Phân tích làm rõ về đặc điểm phức tạp và độc đáo của xung đột pháp luật trong tư pháp quốc tế.

LỜI NÓI ĐẦU 1 I. Những vấn đề chung về xung đột pháp luật 2 1. Khái niệm 2 2. Phạm vi có xung đột pháp luật 2 II. Xung đột pháp luật là một hiện tượng pháp lý phức tạp và độc đáo 3 1. Tính phức tạp của hiện tượng xung đột pháp luật. 3 1.1 Tính phức tạp trong cách thức giải quyết xung đột pháp luật 3 1.2 Tính phức tạp trong áp dụng pháp luật nước ngoài của xung đột pháp luật. 4 1.3 Tính phức tạp được thể hiện trong các vấn đề pháp lý phát sinh khi áp dụng pháp luật nước ngoài hay nói cách khác chính là hiệu lực của quy phạm xung đột. 5 2. Tính độc đáo của hiện tượng xung đột pháp luật. 9 2.1 Xung đột pháp luật là đặc thù của tư pháp quốc tế. 9 2.2 Quy phạm xung đột – quy phạm đặc thù trong tư pháp quốc tế 11 2.3 Tính độc đáo trong phương pháp giải quyết xung đột pháp luật 12 2.4 Những vấn đề về hiệu lực của quy phạm xung đột 14 KẾT LUẬN 16 DANH MỤC THAM KHẢO 17

LỜI NÓI ĐẦU

Cùng với sự phát triển của toàn cầu, kéo theo đó là sự hợp tác một cách sâu rộng về mọi mặt trên mọi phương diện về văn hóa, kinh tế, khoa học,… giữa các nước đã tạo tiền đề làm phát sinh mạnh mẽ các quan hệ có yêu tố nước ngoài ngày càng phong phú và đa dạng Bên cạnh đó là sự xuất hiện của các Điều ước quốc tế đa phương, song phương, các hiện tượng nẩy sinh từ các hệ thống pháp luật như hiện tượng xung đột pháp luật để góp phần giải quyết các quan hệ mang yếu tố nước ngoài Trong đó, xung đột pháp luật là một trong những hiện tượng đặc biệt, nó vừa mang tính phức tạp lại vừa mang tính độc đáo, được áp dụng một cách hiệu quả trong quá trình giải quyết các tranh chấp dân sự mang yếu tố nước ngoài Vì vậy, bài phân tích này sẽ góp phần phân tích

và đi tìm hiểu sâu về đặc điểm phức tạp và phong phú của xung đột pháp luật

I Những vấn đề chung về xung đột pháp luật

1 Khái niệm

Xung đột pháp luật là một hiện tượng pháp lý trong đó hai hay nhiều hệ thống pháp luật của các nước khác nhau cùng có thể được áp dụng điều chỉnh một quan hệ dân sự theo nghĩa rộng có yếu tố nước ngoài

Xung đột pháp luật xảy ra trong các quan hệ dân sự theo nghĩa rộng có yếu tố nước ngoài và vấn đề đó liên đới tới điều chỉnh của hai hay nhiều hệ thống pháp luật và vấn đề cần chọn ra để điều chỉnh là cần thiết Và cần phải hiểu xung đột pháp luật ở đây là hệ thống luật điều chỉnh của các nước trong cùng vấn đề đó là khác nhau chư không phải là quy phạm hay chế định luật

2 Phạm vi có xung đột pháp luật

Như đã nói ở trên xung đột pháp luật chỉ có thể ở dân sự theo nghĩa rộng, lĩnh vực tư pháp mà không có ở công pháp Tuy nhiên không phải tất cả các quan hệ tư pháp đều có xung đột pháp luật mà vẫn có trường hợp ngoại lệ Đó là quan hệ sở hữu trí tuệ

