóa); Điều kiện tổ chức thực hiện của nhà trường về cơ sở vật chất, thiết bị, đội ngũ giáo viên…

Căn cứ vào tình hình cụ thể giáo viên xác định hình thức, nội dung, phương pháp tìm hiểu và yêu cầu báo cáo thu hoạch sau tìm hiểu rồi giao cho học sinh thực hiện Đặc biệt giáo viên cần chú trọng tới các vấn đề, đối tượng

có liên quan đến kiến thức trong chương trình giáo dục phổ thông Như vậy sẽ tạo điều kiện cho học sinh liên hệ, vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề thực tiễn…

Trong cuộc sống hàng ngày, học sinh ít nhiều đều trực tiếp mắt thấy tai nghe các sự kiện, hiện tượng, diễn biến xảy ra; ít nhiều tiếp xúc với con người, máy móc, thiết bị, dụng cụ sinh hoạt, sản xuất…nhưng có thể đó chỉ là sự quan sát, tiếp xúc vô tình, không có chủ định

Như vậy, sự trải nghiệm sẽ là không đáng kể Để tăng sự trải nghiệm, giáo viên cần có định hướng, giao nhiệm vụ quan sát, tìm hiểu, phân tích để rút

ra những gì có thể học được qua các sự kiện, hiện tượng, đối tượng

Một trong những mục đích của hoạt động trải nghiệm sáng tạo là thông qua đó giáo viên có thể làm công tác hướng nghiệp cho học sinh Tổ chức các hoạt động trải nghiệm, sáng tạo để tạo điều kiện cho các em bộc lộ năng lực, sở trường, hứng thú của mình đối với một lĩnh vực, một ngành nghề, một công việc nào đó

Thông quá đó giáo viên định hướng cho học sinh xác định con đường phát triển sau khi tốt nghiệp THPT như chọn ngành học ở ĐH, CĐ; chọn ngành nghề trong học nghề hoặc trực tiếp tham gia hoạt động sản xuất nông nghiệp tại địa phương

Khi tham gia vào hoạt động thực tiễn, mỗi học sinh phải đảm nhận một vai trò cụ thể Vì vậy, học sinh được đặt trong tình huống buộc phải tăng tính chủ động trong việc xây dựng kế hoạch, thực hiện nhiệm vụ, giải quyết các vấn đề phát sinh một cách tốt nhất Nhờ đó phát huy tích cực, tự lực, tính trách nhiệm, năng lực giải quyết các vấn đề của học sinh

Thực tế cũng khẳng định, khi tham gia mô hình trường học gắn với thực tiễn sản xuất học sinh không chỉ phải giao tiếp với thầy cô, bạn bè mà còn phải thường xuyên giao tiếp với rất nhiều các tầng lớp khác nhau trong xã hội Có thể là với người nông dân, cô chú công nhân, kĩ sư, bác sĩ…thông qua đó học sinh sẽ có cơ hội để rèn luyện nâng cao năng lực hợp tác, khả năng giao tiếp và tương tác với cộng đồng

Bên cạnh đó khi thực hiện một nội dung chủ đề theo mô hình trường học gắn với thực tiễn sản xuất và đời sống xã hội, giáo viên và học sinh thay vì giảng dạy, học tập trong không gian lớp học, phòng thí nghiệm thì sẽ có cơ hội làm việc với những điều kiện trong đời sống thực tế

Vì vậy, cùng là một nội dung, giáo viên và học sinh có thể lựa chọn nhiều cách tiếp cận khác nhau tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể, thông qua đó kích thích giáo viên và học sinh tư duy sang tạo và hiểu sâu sắc hơn nội dung bài học

1.4.4.3 Về điều kiện cơ sở vật chất

Để xây dựng được mô hình trường học gắn với nông trại cần một diện tích vườn trường rộng để xây dựng các mô hình như chuồng trại, vườn trồng trọt, cây con giống, thức ăn… Ngoài ra, phòng thí nghiệm, phòng thực hành cũng cần được trang cấp đầy đủ để phục vụ cho quá trình nghiên cứu, nhân giống Muốn tăng cường cơ sở vật chất trong quá trình xây dựng mô hình trường học gắn với nông trại thì CBQL các trường cần thực hiện các nội dung như sau:

