Trò chơi học tập và vai trò của trò chơi học tập: Trò chơi là một loại hình hoạt động rất quen thuộc, gần gũi với mọi người. Ở nhiều gốc độ khác nhau trò chơi được định nghĩa riêng, có thể trò chơi là một hoạt động tự nhiên cần thiết thỏa mãn nhu cầu giải trí của con người hay là một phương pháp thực hành hiệu nghiệm đối với việc hình thành nhân cách và trí lực của trẻ em... Theo quan điểm của tác giả Hà Nhật Thăng, trong cuốn “Tổ chức hoạt động vui chơi ở Tiểu học nhằm phát triển tâm lực, trí tuệ, thể lực cho học sinh”, “trò chơi là một hoạt động vui chơi mang một chủ đề, một nội dung nhất định và có những quy định mà người tham gia phải tuân thủ”.
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
1 Đặt vấn đề:
Giảng dạy là một quá trình mang tính chất nghệ thuật tạo sự kích thích, địnhhướng và hướng dẫn Dạy không chỉ là sự truyền đạt đơn thuần kiến thức mà làmột quá trình tạo mối tương quan giữa người dạy, người học và tư liệu giảngdạy Thông thường con người chỉ nhớ: 10% những gì họ đọc, 20% những gì họnghe, 80% những gì họ nói và đến 90% những gì họ nói và làm, tức là khi họ tựkhám phá cho chính họ Đặc biệt với cấp học Tiểu học, phụ huynh và các emvẫn xem trọng môn Toán và Tiếng Việt, trong khi đó môn Tự nhiên và Xã hộicũng không kém phần quan trọng Chúng ta phải làm sao học sinh vẫn nắm bắtđược những kiến thức về xã hội và thế giới tự nhiên trong tâm thế thoải mái làvấn đề rất được quan tâm Trò chơi học tập chính là một chiếc cầu nối hữu hiệuthân thiện nhất, tự nhiên nhất giữa người dạy và người học trong việc tự giảiquyết nhiệm vụ chung đạt được mục đích đề ra làm thoả mãn nhu cầu của cánhân Áp dụng hình thức dạy học trò chơi học tập là một phương pháp đổi mớiđáp ứng yêu cầu dạy học lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tích cức tựgiác của người học
2 Lí do chọn đề tài:
Việc vận dụng phương pháp trò chơi trong quá trình dạy học là rất cần thiết,làm sao cho mỗi ngày đến trường là một ngày vui Trò chơi xuất phát từ nộidung bài học là hoạt động góp phần làm cho học sinh hứng thú, ham thích họctập tạo không khí phấn khởi tạo tâm thế thoải mái trước giờ học hay củng cốnắm chắc kiến thức đã được học, kích thích tư duy sáng tạo và rèn kĩ năng Theomục tiêu giáo dục hiện nay, giáo dục học sinh phát triển toàn diện cả đức, trí,thể, mĩ Các hoạt động dạy - học ở trường Tiểu học đang đổi mới phương phápdạy học theo hướng: Lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tích cực, sángtạo, chủ động của học sinh Đối với học sinh tiểu học, lứa tuổi vừa học vừa chơi,hiếu động, chóng chán, vấn đề tạo nên hứng thú học tập cho các em là rất quantrọng Trò chơi tác động toàn diện đến trẻ em vì nó dễ dàng thâm nhập vào xúccảm, tình cảm thúc đẩy mọi hành động của trẻ
Trang 2Hiện nay, vận dụng trò chơi học tập vào dạy học không phải là vấn đề mới
mẻ Các công trình nghiên cứu về môn Tự nhiên - xã hội, các nguồn tư liệu: cácsách thiết kế, sách giáo viên hướng dẫn soạn giáo án… đã đưa ra rất nhiều tròchơi nhưng còn rời rạc từng trò chơi cho từng bài học mà chưa có tính hệ thống.Một số trò chơi đòi hỏi cao về công tác chuẩn bị không phù hợp với đặc điểm cơ
sở vật chất trường học
Với chủ đề Tự nhiên, sách giáo viên hay sách thiết kế chỉ đưa ra trò chơichưa có tính phong phú chỉ có hai trò chơi Giáo viên rất khó áp dụng, đối vớihọc sinh rất dễ gây nhàm chán, làm giảm hiệu quả các tiết học
Từ những lí do trên tôi chọn đề tài: “Xây dựng hệ thống trò chơi học tậpphục vụ dạy học chủ đề Tự nhiên môn Tự nhiên và Xã hội lớp 2” hi vọng khinghiên cứu đề tài này sẽ mang lại nhiều kinh nghiệm dạy học khi áp dụngphương pháp sử dụng trò chơi, bổ sung, phát triển vốn trò chơi thêm phong phú
và đa dạng
B PHẦN NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU:
Chương 1 Tổng quan tài liệu nghiên cứu:
