Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong dạy học môn khoa học (Luận văn thạc sĩ)

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong dạy học môn khoa họcPhát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong dạy học môn khoa họcPhát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong dạy học môn khoa họcPhát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong dạy học môn khoa họcPhát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong dạy học môn khoa họcPhát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong dạy học môn khoa họcPhát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong dạy học môn khoa họcPhát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong dạy học môn khoa họcPhát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong dạy học môn khoa họcPhát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong dạy học môn khoa họcPhát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong dạy học môn khoa học

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐỖ ÁNH HỒNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN, NĂM 2018

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐỖ ÁNH HỒNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC

Ngành: GIÁO DỤC HỌC (GD TIỂU HỌC)

Mã số: 8.14.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ THU HẰNG

THÁI NGUYÊN, NĂM 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu

và kết quả nghiên cứu nêu trong đề tài là trung thực và chưa từng được ai công

bố trong bất kỳ công trình nào khác, các thông tin trích dẫn trong đề tài đã được chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, tháng 9 năm 2018

Tác giả luận văn

ĐỖ ÁNH HỒNG

XÁC NHẬN CỦA KHOA CHUYÊN MÔN

XÁC NHẬN CỦA NGƯỜI HƯỚNG DẪN

TS Nguyễn Thị Thu Hằng

LỜI CẢM ƠN

Trước hết, tôi xin bày tỏ sự kính trọng và biết ơn sâu sắc đến TS Nguyễn Thị Thu Hằng, người đã tận tâm, nhiệt tình chỉ bảo tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Tôi xin được gửi lời cảm ơn trân trọng tới các thầy, cô giáo khoa Giáo dục Tiểu học - Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên đã tạo mọi điều kiện thuận lợi trong suốt thời gian tôi học tập và nghiên cứu tại đây

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn sự hợp tác, giúp đỡ của các thầy cô giáo

và các em học sinh trường Tiểu học Bình Sơn, trường tiểu học Trường Sơn, trường TH&THCS Bình Sơn huyện Lục Nam - tỉnh Bắc Giang đã tạo mọi điều kiện và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình khảo sát và thực nghiệm sư phạm

Để hoàn thành luận văn: “Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học

sinh tiểu học trong dạy học môn Khoa học” chúng tôi đã sử dụng, kế thừa có

chọn lọc các nghiên cứu của các tác giả đi trước, đồng thời nhận được rất nhiều

sự quan tâm, chỉ bảo của các thầy, cô giáo; sự giúp đỡ của bạn bè, người thân

đã động viên tôi trong quá trình hoàn thành luận văn

Mặc dù đã có nhiều cố gắng và nỗ lực để hoàn thành tốt luận văn nhưng chắc chắn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong nhận được sự chỉ bảo, đóng góp của các thầy, cô giáo và các bạn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 9 năm 2018

Tác giả luận văn

Đỗ Ánh Hồng

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục viết tắt iv

Danh mục các bảng v

MỞ ĐẦU 6

1 Lý do chọn đề tài 6

2 Mục đích nghiên cứu 7

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 7

4 Giả thuyết khoa học 7

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 8

6 Phạm vi nghiên cứu 8

7 Phương pháp nghiên cứu 8

8 Cấu trúc đề tài 9

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC 9

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu về dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề 10

1.2 Một số khái niệm công cụ 12

1.2.1 Năng lực 12

1.2.2 Năng lực giải quyết vấn đề 14

1.2.3 Dạy học phát triển năng lực GQVĐ 16

1.3 Dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong môn Khoa học 16

1.3.1 Cấu trúc năng lực GQVĐ cho học sinh tiểu học 16

1.3.2 Mục tiêu và nội dung dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn

đề 17

1.3.3 Phương pháp, hình thức tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề 18

1.3.4 Đánh giá quá trình dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề 19

1.3.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề 19

1.4 Đặc điểm tâm sinh lí học sinh cuối cấp tiểu học với việc tổ chức DH nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề 21

1.4.1 Khái quát đặc điểm tâm sinh lí của học sinh cuối cấp tiểu học 21

1.4.2 Mối quan hệ giữa đặc điểm tâm sinh lí học sinh cuối cấp tiểu học với việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề 22

1.5 Thực trạng việc tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề ở một số trường tiểu học hiện nay 23

1.5.1 Khái quát quá trình điều tra thực trạng 23

1.5.2 Thời gian, địa điểm, đối tượng điều tra 23

1.5.3 Phương pháp điều tra 24

1.5.4 Nội dung điều tra 24

1.5.5 Kết quả điều tra 24

1.6 Nhận xét chung 32

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 34

Chương 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TIỂU HỌC TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC 35

2.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 35

2.1.1 Đảm bảo phù hợp với đặc điểm tâm lí học sinh 35

2.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn 35

2.1.3 Đảm bảo tính sinh động, hấp dẫn và kích thích học sinh giải

quyết vấn đề 36

2.1.4 Đảm bảo phù hợp với đặc trưng dạy học môn Khoa học 37

2.2 Khai thác nội dung bài học để xây dựng các tình huống có vấn đề gắn liền với thực tiễn cuộc sống 38

2.2.1 Ý nghĩa của biện pháp 38

2.2.2 Cách tiến hành 39

2.2.3 Ví dụ minh họa 40

2.3 Sử dụng các phương pháp dạy học theo hướng trải nghiệm 46

2.3.1 Ý nghĩa của biện pháp 46

2.3.2 Cách tiến hành 47

2.3.3 Ví dụ minh họa 50

2.4 Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh thông qua các sản phẩm hành động, việc làm 55

2.4.1 Ý nghĩa của biện pháp 55

2.4.2 Cách tiến hành 56

2.4.3 Ví dụ minh họa 57

2.5 Phối hợp với gia đình và cộng đồng địa phương để tổ chức các hoạt động vận dụng sau bài học trên lớp 60

2.5.1 Ý nghĩa của biện pháp 60

2.5.2 Cách tiến hành 60

2.5.3 Ví dụ minh họa 61

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 64

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 65

3.1 Mục đích thực nghiệm 65

3.2 Nhiệm vụ thực nghiệm 65

3.3 Địa bàn thực nghiệm 65

3.4 Tổ chức thực nghiệm 65

3.5 Nội dung thực nghiệm 67

3.6 Tiêu chí đánh giá 69

3.7 Kết quả thực nghiệm 70

3.7.1 Kết quả trước thực nghiệm 70

3.7.2 Kết quả sau thực nghiệm 72

3.7.3 Phân tích kết quả sau khi thực nghiệm 74

3.8 Nhận xét chung 77

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 78

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 79

TÀI LIỆU THAM KHẢO 81 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1: Sự cần thiết của việc tổ chức dạy học phát triển năng lực giải

quyết vấn đề cho học sinh 25 Bảng 1.2: Quan niệm của giáo viên về dạy học phát triển năng lực giải

quyết vấn đề 26 Bảng 1.3 Mức độ tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề

cho học sinh tiểu học 27 Bảng 1.4 Cách tiếp cận tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết

vấn đề của giáo viên tiểu học trong các môn học và hoạt động

giáo dục 28 Bảng 1.5 Hiệu quả tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn

đề trong các môn học và HĐGD ở trường tiểu học 30 Bảng 3.1 Kế hoạch thực nghiệm 67 Bảng 3.2 Kết quả kiểm tra bài 9 -10 môn Khoa học của lớp thực nghiệm

và lớp đối chứng trước thực nghiệm 70 Bảng 3.3 Kết quả kiểm tra Bài 18 môn Khoa học của lớp thực nghiệm

và lớp đối chứng trước thực nghiệm 71 Bảng 3.4 Kết quả kiểm tra Bài 9 - 10 môn Khoa học của lớp thực

nghiệm và lớp đối chứng sau thực nghiệm 72 Bảng 3.5 Kết quả kiểm tra Bài 18 môn Khoa học của lớp thực nghiệm

và lớp đối chứng sau thực nghiệm 73 Bảng 3.6 Kết quả bày tỏ thái độ của HS khi học môn Khoa học 76