Quan hệ sở hữu trí tuệ có tính đặc thù với các đặc điểm như tài sản vô hình, nên tài sản trí tuệ phát sinh trên cơ sở pháp luật của nước nào, yêu cầu bảo

hộ ở đâu thì được bảo hộ ở đó (phạm vi lãnh thổ nước mình hoặc cả nước ngoài) Song đối với các quan hệ hợp đồng có đối tượng liên quan đến sở hữu trí tuệ như hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng hoặc chuyển giao quyền sở hữu các đối tượng sở hữu trí tuệ hoặc các quan hệ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ gây ra được xem là các quan hệ hợp đồng, bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng dân sự bình thường và đều có xung đột pháp luật1

1 Trường Đại học Luât Hà Nội, Giáo trình tư pháp quốc tế, Nxb Tư pháp, Hà Nội, 2017, tr55.

II Xung đột pháp luật là một hiện tượng pháp lý phức tạp và độc đáo

1 Tính phức tạp của hiện tượng xung đột pháp luật.

1.1Tính phức tạp trong cách thức giải quyết xung đột pháp luật

Trước hết phải nói đến nguyên nhân dẫn đến xung đột pháp luật Sự xuất hiện của xung đột pháp luật là sự tổng hợp của nhiều nguyên nhân như: sự bình đẳng giữa các chủ thể tham gia quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài, có sự chấp nhận khả năng áp dụng pháp luật nước ngoài của nhà nước hay các quan hệ dân

sự vượt ra khỏi biên giới quốc gia Chính các nguyên nhân trên đã dẫn đến hiện tượng xung đột pháp luật, tức là sẽ có ít nhất hai hệ thống pháp luật cùng có thể điều chỉnh một quan hệ pháp luật dân sự theo nghĩa rộng có yếu tố nước ngoài Vấn đề đặt ra ở đây chính là làm thế nào để các chủ thể có thể lựa chọn ra được một hệ thống pháp luật phù hợp để giải quyết? Vì mỗi quốc gia khác nhau thì sẽ

có các hệ thống pháp luật khác nhau nên việc lựa chọn hệ thống pháp luật nào giải quyết sẽ rất khó khăn và phức tạp Bởi việc lựa chọn hệ thống pháp luật còn phải phù hợp với các nguyên tắc, các quy định cụ thể, chứ không thể lựa chọn tùy tiện theo lợi ích của một trong các bên hay phụ thuộc vào ý chí chủ quan của một trong các bên chủ thể

Tư pháp quốc tế đưa ra hai phương pháp giải quyết chủ yếu sau: phương pháp thực chất và phương pháp xung đột Phương pháp thực chất là phương pháp dùng quy phạm thực chất, trực tiếp điều chỉnh quan hệ mà không cần qua bất kỳ một khâu trung gian nào2 Tức là các quan hệ sẽ được điều chỉnh một cách trực tiếp mà không phải dẫn chiếu đến pháp luật của bất kỳ quốc gia nào Tuy nhiên, trên thực tế, việc xây dựng các quy phạm thực chất là rất khó khăn

và mất thời gian Do đó, các quan hệ trong tư pháp quốc tế sẽ được điều chỉnh chủ yếu bởi phương pháp còn lại, đó là phương pháp xung đột (sử dụng các quy phạm xung đột để điều chỉnh các quan hệ pháp luật dân sự theo nghĩa rộng có yếu tố nước ngoài) Phương pháp xung đột được áp dụng, được đưa ra giải quyết các vấn đề của xung đột pháp luật khi mà phương pháp thực định không thể giải quyết được vấn đề được đưa ra Vì về bản chất, để xây dựng được một quy phạm thực định là rất khó, nên trong các hệ thống pháp luật thường quy định và đưa ra những quy phạm xung đột, quy định một cách chung nhất về hướng giải

2Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Tư pháp quốc tế, Nxb Tư pháp, Hà Nội, 2017, tr56.