1.1 Đặc điểm nội dung chương trình môn Tự nhiên – Xã hội lớp 2:
Môn Tự nhiên và Xã hội là môn học chứa đựng những kiến thức gắn với đờisống con người, các sự vật hiện tượng trong thực tế cuộc sống rất gần gũi vớihọc sinh Tiểu học Môn Tự nhiên và Xã hội là môn học tích hợp kiến thức củakhoa học tự nhiên và khoa học xã hội trong đó tỉ trọng kiến thức khoa học stựnhiên nhiều hơn so với kiến thức khoa học xã hội ”.[1, tr 8] Môn Tự nhiên và Xãhội lớp 2 được xây dựng theo quan điểm tích hợp xem xét tự nhiên con người và
xã hội trong một thể thống nhất có quan hệ qua lại, tác động lẫn nhau, các kiếnthức trong chương trình là kết quả tích hợp kiến thức của nhiều ngành khoa họcsinh học, vật lí, địa lí, lịch sử, môi trường Nội dung chương trình có cấu trúcđồng tâm, hợp lí ”.[5, tr 24] Chương trình môn Tự nhiên và Xã hội lớp 2 sẽ tiếptục phát triển, mở rộng các kiến thức các em đã học ở lớp 1 theo 3 chủ đề: Con
Trang 3cần đạt được mục tiêu đề ra: Biết sơ lược về hoạt động của cơ quan vận động và
cơ quan tiêu hóa ở cơ thể người; phòng chống cong vẹo cột sống; giữ vệ sinh ănuống, phòng nhiễm giun Biết về công việc của các thành viên trong gia đình,nhà trường và một số nghề nghiệp trong xã hội, ở địa phương; giữ sạch nhà ở,trường học, giữ an toàn khi ở nhà, ở trường và khi đi đường Biết cây cối và cáccon vật có thể sống được ở khắp nơi: trên cạn, dưới nước, trên không; biết quan sátbầu trời ban ngày, ban đêm; có hiểu biết sơ lược về hình dạng và đặc điểm của Mặttrời, Mặt trăng và các vì sao[1, tr 4] Bước đầu hình thành và phát triển những kĩnăng: Tự chăm sóc sức khỏe cho bản thân, ứng xử hợp lí trong đời sống đểphòng chống một số bệnh tật và tai nạn Quan sát, nhận xét, nêu thắc mắc, đặtcâu hỏi, biết cách diễn đạt những hiểu biết của mình về các sự vật, hiện tượngđơn giản trong tự nhiên và xã hội Hình thành và phát triển những thái độ vàhành vi: Có ý thức thực hiện các quy tắc giữ vệ sinh, an toàn cho bản thân, giađình và cộng đồng Yêu thiên nhiên, gia đình, trường học, quê hương Môn học
Tự nhiên và Xã hội là môn học về môi trường tự nhiên và xã hội gẫn gũi, baoquanh học sinh, vì vậy có rất nhiều nguồn cung cấp kiến thức cho các em Do
đó, không chỉ có giáo viên cung cấp trí thức cho các em lĩnh vực này, các em cóthể thu nhận kiến thức từ nhiều nguồn khác Với chủ đề Tự nhiên học sinh sẽđược học về thực vật và động vật: một số cây cối và một số con vật sống trên mặtđất, dưới nước, trên không Về bầu trời ban ngày và ban đêm các em sẽ được học
về mặt trời cách tìm phương hướng bằng mặt trời, mặt trăng và các vì sao, qua 10bài học cụ thể.”.[1, tr 6]
Ở trường Tiểu học hiện nay, môn Tự nhiên và Xã hội là một trong những mônhọc chiếm vị trí quan trọng cùng với các môn học khác có vai trò tích cực trongviệc phát triển toàn diện cho học sinh Việc coi trọng thực hành và vận dụngkiến thức, quan tâm đến năng lực tự học, tự khám phá kiến thức của học sinh rấtđược quan tâm
Việc tự khám phá để hiểu biết và tiếp thu kiến thức mới hay củng cố kiếnthức đã học rất hữu ích so với sự rập khuôn, bắt trước Thế giới tự nhiên xungquanh các em rất phong phú, đa dạng Trò chơi sẽ minh hoạ một cách sinh động
Trang 4nội dung bài học các bài trong chủ đề Tự nhiên Sau khi chơi, các em biết được
rõ hơn về các cách làm thiết thực hay cách nhìn đẹp, hiểu được và nhận xét vềthế giới thực động vật, làm không khí giờ học thoải mái, hào hứng dễ chịu hơn,giảm sự căng thẳng, phát triển sự nhanh trí, gây hứng thú học tập cho các em.Trò chơi làm cho quá trình học tập trở thành một hình thức vui chơi hấp dẫn, họcsinh học mà chơi, chơi mà học nâng cao hiệu quả tiết học
1.2 Trò chơi học tập và vai trò của trò chơi học tập:
Trò chơi là một loại hình hoạt động rất quen thuộc, gần gũi với mọi người Ởnhiều gốc độ khác nhau trò chơi được định nghĩa riêng, có thể trò chơi là mộthoạt động tự nhiên cần thiết thỏa mãn nhu cầu giải trí của con người hay là mộtphương pháp thực hành hiệu nghiệm đối với việc hình thành nhân cách và trí lựccủa trẻ em Theo quan điểm của tác giả Hà Nhật Thăng, trong cuốn “Tổ chứchoạt động vui chơi ở Tiểu học nhằm phát triển tâm lực, trí tuệ, thể lực cho họcsinh”, “trò chơi là một hoạt động vui chơi mang một chủ đề, một nội dung nhấtđịnh và có những quy định mà người tham gia phải tuân thủ”[4, tr 6]
Trò chơi học tập được hiểu một cách đơn giản là các trò chơi có nội dunggắn với các hoạt động học tập của học sinh nhằm giúp học sinh học tập trên lớpđược hứng thú, vui vẻ hơn[5, tr 49] Nội dung của trò chơi này là sự thi đấu vềmột hoạt động trí tuệ nào đó như sự chú ý, sự nhanh trí, sức tưởng tượng, sángtạo Ví dụ như các câu đố, triển lãm, đố bạn con gì?
Theo F.l.Frratkina cho rằng: “Hành động chơi luôn là hành động giả
định Hành động chơi mang tính khái quát, không bị giới hạn bởi cấu tạo của
đồ vật”[8, tr 12] Vui chơi là hoạt động cần thiết, góp phần phát triển nhân cách
con người ở mọi lứa tuổi, nhất là đối với học sinh mẫu giáo và tiểu học Đối vớihọc sinh mẫu giáo vui chơi là hoạt động chủ đạo, bước sang lứa tuổi Tiểu họchoạt động học là chính Khoảng cách giữa hai lứa tuổi này là không lớn nhưnghoạt động chủ đạo có sự thay đổi lớn Vì vậy, giáo viên phải tạo cho các em sânchơi học tập: chơi mà học, học mà chơi
Học sinh Tiểu học là lứa tuổi ghi nhớ máy móc phát triển tương đối tốt và
chiếm ưu thế hơn so với ghi nhớ có ý nghĩa, chú ý có chủ định của trẻ còn yếu
Trang 5khả năng ghi nhớ chưa cao Đối tượng cảm xúc của các em là những sự vật hiệntượng cụ thể, sinh động[2, tr 36] mà theo quan điểm dạy học, quá trình dạy học
là một quá trình đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừutượng đến thực tế cuộc sống Học sinh tiểu học tư duy cụ thể còn chiếm ưu thế,phương pháp dạy học truyền thống theo hướng một chiều: giáo viên truyền thụhọc sinh tiếp nhận làm cho học sinh dễ mệt mỏi chán nản trong giờ học, khó tiếpthu bài học Giờ học diễn ra nặng nề, không duy trì được khả năng chú ý của họcsinh Học là một hoạt động trong đó học sinh là chủ thể, tổ chức dạy học sao chohọc sinh phải luôn được vận động vừa sức, tiếp thu những kiến thức cần đạt Tròchơi là nhu cầu không thể thiếu đối với trẻ và là một trong những hình thức đápứng yêu cầu đó
Vì vậy, việc sử dụng trò chơi học tập là rất cần thiết, đa dạng hình thức dạyhọc thay đổi không khí lớp học, giáo viên vẫn cho học sinh nắm bắt mọi nộidung bài học trong tâm thế thoải mái, tự giác cao Trò chơi góp phần đổi mớiphương pháp dạy học Hoạt động vui chơi là điều kiện, là môi trường, là giảipháp, là cơ hội thuận lợi nhất góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục, tạo điềukiện để trẻ phát triển tâm lực, thể lực, trí lực một cách tổng hợp [4, tr 14] Tròchơi giúp cho học sinh phát triển thêm những điều mới mà các em đã tiếp cậntrong sách giáo khoa, luyện tập những kĩ năng thao tác mà các em được học tập.Qua vui chơi các em sẽ được rèn luyện các tình huống khác nhau buộc mìnhphải có sự lựa chọn hợp lí, tự mình phát hiện được những điểm mạnh, điểm yếu,những khả năng hứng thú cũng như nhược điểm của bản thân Tổ chức trò chơikhoa học hợp lí giúp học sinh phát triển về mặt thể chất một cách tự nhiên rèntính nhanh nhẹn, hoạt bát tự tin hơn trước đám đông Đặc biệt sự phối hợp nhịpnhàng giữa các thao tác vận động và sự phát triển tư duy khả năng điều khiểncủa thần kinh trung ương sẽ càng phát triển chuẩn xác Ngoài ra, sân chơi tròchơi rèn cho học sinh rất nhiều kĩ năng sống cần thiết: kĩ năng tổ chức, kĩ nănggiao tiếp, ứng xử, hợp tác, kiểm tra đánh giá
Trang 6Việc tổ chức trò chơi học tập trong giờ học đem lại lợi ích thiết thực gópphần tạo không khí hào hứng thoả tâm sinh lí trẻ, thúc đẩy tính tích cực hoạtđộng sáng tạo, giờ học diễn ra nhẹ nhàng.
