Trò chơi để dạy tiếng việt cho người nc ngoai

Dùng trò chơi để dạy tiếng việt cho người nước ngoài

ÁP DỤNG TRÒ CHƠI NGÔN NGỮ

TRONG VIỆC DẠY TIẾNG VIỆT

CHO NGƯỜI NƯỚC NGOÀI

Chu Thị Quỳnh Giao"

Việc đưa các trò chơi vào các lớp học ngoại ngữ như một

phương pháp dạy và học khá phổ biến trong nhiều chương trình

đạy ngoại ngữ ở nước ngoài Các trò chơi dùng để dạy và học

một ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh, đã được biên soạn thành

một số sách công cụ rất tốt cho giáo viên Ở nước ta, việc dạy

tiếng Việt như một ngoại ngữ đã bắt đầu được quan tâm chú ý

phát triển do như cầu học ngày càng tăng Tuy nhiên, các tài

liệu giáo khoa dùng cho việc dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ

cũng chưa thể gọi là phong phú và có hệ thống, còn nếu nói về

tài liệu công cụ cho giáo viên thì phải nói là rất thiếu Vì thế,

giáo viên thường phải tự trang bị cho mình những công cụ dạy

học riêng, trong đó có các trò chơi áp dụng trong việc dạy tiếng

Trong bài này, chúng tôi xin giới thiệu một số trò chơi đã

được nhiều giáo viên sử dụng trong lớp học của mình Đây chỉ

là một số trò chơi chúng tôi "sưu tập” được từ kinh nghiệm dạy

học của các giáo viên, đồng thời cũng có một số trò chơi chúng

° Khoa Việt Nam học và Tiếng Việt cho người nước ngoài, Trường

DHKHXH&NV - ĐHQG TP.HCM

154

tôi tham khảo trong các sách công cụ dành cho việc dạy tiếng

Anh, nhưng cũng phù hợp cho việc dạy tiếng Việt

Có bốn tiêu chí mà chúng tôi chọn để giới thiệu các trò chơi

trong bài này:

- Phù hợp với các trình độ sơ cấp, sơ trung cấp và trung cấp

- Phù hợp với những lớp học với khoảng từ 4 đến 12 sinh viên

- Phù hợp với điều kiện môi trường học (trong lớp, không

gian không rộng lắm nhưng cũng không quá nhỏ)

- Không cần chuẩn bị nhiều cho các trò chơi Việc chuẩn bị

đơn giản, không mất nhiều thời gian và không tốn kém

Mục đích và ý nghĩa của trò chơi trong việc dạy và học tiếng

Việt là:

- Tạo không khí sôi nổi trong giờ học, tạo sự hứng thú cho

giờ học, kể cả những học viên thụ động cũng có thể tham gia

một cách tích cực

- Tạo tình huống bắt buộc học viên phải vận dụng những gì

đã học trong khi tham gia trò chơi

Mục tiêu của việc áp dụng trò chơi trong việc dạy tiếng Việt

cho người nước ngoài bao gồm:

- Luyện tập các phản xạ cho các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết

- Ôn luyện từ vựng một cách hiệu quả

Khi chọn trò chơi, giáo viên nên chú ý đến một số vấn

để sau:

- Nên chơi trò chơi vào những khi độ tập trung của lớp học

giảm để “hâm nóng lại” không khí học tập

- Nên chú ý đến cách học của học viên, có những học viên

rất năng động, sáng tạo, nhưng cũng có những học viên thu

động ít suy nghĩ, theo đó giáo viên có thể điều chỉnh trò chơi

cho phù hợp

- Chú ý đến để tài của lớp học, trò chơi nên phù hợp với nội

dung để tài bài học mà học viên vừa tiếp thu

155

Trò chơi có thể được phân loại theo nhiều cách:

- Phân loại đựa trên nguyên tắc của trò chơi Ví dụ: Các trò

chơi tìm kiếm thông tín: tìm những thông tin bị thiếu, đoán,

v.v.; Các trò chơi trao đổi và thu thập: học viên có những thông

tin khác nhau có thể trao đổi với nhau để hoàn chỉnh một "bộ

thông tin” của mình; Các trò chơi giải câu dố; v.v

- Phân loại theo các kỹ năng rèn luyện trong trò chơi: nghe,

nói, đọc, viết Nhiều trò chơi kết hợp các kỹ năng với nhau, ví

dụ: nghe - nói, đọc - nói, nghe - viết, nói - viết, v.v

- Phân loại theo mục đích nội dung thực hiện trò chơi Ví

dụ: Cac tré chai để ôn/ học từ vựng; Các trò chơi luyện phát âm;