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Mục tiêu GD thế kỷ XXI có nhiều thay đổi, người học không chỉ có kiến thức khoa học đơn ngành mà còn phải có khả năng liên kết, tổng hợp các kiến thức khoa học một cách hệ thống để giải quyết các vấn đề thực tiễn Do

đó, việc chuyển đổi từ dạy học tiếp cận nội dung sang dạy học phát triển năng lực là một xu thế tất yếu nhằm hình thành và phát triển năng lực cho người học, đặc biệt là hướng người học không chỉ biết học thuộc, ghi nhớ mà còn phải biết làm thông qua các hoạt động cụ thể, sử dụng những tri thức học được để giải quyết các tình huống do cuộc sống đặt ra và phải gắn với thực tiễn đời sống 1.2 Bậc tiểu học là bậc học đầu tiên và là nền tảng quan trọng đối với sự phát triển của trẻ, đây là quãng thời gian để các em hình thành nhân cách và năng lực (trí tuệ và thể chất) Chính vì vậy, việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh ở giai đoạn này là một việc làm cấp thiết và đặc biệt quan trọng Vì trong học tập và cuộc sống hằng ngày, học sinh gặp phải không ít các vấn đề đa dạng với mức độ khác nhau Tuy nhiên, khi đứng trước các vấn đề các em vẫn còn lúng túng, không biết cách phát hiện và giải quyết vấn đề dẫn đến những kết quả không tốt trong học tập và cuộc sống Vì vậy việc phát triển năng lực GQVĐ giúp học sinh tự tin, chủ động giải quyết các vấn đề một cách nhanh chóng và hiệu quả

1.3 Trong dạy học ở Tiểu học, môn Khoa học có vai trò quan trọng trong việc phát triển cho học sinh các năng lực cần thiết đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đề bởi nội dung của môn Khoa học ở Tiểu học đề cập đến những vấn

đề, sự vật, hiện tượng xoay quanh các mối quan hệ giữa Tự nhiên - Con người -

Xã hội Nội dung môn học đề cập đến các đối tượng gần gũi, xoay quanh cuộc sống hàng ngày của người học Do đó, nếu giáo viên biết cách khai thác nội dung môn học, biết cách tổ chức các hoạt động dạy học theo hướng tăng cường giao lưu, tương tác, trải nghiệm; biết kích thích nhu cầu, động cơ của người học khi tham gia các hoạt đông học tập thì có thể mang lại kết quả cao cho việc

hình thành kiến thức khoa học của môn học nói chung và phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh nói riêng

1.4 Qua tiếp cận và tìm hiểu thực tế tại một số trường tiểu học hiện nay, việc đa dạng hoá các phương pháp, nội dung dạy học theo hướng dạy học phát triển năng lực cho HS, đặc biệt là năng lực vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn còn hạn chế và gặp nhiều khó khăn Do vậy, để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong quá trình dạy học đòi hỏi người giáo viên cần phải đổi mới các phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học và một trong những năng lực đó chính là năng lực giải quyết vấn đề

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi tiến hành tập trung và nghiên

cứu đề tài: “Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong dạy học môn Khoa học”

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu một số biện pháp trong dạy học môn Khoa học nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học Từ đó, làm phong phú thêm hệ thống lí luận dạy học và góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Khoa học

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học môn Khoa học ở tiểu học

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp dạy học môn Khoa học nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học

4 Giả thuyết khoa học

Nếu các biện pháp dạy học môn Khoa học được đề xuất theo định hướng tiếp cận năng lực và có tính khả thi sẽ đảm bảo cho học sinh không chỉ hình thành kiến thức khoa học của môn học mà còn góp phần nâng cao năng lực giải quyết vấn đề

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận về dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề 5.2 Khảo sát thực trạng dạy học môn Khoa học ở một số trường tiểu học hiện nay từ góc độ dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề

5.3 Đề xuất một số biện pháp nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học môn Khoa học

5.4 Tiến hành thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm nghiệm kết quả tác động của các biện pháp đề xuất trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong dạy học môn Khoa học

7.1.1 Quan điểm tiếp cận hệ thống

Cho phép nhìn nhận một cách sâu sắc, toàn diện và khách quan về vấn đề phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong dạy học môn Khoa học

7.1.2 Quan điểm thực tiễn

Nghiên cứu quá trình dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong dạy học môn Khoa học

Biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề được đề xuất phải hướng tới đáp ứng yêu cầu thực tiễn cho học sinh tiểu học trong dạy học môn Khoa học

7.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể

7.2.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

Để xây dựng cơ sở lí thuyết cho vấn đề nghiên cứu cụ thể: sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá, khái quát hoá hệ thống lý luận của đề tài

7.2.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Nhằm thu thập thông tin về thực trạng việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong dạy học môn Khoa học chúng tôi đã sử dụng một số phương pháp như: Phương pháp trò chuyện, phỏng vấn để thu thập thông tin về thực trạng; Phương pháp quan sát được sử dụng để nhận biết các biểu hiện giao tiếp của HS trong hoạt động học, hoạt động chơi, Phương pháp thảo luận nhóm, thảo luận cả lớp trong các hoạt động sắm vai, xử lí tình huống

7.2.3 Các phương pháp bổ trợ

Sử dụng các phần mềm thống kê để liệt kê, mô tả, phân tích, xử lí các số liệu điều tra, khảo sát, thực nghiệm nhằm làm rõ các vấn đề thực tiễn liên quan đến đề tài nghiên cứu

8 Cấu trúc đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về dạy học phát triển năng lực

Chương 2: Một số biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong dạy học môn Khoa học

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DẠY HỌC PHÁT TRIỂN

NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC 1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu về dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề là một trong những quan điểm giáo dục đã trở thành xu thế trong việc xác định nội dung dạy học ở nhà trường phổ thông và trong xây dựng chương trình môn học ở nhiều nước trên thế giới Dạy học được xây dựng trên cơ sở những quan điểm tích cực về quá trình học tập và quá trình dạy học Vận dụng hợp lí các quan điểm dạy sẽ giúp phát triển các năng lực giải quyết những vấn đề phức tạp và làm cho việc học tập trở nên có ý nghĩa hơn với học sinh so với việc các môn học được thực hiện riêng rẽ Xuất phát từ những ưu điểm của dạy học này, chúng tôi nhận thấy dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề là vô cùng cần thiết, đặc biệt đối với học sinh tiểu học, nó là xu hướng của lý luận dạy học và đã được nhiều nước trên thế giới nghiên cứu, phát triển và áp dụng Hầu hết các nước trong khu vực Đông Nam Á đã thực hiện quan điểm này trong dạy học ở những mức độ nhất định Trong những năm 70 và 80 của thế kỷ XX, UNESCO đã có những hội thảo với các báo cáo về việc thực hiện quan điểm phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học ở một số nước

Hiện nay, có rất nhiều chương trình môn Khoa học trong chương trình giáo dục phổ thông các nước thể hiện quan điểm phát triển năng lực giải quyết vấn đề ở các mức độ khác nhau Một nghiên cứu mới đây của Viện Khoa học giáo dục Việt Nam về chương trình giáo dục phổ thông 20 nước cho thấy 100% các nước đều xây dựng chương trình theo hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề Điển hình là nền giáo dục tại Australia một quốc gia phát triển, dân số không đông (22 triệu người), có một nền giáo dục phát triển hài hòa ở các bậc học: phổ thông, đại học và dạy nghề Hiện nay, các nhà nghiên cứu về giáo dục

Australia đã có những đề tài nghiên cứu về dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong trường phổ thông Sau đó, tiến hành so sánh giữa chương trình dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề với chương trình dạy học truyền thống để thấy rõ được những ưu điểm của dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề và vai trò của người giáo viên trong quá trình dạy học Trong chương trình giáo dục phổ thông ở nhiều nước vấn đề phát triển năng lực giải quyết vấn đề được coi là một trong những quan điểm phát triển và xây dựng chương trình các môn học nói chung, môn Khoa học nói riêng