Chương 2 Nội dung và kết quả nghiên cứu
2.1 Nội dung nghiên cứu.
2.1.1 Thực tế sử dụng phương pháp trò chơi học tập trong dạy học:
Để biết được thực tế sử dụng trò chơi học tập trong dạy học chủ đề Tựnhiên môn Tự nhiên và Xã hội ở lớp 2 hiện nay, tôi đã tiến hành điều tra và quansát giáo viên ở trường Tiểu học thực tập Vĩnh Lợi
Giáo viên nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng và tác dụng của trò chơitrong dạy học Với hơn 90% giáo viên đều cho rằng sử dụng trò chơi trong dạyhọc làm cho học sinh không nhàm chán, giờ học nhẹ nhàng thoải mái, nâng caohiệu quả giờ dạy
Trong khi đó một số giáo viên có tuổi vẫn nặng về áp dụng các phươngpháp dạy học truyền thống, kĩ năng tổ chức trò chơi còn hạn chế, giáo viên vẫnlàm việc nhiều còn học sinh thụ động Thêm vào đó, do tác động của điều kiệnthời gian, cơ sở vật chất, đặc điểm học sinh cho nên việc áp dụng phương pháptrò chơi trong học tập chưa phổ biến và áp dụng chưa có hiệu quả Tài liệu thamkhảo về trò chơi học tập rất nhiều nhưng phần lớn các trò chơi có sự lặp lại,chưa có tính hệ thống cụ thể Sách giáo viên hướng dẫn soạn bài giảng đưa ra rất
ít, đơn điệu, chưa có tính hệ thống các trò chơi chỉ có 2 trò chơi: Triển lãm, Tìmphương hướng bằng mặt trời Một số trò chơi yêu cầu về sự chuẩn bị rất phứctạp, với đặc điểm hiếu động của học sinh giáo viên rất khó quản lí lớp học Hơn2/3 giáo viên đều rất hạn chế trong việc tổ chức trò chơi, khi sử dụng thì cácthầy cô đều áp dụng vào phần củng cố bài cuối giờ học, rất ít thầy cô sử dụng tròchơi như là một hình thức dạy học bài mới Vẫn tồn tại số ít giáo viên luôn có sựrập khuôn từ sách thiết kế bài giảng các trò chơi, lặp đi lặp lại các trò chơi gây ra
sự nhàm chán cho học sinh Bên cạnh đó một số giáo viên có hướng tìm tòi đổitên gọi hay cách chơi phong phú luôn tạo cảm giác mới lạ cho học sinh Vấn đề
Trang 7sử dụng trò chơi trong học tập là vấn đề rất cần thiết Giáo viên nhận thức mộtcách sâu sắc về việc sử dụng trò chơi học tập trong dạy học
Vì vậy, để sử dụng trò chơi học tập trong dạy học có hiệu quả việc cungcấp các tài liệu tham khảo cũng như tổ chức các chuyên đề, hội thảo mở các lớptập huấn để không ngừng nâng cao kĩ năng tổ chức cho giáo viên là nhu cầu cấpthiết Đồng thời, các cấp quản lí, giáo viên cần đầu tư hơn nữa về trang thiết bịdạy học Thiết kế các giờ dạy Tự nhiên và Xã hội hợp lí, áp dụng mọi phươngpháp tối ưu trong dạy, chơi nhưng học, hoạt động vui chơi và học tập có sự cânđối
Từ thực tế sử dụng như vậy tôi nghiên cứu đề tài nhằm hoàn thiện hệ thốngtrò chơi: sáng tác một số trò chơi dễ áp dụng với hình thức tổ chức dễ dàng vàocác bài học, sự chuẩn bị đơn giản phù hợp với đặc điểm trường học, giáo viên vàđặc điểm tâm lí của học sinh đem lại hiệu quả cao
2.1.2 Nguyên tắc thiết kế và sử dụng trò chơi học tập:
Sau khi phân tích nội dung chương trình, tôi thấy có hai dạng bài gồm:
Dạng bài về thế giới động thực vật gồm các bài: Cây sống ở đâu?, Một số loàicây sống trên cạn, Một số loài cây sống dưới nước, Loài vật sống ở đâu?, Một sốloài vật sống trên cạn, Một số loài vật sống dưới nước, Nhận biết cây cối và các
con vật Dạng bài thứ 2 là: dạng bài về thiên thể gồm các bài: Mặt trời, Mặt trời
và các phương hướng, Mặt trăng và các vì sao