quyết cho vấn đề, cho quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài khi được nói đến Tuy nhiên, chính những quy định trong quy phạm xung đột này lại dẫn đến tính phức tạp cho hiện tượng xung đột pháp luật Vì về bản chất, như đã nói ở trên, quy phạm xung đột chỉ quy định một cách chung chung, quy định về hệ thống pháp luật có thể giải quyết quan hệ đang tranh chấp chứ không quy định một cách rõ ràng hay cụ thể quyền và lợi ích của các bên như trong quy phạm thực chất, vì nhiệm vụ của quy phạm xung đột chỉ là xác định xem hệ thống pháp luật nào sẽ điều chỉnh, giải quyết các quan hệ dân sự, chứ không trực tiếp giải quyết các quan hệ đó Trên cơ sở xác định được hệ thống pháp luật áp dụng quan phương pháp xung đột thì mới sử dụng các quy định thực định trong hệ thống pháp luật được lựa chọn để giải quyết quan hệ

Do đó, phương pháp xung đột chỉ mới là một bước gián tiếp trong việc giải quyết các quan hệ pháp luật dân sự theo nghĩa rộng có yếu tố nước ngoài chứ chưa đi đến đích cuối cùng là giải quyết được các quan hệ dân sự.Trong nhiều trường hợp, khi đã áp dụng phương pháp xung đột và dẫn chiếu ra được quy phạm xung đột để áp dụng nhưng các bên vẫn không thể giải quyết được vấn đề tranh chấp Vì quy phạm xung đột của hai hệ thống pháp luật khác nhau, không thống nhất về các quy định, khi đó, các bên lại đặt ra vấn đề lựa chọn hệ thống pháp luật để giải quyết vấn đề tranh chấp Bên cạnh đó, vì căn bản các quy phạm xung đột không quy định cụ thể và thống nhất về một hệ thống pháp luật nào được áp dụng để giải quyết vấn đề dân sự, nên sau khi tiến hành việc chọn lựa hệ thống pháp luật thì hoạt động này còn có thể dẫn đến hàng laotj các các vấn đề mới như việc dẫn chiếu ngược, dẫn chiếu đến nước thứ ba,… tạo lên một cái vòng luẩn quẩn, xoay vòng giữa các hệ thống pháp luât, không có hồi kết Chính việc này đã tạo nên sự phức tạp trong việc giải quyết các vấn đề trong xung đột pháp luật, đã cho ta thấy tính phức tạp trong hiện tượng này Sự phức tạp xuất hiện ngay trong phương pháp giải quyết vấn đề của xung đột pháp luật

Nó phức tạp trong việc lựa chọn hệ thống pháp luật giải quyết quan hệ dân sự, phức tạp trong việc các quy định trong quy phạm xung đột của các hệ thống pháp luật là khác nhau nhưng lại có quan hệ với nhau gây lên những trường hợp dẫn chiếu ngược hay dẫn chiếu đến nước thứ ba, gây khó khăn cho quas trình giải quyết các quan hệ, khó khăn cho quá trình lựa chọn

Như vậy, quá trình giải quyết các quan hệ dân sự theo nghĩa rộng có yếu

tố nước ngoài có rất nhiều bước, trong đó phương pháp giải quyết xung đột pháp luật chỉ là một trong các bước ấy Đây chính là điểm phức tạp đầu tiên mà nhóm tìm ra được từ hiện tượng xung đột pháp luật

1.2Tính phức tạp trong áp dụng pháp luật nước ngoài của xung đột pháp luật

Xuất phát từ quan hệ thuộc đối tượng điều chỉnh của tư pháp quốc tế là các quan hệ dân sự theo nghĩa rộng có yếu tố nước ngoài nên khi giải quyết các quan hệ này nếu không có các quy phạm thực chất trực tiếp điều chỉnh quan hệ thì các cơ quan có thẩm quyền bắt buộc phải dùng các quy phạm xung đột Việc thừa nhận các quy phạm này cũng đồng nghĩa với việc thừa nhận có thể áp dụng pháp luật nước ngoài theo sự dẫn chiếu của quy phạm này Tuy nhiên, việc trong trường hợp nào được áp dụng pháp luật nước ngoài, các yêu cầu khi áp dụng, các quy định về xác định luật nước ngoài, thứ tự áp dụng pháp luật,… rất phức tạp, gây ra nhiều khó khăn trong quá trình áp dụng, có thể nói đây là nội dung thể hiện rõ nhất tính phức tạp của hiện tượng xung đột pháp luật Để áp dụng pháp luật nước ngoài trong từng trường hợp cụ thể, ta phải xác định nội dung quy định pháp luật nước ngoài được dẫn chiếu bởi quy phạm xung đột thông thường hay quy phạm xung đột thống nhất, được các bên thống nhất áp dụng hay được cơ quan có thẩm quyền xác định luật nước ngoài là hệ thống pháp luật

