SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM DẠY BÀI THỰC HÀNH SINH 8

Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến Nhằm lồng ghép giáo dục giới tính cho học sinh một cách có hiệu quả, người thầy phải thực sự kiên trì, nhẫn nại, lòng yêu nghề,

I Thông tin chung về sáng kiến

1 Tên sáng kiến: Kinh nghiệm về giáo dục giới tính và việc giữ gìn vệ

sinh cơ thể người cho học sinh thông qua các tiết học môn Sinh học 8 và các hoạt

động giáo dục

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giảng dạy, hướng dẫn học sinh THCS

(đặc biệt là học sinh lớp 8) trong việc giáo dục, giữ gìn vệ sinh cơ thể của bản

thân

3 Tác giả

Họ và tên: Hà Thị Phượng

Ngày tháng/năm sinh: 13/10/1984

Chức vụ, đơn vị công tác: THCS xã Sơn Hà

Điện thoại: DĐ Cố định

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến (nếu có):

Họ và tên: Hà Thị Phượng

Ngày tháng/năm sinh: 13/10/1984

Chức vụ, đơn vị công tác: THCS xã Sơn Hà

6 Đơn vị áp dụng sáng kiến lần đầu (nếu có)

Tên đơn vị: THCS xã Sơn Hà

Địa chỉ xã S ơ n H à , h u y ệ n H ữ u L ũ n g

Điện thoại:

7 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến

Nhằm lồng ghép giáo dục giới tính cho học sinh một cách có hiệu quả, người thầy phải thực sự kiên trì, nhẫn nại, lòng yêu nghề, hết mình với học sinh,

có trách nhiệm cao trong công việc, không ngừng trau dồi kiến thức, kinh nghiệm chỉ có điều đó mới thật sự giúp người thầy hoàn thành tốt công việc, đồng thời giúp các em yêu thích hơn, tích cực hơn trong từng tiết học

Cần có sự đồng thuận cao của các thầy cô giáo ở tất cả các bộ môn

8 Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu: Từ tháng 02/2017 đến tháng

04/2018

II Mô tả giải pháp truyền thống đã, đang áp dụng:

1 Thực trạng và cách hiểu về giới tính hiện nay

Giới tính là một tập hợp những đặc điểm riêng biệt, tạo nên sự khác nhau giữa nam và nữ, Ví dụ: đàn ông: to khoẻ, bộc trực, cứng rắn; phụ nữ: nhỏ yếu, kín đáo, dịu dàng Giới tính bao gồm cả những trải nghiệm, là các hoạt động, quan hệ,

sở thích riêng, là làm thế nào để ta chính là ta và cơ thể của ta

Giới tính hình thành từ 2 nguồn gốc Sinh học: Nam có nhiễm sắc thể XY, nữ là XX Cấu tạo cơ thể, nội tiết, tâm sinh lý là bắt nguồn từ đó Nguồn gốc thứ hai là từ xã hội: Tình cảm, ý thức nó hình thành qua giao tiếp dưới ảnh hưởng của giáo dục xã hội Có người đàn ông nhưng tính đàn bà và ngược lại Mỗi xã hội có

sự phân công lao động riêng, có quan niệm về giới tính theo những chuẩn mực đạo đức và văn hoá nhất định

Như vậy giới tính là hành vi, tâm lý, đạo đức theo kiểu nam hoặc nữ, chịu ảnh hưởng của xã hội hay một nền văn hoá nào đó, vì vậy nó thay đổi theo thời đại

2 Cách nghĩ về việc nên giáo dục cho học sinh về giới tính hiện nay

Giáo dục giới tính cho học sinh là hình thành ở họ những tiêu chuẩn đạo đức của hành vi có liên quan đến những lĩnh vực riêng tư, thầm kín nhất của đời sống con người, hình thành những quan hệ đạo đức lành mạnh giữa em trai và em gái, giữa nam và nữ