Khi thiết kế trò chơi cho chủ đề này, tôi cần tuân thủ các nguyên tắc thiết
kế: Thứ nhất là đặt tên trò chơi phải hấp dẫn gây sự chú ý của học sinh ngay từ
đầu, phải thể hiện được nội dung trò chơi, tên không được quá dài Ví dụ : Ong
đi tìm nhụy, Đố bạn con gì? Thứ hai là không phải bài học nào cũng có thể ápdụng trò chơi, đặc biệt là các bài trong nhóm dạng bài về thiên thể áp dụng rấtkhó Khi thiết kế trò chơi cần xác định cụ thể hệ thống trò chơi nào phục vụ chodạng bài gì ở hoạt động nào của bài dạy khởi động trước khi học, cung cấp kiếnthức mới hay củng cố, ôn tập kiến thức Chơi là một nhu cầu tự nhiên mà theo
Xamarucôva- nhà tâm lí học Nga- nói về trò chơi trẻ em như sau: “ Trò chơi trẻ
em không mang tính trách nhiệm Nó là một biểu hiện mang tính tự do, tự
Trang 8lực, tự hoạt động của chúng Trong trò chơi, đứa trẻ không phụ thuộc vào nhu cầu thực hành, đứa trẻ chơi xuất phát từ những nhu cầu và hứng thú trực tiếp của bản thân” Nhưng trò chơi học tập luôn phải tuân theo nguyên tắc
thứ ba thể hiện được tính thi đua giữa các cá nhân, giữa các nhóm để tạo ra
không khí thi đua hào hứng đem lại hiệu quả cao giúp phát triển những kĩ năngcần thiết cho học sinh: tính hợp tác, kiên trì, nổ lực Chơi dù để học hay chỉ với
mục đích chơi đều phải tuân theo nguyên tắc thứ tư có tính kỉ luật, cách thức
chơi cụ thể riêng biệt của mỗi trò chơi Người ta gọi đó là luật chơi Luật chơi
khiến cho trò chơi hấp dẫn tạo ra sự bình đẳng giữa người chơi Khi thiết kế, tôi
đã chọn lọc và tìm ra các điểm chung của các trò chơi để tạo nên hệ thống Ví dụ
hệ thống trò chơi: Gọi hình đáp tiếng, Kể nhanh kể đúng, Cây gì sống ở đâu? được gọi tắt thành trò nhận biết đối tượng với cách thực hiện chơi là giáo viên sẽchia lớp thành hai đội, các đội sẽ nêu tên các đối tượng sao cho phù hợp vớinhững đặc điểm của đối tượng đó
Nguyên tắc cuối cùng: Khi chơi học sinh mong đợi nhất đó là kết quả tròchơi vấn đề đưa ra thang đánh giá trò chơi là rất quan trọng Trò chơi học tập làmột hoạt động mới mẻ, đầy sáng tạo Nhiều trò chơi được sử dụng nhiều lầnnhưng vẫn lôi cuốn người tham gia Bởi lẽ, cả quá trình chơi và kết quả trò chơi
là một ẩn số bất ngờ đối với tất cả người tham gia Giáo viên cần có hình thứckhen thưởng cho đội thắng, phạt nhẹ nhàng đội thua như thế nào có thể là chocác em múa theo lời bài hát
Thiết kế trò chơi học tập dựa vào các nguyên tắc trên và khi sử dụng chúng
cần đảm bảo các yêu cầu cụ thể Như chúng ta đã biết không nên áp đặt cho học
sinh, giáo viên chỉ là người tổ chức, hướng dẫn học sinh học tập
Khi sử dụng bất kì phương pháp dạy học gì cần chú ý các yêu cầu củaphương pháp đó Khi sử dụng trò chơi trong học tập trong chủ đề Tự nhiên, giáoviên cần phải đảm bảo các yêu cầu Với những đặc điểm hiếu động và ghi nhớcủa học sinh Tiểu học
Đầu tiên trò chơi phải dễ chơi có luật chơi rõ ràng, dễ hiểu
Trang 9Thứ hai, trò chơi phải gắn liền với mục tiêu - nội dung cho từng bài học:
Bất kì bài học nào cũng có mục tiêu đề ra kết hợp với nội dung kiến thức truyềnđạt Tùy vào mục tiêu, nội dung của từng bài mà giáo viên có sự lựa chọn cho
phù hợp Ví dụ: Khi dạy bài “Một số loài vật sống trên cạn” thay vì truyền đạt kiến thức một cách thụ động tôi đã cho học sinh chơi trò chơi học tập: Hoa nào
đẹp nhằm mục đích: giúp học sinh tự nắm bắt và ghi nhớ dễ dàng loài vật nào là vật