Ở Việt Nam, thời gian gần đây đã có nhiều nghiên cứu về dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề Thực tế cho thấy, để giải quyết một vấn đề thực tiễn thường phải huy động tri thức của cá nhân học sinh, dưới sự hướng dẫn của giáo viên mới đáp ứng được yêu cầu và nhiệm vụ học tập Có thể điểm qua một số nghiên cứu về dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề ở Việt Nam như sau:

Năm 2016, Lê Thị Hoàng Linh trong nghiên cứu “Phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh trong dạy học toán 4” đã chỉ rõ vai trò của phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học môn Toán lớp 4 và đề xuất được một số biện pháp nhằm phát triển năng lực GQVĐ đề cho học sinh trong dạy học môn Toán lớp 4, [7]

Năm 2014, Phan Anh Tài, trong nghiên cứu “Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong dạy học toán lớp 11 trung học phổ thông” Luận án này đề cập đánh giá năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học môn toán 11 nói chung Hơn nữa, thang đánh giá năng lực áp dụng trong luận án được xây dựng trước và có những điểm khác biệt so với dự thảo thang đánh giá năng lực của Bộ GD&ĐT, [14]

Theo [21], Chu Cẩm Thơ đã nghiên cứu về rèn luyện năng lực phát hiện

và giải quyết vấn đề cho HS tiểu học thông qua nội dung dạy học của môn Toán Tác giả chỉ ra rằng trong dạy học môn Toán, cần chú trọng những bài toán có vấn đề, để giúp học sinh rèn luyện và phát triển năng lực giải quyết các vấn đề trong thực tiễn

Ngày nay, có nhiều công trình nghiên cứu về dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề ở một số nước trong đó có Việt Nam Nhìn chung, các nghiên cứu này đã đi sâu vào nghiên cứu nhiều khía cạnh khác nhau trong việc dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề như: phân tích khái niệm, đặc điểm của dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề Thiết kế những chương trình dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề gắn với nội dung và chủ đề dạy học ở các bộ môn phù hợp với học sinh Hình thành những năng lực cần thiết cho người giáo viên khi tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề để đạt hiệu quả tại các trường trung học phổ thông Tuy nhiên, việc nghiên cứu vấn đề phát triển năng lực cho học sinh trong dạy học vẫn còn thu hẹp ở một số nội dung Đặc biệt, mới chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong môn Toán, môn tự nhiên xã hội… mà chưa có công trình nào nghiên cứu và áp dụng trong môn Khoa học Đây là một trong những lí do chúng tôi lựa chọn đề tài này nhằm khảo sát thực trạng và đưa chủ đề phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong dạy học môn Khoa học

1.2 Một số khái niệm công cụ

1.2.1 Năng lực

Khái niệm “Năng lực” có nguồn gốc Latinh là: “competentia” nghĩa là

“gặp gỡ” Ngày nay, khái niệm “Năng lực” được nhiều người hiểu theo nhiều

đó là các năng lực chung, cốt lõi”

Howard Gardner (1999): “Năng lực phải được thể hiện thông qua hoạt động có kết quả và có thể đánh giá hoặc đo đạc được”, [22, tr.11]

Theo F.E.Weinert (2001) cho rằng: “Năng lực là những kĩ năng, kĩ xảo học được hoặc sẵn có của cá thể nhằm giải quyết các tình huống xác định, cũng như

sự sẵn sàng về động cơ xã hội và khả năng vận dụng các cách GQVĐ một cách có trách nhiệm và hiệu quả trong những tình huống linh hoạt [24, tr.12]

OECD (Tổ chức các nước kinh tế phát triển) (2002) đã xác định: “Năng lực là khả năng của cá nhân đáp ứng các yêu cầu phức hợp và thực hiện thành công nhiệm vụ trong một bối cảnh cụ thể”, [23]

Theo tác giả Trần Trọng Thủy và Nguyễn Quang Uẩn (1998): “Năng lực

là tổng hợp những thuộc tính độc đáo của cá nhân phù hợp với những yêu cầu đặc trưng của một hoạt động nhất định, nhằm đảm bảo việc hoàn thành có kết quả tốt trong lĩnh vực hoạt động ấy.”, [19]

Theo tác giả Nguyễn Thị Minh Phương (2007): “Năng lực của học sinh được thể hiện ở khả năng thực hiện hành động cá nhân trong việc giải quyết các nhiệm vụ học tập, hoặc năng lực tiến hành hoạt động học tập của cá nhân người học Năng lực nói chung luôn được xem xét trong mối quan hệ với dạng hoạt động hoặc quan hệ nhất định nào đó”, [13]

Theo tác giả Nguyễn Thị Minh Phương đã đề xuất bốn nhóm năng lực thể hiện khung năng lực cần đạt cho học sinh phổ thông Việt Nam đó là:

Năng lực nhận thức: đòi hỏi học sinh phải có các khả năng quan sát, ghi nhớ, tư duy (độc lập, logic, trừu tượng…), tưởng tượng, suy luận, tổng hợp - khái quát hóa, phê phán - bình luận Từ đó, có khả năng phát hiện vấn đề, khả năng tự học, tự trau dồi kiến thức trong suốt cuộc đời

Năng lực xã hội: đòi hỏi học sinh phải có những khả năng giao tiếp, thuyết trình, giải quyết các tình huống có vấn đề, vận hành được các cảm xúc,

có khả năng thích ứng, khả năng cạnh tranh cũng như khả năng hợp tác…

Năng lực thực hành: (hoạt động thực tiễn) đòi hỏi học sinh phải vận dụng tri thức (từ bài học cũng như từ thực tiễn), thực hành một cách linh hoạt (tích cực - chủ động), tự tin; có khả năng sử dụng các công cụ cần thiết, khả năng giải quyết vấn đề, sáng tạo, có tính kiên trì…

Năng lực cá nhân: được thể hiện qua khía cạnh thể chất, đòi hỏi trước hết học sinh có khả năng vận động linh hoạt, phải biết chơi thể thao, biết bảo vệ sức khỏe, có khả năng thích ứng với môi trường; tiếp đó là khía cạnh hoạt động

cá nhân đa dạng khác nhau như khả năng lập kế hoạch, khả năng tự đánh giá, tự chịu trách nhiệm…

Trong đề tài này, chúng tôi đi theo khái niệm năng lực như sau: “Năng lực là khả năng cá nhân huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng, thái độ, giá trị của bản thân để thực hiện thành công một loại công việc trong một bối cảnh nhất định”

Hay cụ thể hơn, năng lực là khả năng huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính tâm lí cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí để thực hiện thành công một loại công việc trong một bối cảnh nhất định Năng lực của cá nhân được đánh giá qua phương thức và kết quả hoạt động của cá nhân đó khi giải quyết các vấn đề của cuộc sống Người nào muốn đạt được năng lực của hoạt động cần phải có tri thức về hoạt động đó và phải tiến hành thành thạo theo đúng các yêu cầu đó để đạt được kết quả phù hợp với yêu cầu và mục đích đề ra

Chính vì vậy, việc hình thành và phát triển năng lực cơ bản cho học sinh trong học tập và đời sống là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong nhà

1.2.2.2 Giải quyết vấn đề

Giải quyết vấn đề là khả năng suy nghĩ và hành động trong những tình huống không có quy trình, thủ tục, giải pháp thông thường có sẵn Người GQVĐ có thể ít nhiều xác định được mục tiêu hành động nhưng không phải ngay lập tức biết cách làm thế nào để đạt được nó Sự am hiểu tình huống vấn

đề và việc lý giải dần mục tiêu đó trên cơ sở việc lập kế hoạch và suy luận tạo thành quá trình giải quyết vấn đề

1.2.2.3 Năng lực giải quyết vấn đề

Năng lực giải quyết vấn đề (GQVĐ) là một trong những năng lực quan trọng của con người mà nhiều nền giáo dục tiên tiến trên thế giới đang hướng tới Hiện nay ở Việt Nam, việc học quá chú trọng đến rèn luyện kĩ năng, luyện tập theo cái có sẵn, cho nên học sinh không được rèn luyện năng lực này từ sớm Điều đó ảnh hưởng không nhỏ đến năng lực tự học, tự khám phá và tư duy của trẻ Vì vậy, tập dượt cho HS biết phát hiện và giải quyết những vấn đề gặp phải trong học tập, trong cuộc sống của cá nhân, gia đình và cộng đồng không chỉ có ý nghĩa ở khía cạnh về phương pháp dạy học mà phải được đặt ra như một mục tiêu giáo dục và đào tạo