có mối liên hệ gắn bó nhất Ở mỗi trường hợp cụ thể, nếu được dẫn chiếu bởi quy phạm xung đột thông thường thì luật nước ngoài phải được áp dụng cũng giống như được dẫn chiếu bởi quy phạm xung đột thống nhất Tuy nhiên, nếu quy phạm xung đột thông thường là do nhà nước thỏa thuận xây dựng thì quy phạm xung đột thống nhất lại được xây dựng dựa trên các Điều ước quốc tế Chính vì vậy, để xác định được một cách chính xác nhất hệ thống pháp luật được áp dụng ta cần phải xác định được nguồn gốc hình thành của quy phạm xung đột

Ngoài ra, để việc áp dụng pháp luật nước ngoài, ta cũng cần phải tìm hiểu

rõ cách thức xác định luật nước ngoài như thế nào, ai có trách nhiệm tìm hiểu và xác định luật nước ngoài Tính phức tạp của vấn đề này thể hiện ở việc tùy từng

trường hợp cụ thể, tùy từng quốc gia mà chủ thể có quyền và nghĩa vụ xác định, tìm hiểu luật nước ngoài là khác nhau Một số nước quy định về luật nước ngoài được coi như là chứng cứ, vì vậy, đương sự có nghĩa vụ phải chứng minh về sự cần thiết và thuyết phục cơ quan nhà nước về sự cần thiết đó Ở Việt Nam, tùy từng trường hợp thì chủ thể có trách nhiệm tìm hiểu và xác định luật nước ngoài

có thể là đương sự hoặc cơ quan có thẩm quyền Những quy định như vậy, trong nhiều trường hợp sẽ gây ra những khó khăn cho các chủ thể trong quá trình giải quyết các quan hệ dân sự mang yếu tố nước ngoài, gây ra những bất cập, sự phức tạp trong hiện tượng xung đột pháp luật

Bên cạnh đó, thứ tự áp dụng pháp luật trong vụ việc tư pháp quốc tế cũng thể hiện được sự phức tạp trong xung đột pháp luật Tùy từng trường hợp cụ thể

mà thứ tự áp dụng pháp luật lại khác nhau, mang đến sự phức tạp trong quá trình

áp dụng pháp luật, gây ra sự khó khăn cho cơ quan cóc thẩm quyền, khó khăn cho nhận thức của các chủ thể tham gia Theo đó, thứ tự áp dụng pháp luật chia làm hai trường hợp là đối với các vụ việc tư pháp quốc tế thông thường (áp dụng pháp luật theo quy định của Điều ước quốc tế, theo đó là pháp luật quốc gia, áp dụng pháp luật của nước có mối liên hệ gắn bó nhất) và các quan hệ tư pháp quốc tế đặc biệt

1.3Tính phức tạp được thể hiện trong các vấn đề pháp lý phát sinh khi áp dụng pháp luật nước ngoài hay nói cách khác chính là hiệu lực của quy phạm xung đột.

Như đã tình bày ở phần trên, khi xuất hiện hiện tượng xung đột pháp luật thì sẽ dùng các phương pháp để giải quyết Và sẽ không có gì nếu như các chủ thể có thể áp dụng phương pháp thực chất, tức là sử dụng loại quy phạm pháp luật quy định cụ thể cách thức ứng xử của các chủ thể tham gia quan hệ, quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ của các bên chủ thể tham gia quan hệ tư pháp quốc tế, trực tiếp điều chỉnh, tác động tới quan hệ (quy phạm thực chất) Tuy nhiên, vì các quy phạm thực chất rất khó xây dựng nên phương pháp chủ yếu vẫn là phương pháp xung đột; khi không có quy phạm thực chất thì các quy phạm xung đột (không quy định quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia quan

hệ, không quy định hình thức và các biện pháp chế tài có thể được áp dụng đối với bên vi phạm) sẽ được áp dụng