nuôi và loài vật nào sống hoang dã, rèn kĩ năng quan sát, tạo không khí học tập Vớicác phương tiện chuẩn bị: hai nhụy hoa: vật nuôi- vật hoang dã, các cánh hoa là hìnhảnh các con vật Trong thời gian khoảng 7- 8 phút giáo viên sẽ chia lớp thành hai đội.Mỗi đội gồm 5 bạn, trên tay mỗi bạn sẽ có các cánh hoa Nhiệm vụ của hai đội là lầnlượt lên gắn các cánh hoa vào nhụy hoa của đội mình Kết thúc trò chơi: đại diện mỗiđội trình bày bông hoa của đội mình, lớp và giáo viên nhận xét tuyên dương độithắng cuộc
Thứ ba, trò chơi phải phù hợp với năng lực của học sinh, thu hút được nhiều học sinh tham gia Theo Usinxki, trò chơi đối với trẻ em là một hoạt động
tự lực Trẻ em hứng thú với trò chơi vì trong trò chơi có sự sáng tạo, trẻ là nhữngngười trưởng thành, đang thử sức lực của mình và tự tổ chức công việc củamình Giáo viên là người tổ chức học tập cho học sinh Chúng ta cần tôn trọng ýkiến các em, cần tìm hiểu hứng thú của các em với trò chơi gì ở mức độ nào, nótác động đến việc học ra sao?
Thứ tư, trò chơi phải đảm bảo tính đồng đều, vừa sức học sinh để mọi học
sinh trong lớp đều được tham gia Ví dụ: Trong tiết ôn tập chủ đề giáo viên tổ
chức cho học sinh chơi trò chơi “Giải câu đố” nhằm giúp học sinh nắm chắc
kiến thức về tự nhiên, rèn năng lực tư duy, phản ứng nhanh Giáo viên chuẩn bị
hệ thống câu đố về thế giới tự nhiên Luật chơi: đội nào ghi được nhiều điểm làđội thắng cuộc Giáo viên chia lớp thành hai đội Sau khi giáo viên đọc câu đốhai đội sẽ đưa tay dành quyền trả lời Đội nào trả lời đúng sẽ ghi 1 điểm, đội nàokhông trả lời được quyền trả lời thuộc về đội còn lại Tổng kết trò chơi đội nàoghi điểm nhiều thắng cuộc
Trang 10Thứ năm, trò chơi phải đảm bảo tính giáo dục thẩm mĩ: Chúng ta dạy học sinh
không chỉ về thế giới tự nhiên mà còn dạy học sinh làm người Do đó, trò chơi còn phảigớp phần giúp các em trở thành những người tốt, biết bảo vệ tự nhiên Do đó khi ápdụng bất kì trò chơi nào có sử dụng phương tiện trực quan cần chuẩn bị chu đáo,cẩn thận, rõ ràng, đẹp thu hút học sinh chú ý
Cuối cùng, trò chơi phải đảm bảo an toàn, tiết kiệm phù hợp
với cơ sở vật chất của trường lớp Đối với trẻ em, đồ chơi làphương tiện để chơi, đã chơi là phải có đồ chơi và thời gian mộttiết học có qui định phù hợp với mục tiêu đề ra Giáo viên phảixác định rõ mục tiêu, cách tổ chức, các phương tiện trực quancần chuẩn bị một cách chu đáo để khi lên lớp không mất thờigian, hạn chế tốn kém về vật chất Phương pháp trò chơi cũngchỉ là một hình thức dạy học nên khi sử dụng phải đảm bảo thờigian cụ thể, trò chơi gì đáp ứng yêu cầu dạy học nào? Học sinhTiểu học rất hiếu động, giáo viên phải có khả năng quản lí lớp, kĩnăng tổ chức trò chơi đảm bảo an toàn cho học sinh trong khi chơi
là điều tất yếu
2.1.3 Thực tế sử dụng phương pháp bàn tay nặn bột trong dạy học:
2.1.4 Nguyên tắc thiết kế và sử dụng phương pháp bàn tay nặn bột
2.2 THỰC NGHỆM SƯ PHẠM
2.2.1 Mục đích, yêu cầu thực nghiệm:
- Tiến hành thực nghiệm sử dụng trò chơi học tập ở các bài thuộc chủ đề
Tự nhiên cho học sinh lớp 2 trường Tiểu học Vĩnh Lợi nhằm đánh giá, kiểmnghiệm tính hiệu quả của hệ thống trò chơi đã xây dựng được Qua đó, khẳng
Trang 11định hơn nữa vai trò của trò chơi trong dạy học, tạo hứng thú học tập, nâng caohiệu quả giờ dạy.