Có nhiều quan điểm và định nghĩa về năng lực GQVĐ:

Theo định nghĩa trong đánh giá PISA, 2012: “Năng lực GQVĐ là khả năng của một cá nhân hiểu và giải quyết tình huống có vấn đề khi mà giải pháp giải quyết chưa rõ ràng Nó bao gồm sự sẵn sàng tham gia vào giải quyết tình huống vấn đề đó - thể hiện tiềm năng là công dân tích cực và xây dựng”

Theo Nguyễn Cảnh Toàn (Xã hội học tập - học tập suốt đời) (2012):

“Hoạt động trí tuệ được coi là trình độ phức tạp và cao nhất về nhận thức, vì cần huy động tất cả các năng lực trí tuệ của cá nhân Để GQVĐ, chủ thể phải huy động trí nhớ, tri giác, lý luận, khái niệm hóa, ngôn ngữ, đồng thời

sử dụng cả cảm xúc, động cơ, niềm tin ở năng lực bản thân và khả năng kiểm soát được tình thế”, [15]

Có nhiều quan điểm khác nhau về năng lực GQVĐ nhưng trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này chúng tôi đi theo khái niệm năng lực GQVĐ sau:

“Năng lực GQVĐ là khả năng của một cá nhân huy động, kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chức kiến thức, kỹ năng với thái độ, giá trị, động cơ

cá nhân,… để hiểu và giải quyết vấn đề trong tình huống nhất định một cách hiệu quả và với tinh thần tích cực”

1.2.3 Dạy học phát triển năng lực GQVĐ

Dựa trên các quan niệm về năng lực và năng lực giải quyết vấn đề chúng tôi mạnh dạn đưa ra quan niệm của mình về khái niệm dạy học phát triển năng lực GQVĐ và áp dụng khái niệm này để nghiên cứu sâu hơn về nội dung của đề tài:

“Dạy học phát triển năng lực GQVĐ là quá trình dạy học nhằm giúp học sinh có khả năng huy động, kết hợp một cách linh hoạt các kiến thức, kĩ năng, thái độ, giá trị, động cơ cá nhân để có thể tư duy, phân tích vấn đề nhằm

ra quyết định phù hợp Từ đó, giúp các em giải quyết được các vấn đề trong tình huống cụ thể của cuộc sống”

1.3 Dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong môn Khoa học

1.3.1 Cấu trúc năng lực GQVĐ cho học sinh tiểu học

Theo [20], cấu trúc năng lực GQVĐ dự kiến phát triển ở học sinh gồm 4 thành tố, mỗi thành tố bao gồm một số hành vi cá nhân khi làm việc độc lập hoặc khi làm việc nhóm trong quá trình GQVĐ Cụ thể là:

- Tìm hiểu, khám phá vấn đề: Nhận biết vấn đề, phân tích được tình huống

cụ thể, phát hiện được tình huống có vấn đề, chia sẻ sự am hiểu về vấn đề với người khác

- Thiết lập không gian vấn đề: Lựa chọn, sắp xếp, tìm hiểu thông tin với kiến thức đã học Xác định thông tin, biết tìm hiểu các thông tin có liên quan

Từ đó, xác định các cách thức, quy trình và chiến lược giải quyết, thống nhất các hành động

- Lập kế hoạch và thực hiện giải pháp:

+ Lập kế hoạch: thiết lập tiến trình thực hiện (thu thập dữ liệu, thảo luận, xin ý kiến, giải quyết các mục tiêu…), thời điểm giải quyết từng mục tiêu + Thực hiện kế hoạch: thực hiện và trình bày giải pháp, điều chỉnh kế hoạch để phù hợp với thực tiễn và không gian vấn đề khi có sự thay đổi

- Đánh giá và phản ánh giải pháp: Thực hiện và đánh giá giải pháp GQVĐ Suy ngẫm về cách thức và tiến trình GQVĐ Điều chỉnh và vận dụng trong tình huống mới, xác nhận những kiến thức và kinh nghiệm thu được Đề xuất các giải pháp cho vấn đề tương tự

1.3.2 Mục tiêu và nội dung dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề

Môn Khoa học ở tiểu học giúp học sinh hiểu được một số kiến thức khoa học

cơ bản xoay quanh mối quan hệ tự nhiên, con người, xã hội trong một thể thống nhất, đề cập đến các nội dung về vật chất, năng lượng, động vật và thực vật… Do vậy, khi tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học thông qua môn Khoa học nhằm giúp cho học sinh không chỉ hình thành kiến thức khoa học của môn học mà còn huy động tối đa khả năng vận dụng kiến thức

đó để giải quyết các vấn đề và vận dụng các kiến thức đó vào thực tiễn cuộc sống

Từ đó, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả của môn học

Gắn với nội dung của môn Khoa học, nội dung dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề dựa theo các thành tố của cấu trúc năng lực bao gồm các nội dung sau:

+ Học sinh biết phát hiện một vấn đề, tìm hiểu vấn đề có liên quan đến tự nhiên, con người và xã hội, liên quan đến vệ sinh cơ thể người…

+ Học sinh biết thu thập và làm rõ thông tin có liên quan đến vấn đề về các dấu hiệu chung và riêng của một số sự vật, hiện tượng đơn giản trong

tự nhiên

- Đề xuất được giả thuyết khoa học khác nhau: Lập được kế hoạch để GQVĐ đặt ra và thực hiện kế hoạch độc lập sáng tạo, hợp lý

- Thực hiện và đánh giá giải pháp GQVĐ; suy ngẫm về cách thức và tiến trình GQVĐ để điều chỉnh và vận dụng trong tình huống mới

+ Học sinh có khả năng kết nối kiến thức của môn Khoa học với việc giải quyết các vấn đề trong thực tiễn cuộc sống

1.3.3 Phương pháp, hình thức tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề

Với đặc trưng của môn Khoa học ở tiểu học trong quá trình dạy học giáo viên có thể linh hoạt sử dụng kết hợp rất nhiều phương pháp hướng cho học sinh được tham gia thực hành – luyện tập Ví dụ: phương pháp thí nghiệm, phương pháp quan sát, phương pháp điều tra, phương pháp bàn tay nặn bột …

Do đó, đây là điều kiện thuận lợi để giáo viên có thể tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng lực GQVĐ của học sinh và tận dụng tối đa sự kết hợp của phương pháp dạy học theo hướng tương tác và trải nghiệm để có thể giúp học sinh được nói ra được những suy nghĩ của mình, tức là rèn cho học sinh tư duy phân tích vấn đề, giúp học sinh có thể tương tác với nhau và tìm ra các biện pháp để giải quyết các vấn đề Tạo cơ hội, tạo các tình huống để học sinh

xử lý và sau bài học học sinh có thể vận dụng các tình huống vào trong cuộc sống thực tiễn

Do đó, khi tổ chức dạy học phát triển năng lực GQVĐ giáo viên cần linh hoạt sử dụng các phương pháp trong quá trình dạy học Trong đó, một số phương pháp được ưu tiên sử dụng trong dạy học môn Khoa học như: Phương pháp trò chuyện, phỏng vấn để thu thập thông tin về thực trạng; Phương pháp quan sát được sử dụng để nhận biết các biểu hiện giao tiếp của HS trong hoạt động học, hoạt động chơi, Phương pháp thảo luận nhóm, thảo luận cả lớp trong các hoạt động sắm vai, xử lí tình huống… Nếu giáo viên áp dụng thành công các phương pháp này trong quá trình dạy học sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học các môn học nói chung và môn Khoa học nói riêng

Bên cạnh việc sử dụng các phương pháp dạy học theo hướng tương tác cùng tham gia và trải nghiệm cần chú trọng việc sử dụng đa dạng các hình thức

tổ chức dạy học khác nhau: dạy học trong lớp kết hợp với dạy học ngoài lớp, kết hợp với thăm quan ngoại khóa… Đặc biệt chú trọng đến hình thức làm việc nhóm, bởi thông qua thảo luận nhóm có thể giúp học sinh hình thành tƣ duy phê phán, tƣ duy phản biện, phát triển năng lực nhìn nhận, phân tích vấn đề Từ