Các trò chơi về con số, Các trò chơi giao tiếp qua hội thoại; Các

trò chơi kể chuyện; trỏ chơi vào vai tình huống, Chơi và viết;

Các trò chơi dùng hình ảnh; v.v

Do điều kiện và mục đích của bài viết, chúng tôi tạm chia

các trò chơi được giới thiệu ở đây thành 3 nhóm chính như sau:

1 Các trò chơi ôn luyện từ vựng

Bảng từ: Trò chơi phù hợp với trình độ sơ cấp, sơ trung

cấp Có thể chơi theo từng cặp học viên, hoặc chỉ một học viên

Mỗi cặp sẽ vẽ một bảng như sau:

Quốc tịch | Thái Lan Indonesia | Nga Anh

_Nghề nghiệp | thư ký _ ? 2 | 2?

156

Dòng trên cùng sẽ là tên của một học viên trong lớp Theo

mỗi chữ cái ở mỗi cột, học viên sẽ điển các từ mà mình nhớ được

theo các lĩnh vực cho ở cột thứ nhất Số lượng cột tuỳ theo số

chữ cái có trong tên (Ví dụ: TINA - 4 cột) Cặp học viên nào tìm

được đây đủ các từ hơn để điển vào các ô trong một khoảng thời

gian được ấn định sẽ thắng Giáo viên có thể thêm hoặc bót các

lĩnh vực ở cột thứ nhất

Đoán từ qua cử chỉ: Trò chơi này phù hợp với trình độ sơ

cấp Trò chơi được thực hiện như sau: một học viên được gọi lên

trước lớp, giáo viên nói nhỏ hoặc đưa cho học viên đó một từ

trong số từ vựng đã học, học viên này sẽ diễn tả bằng cử chỉ để

cả lớp cùng đoán đó là từ gì Từ vựng được cung cấp có thể là

danh từ, động từ hay tính từ, cũng có thể là một cụm từ/ ngữ,

thông tin về từ loại sẽ được thông báo trước khi cả lớp thực hiện

việc đoán từ Trò chơi sẽ rất thú vị và có thể gây cười vì sự sáng

tạo hài hước của học viên khí tìm cách diễn đạt bằng cử chỉ

Trò chơi này có thể thay đổi cách thực hiện như sau: học

viên sẽ vẽ lên bảng thay vì điễn tả bằng hành động

Dán nhãn: Trò chơi này cũng rất phù hợp với trình độ sơ

cấp Cách chơi như sau: các học viên sẽ tự đi tìm các đề vật

trong phòng và dán các mẩu giấy có ghi tên các dé vật đó lên,

bên cạnh tên đổ vật là tên người đã viết mẩu giấy đó Sau đó

giáo viên sẽ đi một vòng để kiểm tra

Dị bản 1: giáo viên sẽ

chuẩn bị sẵn các tên đồ vật

và dán sẵn lên các đề vật đó,

các học viên sẽ tự mình đi

tìm tất cả những đồ vật đó

và ghi lại thành một danh

sách, bên cạnh đó tên đồ vật

cũng được dịch sang tiếng

157

mẹ đẻ của mình Người nào ghi được nhiều nhất sẽ thắng trong

trò chơi Thời gian chơi được ấn định Trò chơi này giúp học

viên học từ vựng một cách dễ dàng và vui vì phải đi lại, tìm

kiếm trong phòng

Di bản 2: Cũng với trò chơi này nhưng được thực hiện theo

cách sau: học viên xác định các đỗ vật có trên người của người

bạn ngỗi bên cạnh và dán các mấu “nhãn” của mình lên những

đồ vật đó, ví dụ: đồng hê, bông tai, áo sơ mi, quần jean, v.v Sau

lại “tác phẩm” của mình trước lớp

đó học viên sẽ giới thiệt

Trong tranh có gì? Trò chơi này khá đơn giản và thích

hợp với trình độ sơ cấp Có thể chia lớp thành 2 nhóm để tạo

tính thi đua, gây hứng thú cho học viên Giáo viên cung cấp

một bức tranh gắn trên bảng và ấn định một khoảng thời gian

nào đó Khi hiệu lệnh cuộc chơi bất đầu, các học viên phải lần

lượt lên bảng viết lại những gì thấy trong bức tranh Nhóm nào

viết được nhiều từ hơn sẽ thắng

a Trong hinh cé gi? b Trong hinh cé nhing con gi?

