các đặc trưng sinh lí của âm (Thi giáo viên giỏi có tích hợp sinh học Âm nhạc)

Giáo án soạn kỹ lưỡng có tích hợp môn sinh học và âm nhạc người dạy nên phân nhóm và cho nhiệm vụ học sinh làm trước ở nhà và báo cáo trên lớp. Các đặc trưng sinh lý của âm ngắn dạy mau hết nên giáo viên cho học sinh nghiên cứu ở nhà trươc trình bày qua powerpoint.

BÀI 11 CÁC ĐẶC TRƯNG SINH LÍ CỦA ÂM

(TIẾT 18)

A Mục tiêu cần đạt

1 Kiến thức

- Nêu được ba đặc trưng sinh lí của âm là: Độ cao, độ to và âm sắc

- Nêu được ba đặc trưng vật lí của âm tương ứng với ba đặc trưng sinh lí của âm

- Nêu được tác dụng của hộp cộng hưởng

2 Kĩ năng

- So sánh được đồ thị dao động âm của các nhạc cụ khác nhau

- Giải thích được các hiện tượng thực tế liên quan đến các đặc trưng sinh lí của âm

3 Thái độ

- Tự tin đưa ra ý kiến cá nhân khi thực hiện các nhiệm vụ ở lớp, ở nhà

- Chủ động trao đổi thảo luận với các học sinh khác và với giáo viên

- Hợp tác chặt chẽ với các bạn khi thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu thực hiện ở nhà

- Tích cực hợp tác, tự học để lĩnh hội kiến thức

4 Định hướng phát triển năng lực

- Năng lực chung: Năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, năng lực hợp tác, khả năng tự tin ăn nói lưu loát trước đám đông

B Chuẩn bị

1 Giáo viên:

- Phương tiện: Phiếu học tập, nhạc cụ minh họa, bài hát, bản nhạc

- Phương pháp: Vấn đáp, làm việc theo nhóm (Học sinh làm trước ở nhà chỉ lên bảng thuyết trình sản phẩm), thực nghiệm

2 Học sinh: Sách sgk, bài thuyết trình powerpoint

C Tiến trình dạy học

1 Hoạt động Khởi động: Dự kiến thời lượng: 5 phút

CỦA HS

Nội dung 1 Nhắc lại

kiến thức cũ 2 phút

Hãy nêu các đặc trưng vật lý của âm?

Trả lời câu hỏi của GV

Tần số Mức cường độ âm

Đồ thị âm

Nội dung 2 Đặt vấn đề

và giới thiệu bài mới 3

phút

GV

Khi sóng âm truyền trong không khí đến tai của chúng ta sẽ tác động lên tai chúng ta một lực nén biến thiên tuần hòan dao động của màng nhỉ từ tai ngoài

sẽ truyền vào tai giữa đến tai trong và tác động lên các đầu sợi dây thần kinh gây ra cho chúng ta cảm giác về âm

Tuy nhiên cảm giác về âm không chỉ phụ thuộc vào các đặc trưng vật lí mà

HS chú ý và nhận biết được nội dung chủ đề bài mới “ Đặc Trưng Sinh Lí Của Âm”

còn phụ thuộc vào các đặc trưng sinh lí, vậy các đặc trưng sinh lí đó là các đặc trưng nào? Cô và các em cùng nghiên cứu qua bài học hôm nay “ Đặc Trưng Sinh Lí Của Âm”

HS Chú ý và nhận thông báo về

chủ đề bài học mới

2 Hoạt động Triển khai kiến thức: Dự kiến thời lượng: 25 phút

HS Nội dung 1 Tìm hiểu

về độ cao của âm 9 phút

GV

Cho HS nghe một đoạn bài hát có hai ca sĩ cùng thể hiện

Hãy nêu sự khác nhau giữa hai giọng ca?

Vậy cảm giác về sự trầm bỏng của âm được mô tả bằng khái niệm độ cao

Khi chúng ta nói bộ phận nào đóng vai trò là nguồn âm?