- Yêu cầu: Tiến hành thực nghiệm việc sử dụng trò chơi trong dạy họcmột số bài trong chủ đề Tự nhiên môn Tự nhên và Xã hội tại lớp 2 phải đảm bảotính khách quan, chân thực
- Quan sát kết hợp đứng lớp, điều tra, thống kê và xử lí số liệu rút ra nhậnxét, kết luận
2.2.2 Nội dung thực nghiệm:
Tôi đã thực nghiệm 3 bài trong chủ đề Tự nhiên môn Tự nhiên và Xã hội lớp2:
- Một số loài cây sống trên cạn
- Loài vật sống ở đâu?
- Một số loài vật sống trên cạn
Tôi đã phát phiếu thăm dò đối với học sinh, phiếu trưng cầu ý kiến đối vớigiáo viên, thu thập xử lí số liệu
2.2.3 Đối tượng thực nghiệm: Khối lớp 2 trường Tiểu học Vĩnh Lợi
Học sinh khối lớp hai trường tiểu học Vĩnh Lợi với 295 học sinh Các emhọc bán trú 2 buổi/ ngày Tôi tiến hành thực nghiệm tại lớp 2/5 Lớp học vớidiện tích 45m2 và 44 học sinh trong đó có 23 học sinh nam 98% học sinh đi họcđúng độ tuổi, các em đều là con cán bộ, nhân viên, làm thợ điều kiện sống đảmbảo chỉ có 2 học sinh có hoàn cảnh khó khăn Thuận lợi của lớp: được Ban giámhiệu nhà trường quan tâm giúp đỡ 100% học sinh và giáo viên có đủ SGK và đồdùng học tập Lớp học đạt kết quả tốt: 89% học sinh đạt loại giỏi, 100% có hạnhkiểm đạt Bên cạnh đó vẫn tồn tại một số khó khăn: một số em tiếp thu bài vàlàm bài còn chậm, rất hiếu động Đối với các môn học như Tự nhiên và xã hội,Đạo đức tỉ lệ học sinh đạt loại giỏi hạn chế chỉ chiếm khoảng: 25%, còn lại làloại khá
2.2.4 Tiến hành thực nghiệm:
Đối với bài:
- Một số loài cây sống trên cạn
Trang 122.2.5 Đánh giá kết quả thực nghiệm:
Sau khi tiến hành thực nghiệm ba lần đối với ba bài học tại các lớp khối 2,tôi nhận thức rằng: Trong giờ học, học sinh rất hăng say phát biểu bài, nắm bắtbài nhanh, không khí lớp học sôi nổi, thoải mái
Ở bài: Một số loài cây sống trên cạn, tôi được dự giờ tiết dạy của bạn
không tổ chức trò chơi trong giờ học Tôi nhận thấy lớp học rất trầm, khả năngquản lí của giáo viên còn hạn chế Cũng với các hoạt động như vậy nhưng giáoviên không tổ chức cho học sinh có tính thi đua, hiệu quả tiết học thấp Tôi tiến
hành thực nghiệm trò chơi: “Hội thi triển lãm” ở hoạt động thứ hai và nhận thấy
lớp học sôi nổi, sau tiết học các em nắm bắt thêm được rất nhiều loài cây sốngtrên cạn mà trong sách không nói đến 90% giáo viên đồng ý với hình thức tổchức trò chơi mà tôi đưa ra
Sau giờ học, tôi phát phiếu kiểm tra đối với học sinh thì hầu hết các họcsinh đều rất thích chơi trò chơi khi học, hiểu bài hơn so với các tiết học thông
thường Tiết học diễn ra trôi chảy, đảm bảo mục tiêu, nội dung đề ra.