- Chuẩn bị các điều kiện về CSVC

+ Tổ chức rà soát, đánh giá thực trạng CSVC hiện có, trên cơ sở đó: (i) điều chỉnh, bố trí, sắp xếp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng; (ii) xác định nhu cầu xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo phòng thí nghiệm, phòng thực hành, phòng chức năng, thư viện…để bảo đảm đủ điều kiện thực hiện mô hình trường học gắn với nông trại

+ Đối với các trường đang bị khó khăn trong việc bố trí quỹ đất để xây dựng chuồng trại, vườn trồng trọt, tùy từng trường hợp cụ thể lập phương án xin cấp bổ sung quỹ đất trình lên cấp quản lý cao hơn

+ Lập kế hoạch chi tiết cụ thể, tổ chức thực hiện tăng cường CSVC đáp ứng điều kiện tối thiểu để thực hiện mô hình trường học gắn với nông trại

- Quản lý, sử dụng CSVC

+ Rà soát, điều chỉnh, bố trí, sắp xếp lại CSVC hiện có một cách hợp lý, bảo đảm đủ điều kiện trong việc xây dựng mô hình trường học gắn với nông trại

+ Kiểm tra, rà soát, đánh giá lại chất lượng các công trình; lập kế hoạch

và thực hiện việc bảo trì công trình theo quy định tại Nghị định số

46/2015/NĐ-CP của Chính phủ ngày 12/5/2015 về quản lý chất lượng và bảo trì công trình xây dựng;

+ Kiên quyết không đưa vào sử dụng các công trình đã hết niên hạn sử dụng, không bảo đảm an toàn theo quy định khi chưa được cải tạo, sửa chữa, nâng cấp

- Bảo quản và khai thác sử dụng thiết bị

+ Bố trí đủ các phòng thí nghiệm, phòng thực hành, chuồng trại, vườn cây trồng một cách khoa học, đúng quy định; xây dựng quy chế bảo quản, sử dụng CVSC và tổ chức thực hiện nghiêm túc quy chế trong quá trình sử dụng, đặc biệt là những thiết bị dễ xảy ra cháy, nổ, độc hại (hóa chất, vật dễ cháy nổ),

để bảo đảm an toàn cho giáo viên và học sinh trong quá trình sử dụng; lập hệ thống sổ sách quản lý, theo dõi việc sử dụng CSVC

1.4.4.4 Về cơ chế phối hợp với cơ sơ sản xuất, hợp tác xã

Mô hình trường học gắn với nông trại đã đạt được rất nhiều lợi ích, song việc triển khai mở rộng mô hình trường học này không hề dễ do nguồn kinh phí hạn chế, diện tích vườn trường không đủ rộng, các làng nghề, vườn cây, trang trại, di sản phân bố không đều, xa trường, cán bộ, giáo viên thiếu kinh nghiệm trong việc tổ chức thực hiện, chưa có nhiều mô hình chọn được sự gắn kết đặc thù tiêu biểu để học tập, một số trường chưa thực sự vào cuộc, một bộ phận giáo viên còn ngại khó, ngại quản lý HS khi tham gia mô hình…

Để thực hiện có hiệu quả mô hình trường học gắn với nông trại đòi hỏi

sự nỗ lực quyết tâm rất lớn từ phía các nhà trường cũng như sự ủng hộ của cấp

ủy, chính quyền và phụ huynh HS

Chính vì thế, các nhà trường cần làm tốt việc tuyên truyền, vận động để chính quyền địa phương, cán bộ, giáo viên, HS, cha mẹ HS và các cơ sở sản xuất, kinh doanh, cơ quan quản lý di sản trên địa bàn hiểu, tham gia tích cực; tăng cường GD tư tưởng, chú ý tạo hứng thú cho HS khi tham gia hoạt động, quan tâm đến nguyện vọng và phát huy năng lực sở trường của các em; làm tốt chức năng tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương về thực hiện các nhiệm vụ GD trong đó xã hội hóa GD là một trong những giải pháp quan trọng để huy động xã hội chung tay, góp sức cùng nhà trường thực hiện hiệu quả mô hình