Giọng nam trầm hơn, giọng nữ cao hơn

Thanh quản

HS Thanh quản

GV

Nhẫn xét

Độ cao là một đặc trưng

sinh lí gắn liền với đặc trưng

vật lí nào?

HS Độ cao là một đặc

trưng sinh lí gắn liền với tần số

âm

Tần số âm thấp -> âm

thấp (trầm hơn)

Tần số âm cao -> âm cao

hơn (bỏng hơn)

HS Ghi nhận

Lưu ý: Không thể nói tần

số âm tăng gấp đôi thì độ cao

của âm tăng gấp đôi

Chuyển giao nhiệm vụ

Y/c nhóm I thuyết trình

sản phẩm đã chuẩn bị

Độ cao là một đặc trưng sinh lí gắn liền với tần số âm

Tần số âm thấp -> âm thấp (trầm hơn)

Tần số âm cao -> âm cao hơn (bỏng hơn)

Lưu ý: Không thể nói

tần số âm tăng gấp đôi thì độ cao của âm tăng gấp đôi

Thanh quản được cấu tạo

Tìm hiểu cấu tạo của dây

thanh quản?

Tại sao giọng nam lại

trầm, giọng nữ nghe thanh và

cao hơn?

Tại sao nam giới bị vỡ

giọng ở tuổi dậy thì?

bởi tổ chức sợi, sụn và cơ Ngoài ra còn có hệ thống mạch máu và thần kinh

Kích thước dây thanh đới của nam và nữ khác nhau Đối với nam trưởng thành, giọng nói trầm hơn do dây thanh đới dài hơn và dài hơn thanh đới của nữ Đối với trẻ

em ngắn hơn nhiều so với cả nam và nữ trưởng thành Sự khác nhau trong kích thước của dây thanh đới sẽ dẫn đến

sự khác nhau về cao độ giọng nói của người

Quá trình dậy thì có sự thay đổi của hàm lượng kích tố sinh dục nam sẽ tác động đến dây thay quản khiến cho chúng phát triển và thay đổi hơn Lúc

Tại sao lại bị mất tiếng?

nêu các biện pháp bảo vệ họng

và tránh viêm họng?

HS

Nhóm 1 thuyết trình

Nhóm còn lại theo dõi

Trả lời các câu hỏi sau:

này cả kích thước lẫn độ dày của dây thanh âm cũng có những thay đổi rõ rệt, dây thanh dài khoảng 5 cm, âm thanh giọng nói của bé trai phát ra sẽ khác so với trước

đó, giọng nói sẽ ồm ồm hơn,

đó chính là hiện tượng bể giọng

Bị khàn tiếng thường do vì viêm thanh quản, tình trạng sưng thanh quản từ kích thích, lạm dụng hoặc nhiễm trùng Bên trong thanh quản là dây thanh - hai nếp gấp của niêm mạc bao phủ cơ và sụn Thông thường dây thanh mở và đóng

êm, tạo thành âm thanh thông qua chuyển động và rung động Nhưng trong viêm thanh quản, dây thanh bị sưng Điều này gây ra biến dạng của các

Y/c nhóm còn lại nhận xét Nhận xét sản phẩm của

HS và hợp thức kiến thức

âm thanh bởi không khí đi qua chúng Kết quả là, giọng nói

âm thanh khàn Trong một số trường hợp viêm thanh quản, giọng nói có thể trở thành gần như không phát hiện được (mất tiếng)

Nội dung 2 Tìm hiểu

về độ to 8 phút

GV

Trong thực tế thì chúng ta thường dễ nhầm lẫn giữa âm to

và âm cao, âm thấp với âm nhỏ

để tránh sự nhầm lẫn trên mời các em xem đoạn clip sau và cho biết trong hai trường hợp nào âm được nghe to và rõ hơn?