! &2 Nguồn: Báo Nhi đồng số 21/2004

158

Liên tưởng: Trò chơi này cũng được áp dung để ôn tập

hoặc làm giàu từ vựng của học viên, áp dụng cho trình độ sơ

cấp Trò chơi được thực hiện như sau: giáo viên sẽ nói một từ

đầu tiên rồi chỉ định từng học viên nói lên một từ khác, những

từ này được nói ra vì có sự liên tưởng trong trí nhớ của mỗi

người Ví dụ: học viên A nói “bác sỬ, học viên B có thể sẽ nghĩ

đến “bệnh viện”, học viên C có thể tiếp theo với “bệnh nhân”,

quá trình lên tưởng sẽ tiếp tục như vậy Giáo viên nên giữ cho

tốc độ trò chơi được nhịp nhàng, nhanh, tuy nhiên đôi khi có

thể ngắt quãng để đặt câu hồi Ví du:

Giáo viên: nhà

Học viên: chó

Giáo viên: Tại sao anh nói “chó”?

Học viên: Vì chó giữ nhà

“Trán, cằm, tai ”: Đây là một trò chơi theo lời một nhạc

điệu rất phổ biến trong sinh hoạt ngoài trời của sinh viên

Việt Nam Các học viên có thể đứng thành vòng tròn quanh

giáo viên Giáo viên bất nhịp hát cho học viên hát theo

Trong khi hát theo giáo viên, các học viên phải chỉ tay vào

đúng bộ phận trên cơ thể theo lời bài hát Bài hát được tăng

nhịp ngày càng nhanh và việc chỉ đúng sẽ khó khăn hơn, có

thể nhầm, Trò chơi gây tiếng cười khi học viên không theo kịp

nhịp hát hoặc chỉ nhầm

9 Các trỏ chơi giao tiếp qua hội thoại

Các trò chơi này rất tốt cho việc luyện phản xạ các kỹ năng

nghe, nói, đặc biệt là nói

Hãy đoán xem

“Tôi đang nghĩ gi?” Trò chơi này có thể áp dụng cho trình

độ sơ cấp hay sơ trung cấp Cách thực hiện: Mỗi học viên sẽ tự

nghĩ một từ tiếng Việt trong đầu, rồi lần lượt đặt câu hỏi “Tôi

159

dang nghĩ gì?” Các học viên khác sẽ đặt câu hỏi để tìm ra từ

người đó đang nghĩ Đầu tiên họ có thể xác định thé loạ1/ từ loại

bằng những câu hỏi như: “Anh đang nghĩ về một người/ vật con

vật/ hành động/ cảm giác, v.v., phải không?” Từ đó các học viên

sẽ có cơ sở để đặt tiếp những câu hỏi khác, ví dụ: “(nếu là để

vật) Nó to hay nhỏ? Có mắc không? Giá bao nhiêu?, v.v ”

Dị bản: Câu hỏi trên có thể thay đổi thành câu hỏi: "Tôi

làm nghệ gi?”, các học viên phải đặt câu hỏi trước khi đưa ra lời

giải đáp của mình, chỉ được đoán 2-3 lần

Trò chơi này cũng có thể dùng để thực tập với các con số,

ngày tháng, với những câu đố như:

“Tôi bao nhiêu tuổi?"

“Tôi sinh ngày mấy?”

“Gia định tôi có mấy người?"