Việc áp dụng quy phạm xung đột sẽ dẫn đến trường hợp là phải dẫn chiếu đến luật nước ngoài Tuy nhiên, không phải quy phạm nào khi dẫn chiếu đến luật nước ngoài cũng làm phát sinh các vấn đề pháp lý Cụ thể, đối với quy phạm xung đột thông thường khi dẫn chiếu đến luật nước ngoài thì nghĩa là toàn

bộ hệ thống pháp luật nước ngoài (bao gồm quy phạm thực chất và quy phạm xung đột), điều này chính là nguyên nhân chính dẫn đến các vấn đề pháp lý phát sinh như dẫn chiếu ngược, dẫn chiếu đến nước thứ ba,… Còn đối với quy phạm xung đột thống nhất, khi dẫn chiếu đến luật nước ngoài thì chỉ là phần quy phạm thực định của hệ thống pháp luật nước ngoài chứ không bao gồm cả quy phạm xung đột (điều này cũng được áp dụng trong trường hợp các bên thỏa thuận áp dụng luật nước ngoài) Do đó, cần phân biệt rõ hai trường hợp dẫn chiếu này khi

áp dụng quy phạm xung đột

Đi vào các vấn đề phát sinh khi áp dụng pháp luật nước ngoài:

Một là, bảo lưu trật tự công Bảo lưu trật tự công được hiểu là không áp

dụng pháp luật nước ngoài nếu hậu quả của việc áp dụng pháp luật nước ngoài trái “trật tự công” Hiện nay, giáo trình cũng như các tài liệu khác đều chưa có khái niệm chính thống và đầy đủ về “trật tự công” Và vấn đề này đã đặt ra một rào cản rất lớn cho các chủ thể khi mà mỗi quốc gia sẽ lấy nó làm lý do cho việc không áp dụng pháp luật nước ngoài khi có quy phạm xung đột dẫn chiếu đến một hệ thống pháp luật nước ngoài nào đó Vì mỗi quốc gia đều có chủ quyền riêng, họ có đầy đủ các quyền để bảo vệ “trật tự công” của họ khỏi những ảnh hưởng từ bất cứ việc gì kể cả việc áp dụng pháp luật nước ngoài Không một chuẩn mực nào có thể bao hàm đầy đủ nghĩa của cụm từ “trật tự công”, điều này hoàn toàn toàn phụ thuộc vào cách nhìn nhận của mỗi quốc gia Tuy nhiên, tính phức tạp chưa dừng lại ở đó, xuất phát từ quan niệm của mỗi quốc gia về “trật tự công” thì việc từ chối áp dụng luật nước ngoài không phải là từ chối hoàn toàn

hệ thống pháp luật, thậm chí là từng quy phạm cụ thể, điều đó còn tùy thuộc vào từng tình huống cụ thể mà quốc gia có thể từ chối áp dụng hay không Bởi có