Theo nhà nghiên cứu V Vladi- D.CapuXtin: “Giáo dục giới tính là một bộ phận không thể tách rời của giáo dục đạo đức, Gắn liền với một loạt các vấn đề giáo dục và y học Nó giúp cho trẻ biết được vai trò của con trai hoặc con gái, của một thanh niên hoặc một phụ nữ Tiếp đó là phải hiểu vai trò của người đàn ông hoặc đàn bà, các vai trò của người chồng hoặc người vợ, người bố hoặc người mẹ cho phù hợp với các nguyên tắc đạo đức của xã hội ”

Theo định nghĩa của ngành y tế, giáo dục giới tính là một thuật ngữ rộng miêu tả việc giáo dục về giải phẫu sinh dục, sinh sản, quan hệ tình dục, sức khoẻ sinh sản, các quan hệ tình cảm, quyền sinh sản và các trách nhiệm, tránh thai, và các khía cạnh khác của thái độ tình dục loài người Những cách giáo dục giới tính thông thường là thông qua cha mẹ, người chăm sóc, các chương trình trường học và các chiến dịch sức khoẻ cộng đồng

3 Khái quát chung về chương trình môn Sinh học 8 có nội dung giáo dục giới tính

Qua Sinh học 6 và Sinh học 7, các em đã tìm hiểu về cấu tạo và đời sống của các cơ thể động- thực vật, thấy được sự đa dạng và phong phú cũng như tính thích nghi kì diệu với môi trường sống của chúng Đồng thời, các em cũng thấy

được sự tiến hoá từ cơ thể có cấu tạo đơn giản đến cơ thể có cấu tạo phức tạp phù hợp với chức năng ngày càng hoàn thiện

Sinh học 8, các em sẽ có điều kiện tìm hiểu sâu hơn, kĩ hơn về một loài động vật cao nhất trên bậc thang tiến hoá- đó là con người, về những điều bí ẩn trong bản thân các em Khi đã hiểu rõ, nắm chắc các kiến thức đó, các em sẽ có

cơ sở áp dụng các biện pháp vệ sinh, rèn luyện thân thể khoẻ mạnh, tạo điều kiện cho hoạt động học tập và lao động có hiệu suất và chất lượng

*)Nhiệm vụ của chương trình Sinh học 8

Cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về cơ thể của con người Rèn luyện cho các em những kĩ năng như: giải phẫu học, kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tế

Thông qua chương trình Sinh học 8, góp phần rèn luyện năng lực tư duy độc lập, khả năng phân tích, khái quát hoá

Giáo dục tư tưởng, tình cảm, thái độ và hành vi của một người lao động mới

Góp phần giáo dục vệ sinh, bảo vệ sức khoẻ, giáo dục dân số

*) Nội dung chương trình Sinh học 8

- Cấu trúc chương trình:

Bài mở đầu: Giới thiệu về vị trí của con người trong tự nhiên- là động vật cao nhất trong bậc thang tiến hoá, giới thiệu về phương pháp học bộ môn

+ Chương 1: Khái quát về cơ thể con người + Chương 2: Vận động

+ Chương 3: Tuần hoàn + Chương 4: Hô hấp + Chương 5: Tiêu hoá

+ Chương 6: Trao đổi chất và năng lượng + Chương 7: Bài tiết

+ Chương 8: Da + Chương 9: Thần kinh và giác quan + Chương 10: Nội tiết

+ Chương 11: Sinh sản

4 Thực trạng và các giải pháp thực tiễn của 10 giáo viên đã thực hiện

Trước khi xây dựng sáng kiến bản thân tôi đã khảo sát và điều tra việc thực hiện về giáo dục giới tính và sức khẻo sinh sản và giữ gìn vệ sinh cho học sinh lứa tuổi dạy thì của các giáo viên trong cụm chuyên môn số 3 và một số giáo viên trên địa bàn huyện Kết quả cho thấy như sau:

Bảng 1 Các biện pháp Giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản và giữ gìn vệ sinh cho học sinh lứa tuổi dạy thì trong dạy học môn Sinh học

của 10 giáo viên

Số TT Các biện pháp thực hiện

Thường xuyên

Không thường xuyên

Không sử dụng

SL % SL % SL %

1

Chủ yếu sử dụng

các ngồn tư liệu sẵn

có trong SGK và

kênh hình tại nhà

trường

2

Khai thác nội dung

SGK môn Sinh học

và cập nhật thông

tin trên Internet

3

Tham khảo các tài

liệu và liên hệ với

các trung tâm chăm

sóc sức khỏe để

truyền thông giáo

dục

4

Giáo viên chủ nhiệm

lớp có Tổ chức các

trò chơi tìm hểu về

sức khỏe sinh sản vị

thành niên lồng

ghép với NĐNLL và

sinh hoạt lớp

5 Tổ chức ngoại khóa

Kết quả bảng 1 cho thấy, Giáo viên giảng dạy bộ môn Sinh học ở các trường chưa thật sự quan tâm đến sâu sắc đến vấn đề giáo dục giới

5

tính và giữ gìn vệ sinh ở tuổi dạy thì, bởi ở lứa tuổi này cần rất đặc biệt quan tâm Qua đó có thể thấy giáo viên chưa thật sự quan tâm đúng mức vấn đề giáo dục giới tính và giữ gìn vệ sinh ở tuổi dạy thì

5 Thực tế của những hiểu biết của học sinh với giới và cơ thể bản thân Bảng 2 Hiểu biết của 100 học sinh các trường THCS về vấn đề giới tính và giữ gì sức khỏe ở tuổi dạy thì

% Câu 1: Em có quan tâm đến vấn đề giới tính, giữ gìn vệ

Câu 2: Em có thường xuyên tìm hiểu thông tin về giáo

dục giới tính và vệ sinh cơ thể không? 100 100

Câu 3: Em có thường xuyên hỏi bố, mẹ, anh chị và bạn

bè về những thay đổi vể mặt cơ thể và cảm nhận của

bản thân chưa về bạn khác giới?

Câu 4: Em có mong muốn bạn khác giới hiểu về bản

Có cũng được, không cũng được 10 10

Quả bảng 2 cho thấy mức độ hiểu biết của học sinh về giới và sức khỏe sinh sản và những hiểu biết về vai trò cảu giữ gìn vệ sinh cá nhân còn thấp

III Mô tả sáng kiến

3.1 Tính mới, sáng tạo của sáng kiến :

3.1.1 Làm rõ cho cán bộ, giáo viên và học sinh hiểu rõ nhận thức về giáo dục giới tính

Tại sao phải giáo dục giới tính cho học sinh lứa tuổi THCS?

Tình hình phá thai vị thành tiên ở Việt Nam ngày càng gia tăng và trẻ hoá Vì vậy, việc giáo dục giới tình cho trẻ vị thành tiên cần thiết hơn bao giờ Giới tính có vai trò quan trọng trong đời sống và hoạt động của con người Giới tính tạo nên những cảm xúc đặc biệt khi có sự giao lưu trực tiếp giữa hai người khác giới, làm cho con người trở nên ý tứ, tế nhị, duyên dáng hơn (xấu hổ, thẹn thùng…) hoặc thận trọng hơn trong quan hệ nam nữ và lịch sự hơn trong giao tiếp xã hội, giúp con người phát triển nhân cách hài hoà hơn Đó chính là những

cảm xúc giới tính Cảm xúc giới tính có thể tạo nên ối quan hệ yêu đương nam

nữ lành mạnh, dẫn đến tình yêu hạnh phúc

Giáo dục giới tính cho học sinh là hình thành ở họ những tiêu chuẩn đạo đức của hành vi có liên quan đến những lĩnh vực riêng tư, thầm kín nhất của đời sống con người, hình thành những quan hệ đạo đức lành mạnh giữa em trai và