đó, đƣa ra đƣợc các giải pháp một cách phù hợp

1.3.4 Đánh giá quá trình dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề

Khi tiến hành đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong môn Khoa học giáo viên nên chú trọng đến việc đƣa ra các tình huống gắn với thực tiễn cuộc sống để học sinh phân tích và dựa trên cơ sở đó giáo viên cần đƣa ra các tình huống để đánh giá các mức độ hiểu, tiếp cận năng lực giải quyết vấn đề của học sinh Có thể chia ra thành các mức độ đánh giá quá trình dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề thông qua tình huống nhƣ sau:

+ Mức 1: Học sinh nhận biết, nhắc lại đƣợc kiến thức, kĩ năng đã học

+ Mức 2: Học sinh đã đƣa ra đƣợc giải pháp nhƣng chƣa giải thích đƣợc

độ đánh giá khác nhau để học sinh hiểu đƣợc tình huống và nêu ra đƣợc các giải pháp, tức là biết phân tích vấn đề để nhìn nhận giải pháp một cách phù hợp

1.3.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề

Để áp dụng một phương pháp dạy học mới đạt hiệu quả cao phụ thuộc vào nhiều yếu tố trong đó phải kể đến các yếu tố như: thời gian, không gian tổ chức hay tài liệu, phương tiện… và các yếu tố đó có ảnh hưởng trực tiếp tới quá trình dạy học, mỗi yếu tố đều có những ưu điểm và hạn chế

Để chuẩn bị một tiết dạy áp dụng những phương pháp dạy học mới đòi hỏi giáo viên phải tốn nhiều thời gian và công sức học hỏi, nghiên cứu, suy nghĩ và tìm tòi thì mới có thể đạt hiệu quả cao trong quá trình dạy học Ngoài

ra, do thời gian hạn định của một tiết học, giáo viên cần tổ chức hợp lý các khâu, các bước để tránh làm tốn thời gian và bài dạy khó hoàn thành

Không gian lớp học là yếu tố ảnh hưởng rất quan trọng đến quá trình dạy học bởi nếu giáo viên chọn không gian lớp học hợp lý sẽ giúp tiết học cảm thấy thân thiện, gần gũi và học sinh dễ tiếp thu nội dung bài học hơn Trong quá trình dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề giáo viên có thể tổ chức cho học sinh tham gia hoạt động trải nghiệm thì việc lựa chọn không gian cho học sinh tham gia vào quá trình tương tác là điều rất quan trọng, bởi nếu lựa chọn không gian phù hợp sẽ giúp học sinh tăng thêm sự hứng thú, sáng tạo, tiết học trở lên bớt khô khan và tăng thêm tính thực tế, sinh động Việc lựa chọn, bố trí không gian dạy học một cách hợp lý sẽ giúp cho người giáo viên dễ dàng vận dụng bài học và giúp học sinh nắm được nội dung bài một cách nhanh chóng

Tài liệu và phương tiện dạy học là các đối tượng, vật chất do giáo viên

và học sinh sử dụng dưới sự chỉ đạo của giáo viên trong quá trình dạy học, tạo những điều kiện cần thiết nhằm đạt được mục đích dạy học Tài liệu và phương tiện dạy học tạo điều kiện cho học sinh nắm vững chính xác, sâu sắc kiến thức, phát triển năng lực nhận thức và hình thành nhân cách của học sinh Việc lựa chọn tài liệu, phương tiện dạy học cho mỗi bài học đòi hỏi người giáo viên phải lựa chọn linh hoạt để các phương tiện hỗ trợ đó là công cụ đắc lực giúp người giáo viên hoàn thành nhiệm vụ dạy của mình và giúp học sinh dễ tiếp thu được bài học Từ đó, góp phần nâng cao được chất lượng dạy và học trong nhà trường

1.4 Đặc điểm tâm sinh lí học sinh cuối cấp tiểu học với việc tổ chức DH nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề

1.4.1 Khái quát đặc điểm tâm sinh lí của học sinh cuối cấp tiểu học

Giáo dục tiểu học là viên gạch đặt nền móng đầu tiên trong quá trình giáo dục phát triển trẻ em toàn diện Lứa tuổi tiểu học bao gồm những trẻ có độ tuổi từ 6 đến 11 tuổi Quá trình nhận thức của các em chia làm 2 giai đoạn: Giai đoạn 1: từ lớp 1 đến lớp 3, giai đoạn 2: từ lớp 4 đến lớp 5

Theo [21] và trong quá trình nghiên cứu thực hiện đề tài về môn Khoa học, đối tượng nghiên cứu của chúng tôi tập trung vào giai đoạn 2: lứa tuổi học sinh lớp 4, 5, với 3 đặc điểm cơ bản nhất về tâm sinh lý, nhận thức và nhân cách

- Đặc điểm tâm sinh lí: Tâm lý của trẻ ở lứa tuổi này có sự thay đổi nhất

định so với giai đoạn 1 Quá trình học tập cũng như nhận thức của trẻ được đặt lên hàng đầu gắn với việc tìm tòi cũng như phát hiện những điều đơn giản trong cuộc sống cũng tạo cho các em những hứng thú nhất định Từ đó, các em thấy

có hứng thú hơn với việc học tập ở trường

- Đặc điểm nhận thức: Từ những đặc điểm cơ bản về tâm sinh lý của học

sinh tiểu học trong giai đoạn này cũng có ảnh hưởng rất lớn đến quá trình nhận thức của các em Ở giai đoạn này, quá trình nhận thức của học sinh không chỉ

đi từ “trực quan sinh động” đến “tư duy trừu tượng” mà các em còn biết sử dụng thao tác tư duy để nhận thức vấn đề Gắn đặc điểm với nội dung phát triển năng lực giải quyết vấn đề bởi: cuộc sống ngày càng phát triển, các mối quan

hệ ngày càng phức tạp nên việc giải quyết các vấn đề thường gặp trong cuộc sống là rất quan trọng đối với bản thân các em Các em cần có nhận thức đúng đắn về các vấn đề thì mới tự tin trong cuộc sống

- Đặc điểm nhân cách: Tình cảm của học sinh ở lứa tuổi này là tính hồn

nhiên, giàu cảm xúc và dễ xúc động Vì quá trình nhận thức của các em chưa thực sự hoàn chỉnh nên trẻ rất dễ bị lay chuyển ý kiến, chưa có lập trường vững vàng Bởi vậy, các em rất cần sự uốn nắn và kết hợp dạy dỗ của gia đình và nhà

trường, nhất là về các kĩ năng sống Việc hình thành cho học sinh những kĩ năng giải quyết vấn đề sẽ trang bị cho các em một hành trang vững chắc bước vào cuộc sống và sẵn sàng đối mặt với những vấn đề của cuộc sống Học sinh ở lứa tuổi này chưa có lập trường vững vàng, giàu cảm xúc và rất dễ xúc động nên việc giáo dục phải có sự uốn nắn, răn dạy, chỉ bảo một cách đúng mực, nếu không rất có thể gây ra những hậu quả tiêu cực trái với mục đích của việc phát triển năng lực GQVĐ Học sinh ở độ tuổi cuối cấp tiểu học, các em đã có những ý thức nhất định về việc làm của mình Những việc làm của các em dù lớn, dù nhỏ cũng đã phần nào thể hiện nhân cách của các em Chính vì vậy, việc phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh ở lứa tuổi này là hoàn toàn phù hợp và cần thiết

1.4.2 Mối quan hệ giữa đặc điểm tâm sinh lí học sinh cuối cấp tiểu học với việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề

Học sinh tiểu học là giai đoạn đầu của hệ thống giáo dục, ở lứa tuổi cuối cấp tiểu học, các em vẫn còn là một thực thể hồn nhiên, tò mò và ham thích khám phá Bản thân các em đang được hình thành và phát triển cả về mặt tâm sinh lý và xã hội Các em đang từng bước gia nhập vào xã hội - thế giới của mọi mối quan hệ Do đó, các em chưa đủ ý thức, chưa đủ phẩm chất và năng lực như một công dân trong xã hội, mà các em luôn cần sự bảo trợ, giúp đỡ của người lớn, của gia đình, nhà trường và xã hội Học sinh tiểu học dễ thích nghi

và tiếp nhận cái mới và luôn hướng tới tương lai nhưng lại thiếu sự tập trung cao độ, tính hiếu động, dễ xúc động còn bộc lộ rõ nét Trong thời đại hiện nay, bản thân các em còn rất hạn chế về các năng lực (năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác,…) và trong đó quan trọng hơn hết phải kể đến đó là năng lực giải quyết vấn đề Bản thân các em chưa có những nhận thức đúng đắn về năng lực GQVĐ đặc biệt là các vấn đề liên quan đến thực tiễn cuộc sống Khi đứng trước một vấn đề, các em còn lúng túng và không biết cách giải quyết dẫn đến những kết quả không tốt trong học tập và ngay cả trong cuộc sống

Trong học tập và cuộc sống hằng ngày, các em gặp phải không ít các vấn

đề và cần tìm cách giải quyết vấn đề đó một cách hợp lí Chính vì vậy, việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh đặc biệt là học sinh cuối cấp tiểu học là một việc làm hết sức cần thiết bởi nếu có năng lực giải quyết vấn đề thì khi đứng trước bất kì một tình huống có vấn đề nào đó học sinh sẽ nhanh chóng xác định được vấn đề và đề xuất được những giải pháp và hướng đi hợp

lí với tinh thần và thái độ tích cực Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả trong quá trình dạy học, giúp học sinh tích cực, chủ động và tự tin hơn trong học tập cũng như trong cuộc sống

1.5 Thực trạng việc tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề

ở một số trường tiểu học hiện nay

1.5.1 Khái quát quá trình điều tra thực trạng

Nhằm thu thập dữ liệu có liên quan đến thực trạng việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong môn Khoa học ở một số trường tiểu học hiện nay Điều tra năng lực giải quyết vấn đề của học sinh tiểu học bằng cách đưa tình huống cho học sinh xử lý sau đó đưa ra nhận xét của mình Điều tra hứng thú giải quyết vấn đề của học sinh trong những tình huống

cụ thể Từ đó, làm cơ sở thực tiễn cho việc đề xuất một số phương pháp, hình thức tổ chức và cách đánh giá dạy học trong môn Khoa học nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học một cách có hiệu quả

1.5.2 Thời gian, địa điểm, đối tượng điều tra

Để tìm hiểu thực trạng việc áp dụng dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề ở một số trường Tiểu học, chúng tôi đã sử dụng phương pháp điều tra bằng các câu hỏi, có kết hợp với phương pháp trò chuyện, phương pháp quan sát Việc tổ chức cho học sinh giải quyết các tình huống, vấn đề trong các tiết học Khoa học của giáo viên và quan sát những thái độ học tập của học sinh

ở trường các trường tiểu học Trường Sơn, Tiểu học Bình Sơn, TH&THCS Bình Sơn thuộc địa bàn huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang

Trên cơ sở của việc điều tra, chúng tôi đã tiến hành thu thập những dữ liệu liên quan đến nội dung nghiên cứu Thời gian tiến hành điều tra: tháng 10/2017 đến tháng 11/2017

Đối tượng điều tra: Tôi tiến hành điều tra các giáo viên giảng dạy môn Khoa học các khối lớp 4,5 và 20 học sinh bất kì của của các khối lớp 4,5 ở các trường

1.5.3 Phương pháp điều tra

Chúng tôi tiến hành điều tra bằng bảng hỏi thông qua các mẫu phiếu điều tra Sau đó, yêu cầu giáo viên và học sinh trả lời trực tiếp trên phiếu kết hợp với phỏng vấn trực tiếp giáo viên và học sinh sau tiết học Ngoài ra, chúng tôi còn quan sát, ghi chép hoạt động dạy và học của giáo viên trong các giờ học trên lớp, ghi lại biên bản dự giờ để làm minh chứng cho kết quả điều tra

1.5.4 Nội dung điều tra

Để tìm hiểu nội dung điều tra, chúng tôi đã tiến hành điều tra để làm rõ một số nội dung sau:

- Quan điểm, hiểu biết của giáo viên về dạy học phát triển năng lực nói chung và dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề nói riêng

- Phương pháp và cách tiếp cận tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh ở trường tiểu học

- Mức độ và hiệu quả trong việc tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề của giáo viên trong dạy học ở tiểu học nói chung và qua môn Khoa học nói riêng

- Tìm hiểu năng lực giải quyết vấn đề của học sinh tiểu học ở một số trường hiện nay

1.5.5 Kết quả điều tra

1.5.5.1 Về phía giáo viên

a Đánh giá của giáo viên về sự cần thiết của việc tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học

Để đánh giá về sự cần thiết của việc tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh, chúng tôi đã tiến hành khảo sát một số giáo viên thông qua phiếu điều tra Kết quả khảo sát được trình bày trong bảng sau:

Bảng 1.1: Sự cần thiết của việc tổ chức dạy học phát triển

năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh

Mức độ cần thiết

Kết quả

Số lượng (phiếu)

Tỉ lệ (%)

nhận được câu trả lời như sau: Tại sao thầy (cô) lại cho rằng việc tổ chức dạy học phát triển năng lực cho học sinh là cần thiết? và đã nhận được câu

trả lời là: Ở lớp, trong các giờ học khi các (thầy) cô sử dụng phương pháp này trong quá trình dạy học mang lại hiệu quả rất cao, các em tiếp thu bài tốt hơn, không khí lớp học vui vẻ, sôi nổi Mặt khác, môn Khoa học là bộ môn rất gần gũi, thiết thực với cuộc sống của các em nên việc sử dụng đúng đắn phương pháp này trong giờ học sẽ giúp các em hiểu bài nhanh và gây hứng thú cho học sinh trong quá trình học tập và giúp các em tự tin trong việc giải

quyết các tình huống và vấn đề thường gặp trong cuộc sống

b Quan niệm của giáo viên về dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề

Để đánh giá sự hiểu biết của giáo viên về quan niệm dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề, chúng tôi tiến hành khảo sát một số GV thông qua phiếu điều tra Kết quả khảo sát được trình bày trong bảng sau:

Bảng 1.2: Quan niệm của giáo viên về dạy học phát triển năng lực

giải quyết vấn đề

STT Các quan niệm về bản chất của dạy học phát

triển năng lực giải quyết vấn đề

Số ý kiến

Tỷ lệ (%)

1

- Là quá trình dạy học nhằm giúp học sinh có khả

năng huy động, kết hợp một cách linh hoạt các kiến

thức, kĩ năng, thái độ, giá trị, động cơ cá nhân để có

thể tư duy, phân tích vấn đề nhằm ra quyết định phù

hợp Từ đó, giúp các em giải quyết được các vấn đề

trong tình huống cụ thể của cuộc sống

6/20 30

2

- Là phương pháp dạy học mà trong đó giáo viên tổ

chức cho học sinh tham gia nhiều hoạt động trong

tiết học

4/20 20

3

- Là quá trình dạy học mà giáo viên đưa ra hệ thống

câu hỏi để hướng dẫn học sinh suy nghĩ và trả lời

từng câu hỏi, từng bước hình thành kiến thức, kĩ

năng của môn học một cách hiệu quả

10/20 50

Dựa vào bảng số liệu trên ta thấy hầu hết các giáo viên đã bước đầu tiếp cận được vấn đề dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề nhưng chưa toàn diện và đầy đủ Chủ yếu giáo viên tiếp cận ở khía cạnh là một phương pháp dạy học cụ thể, nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh chứ chưa hiểu khái quát đó là cả một quá trình dạy học bao gồm từ việc xác định mục tiêu đến lựa chọn nội dung, sử dụng các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học và cách đánh giá trong quá trình dạy và học Trong đó, 10/20 giáo viên đã hiểu đúng nhưng chưa đầy đủ về vấn đề dạy học phát triển năng lực giải quyết

