Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học phần cơ học vật lý lớp 10 (tt)

Trong giới hạn hiểu biết của tác giả, chưa c công trình nào nghiên cứu về vấn đề bồi dưỡng năng lực GQVĐ cho HS trong dạy học phần “Cơ học” Vật lý 10 THPT.. Vì những lí do trên, chúng tô

Trang 1

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

- -

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI KHOA HỌC CÔNG NGHỆ CẤP TRƯỜNG

NĂM 2018

BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TRONG DẠY HỌC PHẦN CƠ HỌC VẬT LÝ 10

Mã số: T.18 – TN – 18

Chủ nhiệm đề tài: Trần Duy Quỳnh Như

Thời gian thực hiện: 12 tháng

HUẾ - NĂM 2018

Demo Version - Select.Pdf SDK

Trang 2

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

- -

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI KHOA HỌC CÔNG NGHỆ CẤP TRƯỜNG

NĂM 2018

BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TRONG DẠY HỌC PHẦN CƠ HỌC VẬT LÝ 10

Mã số: T.18 – TN – 18

Chủ nhiệm đề tài: Trần Duy Quỳnh Như

Cố vấn khoa học: TS Quách Nguyễn Bảo Nguyên

SINH VIÊN PHỐI HỢP NGHIÊN CỨU:

Nguyễn Thị Anh Tiệp

HUẾ - NĂM 2018

Trang 3

i

LỜI CAM ĐOAN

Chúng tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng chúng tôi Các

số liệu, kết quả nghiên cứu là khách quan, trung thực và chưa từng công bố ở công trình nghiên cứu nào

Thừa Thiên Huế, Ngày tháng năm 2018

Chủ nhiệm đề tài

Trần Duy Quỳnh Như

Trang 4

ii

LỜI CÁM ƠN

Để hoàn thành tốt đề tài, chúng tôi xin bày tỏ lòng cám ơn sâu sắc đến TS Quách Nguyễn Bảo Nguyên đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ

Chúng tôi xin cám ơn Ban Giám hiệu trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế, Ban chủ nhiệm Khoa Vật lý đã tạo điều kiện thuận lợi cho chúng tôi hoàn thành nghiên cứu này

Chúng tôi xin cám ơn Ban Giám hiệu trường THPT An Lương Đông và trường THPT Hai Bà Trưng – Tỉnh Thừa Thiên Huế và các GV đã phối hợp nhiệt tình giúp đỡ trong quá trình điều tra và tiến hành thực nghiệm sư phạm

Thừa Thiên Huế, Ngày tháng năm 2018

Chủ nhiệm đề tài

Trang 5

iii

MỤC LỤC

PHẦN M ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch s nghiên cứu 2

3 Mục tiêu của đề tài 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Đối tượng nghiên cứu 4

7 Phạm vi nghiên cứu 4

8 Phương pháp nghiên cứu 4

9 Đ ng g p mới của đề tài 4

10 Cấu trúc đề tài 4

NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH 6

1.1 Năng lực 6

1.1.1 Khái niệm năng lực 6

1.1.2 Các đ c điểm của năng lực 7

1.2 Năng lực giải quyết vấn đề 8

1.2.1 Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề 8

1.2.2 Cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề 8

1.2.3 Các cấp độ của năng lực giải quyết vấn đề 11

1.3 Phát triển năng lực gqvđ cho hs trong dạy học vật lý 12

1.3.1 Thực trạng bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học Vật lý 12

1.3.2 Các biện pháp nhằm bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh 16

1.3.3 Quy trình tổ chức bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh 20

1.4 KếT LUậN CHƯƠNG 1 24

CHƯƠNG 2 RÈN LUYỆN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC PHẦN “CƠ HỌC”, VẬT LÝ LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 25

2.1 Đ c điểm nội dung phần “Cơ học”, Vật lý lớp 10 Trung học phổ thông 25

2.2 Định hướng tổ chức bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh 26