em gái, giữa nam và nữ

Giáo dục giới tính là một bộ phận quan trọng của việc giáo dục nhân cách con người phát triển toàn diện Giáo dục giới tính nhằm bồi dưỡng cho thế hệ trẻ những hiểu biết cần thiết về giới và giới tính, hình thành cho họ những phẩm chất giới tính của giới mình, hình thành ở họ thái độ và kỹ năng giao tiếp ứng xử lịch sự, văn minh trong quan hệ với người khác giới trong hoạt động và đời sống

xã hội

Giáo dục giới tính là một bộ phận của giáo dục nói chung, của giáo dục đạo đức nói riêng Tuy nhiên, giáo dục giới tính có đặc trưng ý nghĩa và mục đích

7

riêng của nó Giáo dục giới tính tập trung vào khía cạnh giới tính của cá nhân, giúp cho thế hệ trẻ có thái độ, có hiểu biết và có suy nghĩ đúng đắn, lành mạnh về giới tính

Giáo dục giới tính có vai trò cho học sinh hiện nay như thế nào?

Giáo dục giới tính có ý nghĩa xã hội quan trọng trên hai phương diện: Nâng cao chất lượng giống nòi và nâng cao chất lượng cuộc sống

Giáo dục giới tính nếu được tiến hành có chất lượng từ những năm đầu tiên đến trường sẽ có những tác động sau đây:

Sự hiểu biết của học sinh về những gì có liên quan đến giới, giới tính và những vấn đề liên quan đến tình dục, hôn nhân và gia đình có tác động định hướng cho các em trong các quan hệ với bạn bè khác giới, với các vấn đề về hôn nhân và gia đình Nhờ đó, việc xây dựng gia đình, việc bảo đảm hạnh phúc gia đình - tế bào của xã hội sẽ được cải thiện hơn

Sự hiểu biết của học sinh về những vấn đề liên quan đến tuổi dậy thì, đến sinh hoạt tình dục và các bệnh lây lan qua đường tình dục sẽ định hướng cho họ vấn đề sinh sản được an toàn, bảo đảm để con cái khỏe mạnh

Giáo dục giới tính sẽ là một vũ khí chiến lược hổ trợ trong việc giáo dục tòan diện, kiểm sóat dân số, bảo vệ sức khỏe và phát triển cho mọi người sẽ giúp cho xã hội bớt đi một gánh nặng không đáng có

Những hiểu biết trên cũng có tác động định hướng cho học sinh trong việc hiểu biết, ủng hộ và hành động theo tinh thần và nội dung của chính sách dân số và kế hoạch hóa gia đình của Đảng và Nhà nước ta

Bản chất cảu giáo dục giới tình là gì?

Giáo dục giới tính cho học sinh là hình thành ở họ những tiêu chuẩn đạo đức của hành vi có liên quan đến những lĩnh vực riêng tư, thầm kín nhất của đời sống con người, hình thành những quan hệ đạo đức lành mạnh giữa em trai và

em gái, giữa nam và nữ

Giáo giục giới tính là một bộ phận quan trọng của việc giáo dục nhân cách con người phát triển toàn diện Giáo dục giới tính nhằm bồi dưỡng cho thế hệ trẻ những hiểu biết cần thiết về giới và giới tính, hình thành cho họ những phẩm

chất giới tính của giới mình, hình thành ở họ thái độ và kỹ năng giao tiếp ứng xử lịch sự, văn minh trong quan hệ với người khác giới trong hoạt động và đời sống

xã hội

Giáo dục giới tính là một bộ phận của giáo dục nói chung, của giáo dục đạo đức nói riêng Tuy nhiên, giáo dục giới tính có đặc trưng ý nghĩa và mục đích riêngcủa nó Giáo dục giới tính tập trung vào khía cạnh giới tính của cá nhân, giúp cho thế hệ trẻ có thái độ, có hiểu biết và có suy nghĩ đúng đắn, lành mạnh về giới tính Giáo dục giới tính, phải dạy cho các em những kiến thức, kỹ năng cụ thể như cách từ chối tình dục, cách giữ gìn thân thể, cách thoát hiểm… Mấu chốt là trang bị cho học sinh nữ lứa tuổi vị thành niên, năng sống và biết cách từ chối trước những đòi hỏi hoặc dụ dỗ từ bạn tình; những cách ứng xử hợp lý trong mọi tình huống để giúp con tránh được những nguy cơ có thể đến với chúng