vấn đề, cho rằng: “Dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề là quá trình dạy học mà giáo viên đưa ra hệ thống câu hỏi để hướng dẫn học sinh suy nghĩ

và trả lời từng câu hỏi, từng bước hình thành kiến thức, kĩ năng của môn học một cách hiệu quả” chiếm 50% Số ý kiến 4/20 phiếu giáo viên hiểu sai hoàn toàn về vấn đề dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề, họ cho rằng: “Là phương pháp dạy học mà trong đó giáo viên tổ chức cho học sinh tham gia nhiều hoạt động trong tiết học” chiếm 20% Chiếm số lƣợng phiếu 6/20 phiếu

giáo viên hiểu đƣợc đúng quan điểm về dạy học phát triển năng lực giải quyết

vấn đề “là một quá trình dạy học nhằm giúp học sinh có khả năng huy động, kết hợp một cách linh hoạt các kiến thức, kĩ năng, thái độ, giá trị, động cơ cá nhân để có thể tư duy, phân tích vấn đề nhằm ra quyết định phù hợp Từ đó, giúp các em giải quyết được các vấn đề trong tình huống cụ thể của cuộc sống”

chiếm 30% Do đó, có thể nhận thấy rằng rất nhiều giáo viên biết đến vấn đề dạy học này nhƣng chƣa thực sự hiểu rõ về bản chất của nó

c Mức độ tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học môn Khoa học

Để thấy đƣợc mức độ tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn

đề trong dạy học môn Khoa học chúng tôi đã tiến hành điều tra giáo viên và kết quả thu đƣợc thể hiện qua bảng sau:

Bảng 1.3 Mức độ tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề

cho học sinh tiểu học

Nhìn vào bảng 1.3 ta thấy rằng, phần lớn giáo viên đều cho rằng việc tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học hiện

nay là rất cần thiết và cần thiết Tuy nhiên, khi tiến hành điều tra về mức độ tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong thực tế quá trình dạy học thì chúng tôi lại nhận thấy rằng ở mức độ tổ chức thì phần lớn giáo viên chỉ chọn ở mức độ thi thoảng là 14/20 phiếu, chiếm tỉ lệ 70%, mức độ thường xuyên cũng có tuy nhiên tỉ lệ này là khá ít chiếm 5/20 phiếu đạt

tỉ lệ không cao 25%, còn tỉ lệ rất thường xuyên lại chỉ chiếm tỉ lệ rất ít 1/20 phiếu, chiếm (5%) Như vậy, chúng ta có thể thấy rằng, không phải môn học nào hay giờ học nào giáo viên cũng có thể áp dụng việc tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề bởi nó còn phụ thuộc vào rất nhiều điều kiện

d Cách tiếp cận tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề thông qua các môn học và hoạt động giáo dục

Để tìm hiểu rõ hơn về cách tiếp cận tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề của giáo viên tiểu học trong các môn học và hoạt động giáo dục chúng tôi đã tiến hành điều tra và thu được kết quả như sau:

Bảng 1.4 Cách tiếp cận tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề của giáo viên tiểu học trong các môn học và hoạt động giáo dục

Không thường xuyên

Số lượng (phiếu)

%

Số lượng (phiếu)

%

Số lượng (phiếu)

%

Số lượng (phiếu)

Dựa vào bảng số liệu trên, ta thấy trong các cách tiếp cận tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề của giáo viên tiểu học trong các môn học và hoạt động giáo dục thì hoạt động GDNGLL chiếm tỉ lệ cao nhất 19/20 phiếu, đạt tỉ lệ 95% Ngoài ra, thì giáo viên tập trung hầu hết tiếp cận dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề rải rác trong các môn học như Tự nhiên

xã hội, Khoa học và môn Đạo đức Còn với các môn Toán, Lịch sử và Địa Lí, Tiếng Việt thì việc tiếp cận dạy học phát triển năng lực GQVĐ chiếm tỉ lệ tương đối thấp và đôi khi không sử dụng Khi tìm hiểu về vấn đề này, để làm

rõ hơn nội dung của vấn đề chúng tôi cũng tiến hành phỏng vấn một số giáo viên Thầy N.T.T, giáo viên trường tiểu học Trường Sơn cho rằng: tất cả các môn học về hoạt động giáo dục NGLL đều có khả năng tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh Tuy nhiên, những môn về Tự nhiên xã hội, Khoa học hay Đạo đức thì những bài học đều có nội dung liên quan, gắn liền với cuộc sống hàng ngày của học sinh, giúp học sinh dễ hiểu,

dễ nhớ và tiếp thu bài nhanh hơn nên giáo viên thích chọn những môn học này

để tổ chức quá trình dạy học Điều đó chứng tỏ rằng, việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề gắn liền với cuộc sống thực tiễn là một vấn đề rất quan trọng hiện nay đối với học sinh

e Đánh giá hiệu quả tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn

đề thông qua các môn học và HĐGD

Nhằm đánh giá về hiệu quả tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn

đề trong các môn học và HĐGD NGLL chúng tôi đã tiến hành điều tra từ các giáo viên và mức độ đánh giá được thể hiện qua bảng sau:

Bảng 1.5 Hiệu quả tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề

trong các môn học và HĐGD ở trường tiểu học

Môn học

và HĐGD

Hiệu quả tổ chức Rất hiệu quả Hiệu quả Bình thường Không hiệu

Dựa vào bảng số liệu trên ta thấy, tất cả giáo viên đều đánh giá về hiệu quả tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong môn HĐGD NGLL ở mức rất hiệu quả là khá cao với 19/20 phiếu, chiếm 95% Điều đó cũng đồng nghĩa với việc số phiếu đánh giá ở mức hiệu quả, bình thường và không hiệu quả đều là 0/20 phiếu chiếm 0% Với môn Tự nhiên và Xã hội, Khoa học, Đạo đức hầu hết các giáo viên đều đánh giá việc tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề ở mức rất hiệu quả và hiệu quả chiếm tỉ lệ lớn, không có phiếu nào đánh giá ở mức bình thường và không hiệu quả Điều này chứng tỏ, việc tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề đã đem lại kết quả tốt cho học sinh Khi tìm hiểu về vấn đề này, chúng tôi cũng

tiến hành phỏng vấn một số giáo viên thông qua câu hỏi điều tra sau: “Anh (chị) hãy nêu những thuận lợi và khó khăn trong việc tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong môn Khoa học? Chúng tôi đã nhận được

một số ý kiến như sau Cô H.T.T Giáo viên trường tiểu học Bình Sơn cho rằng:

Về thuận lợi: tất cả các môn học về HĐGD NGLL, Khoa học, Tự nhiên xã hội hay Đạo đức là những môn học có nhiều những bài học có liên quan, gắn liền với cuộc sống hàng ngày hơn nên giáo viên thích chọn những môn học này để

tổ chức quá trình dạy học nhằm đạt được hiệu quả dạy học cao

Về khó khăn: Giáo viên chưa mạnh dạn đưa ra những biện pháp kích thích học sinh trong quá trình học tập dẫn đến tiết học nhàm chán, học sinh không có hứng thú trong tiết học Ngoài ra, còn phụ thuộc vào điều kiện cơ sở cật chất, trang thiết bị của nhà trường không đáp ứng đủ yêu cầu cho giáo viên

tổ chức tiết học Điều đó dẫn đến chất lượng giáo dục không đạt hiệu quả cao

Điều đó cho thấy, dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề là quan điểm dạy học tiên tiến đã được các giáo viên ở các trường sử dụng và đạt được hiệu quả cao về cả nội dụng và đối tượng trong giảng dạy Vì vậy, cần mở rộng phạm vi và nâng cao chất lượng dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong các môn học ở tiểu học nói chung và môn Khoa học nói riêng để góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả trong dạy học