Đồng thời cần có cơ chế, chính sách hỗ trợ giáo viên khi triển khai thực hiện các hoạt động thực tiễn, các cơ sở sản xuất, kinh doanh, tổ chức cho cán

bộ quản lý, giáo viên tham quan, học tập kinh nghiệm ở các cơ sở GD đã áp dụng hiệu quả mô hình này…

Để đưa mô hình nông trại vào trường học cần kết hợp chặt chẽ giữa học sinh, phụ huynh và chính quyền địa phương Cụ thể:

- Ban giám hiệu nhà trường thông qua Hội nghị học sinh và phụ huynh,

có sự tham gia của đại diện chính quyền địa phương các xã, đề xuất, thảo luận, bàn bạc, quyết định kế hoạch về xây dựng cơ sở vật chất, nuôi con gì, trồng cây

gì, phương thức đóng góp kinh phí phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh và sở nguyện của học sinh và phụ huynh học sinh

- Chính quyền tạo điều kiện cấp đất xây dựng vườn trường

- Phụ huynh học sinh đóng góp công lao động, cây con giống Các gia đình chăn nuôi, trồng trọt giỏi ở địa phương kết hợp với nhà trường để hướng dẫn các em học sinh cách chăm sóc vật nuôi, trồng trọt và thu hoạch rau xanh

- Nhà trường còn cần phối hợp cán bộ khuyến nông và thú y của xã để tham gia giảng dạy, hướng dẫn kỹ thuật về nông trại

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến mô hình trường học gắn với nông trại

1.5.1 Yếu tố khách quan

* Quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, các cấp quản lý giáo dục về thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại

Trong những năm gần đây, Đảng, Nhà nước ta hết sức quan tâm đến vấn

đề xây dựng một thế hệ người Việt Nam mới, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh

tế - xã hội Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định “Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ CBQL, GV là khâu then chốt’’

Để tăng cường thiết kế mô hình trường học gắn với thực tế nói chung và gắn với nông trại nói riêng, từ Bộ GD&ĐT đến Sở GD&ĐT đến PGD&ĐT đã

có văn bản chỉ đạo cũng như hướng dẫn các nhà trường thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại cho học sinh Đây chính là những cơ sở pháp lý để hiệu trưởng các trường đề ra những biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả việc thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại cho học sinh

* Các lực lượng phối hợp

Sự phối hợp của các lực lượng bên ngoài nhà trường như chính quyền địa phương, các tổ chức kinh tế, xã hội, tổ chức chính trị - xã hội,… lâu nay được xem là góp phần tích cực vào việc nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường nói chung và đặc biệt trong việc xây dựng mô hình trường học gắn với nông trại nói riêng Tuy nhiên, đây là mảng hoạt động còn mờ nhạt, chưa thực sự rõ nét Về bản chất mà nói, sự quan tâm và phối hợp tích cực của người lớn (thầy giáo viên, cha mẹ, các lực lượng có liên quan…) đối với học sinh sẽ tạo ra được một môi trường học tập tốt nhất cả về mặt tinh thần

và vật chất cho học sinh

Do đó, để thực hiện có hiệu quả mô hình trường học gắn với thực tiễn cuộc sống đòi hỏi sự nỗ lực quyết tâm rất lớn từ phía các nhà trường cũng như

sự ủng hộ của cấp ủy, chính quyền và phụ huynh học sinh Vì thế, các nhà trường cần làm tốt việc tuyên truyền, vận động để chính quyền địa phương, cán

bộ, giáo viên, học sinh, cha mẹ học sinh và các cơ sở sản xuất, kinh doanh, cơ quan quản lý di sản trên địa bàn hiểu, tham gia tích cực

* Điều kiện kinh tế xã hội của địa phương

Việc triển khai mô hình trường học gắn với nông trại đòi hỏi rất nhiều nguồn kinh phí để duy trì và hoạt động Chính vì thế những trường THPT đóng trên các địa bàn có điều kiện kinh tế- xã hội phát triển thì thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại cho học sinh của nhà trường sẽ thực hiện một cách thuận lợi hơn và ngược lại