khi cũng cùng một quy phạm đó, nhưng được áp dụng ở mỗi tình huống khác thì

sẽ không gây ảnh hưởng đến trật tự công

Hai là, dẫn chiếu ngược và dẫn chiếu đến pháp luật nước thứ ba Như đã

nhắc đến ở phần trên, khi pháp luật nước ngoài được dẫn chiếu thì gồm có cả quy phạm xung đột và quy phạm thực chất hay không? Điều này còn phụ thuộc vào quy phạm xung đột dẫn chiếu Ở đây chỉ đề cập đến trường hợp dẫn chiếu đến toàn bộ hệ thống pháp luật nước ngoài và lúc này có thể sẽ xảy ra hiện tượng dẫn chiếu ngược và dẫn chiếu đến pháp luật nước thứ ba Dẫn chiếu ngược là hiện tượng pháp luật nước được dẫn chiếu, dẫn chiếu trở lại pháp luật nước dẫn chiếu3 Dẫn chiếu đến pháp luật nước thứ ba là hiện tượng pháp luật nước được dẫn chiếu, dẫn chiếu đến pháp luật nước khác4 Tính phức tạp được thể hiện ở đây như sau: khi có hiện tượng dẫn chiếu ngược hoặc dẫn chiếu đến pháp luật nước thứ ba thì sẽ xảy ra trường hợp dẫn chiếu lặp lại, tức là pháp luật nước được dẫn chiếu, dẫn chiếu ngược trở lại pháp luật nước dẫn chiếu, và cứ như thế pháp luật nước dẫn chiếu lại tiếp tục dẫn chiếu đến pháp luật nước được dẫn chiếu Điều này đòi hỏi các quốc gia phải xây dựng một cơ chế để đảm bảo rằng thời điểm hay điều kiện để chấm dứt việc dẫn chiếu, nhằm đảm bảo cho việc giải quyết các quan hệ được nhanh chóng và hiệu quả hơn Cũng tương tự như hiện tượng dẫn chiếu ngược, việc dẫn chiếu đến pháp luật nước thứ ba cũng cần có cơ chế để khác phục, bởi khi dẫn chiếu đến pháp luật của một nước, mà nước đó lại tiếp tục dẫn chiếu đến một nước nữa thì sẽ gây ra rất nhiều khó khăn trong quá trình giải quyết quan hệ

Ba là lẩn tránh pháp luật Đây là một trong những vấn đề phát sinh trong

quá trình áp dụng quy phạm xung đột, thể hiện một phần nào đó hiệu lực của quy phạm xung đột trong quá trình giải quyết các quan hệ tư pháp quốc tế Thông qua các trường hợp xảy ra trong thực tiễn, việc lẩn tránh pháp luật đã góp phần giúp ta có cái nhìn rõ và bao quát hơn về hiệu lực của quy phạm xung đột, thông qua đó cũng thấy được phần nào đó sự phức tạp của hiện tương xung đột pháp luật Theo đó, lẩn tránh pháp luật là hiện tượng các đương sự đã bằng các

tr.185.

4

hành vi của mình như thay đổi quốc tịch, thay đổi nơi cư trú hoặc chuyển hóa tài sản,…để đạt được mục đích là áp dụng hệ thống pháp luật có lợi nhất cho mình5

Vì về bản chất, xung đột pháp luật là hiện tượng mà hai hay nhiều hệ thống pháp luật khác nhau có thể cùng điều chỉnh một quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài Trong khi đó, các quy định trong các hệ thống pháp luật này lại khác nhau, đem đến những lợi ích cho các chủ thể là khác nhau, chính vì vậy, các chủ thể luôn ming muốn được áp dụng pháp luật của một hệ thống pháp luật sao cho có lợi nhất cho mình Xuất phát từ những nguyên nhân trên, đã gây ra những trường hợp, vì muốn đem lại lợi ích cho mình, các chủ thể đã tìm cách thay đổi quốc tịch, nơi ở, chuyển đổi tài sản để được áp dụng pháp luật nơi mà mình mong muốn, tạo ra những khó khăn cho quá trình giải quyết các quan hệ tư pháp quốc tế, từ đó tạo nên sự phức tạp trong xung đột pháp luật Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng, đây hoàn toàn là quyền của các chủ thể, vì quan hệ dân

sự là quan hệ bình đẳng, thể hiện sự tự do lựa chọn cũng như thỏa thuận giữa các bên, chính vì vậy, đây không thể coi là hành vi lẩn tránh Tuy nhiên, dù theo hướng giải thích nào thì hành vi trên cũng thể hiện được sự phức tạp của xung đột pháp luật Chính xung đột pháp luật đã làm cho các chủ thể khó khăn trong việc lựa chọn hệ thống pháp luật để giải quyết các tranh chấp, bên cạnh đó, vì lợi ích của bản thân mình mà họ phải có những hành vi nhất định để có thể được lựa chọn một hệ thống pháp luật phù hợp, bảo vệ được tối đa lợi ích của mình Chính những điều đó đã đem lại những sự phức tạp trong quá trình giải quyết các tranh chấp trong tư pháp quốc tế, thể hiện rõ sự phức tạp trong xung đột pháp luật

2 Tính độc đáo của hiện tượng xung đột pháp luật.

2.1Xung đột pháp luật là đặc thù của tư pháp quốc tế.

