Rèn luyện kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho sinh viên sư phạm sinh học (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TRẦN THỊ THANH THẢO RÈN LUYỆN KỸ NĂNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM SINH HỌC LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC THEO ĐỊNH HƯ

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN THỊ THANH THẢO

RÈN LUYỆN KỸ NĂNG

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM SINH HỌC

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU Demo Version - Select.Pdf SDK

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN THỊ THANH THẢO

RÈN LUYỆN KỸ NĂNG

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM SINH HỌC

Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Sinh học

Mã số: 8140111

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS PHAN ĐỨC DUY Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kì công trình nào khác

Trần Thị Thanh Thảo

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CẢM ƠN

Hoàn thành luận văn này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thầy giáo

hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phan Đức Duy - Giảng viên Khoa Sinh học, Trường

Đại học Sư phạm, Đại học Huế đã tận tình hướng dẫn, tận tình chỉ bảo, giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn quý Thầy giáo, cô giáo trong bộ môn Lý luận

và Phương pháp dạy học Sinh học cùng các Thầy Cô giáo trong khoa Sinh học, trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu tại trường

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Ban Giám hiệu, phòng Đào tạo Sau Đại học Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế đã tạo điều kiện cho tôi học tập và nghiên cứu

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, quý Thầy Cô trong bộ môn Sinh học cơ sở và sinh viên sư phạm Sinh học Trường Đại học Tây Nguyên đã tạo điều kiện và hợp tác cùng với tôi trong quá trình nghiên cứu, thực hiện đề tài

Xin cảm ơn các đồng nghiệp, bạn bè và những người thân đã nhiệt tình động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Thừa Thiên Huế, Tháng 10 năm 2018

Tác giả

Trần Thị Thanh Thảo

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

Trang phụ bìa i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

Mục lục 1

Danh mục chữ viết tắt 4

Danh mục bảng 5

Danh mục hình ảnh 6

PHẦN 1 MỞ ĐẦU 7

1 Lý do chọn đề tài 7

2 Mục đích nghiên cứu 8

3 Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8

3.1 Khách thể nghiên cứu 8

3.2 Đối tượng nghiên cứu 8

3.3 Phạm vi nghiên cứu 8

4 Giả thuyết khoa học 9

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 9

6 Phương pháp nghiên cứu 9

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết 9

6.2 Phương pháp chuyên gia 10

6.3 Phương pháp điều tra cơ bản 10

6.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 10

6.5 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học 10

7 Những đóng góp mới của đề tài 11

PHẦN 2 NỘI DUNG 12

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 12

1.1 Tổng quan lịch sử vấn đề nghiên cứu 12

1.1.1 Nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm 12

1.1.2 Nghiên cứu về rèn luyện kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm 17

Demo Version - Select.Pdf SDK

1.2 Cơ sở lý luận 21

1.2.1 Học tập trải nghiệm và hoạt động trải nghiệm 21

1.2.2 Kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm 28

1.3 Cơ sở thực tiễn 33

1.3.1 Khảo sát nội dung, chương trình rèn luyện kĩ năng tổ chức HĐTN cho sinh viên sư phạm sinh học của các trường Đại học Sư phạm 33

1.3.2 Thực trạng rèn luyện kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm của sinh viên sư phạm sinh học tại trường Đại học Tây Nguyên 35

CHƯƠNG 2 RÈN LUYỆN KỸ NĂNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM SINH HỌC 43

2.1 Rèn luyện kỹ năng tổ chức HĐTN cho sinh viên sư phạm sinh học qua các học phần PPDH sinh học 43

2.2 Cấu trúc kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm của sinh viên sư phạm sinh học 47

2.3.1 Biện pháp 1: Xây dựng và sử dụng tài liệu hướng dẫn cho SV về “Tổ chức HĐTN trong dạy học sinh học ở trường phổ thông” 53