HS lắng nghe và trả lời

Cảm giác về độ to rõ của

âm được môt tả bằng khái niệm

độ to và nó cũng là đặc trưng

sinh lí thứ hai của âm

Khi tăng volum sẽ làm

tăng công suất của âm, mà

cường độ âm tỉ lệ với công suất

âm chuyển qua một đơn vị diện

tích không đổi Khi công suất

của âm tăng thì cường độ âm

tăng ta sẽ nghe được âm to hơn,

tuy nhiên cường độ âm tăng thì

âm to hơn nhưng độ to của âm

không tỉ lệ với cường độ âm mà

các nhà khoa học họ chứng

minh được rằng độ to của tăng

khi mức cường độ âm tăng

HS chú ý nghe

GV

Hãy nhắc lại công thức

I

I0

HS L=lg I I

0

GV

Vậy độ to của âm là đặc

trưng sinh lí sẽ gắn liền với đặc

trưng vật lí nào?

HS Độ to của âm là đặc

trưng sinh lí gắn liền với mức

cường độ âm

Chuyển giao nhiệm vụ

Trình bày cấu tạo cuả tai

(chuẩn bị nhóm sẵn ở

nhà)

Trả lời các câu hỏi sau:

Tại sao những phát thanh

viên phụ trách mục kể chuyện

đêm khuya ở đài phát thanh

thường là nữ?

Giải thích hiện tượng ù

tai và nêu cách bảo vệ tai

Độ to của âm là đặc trưng sinh lí gắn liền với mức cường độ âm

Cấu tạo của tai gồm: vành tai, tai ngoài, màng nhĩ, tai giữa, tai trong và vòi nhĩ

Về đêm tránh gây tiếng

ồn nên ta cần vặn loa nhỏ hơn muốn nghe rõ hơn thì ta cần nghe âm cao hơn vì giọng nữ thường âm cao hơn giọng nam giúp người nghe rõ hơn Nên phát thanh viên thường là nữ Nguyên nhân ù tai do bị bệnh lý tai mũi họng, tiếng ồn,

HS

Nhận NV lên thuyết trình Nhóm khác theo dõi

GV Y/c HS nhóm khác

nhận xét

HS nhận xét và đề xuất

cho nhóm bạn

GV Nhận xét và kết luận

stress, thay đổi áp suất đột ngột (lặng dưới nước ở độ sâu)

… Không để nước lọt vào tai ( đối với người bị viêm nhiễm tai)

Khi viêm xoang cần điều trị tích cực vì nó có thể lây nhiễm dẫn đến viêm tai

Tránh tiếp xúc tiếng ồn trong thời gian dài

Nội dung 3 Tìm hiểu về

âm sắc 8 phút

GV cho HS nghe một

đoạn nhạc Hãy cho biết đây là một loại nhạc cụ nào?

HS

piano

GV cho HS nghe đoạn

nhạc trên với một dụng cụ khác Hãy cho biết đây là một

loại nhạc cụ nào?

HS kèn

GV

Sở dĩ chúng ta nghe và

phân biệt được âm thanh do

nhạc cụ nào phát ra là do mỗi

một nhạc cụ nó có một sắc thái

riêng đặc trưng cho nhạc cụ đó

Để mô tả các sắc thái đó

người ta có khái niệm về âm

sắc và chúng ta đang hướng

đến đặc trưng sinh lí thứ ba đó

là âm sắc

Mỗi một dụng cụ nhạc

khác nhau sẽ có đồ thị âm khác

nhau do có đồ thị họa âm khác

nhau

Âm sắc là một đặc trưng

sinh lí gắn với đặc trưng vật lí

nào?

HS

Âm sắc là một đặc trưng

sinh lí gắn với đồ thị âm

Âm sắc là một đặc trưng sinh

lí gắn với đồ thị âm

Chuyền giao nhiệm vụ

Nêu cấu tạo của đàn

guitar (nhóm chuẩn bị sẵn ở

nhà)

HS

Nhóm 4 lên trình bày

Các nhóm còn lại theo

dõi

GV

Yêu cầu các nhóm nhận

xét và đưa ra ý kiến đề xuất

HS

Nhận xét

GV Nhận xét và hợp

thức hóa kiến thức

Thùng đàn có công dụng

gì?