2.2.1 Định hướng s dụng biện pháp 1 26

Trang 6

iv

2.3 Thiết kế tiến trình dạy học theo định hướng bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh 29

2.3.1 Chủ đề: Lực hấp dẫn và trọng lực 29

2.3.2 Chủ đề: Cân bằng của một vật chịu tác dụng của hai lực và của ba lực không song song (2 tiết) 35

2.4 Kết luận chương 2 42

CHƯƠNG III: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 44

3.1 Mục tiêu và nhiệm vụ 44

3.1.1 Mục tiêu thực nghiệm sư phạm 44

3.1.2 Nhiệm vụ 44

3.2 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 44

3.2.1 Thời gian và nội dung thực nghiệm 44

3.2.2 Chọn mẫu thực nghiệm 44

3.2.3 Các bước tiến hành thực nghiệm sư phạm 45

3.3 Kết quả và đánh giá thực nghiệm sư phạm 46

3.3.1 Đánh giá định tính 46

3.3.2 Đánh giá định lượng 47

3.4 Kết luận chương 3 49

KẾT LUẬN 51

TÀI LIỆU THAM KHẢO 52

PHỤ LỤC 54

Trang 7

v ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1 Thông tin chung:

- Tên đề tài: Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học phần Cơ học

Vật lý lớp 10

- Mã số: T.18 – TN – 18

- Chủ nhiệm: Trần Duy Quỳnh Như

- Cơ quan chủ trì: Khoa Vật lý - Trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế

- Thời gian thực hiện: 12 tháng

2 Mục tiêu: Xây dựng được các biện pháp bồi dưỡng và quy trình s dụng

trong việc rèn luyện năng lực GQVĐ cho HS trong phần Cơ học, Vật lý lớp 10, THPT

3 Tính mới và sáng tạo: Xác định cấu trúc năng lực GQVĐ dựa trên cơ sở

hành vi của HS, xây dựng tiến trình dạy học theo hướng chủ đề học tập

4 Kết quả nghiên cứu:

- Xây dựng được 3 biện pháp và qui trình bồi dưỡng năng lực GQVĐ cho HS trong dạy học Vật lý

- Thiết kế được được 02 chủ đề dạy học theo hướng bồi dưỡng năng lực GQVĐ cho HS và áp dụng vào TNSP cho kết quả khả quan của hướng nghiên cứu

5 Sản phẩm: 01 bài báo khoa học đăng trong kỉ yếu hội nghị nghiên cứu khoa

học sinh viên

6 Hiệu quả, phương thức chuyển giao kết quả nghiên cứu và khả năng áp dụng:

Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo cho GV, sinh viên chuyên ngành Sư phạm Vật lý trong việc tổ chức bồi dưỡng năng lực GQVĐ cho HS trong dạy học Vật

lý lớp 10

Ngày tháng năm 20

Cơ quan chủ trì

PGS TS Trương Minh Đức

Chủ nhiệm đề tài

Trang 8

vi

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI

DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH, SƠ ĐỒ, BẢNG, ĐỒ THỊ

Bảng 3.2 Bảng điểm kiểm tra 25 phút lớp 10A1 và 10A2 46 Bảng 3.3 Bảng điểm kiểm tra 25 phút lớp 10A5 và 10A6 46

Bảng 3.5 Các tham số thống kê của bài kiểm tra 47

Trang 9

1

PHẦN M ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Giáo dục đ ng vai trò quan trọng là nhân tố chìa kh a, là động lực thúc đẩy nền kinh tế phát triển Không chỉ ở Việt Nam mà ở hầu hết các quốc gia khác trên thế giới, các chính phủ đều coi giáo dục là quốc sách hàng đầu Chương trình giáo dục phổ thông mới xem trọng việc rèn luyện các phẩm chất và năng lực của người học Nhiệm vụ của giáo dục là đào tạo ra con người mới, con người c phẩm chất và năng lực để phục vụ cho xã hội

Trong những thập kỷ qua, nền giáo dục Việt Nam c những bước phát triển, c những thành tựu đáng ghi nhận, g p phần quan trọng vào nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực cho công cuộc xây dựng, bảo vệ và đổi mới đất nước Nhưng đồng thời nền giáo dục đang ẩn chứa rất nhiều hạn chế Chính vì vậy, những người lãnh đạo - quản

lý, những nhà khoa học, những người làm giáo dục phải c cách nhìn toàn diện, đầy

đủ, khách quan Để đảm bảo được điều đ , nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức Phải tránh cách học thụ động, máy m c nhằm vận dụng phù hợp kiến thức học được để GQVĐ trong cuộc sống nhằm nâng cao chất lượng dạy – học