“Cái này giá bao nhiêu?”: Đối với trò chơi đoán giá, giáo

viên có thể chuẩn bị sẵn một số thứ, hoặc hình ảnh, có thể cho

biết thêm chi tiết về số lượng, trọng lượng của món vật đó

Những món đô đó cũng nên có ghi sẵn giá thật để có thể cho

học viên kiểm tra sau đó

“Đó là ai?”: Trò chơi này có thể áp dựng cho trình độ từ sơ

cấp đến trung cấp Giáo viên yêu cầu mỗi học viên chuẩn bị sẵn

cho mình một nhân vật mà cá lớp đều có thể biết, có thể là một

nhân vật nổi tiếng, hay một người bạn trong lớp, hay một giáo

viên của lớp Các học viên sẽ lần lượt đặt ra các câu hỏi về hình

thức, tính tình, sở thích của nhân vật đó để có thể đoán được

đó là ai

“D6 là từ gi?” trò chơi đố từ áp dụng cho trình độ sơ trung

cấp, hoặc trung cấp được chơi như sau: có thể chia lớp thành 2

nhóm Mỗi nhóm sẽ tự chọn cho mình khoảng 10 từ vựng, hoặc

giáo viên sẽ cung cấp số từ vựng này Sau đó, mỗi nhóm sẽ cử

160

một người đại diện Người đại diện này phải giải thích lần lượt

các từ đó sao cho nhóm của mình đóan được Một khoảng thời

gian sẽ được ấn định cho mỗi lần đoán Nhóm nào đoán dược

nhiều từ hơn sẽ thắng

Có thể áp dụng trò chơi này theo từng cặp (tương tự như trò

chơi truyền hình “Hành trình văn hóa” trên kênh VTV3) Hai

người sẽ đứng quay lưng lại với nhau, một người được xem

danh sách từ đó và sẽ giải thích lần lượt từng từ để người kia

đoán Thời gian cũng được ấn định Cặp nào đoán được nhiều

từ nhất sẽ thắng Có thể chơi cả lớp, không chia nhóm: một

học viên được giáo viên cho biết danh sách các từ vựng, cả

lớp sẽ lần lượt đặt câu hỏi để cuối cùng có thể tìm ra được từ

bí mật đó Trò chơi này sẽ buộc sinh viên phải suy nghĩ thật

nhanh, phản ứng nhanh để tìm ra cách diễn giải, rất tốt cho

việc luyện kỹ năng nói

Đề nghị, yêu cầu: Trò chơi có thể thực hiện trong những

lớp ở trình độ sơ cấp Trong trò chơi này, học viên thực tập các

cach dé nghi nhu: “ di”, “nhờ ”, “làm ơn ”, v.v Một người sẽ

tự nguyện thực hiện để nghị của các học viên khác trong lớp

Mỗi người trong lớp sẽ để nghị người đó làm một việc gì đó

Người này có thể từ chối những việc không thể làm ngay tại đó

bằng cách nói một lý đo nào đó

Khảo sát đúng hay sai: Trò chơi này phù hợp với trình độ

sơ cấp và sơ trung cấp Cách thực hiện như sau: Giáo viên sẽ

phát cho mỗi học viên một bản những thông tin về lớp học Mỗi

học viên sẽ di khắp lớp va hoi để có thể di đến kết luận những

thông tin đó đúng hay sai

Ví dụ: một bản các thông tin có thể như sau:

Có một người luôn luôn thúc đậy trước 6 giờ sáng

Có hai người thường tập thể dục uào buổi sáng trước khi

ăn sảng

161

Có mười người rất thích đi nhảy ở uũ trường

Nhiều người hút thuốc nhiêu mỗt ngày

Hơn ba người biết chơi nhạc

Nam đọc báo buổi sáng nhiều hơn nữ

Ít người xem thể thao trén tivi

Chỉ có một người đã đi du lịch ở Pháp

Nhiêu người đí học hay đi làm bằng xe buýt

Trò chơi này tạo không khí hoạt động cho học viên và giúp

học viên thực tập các câu hỏi giao tiếp đã học một cách thoải

mái Giáo viên có thể phát cho mỗi học viên một bản thông tin

khác nhau

Vào vai trong tình huống: Trò chơi phổ biến mà các giáo

viên thường áp dụng là đóng vai trong một tình huống cho

trước Ví dụ: đi nhà hàng Giáo viên yêu cầu mỗi học viên viết

ra một món ăn và một món uống (hoặc nhiều hơn) trên các mẩu

giấy khác nhau, sau đó thu lai tất cả Một học viên sẽ đóng vai

người phục vụ trong nhà hàng, các học viên khác sẽ đóng vai

khách hàng gọi món ăn, món uống Người phục vụ phải tìm các

món ăn đó trên những mẩu giấy đó và có cách trả lời thích hợp

cho mỗi tình huống (có/ không có/ còn/ hết, v.v )

Tình huống đưa ra có thể là ở cửa hàng tạp phẩm, chợ, tiệm

quần áo, giày đép, siêu thị, bưu điện, bệnh viện, v.v , tùy theo

chủ để của bài học ngày hôm do -

Tình huống theo tranh: Trò chơi có thể áp dụng từ trình

độ sơ cấp đến trung cấp và được thực hiện theo nhóm Giáo viên

cung cấp một số bức tranh vẽ cảnh đối thoại nhưng không có lời

thoại Những bức tranh này được gắn lên bảng dể cả lớp cùng

xem, tưởng tượng và nghĩ ra lời thoại cho câu chuyện Các

nhóm sẽ lần lượt lên kể lại câu chuyện với hình thức như sau:

162

- Hee vién A: nguéi dan truyén (gidi thiéu cac nhan vat

trong tình huống, nơi và thời gian xảy ra tình huống, v.v.)

-_ Học viên B: nhân vật 1

- Hoe vién C: nhan vật 2

Giáo viên có thể cung cấp một số từ khoá nếu cần thiết,

Tình huống không nhất thiết phải là một câu chuyện day du,

nhưng nếu muốn, học viên có thể tự nghĩ ra doạn kết và kể lại

cho lớp Trò chơi sẽ rất thú vị nếu mỗi nhóm có sự sáng tạo

trong nội dung hội thoại của họ

1 Nguén: Bao Nhi đồng, số 34/2004