Giúp cho họ rèn luyện tư tưởng, trau dồi kiến thức, xây dựng nhân cách cho phù hợp với giới tính, hiểu thế nào là tình yêu đích thực, bí quyết xây dựng hạnh phúc gia đình

Giáo dục cho học sinh những biến đổi về cơ thể đặc biệt lứa tuổi (10-15 tuổi) phần lớn đã dậy thì, nghĩa là chuyển từ thời kỳ không có sang thời kỳ có hoạt động tình dục và sinh sản Điểm mốc của sự biến đổi này là có kinh nguyệt (con gái) và xuất tinh (mộng tinh ở con trai)

Giáo dục SKSS với mục đích giảm tỷ lệ có thai ngoài ý muốn; nâng cao kiến thức về các nguy cơ về hoạt động tình dục không bảo vệ; trì hoãn thời điểm quan hệ tình dục lần đầu; tăng kiến thức về sức khỏe sinh sản ở học sinh và cải thiện hơn việc trao đổi thông tin giữa cha mẹ và con cái, quan niệm về trinh tiết và giới tính

Vì vậy, việc giáo dục tình dục, tình yêu và sinh sản cho vị thành niên cần phải tiến hành ngay từ khi trẻ còn bé, chưa có hoạt động tình dục để không tạo

ra tính tò mò làm thử các hành vi tình dục ở trẻ, giúp cho trẻ sau này sinh hoạt tình dục bằng sự hiểu biết, bằng trí tuệ của khoa học tình dục ngay từ lần đầu tiên

9

Ý nghĩa của giáo dục giới tính là gi?

Mục đích chung nhất của giáo dục giới tính trong mọi lứa tuổi là giáo dục nhân cách phù hợp với giới tính và lứa tuổi của mỗi cá nhân, nên nội dung giáo dục giới tính mở rộng dần theo sự phát triển của các em

Giáo dục giới tính được tiến hành từ lúc trẻ còn nhỏ, nên không thể đồng nhất với giáo dục tình dục Theo quan niệm rộng về giới tính thì mục tiêu cao nhất của giáo dục giới tính là xây dựng mối quan hệ nhân văn và có trách nhiệm giữa 2 giới, hay nói cách khác là xây dựng lối sống lành mạnh trong quan hệ giữa những người khác giới

3.1.2 Nội dung giáo dục giới tính

Phải hiểu đầy đủ nội dung này bao gồm:

Giúp các em có những hiểu biết về các phương diện sinh học, tâm lý, xã hội có liên quan đến sự khác nhau giữa 2 giới, những quy luật phát triển theo từng giai đoạn của lứa tuổi để các em có thể làm chủ được bản thân

Tác động hình thành, củng cố ở các em những phẩm chất đặc trưng của từng giới, văn hoá ứng xử, ý thức và thói quen hành động theo các chuẩn mực đạo đức - thẩm mỹ trong quan hệ giữa 2 giới trên bình diện cá nhân, góp phần làm nên vẻ đẹp của từng người, sự tự hào về giới mình, về bản thân giúp các em trở thành 1 đại diện tích cực của giới mình