Định hướng của Đảng và Nhà nước trong việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo

dục đã được thể hiện trong nghị quyết 29 của Ban chấp hành TW Đảng: “Đổi mới chương trình nhằm phát triển năng lực và phẩm chất người học, hài hòa đức, trí, thể, mỹ; dạy người, dạy chữ và dạy nghề Đổi mới nội dung giáo dục theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề; tăng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn ” Định hướng này chỉ rõ phát triển năng lực là nhiệm vụ

cấp thiết của nền giáo dục hiện đại [1]

Trong quá trình học tập cũng như trong cuộc sống thực tế không bất biến mà luôn nảy sinh nhiều vấn đề đòi hỏi con người cần phải biết vận dụng những kĩ năng và kinh nghiệm để giải quyết Năng lực GQVĐ là năng lực quan trọng được xây dựng để giúp HS bước vào cuộc sống và thích nghi tốt

Trang 10

2 Vật lý là bộ môn khoa học thực nghiệm, nội dung phần cơ học c nhiều dạng kiến thức phù hợp cho việc tổ chức bồi dưỡng năng lực GQVĐ cho HS

Hiện nay việc nghiên cứu, bồi dưỡng năng lực GQVĐ cho HS trong dạy học còn nhiều hạn chế Chính vì vậy cần phải c nhiều nghiên cứu hơn nữa để c thể hiểu

rõ về mọi m t của vấn đề này Thực tế cho thấy hiện nay vấn đề bồi dưỡng năng lực GQVĐ trong dạy học trong trường THPT chưa được quan tâm, nghiên cứu một cách đầy đủ Trong giới hạn hiểu biết của tác giả, chưa c công trình nào nghiên cứu về vấn

đề bồi dưỡng năng lực GQVĐ cho HS trong dạy học phần “Cơ học” Vật lý 10 THPT

Vì những lí do trên, chúng tôi quyết định chọn đề tài “Bồi dưỡng năng lực giải

quyết vấn đề trong dạy học phần Cơ học Vật lý lớp 10” để nghiên cứu

2 L ch s nghiên cứu

Tài liệu nghiên cứu của Phạm Hữu Tòng, Thái Duy Tuyên đã hệ thống khá đầy

đủ cơ sở lý luận về dạy học GQVĐ

Định hướng dạy học theo hướng bồi dưỡng năng lực GQVĐ đã được bộ giáo dục và đào tạo triển khai ở các cấp tiểu học, THCS, THPT Định hướng này cũng được

sự quan tâm nghiên cứu và được đưa vào nhiều luận văn thạc sĩ như Nguyễn Thị

Phương Phương (2016) trong đề tài luận văn thạc sĩ: “Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho HS trong dạy học phần “Nhiệt học” lớp 10 Trung học phổ thông với sự hỗ trợ của bài tập vật lí” Đề tài này đã xây dựng hệ thống bài tập bồi dưỡng năng lực

GQVĐ cho HS phần nhiệt học cũng như thiết kế một số giáo án phần Nhiệt học vật lí

10 THPT theo hướng bồi dưỡng năng lực GQVĐ cho HS [2]

Đề tài của Nguyễn Đức Tình (2015): “Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề của HS trong dạy học chương Dao động và sóng điện từ vật lý 12 THPT” Tác giả đã

soạn thảo các tiến trình dạy học chương “Dao động và s ng điện từ” theo hướng bồi dưỡng năng lực GQVĐ [3]

Tính mới và sáng tạo trong đề tài của tác giả Quách Nguyễn Bảo Nguyên là xác đinh khái niệm kĩ năng thực hành dựa trên cơ sở hành động của HS đồng thời xây

dựng tiến trình dạy học theo hướng chủ đề học tập trong đề tài: “Bồi dưỡng kĩ năng thực hành cho HS trong dạy học vật lý 10 Trung học Phố thông” [4]