HS cộng hưởng (làm to

âm)

GV Tùy vào chất liệu

khác nhau thùng đàn tạo ra

những âm sắc riêng Đối với

các loại đàn các thùng của nó

HS trình bày powerpiont

Cộng hưởng (làm to âm)

Hộp cộng hưởng tạo âm sắc riêng và làm to âm

còn được coi như là hộp cộng hưởng, còn đối với sáo trúc thì thân sáo chính là hộp cộng hưởng

HS chú ý

3 Hoạt động Luyện tập/ Thực hành: Dự kiến thời lượng: 7 phút

HS

Kiểm tra kiến thức mà học

sinh nắm được trong bài học

( 6 phút)

GV

Phát phiếu học tập Yêu cầu các nhóm thảo luận và trả lời các câu hỏi trong phiếu học tập

HS

Thảo luận nhóm Trình bày sản phẩm Các học sinh còn lại nhận xét

GV

Nhận xét và hợp thức hóa

Sản phẩm học sinh báo cáo và phiếu học tập

kiến thức

4 Hoạt động Vận dụng - Hoạt động tìm tòi mở rộng: 8 phút

Nội dung 1 Vận dụng

kiến thức đã học liên hệ

thực tế 3 phút

GV dựa vào công

dụng của hộp cộng hưởng các em hãy tự thiết kế cho mình một hộp cộng hưởng cho điện thoại của mình

HS Nhận nhiệm

vụ

Nội dung 2 Tích hợp

nhiễm tiếng ồn ảnh hưởng như thế nào đến đời sống con người như thế nào?

Hãy đề xuất giải pháp

HS

Làm việc cá nhân suy nghĩ thông quan

Tiếng ồn ảnh hưởng đến sức khỏe, tinh thần, giấc ngủ, tâm lý

Sử dụng các rào chắn tiếng ồn, hạn chế lưu lượng xe lưu thông trên đường phố, thay đổi kết cấu bề mặt

kiến thức vừa học kiến

thức xã hội và liên hệ

thực tế trả lời câu hỏi

của GV

HS

Nhận xét câu trả

lời của bạn

GV Nhận xét

đường, hạn chế những xe hạng nặng ,

sử dụng công nghệ để kiểm soát giao thông: dòng xe trơn để giảm phanh, thiết kế lốp xe, đặc biệt là tiếng còi nên được sử dụng hạn chế

Qui định mức cường độ âm ho phép của một đơn vị xí nghiệp, nhà máy, cơ sở xây dựng, hộ gia đình, nhà máy…

Phiếu học tập Mục I Độ cao – cấu tạo thanh quản

1 Điền vào chỗ trống:

Độ cao là: gắn liền với

Thanh quản là:

Thanh quản được cấu tạo bởi:

2 Câu hỏi trắc nghiệm: Hai âm có cùng độ cao có đặc điểm nào sau đây? A Cùng biên độ B Cùng cường độ C Cùng tần số D Cùng công suất Mục II Độ to – cấu tạo của tai 1 Điền vào chỗ trống: Độ to là gắn liền với

Tai gồm các bộ phận:

2 Câu hỏi trắc nghiệm:

Độ to của âm là một đặc trưng sinh lí phụ thuộc vào

A Tần số âm

B Bước sóng

C Cường độ âm

D Tần số và mức cường độ âm

Mục 3 Âm sắc – Tác dụng của hộp đàn

1 Điền vào chỗ trống

Âm sắc là liên quan mật thiết với

2 Câu hỏi trắc nghiệm

Câu 1 Hai âm có cùng tần số được phát ra từ hai nguồn âm có âm sắc khác nhau là vì chúng có

A Độ cao khác nhau

B Độ to khác nhau

C Năng lượng khác nhau

D Đồ thị dao động âm khác nhau

Câu 2 Trong các nhạc cụ âm hộp đàn có tác dụng

A Tránh được tạp âm, giữ cho tiếng đàn trong trẻo

B Tăng độ to và độ cao của âm

C Khuếch đại âm, tạo âm sắc cua âm do đàn phát ra

D Giữ cho âm phát ra có tần số ổn định