1.5.2 Yếu tố chủ quan

* Năng lực quản lý của hiệu trưởng

Ở các trường THPT, hiệu trưởng là người trực tiếp điều hành mọi hoạt động của nhà trường Có thể nói, hiệu trưởng có năng lực quản lý tốt thì mọi mục tiêu mà nhà trường đặt ra mới trở thành hiện thực Lý luận cũng như thực

tế cho thấy, người hiệu trưởng không những cần có phẩm chất, kiến thức khoa học, nhận thức đúng đắn về việc thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại cho học sinh, ý nghĩa của việc thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại cho học sinh, mà còn cần có năng lực quản lý, hiểu được các biện pháp, hình thức thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại để từ đó quản lý chỉ đạo cán

bộ GV thực hiện tốt mục tiêu, nhiệm vụ đã đề ra

* Yếu tố năng lực và phẩm chất của giáo viên trong thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại

Nhiệm vụ quan trọng của việc thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại cho học sinh là thông qua hoạt động chăm sóc cây trồng, con vật… giáo viên giúp học sinh củng cố, mở rộng những tri thức đã biết của học sinh, hoàn thiện những kỹ năng, kỹ xảo và năng lực nhận thức thực tế cho học sinh Chính

vì vậy, vai trò của đội ngũ GV - những người trực tiếp tổ chức mô hình trường học gắn với nông trại cho học sinh là vô cùng quan trọng

Để thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại cho học sinh được tốt trước hết đội ngũ GV phải tự bồi dưỡng, nâng cao năng lực chuyên môn Đội ngũ GV cần có nhận thức đúng đắn về vai trò, ý nghĩa của việc thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại cho học sinh

* Đặc điểm và sự phát triển của học sinh THPT

Ở độ tuổi này cấu tạo tâm lý, phẩm chất, nhân cách, kỹ năng của học sinh

đã được hình thành và phát triển mạnh mẽ Gia đình và nhà trường kết hợp chặt chẽ, thường xuyên quan tâm tạo cơ hội cho học sinh được tham gia hoạt động nông trại một cách tích cực sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện về nhận thức,

kỹ năng, giáo dục lao động và nhân cách

Sự hợp tác tích cực của học sinh vào hoạt động nông trại sẽ có ảnh hưởng nhất định đến hiệu quả mô hình trường học gắn với nông trại khi giáo viên gợi ý học sinh chọn chủ đề hoạt động nông trại, thỏa thuận trước khi tham gia nếu học sinh không hứng thú và không muốn tham gia, thì mô hình trường học gắn với nông trại không thể thành công được

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Mô hình trường học gắn với nông trại là một mô hình kết hợp giữa học tập kiến thức và thực hành ngay tại nhà trường nhằm nâng cao kỹ năng lao động, mở rộng kiến thức tự nhiên - xã hội, đạo đức lối sống cho học sinh Mô hình trường học gắn với nông trại giúp học sinh không chỉ được trang bị kiến thức về lý thuyết mà còn tiếp tục được thực hành phương pháp trồng trọt và chăn nuôi

Các thành tố của mô hình trường học gắn với nông trại bao gồm (1) về phía người dạy, (2) Về phía người học, (3) Về điều kiện cơ sở vật chất (4) Về

cơ chế phối hợp với cơ sơ sản xuất, hợp tác xã

Các yếu tố ảnh hưởng đến mô hình trường học gắn với nông trại bao gồm yếu tố khách quan (Quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, các cấp quản lý giáo dục về thiết kế mô hình trường học gắn với nông trại; Các lực lượng phối hợp; Điều kiện kinh tế xã hội của địa phương) và yếu tố chủ quan (Năng lực quản lý của hiệu trưởng; Yếu tố năng lực và phẩm chất của giáo viên trong thiết

kế mô hình trường học gắn với nông trại; Đặc điểm và sự phát triển của học sinh THPT)