Liên quan đến phần cơ học 10, c một số nghiên cứu tiêu biểu sau:

Trang 11

3

Tác giả Dương Đức Giáp (2014): “Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho

HS trong dạy học một số kiến thức phần cơ học vật lí lớp 10 với sự hỗ trợ của bài tập vật lí” Trong đề tài này, tác giả đã đề xuất được các giải pháp: dạy học GQVĐ, bồi

dưỡng phương pháp nhận thức khoa học và s dụng hệ thống bài tập vật lý nhằm rèn luyện năng lực sáng tạo cho HS [5]

Xây dựng được tiến trình s dụng bài tập sáng tạo vào dạy học vật lý dưới hình thức bài học bài tập và bài học thực hành nhiệm vụ đã được tác giả Vũ Thị Minh

(2011) giải quyết trong đề tài “Nghiên cứu xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập sáng tạo trong dạy học phần cơ học lớp 10 THPT” [6]

Như vậy, cho đến nay cũng đã c nhiều công trình nghiên cứu về phát triển năng lực cho HS trong dạy học n i chung và dạy học vật lý n i riêng, nhưng chưa c công trình nào đi sâu nghiên cứu về việc bồi dưỡng năng lực GQVĐ cho HS trong dạy học phần “Cơ học” vật lí 10 THPT Trong phạm vi đề tài của mình, chúng tôi sẽ xây dựng biện pháp bồi dưỡng và quy trình s dụng năng lực GQVĐ cho HS trong dạy học phần “Cơ học”, Vật lý lớp 10 THPT

3 Mục tiêu của đề tài

Xây dựng được các biện pháp bồi dưỡng và quy trình s dụng trong việc rèn

luyện năng lực GQVĐ cho HS trong phần Cơ học, Vật lý lớp 10, THPT

4 Giả thuyết khoa học

Nếu GV tổ chức phối hợp một cách hợp lý các biện pháp rèn luyện và quy trình rèn luyện năng lực GQVĐ cho HS trong dạy học phần Cơ học, Vật lý lớp 10 THPT vào dạy học thì sẽ bồi dưỡng được năng lực GQVĐ cho HS

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện được mục tiêu của đề tài nghiên cứu cần phải thực hiện những

nhiệm vụ sau đây:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về năng lực GQVĐ

- Điều tra thực trạng bồi dưỡng năng lực GQVĐ

- Đề xuất, xây dựng các biện pháp bồi dưỡng và quy trình s dụng năng lực GQVĐ

Trang 12

4

- Thiết kế các tiến trình dạy học theo hướng bồi dưỡng năng lực GQVĐ cho

HS

- Tiến hành TNSP các biện pháp đã đề xuất để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của sản phẩm

6 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động dạy, học và tổ chức bồi dưỡng năng lực GQVĐ cho HS trong dạy học phần Cơ học, Vật lý lớp 10 THPT

7 Phạm vi nghiên cứu

Trong giới hạn của thời gian và khả năng cho ph p, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu bồi dưỡng năng lực GQVĐ của HS trong phần Cơ học, Vật lý lớp 10 THPT và tiến hành TNSP tại một số trường trên địa bàn thành phố Huế

8 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp thống kế toán học

Đ ng g p mới của đề tài

Đề xuất các biện pháp bồi dưỡng và quy trình s dụng trong việc rèn luyện năng lực GQVĐ cho HS trong phần Cơ học, Vật lý lớp 10, THPT

Đánh giá thực trạng về năng lực GQVĐ của HS hiện nay trong dạy học Vật lý; Thiết kế một số bài dạy học phần “Cơ học” Vật lý 10 theo hướng bồi dưỡng năng lực GQVĐ cho HS

10 Cấu trúc đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1.Cơ sở lý luận của việc bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh

Trang 13

5

Chương 2 Rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong phần dạy học phần “Cơ học”, Vật lý lớp 10 Trung học phổ thông

Chương 3 Thực nghiệm sư phạm

Định dạng
Số trang	13
Dung lượng	1,01 MB