Xung đột pháp luật là hiện tượng đặc thù của tư pháp quốc tế xuất phát từ những nhóm nguyên nhân sau:

Thứ nhất, nhóm nguyên nhân về khách quan, gồm: sự khác biệt về kinh tế, chính trị và xã hội giữa các quốc gia và đối tượng điều chỉnh có yếu tố nước ngoài

Về sự khác biệt đầu tiên, các quốc gia đều tồn tại dựa trên một nền tảng kinh tế

5Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Tư pháp quốc tế, Nxb Tư pháp, 2017, tr98.

nhất định ứng với một chế độ sở hữu – một bộ phận quan trọng của cơ sở hạ tầng,

có mối quan hệ biện chứng với kiến trúc thượng tầng mà pháp luật là một thành tố quan trọng của nó Bên cạnh đó, mỗi quốc gia lại có những điều kiện về địa lý, về lịch sự hình thành và con đường phát triển khác nhau nên dẫn đến có hệ thống pháp luật khác nhau là tất yếu Về đối tượng điều chỉnh, các quan hệ mà tư pháp quốc tế điều chỉnh là các quan hệ dân sự (theo nghĩa rộng) có yếu tố nước ngoài, chúng luôn gắn ít nhất với hai hoặc có thể nhiều hơn hệ thống pháp luật mà các hệ thống pháp luật thì luôn bình đẳng với nhau trong việc điều chỉnh một quan hệ nên dẫn đến phát sinh hiện tượng xung đột pháp luật

Thứ hai, nhóm nguyên nhân về chủ quan: sự thừa nhận của nhà nước về khả năng áp dụng pháp luật nước ngoài Thực tế cho thấy rằng, mặc dù có sự khác biệt về hệ thống pháp luật giữa các quốc gia (hội đủ các yếu tố khách quan) nhưng không có sự thừa nhận của nhà nước thì hiện tượng xung đột pháp luật vẫn không thể nào tồn tại được Chẳng hạn như những quan hệ trong lĩnh vực công, ví dụ điển hình là quan hệ hành chính và quan hệ hình sự có yếu tố nước ngoài Trong những lĩnh vực này, nhà nước không đặt ra việc một hay nhiều hệ thống pháp luật bình đẳng trong việc điều chỉnh các quan hệ này – những quan

hệ đặc biệt được xác định là sự ổn định của an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội vì khi đặt ra pháp luật bảo vệ những quan hệ này, bất kỳ một nhà nước nào cũng luôn xác định phải bảo vệ những giá trị cốt lõi, nên tảng của chính mình Nếu như thừa nhận pháp luật nước ngoài được áp dụng trong những lĩnh vực này đồng nghĩa với việc các quốc gia đã từ bỏ một phần trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ những giá trị nên tảng mà họ đã đặt ra lúc đầu Những quan hệ này được bảo vệ nghiêm ngặt và tuyệt đối trong phạm vi lãnh thổ quốc gia, một khi các quan hệ này bị xâm hại thì đồng nghĩa với việc các giá trị căn bản của cuộc sống, xã hội bị tác động đến, các lợi ích công cộng, nhà nước, quốc gia bị xâm hại thì bất kể người vi phạm là ai, ở đâu đều bị xử lý theo quy định của pháp luật quốc gia nơi quan hệ bị xâm hại Còn đối tượng điều chỉnh của tư pháp quốc tế lại là các quan hệ dân sự (theo nghĩa rộng) có yếu tố nước ngoài, bản chất của quan hệ này là dân sự, các bên chủ thể ngang quyền và bình đẳng với nhau Chính yếu tố này tạo cơ sở để cân nhắc việc áp dụng pháp luật của các quốc gia trong việc giải quyết các quan hệ liên quan đến nhiều quốc gia Và một