Hiện thực hoá quyền trẻ em về phương diện này, giáo dục giới tính đáp ứng quyền tiếp cận thông tin về quy luật phát triển tâm sinh lý lứa tuổi, các vấn đề liên quan đến giữ gìn bảo vệ sức sinh sản và giúp các em phòng tránh bị xâm hại tình dục (bao gồm bị lạm dụng tình dục và bị bóc lột tình dục) Trẻ em có quyền được bảo vệ khỏi mọi hình thức bóc lột tình dục trong đó có lạm dụng tình dục Trong thực tế, cuộc sống còn xảy ra muôn vàn các tình huống phức tạp mà trẻ em chưa đủ kinh nghiệm để phòng tránh những điều bất lợi và nguy hiểm đối với mình, nên người lớn cần quan tâm phòng tránh cho các em

Giúp các em biết giữ gìn vệ sinh cơ thể, bảo vệ sức khoẻ sinh sản và hiểu biết cả những vấn đề về sức khoẻ sinh sản (khi các em đã bước vào tuổi dậy thì),

hình thành xu hướng tính dục lành mạnh, góp phần giúp tuổi trẻ định hướng và chuẩn bị để bước vào hôn nhân và cuộc sống gia đình

Như vậy, giáo dục giới tính là một phần rất cần thiết, không thể tách rời quá trình giáo dục toàn diện nhân cách đang trưởng thành Một trong số các quyền trẻ em là được giáo dục toàn diện để phát triển hết tiềm năng (điều 29 - Việt Nam và các văn kiện quốc tế về quyền trẻ em - 1997) Đó là một quá trình phức tạp, lâu dài, liên tục, tuỳ theo từng giai đoạn lứa tuổi mà chọn những nội dung giáo dục phù hợp sao cho đừng quá sớm gây tò mò hoặc lo lắng không cần thiết, nhưng cũng không muộn để xảy ra những điều đáng tiếc do trẻ không được biết

3.1.3 Các giải pháp thực hiện

Giải pháp 1: Giáo dục giới tính thông qua các hoạt động trong các tiết dậy

môn Sinh học THCS Để có hiệu quả giáo viên cần sử dụng tốt các phương pháp

sau:

Phương pháp trần thuật

Sử dụng phương pháp này để mô tả sự vật hiện tượng

VD: Có thể mô tả, kể chuyện cho học sinh về một số khái niệm có liên quan như:

* Tuổi dậy thì:

Tuổi dậy thì là giai đoạn chuyển tiếp từ trẻ con lên người lớn với nhiều thay đổi rõ rệt về tâm sinh lý Đây là lứa tuổi diễn ra bao điều kỳ diệu, cái tuổi cơ thể

có những biến đổi bất ngờ Lứa tuổi đó tính tình người ta như thay đổi, đôi điều rắc rối, những nỗi băn khoăn tưởng như không ai giải đáp được Rắc rối vậy mà biết mấy tự hào, bởi mình đang lớn lên, đang trưởng thành Thật đúng khi gọi đó là TUỔI HOA

* Xuất tinh:

Xuất tinh là hiện tượng tinh dịch (tinh trùng và dịch nhờn) từ trong hệ sinh dục nam giới phóng ra ngoài Bạn trai lớn lên đến một lúc nào đó có khả năng này Có nhiều bạn trai xuất tinh không có kích thích lúc ngủ gọi là mộng tinh Là hiện tượng bình thường ở nam giới, đánh dấu tuổi dậy thì chính thức ở nam

* Hiện tượng kinh nguyệt:

Ở người và một số động vật có hiện tượng kinh nguyệt Vậy hiện tượng kinh nguyệt ở người xảy ra như thế nào?

Trứng rụng là do sự tác động của kích thích tố của tuyến yên tiết ra Khi trứng rụng bao noãn biến thành thể vàng, tiết ra một loại kích thích tố kìm hãm sự hoạt động của tuyến yên đối với sự chín trứng Cùng với sự giảm kích thích tố của thể vàng, lớp niêm mạc xốp rộp lên và cuối cùng bong ra gây hiện tượng đứt các mạch máu nhỏ làm chảy máu (hành kinh) trong 3 – 4 ngày Hiện tượng này xảy

ra theo chu kỳ (hàng tháng) 28 – 32 ngày Đây là dấu hiệu chứng tỏ trứng không