Bảng 1:
* Phân loại trò chơi theo tính chất bài học:
- Alibaba, nhanh tay lẹ mắt, con công haymúa, con thỏ ăn cỏ uống nước vào hang,chanh chua cua kẹp, chim bay- cò bay
2 Dạy bài mới - Ghép 2 đối tượng, xếp hình, nối nhanh vào
hình, ai biết nhiều hơn, kể nhanh kể đúng, gọihình đáp tiếng, hoa nào đẹp,
Trang 13Củng cố kiến thức - Ghép 2 đối tượng, xếp hình, nối nhanh vào
hình, ai biết nhiều hơn, kể nhanh kể đúng, gọihình đáp tiếng, nhìn nhanh nhìn đúng, tiếpsức, thử tài học sinh,đố bạn con gì?, giải câu
Theo nội dung bài học trò chơi áp dụng với 2 dạng bài: Bài về thế giới động thực vật ở các bài này các em sẽ được tìm hiểu trực tiếp về các loài cây,
loài vật xung quanh các em, tôi đã hệ thống các dạng trò chơi cho kiểu bài nàygồm: Điền đúng thông tin, Nối nhanh vào hình, Triển lãm, Câu đố về các loàivật và loài cây, Gọi hình-đáp tiếng, Kể nhanh kể đúng Dạng bài thứ hai mà tôi thiết
kế các bài về thiên thể với các cách xác định phương hướng, thế giới vũ trụ, hệ thống
trò chơi gồm: Tìm phương hướng bằng mặt trời, Ai thông minh hơn, Du hành vũ trụ
Bảng 2:
* Phân loại trò chơi theo nội dung bài học:
2 Các thiên thể Nhà du hành vũ trụ, Tiếp sức, Ai nhanh hơn,
Tìm phương hướng bằng mặt trời
Trang 14Tuỳ vào từng dạng bài dạy và dựa trên hệ thống trò chơi xây dựng các giáoviên có thể sử dụng các trò chơi vào các bài dạy một cách có hiệu quả nhất.
2.1.4 Quy trình lựa chọn và thực hiện trò chơi:
Để xây dựng hoàn chỉnh hệ thống trò chơi hoàn chỉnh đáp ứng nội dung các
bài học trong chủ đề Tự nhiên, tôi đã tiến hành theo các bước: Đầu tiên sau khi
chọn phân tích phần Tự nhiên trong chương trình Tự nhiên và Xã hội lớp 2: tôinghiên cứu đặc điểm nội dung cấu trúc chương trình và tìm hiểu các trò chơi
trong các sách tham khảo Thứ hai dựa vào các tiêu chí phân loại trò chơi tôi đã tập hợp phân tích những ưu cũng như nhược điểm của các trò chơi đó Thứ ba
đối tượng phục vụ trò chơi là học sinh việc tìm hiểu đặc điểm tâm sinh lí của
học sinh, giáo viên, điều kiện cơ sở vật chất của trường học rất quan trọng Thứ
tư, tôi nắm bắt các ưu điểm của các trò chơi vốn có tìm cách khắc phục hạn chế
vốn có của nó, sưu tầm mở rộng hệ thống trò chơi Từ những trò chơi sưu tầm
được kết hợp với trò chơi sáng tác được tôi bước sang bước thứ năm tìm ra các
đặc điểm chung của chúng và nhóm lại tạo thành hệ thống Từ những hệ thốngtrò chơi kết hợp soạn giáo án ứng dụng các trò chơi vào thực tiễn giảng dạy tạicác lớp ở trường phổ thông khảo sát tính thực dụng của đề tài
Để lựa chọn và thực hiện một trò chơi chúng ta cần thực hiện theo 4 bước Saukhi nắm bắt, phân tích yêu cầu của từng bài, tiết học chúng ta đi vào bước 1: Lựachọn trò chơi: dựa vào hệ thống trò chơi được xây dựng cần lựa chọn trò chơi phù
hợp Đi vào bước 2: Chuẩn bị tổ chức trò chơi: để tiết dạy thành công việc xây dựng
giáo án với đầy đủ mục tiêu, ý nghĩa, nội dung các hoạt động tiến hành cụ thể, chuẩn
bị các phương tiện phục vụ trò chơi, thang đánh giá trò chơi là rất quan trọng Đến
phần mà mọi học sinh hứng thú nhất đó là bước 3: Tổ chức trò chơi: chúng ta cần
nêu rõ tên gọi, qui luật chơi, các yêu cầu về tổ chức kỉ luật, cách phân thắng thua nhưthế nào cho học sinh chơi và theo dõi
Cuộc chơi nào rồi cũng đến lúc kết thúc đó là bước 4 của quá trình tổ chứctrò chơi Các thành phần tham gia trò chơi đưa ra kết qủa làm được sau thời gianchơi, giáo viên đưa ra đánh giá chung về kết quả trò chơi, tuyên dương khenthưởng đội thắng đưa ra hình phạt với đội thua