1.5.5.2 Về phía học sinh

Trong quá trình điều tra về thực trạng việc tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề Về phía học sinh, chúng tôi không thiết kế bảng hỏi giống giáo viên mà chúng tôi sử dụng phương pháp điều tra bằng cách quan sát các hoạt động học tập của học sinh trong và ngoài lớp học kết hợp với phỏng vấn trực tiếp trước và sau tiết học Qua quá trình chúng tôi dự giờ một số tiết Khoa học của các giáo viên Chúng tôi nhận thấy rằng, không chỉ trong môn Khoa học mà ở trong tất cả các môn học khác: phần lớn giáo viên thích tổ chức các hoạt động vui chơi liên quan đến trò chơi học tập, trờ chơi sắm vai, trò chơi giải ô chữ, và đặc biệt là rất thích với những tình huống, vấn đề mà giáo viên đặt ra chứa đựng những cái mâu thuẫn giữa những điều các em đã biết với các kiến thức ngoài thực tế

Ví dụ: Trong bài 13: Phòng bệnh béo phì - Khoa học 4: Giáo viên đã tiến hành tổ chức cho học sinh được tham gia vào hoạt động sắm vai xử lí các tình huống gắn liền với thực tiễn của các em Qua việc tổ chức cho học sinh tham gia vào hoạt động này sẽ giúp học sinh rèn được các kĩ năng giải quyết vấn đề, giúp các em ghi nhớ bài nhanh và sâu Từ đó, nâng cao hiệu quả chất lượng giờ dạy

Khi để tìm hiểu rõ hơn, chúng tôi đã tiến hành phỏng vấn trực tiếp một

số học sinh: Trong quá trình học môn Khoa học, em thích giáo viên tổ chức các hoạt động như thế nào? Nếu cho em mong muốn một điều được nói với cô giáo,

em muốn cô giáo sẽ đưa những nội dung gì hay tổ chức hoạt động học tập như thế nào trong tiết học? Chúng tôi đã nhận được rất nhiều câu trả lời từ các em:

Em T.Q.T học sinh lớp 4A trường tiểu học Bình Sơn cho rằng: Trong các giờ học, chúng em rất hứng thú với hoạt động sắm vai, vì chúng em được sắm vai

xử lí tình huống, giúp chúng em dễ tiếp thu bài” Em N V H lớp 5B trường Tiểu học Trường Sơn cũng chia sẻ: Trong giờ học môn Khoa học em thích nhất

cô giáo tổ chức các hoạt động liên quan đến trò chơi học tập, bởi khi tham gia trò chơi chúng em được củng cố và khắc sâu kiến thức của bài học được nhanh hơn, chúng em thấy hứng thú hơn trong quá trình học tập

Qua kết quả của quá trình điều tra thực trạng về phía học sinh, chúng tôi nhận thấy rằng: Để giúp học sinh có hứng thú hơn đối với môn học, ngoài việc truyền tải một khối lượng kiến thức rộng và nặng Vì vậy, trong mỗi tiết học giáo viên nên sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực như cho học sinh tham gia các hoạt động sắm vai, tổ chức các trò chơi học tập trong các tiết học để củng cố kiến thức của bài học Nếu giáo viên thiết kế và vận dụng thành công các phương pháp dạy học tích cực sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học các môn học nói chung và môn Khoa học ở tiểu học nói riêng Từ đó, góp phần nâng cao được hiệu quả dạy học trong nhà trường

1.6 Nhận xét chung

Qua quá trình điều tra thực trạng, chúng tôi nhận thấy: Phần lớn giáo viên đều cho rằng vấn đề dạy học phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh tiểu

học là rất quan trọng và cần thiết Tuy nhiên, việc hiểu đúng về dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề vẫn chưa được đầy đủ và có nhiều giáo viên vẫn còn hiểu sai hoặc chưa đúng hoàn toàn Bên cạnh đó, chúng tôi cũng tiến hành tiếp cận và tìm hiểu về quá trình dạy học phát triển năng lực GQVĐ của giáo viên thì hầu hết giáo viên đều cho rằng những môn về Tự nhiên xã hội, Khoa học hay Đạo đức thì nội dung bài học của các môn học này đều liên quan, gắn liền vớ thực tiễn cuộc sống hàng ngày của học sinh, giúp học sinh dễ hiểu,

dễ nhớ và tiếp thu bài nhanh hơn Nên giáo viên thích chọn những môn học này

để tổ chức quá trình dạy học

Còn về phía học sinh, đa phần các em đều nhận thấy và mong muốn trong các giờ học giáo viên nên tổ chức các hoạt động dạy học thông qua việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như sắm vai, trò chơi, xử lí tình huống…để giúp các em có hứng thú với môn học, giảm bớt không khí căng thẳng sau mỗi giờ học Góp phần nâng cao chất lượng hiệu quả dạy và học

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Qua quá trình tìm hiểu về cơ sở lí luận và thực tiễn của việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học trong dạy học Khoa học Chúng tôi đã mạnh dạn đưa ra được một số quan niệm về năng lực, năng lực giải quyết vấn đề và rút ra quan niệm phát triển năng lực giải quyết vấn đề phục

vụ cho việc nghiên cứu đề tài Trong đó, các khái niệm được chúng tôi đề cập

đến là: Năng lực là khả năng cá nhân huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng, thái độ, giá trị của bản thân để thực hiện thành công một loại công việc trong một bối cảnh nhất định”

“Năng lực GQVĐ là khả năng của một cá nhân huy động, kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chức kiến thức, kỹ năng với thái độ, giá trị, động cơ

cá nhân,… để hiểu và giải quyết vấn đề trong tình huống nhất định một cách hiệu quả và với tinh thần tích cực”

“Dạy học phát triển năng lực GQVĐ là quá trình dạy học nhằm giúp học sinh có khả năng huy động, kết hợp một cách linh hoạt các kiến thức, kĩ năng, thái độ, giá trị, động cơ cá nhân để có thể tư duy, phân tích vấn đề nhằm

ra quyết định phù hợp Từ đó, giúp các em giải quyết được các vấn đề trong tình huống cụ thể của cuộc sống”

Chúng tôi đã tiến hành tìm hiểu và nghiên cứu thực trạng của giáo viên

và học sinh tại một số trường tiểu học bằng cách tiến hành phỏng vấn trực tiếp trên phiếu điều tra giáo viên và học sinh Sau đó, rút ra được nhận xét:

Việc tổ chức và sử dụng những nghiên cứu của chúng tôi trong quá trình dạy học là cần thiết và việc đề xuất được các biện pháp để có thể giúp giáo viên giải quyết những khó khăn nêu trên là hoàn toàn phù hợp Nó đã làm căn cứ để đề xuất các biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học thông qua dạy học môn Khoa học được trình bày cụ thể trong chương 2 của đề tài

2.1.1 Đảm bảo phù hợp với đặc điểm tâm lí học sinh

Bên cạnh việc chứa đựng một mâu thuẫn, một tình huống muốn trở thành “vấn đề” với người học phải đảm bảo phù hợp với học sinh để người học có khả năng giải quyết Học sinh cuối cấp tiểu học đã có những sự thay đổi nhất định về mặt tâm sinh lí, quá trình học tập của các em thường gắn với việc tìm tòi cũng như phát hiện những điều đơn giản trong cuộc sống để tạo những hứng thú nhất định Về nhận thức của các em lúc này cũng đã có

sự thay đổi, các em đã biết sử dụng các thao tác tư duy để nhận thức vấn đề,

và mong muốn tìm cách giải quyết các vấn đề đó Chính vì vậy, khi đề xuất các biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tiểu học thông qua dạy học môn Khoa học cần phải đặc biệt chú ý đảm bảo biện pháp

đó phải phù hợp với đặc điểm tâm lí học sinh Khi đó, mới kích thích học sinh tham gia giải quyết các vấn đề một cách phù hợp

2.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn

Trên cơ sở nghiên cứu về nội dung môn Khoa học, chúng tôi nhận thấy rằng môn Khoa học thường gắn liền với thực tiễn cuộc sống thường ngày của các em Qua quá trình điều tra, khảo sát về phía học sinh, các em rất thích tham gia vào các hoạt động sắm vai, xử lí tình huống vì các tình huống được thiết kế

có nội dung gần gũi với hiểu biết, cuộc sống thực tế của các em hơn

Vấn đề phải xuất phát từ thực tiễn, chính vì thế các biện pháp đề xuất nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh phải phù hợp với thực tiễn cuộc sống hàng ngày của học sinh tiểu học Các biện pháp phải gần gũi,