2.3.2 Biện pháp 2: Xây dựng một số bài tập rèn luyện kỹ năng tổ chức HĐTN cho SVSP sinh học 63

2.3.3 Biện pháp 3: Vận dụng mô hình học tập trải nghiệm nhằm rèn luyện kỹ năng tổ chức HĐTN cho SVSP 70

2.4 Xây dựng công cụ đánh giá kỹ năng tổ chức HĐTN của SVSP Sinh học 74

2.4.1 Bảng kiểm quan sát 75

2.4.2 Bài kiểm tra 76

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 80

3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 80

3.2 Nội dung thực nghiệm 80

3.3 Bố trí thực nghiệm 80

3.3.1 Đối tượng thực nghiệm 80

3.3.2 Phương pháp thực nghiệm 80

3.3.3 Xử lý kết quả thực nghiệm 81

Demo Version - Select.Pdf SDK

3.4 Kết quả thực nghiệm và biện luận 81

3.4.1 Phân tích định lượng 81

3.4.2 Phân tích định tính 89

PHẦN 3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 91

1 Kết luận 91

2 Kiến nghị 92

TÀI LIỆU THAM KHẢO 93

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

DHSH : Dạy học sinh học

ĐHSP : Đại học sư phạm

HĐTN : Hoạt động trải nghiệm

NVSP : Nghiệp vụ sư phạm PPDH : Phương pháp dạy học

SVSP : Sinh viên sư phạm THPT : Trung học phổ thông

TNSP : Thực nghiệm sư phạm

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Thống kê các học phần liên quan đến việc rèn luyện kỹ năng tổ

chức HĐTN trong chương trình đào tạo của một số trường ĐHSP 34 Bảng 1.2 Mức độ rèn luyện KN tổ chức các dạng hoạt động của SV 37 Bảng 1.3 Tỉ lệ % các kỹ thuật dạy học SV được rèn luyện 38 Bảng 2.1 Rèn luyện cho SV kỹ năng tổ chức HĐTN được thực hiện trong

các học phần PPDH Sinh học 46 Bảng 2.2 Cấu trúc kỹ năng tổ chức HĐTN theo KN thành phần và tiêu chí

của SVSP sinh học 48 Bảng 2.3 Mô tả chi tiết mức độ các biểu hiện các tiêu chí của KN tổ chức

HĐTN 49 Bảng 2.4 Các giai đoạn trong mô hình học tập trải nghiệm nhằm rèn luyện

KN nhận thức và thiết kế HĐTN cho SVSP sinh học 71 Bảng 3.1 Bảng tổng hợp kết quả các lần kiểm tra kỹ năng nhận thức về

HĐTN của SVSP Sinh học 82 Bảng 3.2 Bảng tổng hợp kết quả các lần kiểm tra kỹ năng thiết kế HĐTN

của SVSP Sinh học 83 Bảng 3.3 Bảng tổng hợp kết quả các lần kiểm tra kỹ năng triển khai HĐTN

của SVSP Sinh học 85 Bảng 3.4 Bảng tổng hợp kết quả các lần kiểm tra kỹ năng kỹ năng đánh giá

HS qua HĐTN của SVSP Sinh học 86 Bảng 3.5 Tổng hợp kết quả các lần kiểm tra KN tổ chức HĐTN 87 Bảng 3.6 So sánh kết quả mức độ đạt được về KN tổ chức HĐTN của SV

qua các lần kiểm tra 88 Bảng 3.7 Kết quả kiểm định sự sai khác về trung bình cộng mức độ đạt được

KN tổ chức HĐTN của SV qua các lần kiểm tra 89

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 1.1 Mô hình học tập trải nghiệm của David Kolb 23

Hình 1.2 Các hoạt động trong chu trình trải nghiệm (Sviciniki và Dixon - 1987) 27

Hình 1.3 Biểu đồ SV nhận thức về HĐTN 36

Hình 1.4 Biểu đồ tỉ lệ % các phương pháp dạy học SV được rèn luyện 38

Hình 1.5 Biểu đồ mức độ rèn luyện KN tổ chức HĐTN của SV 39

Hình 1.6 Mức độ đạt được KN tổ chức HĐTN của SVSP Sinh học 40

Hình 1.7 Mức độ đạt được các KN thành phần tổ chức HĐTN của SVSP Sinh học 40

Hình 3.1 Biểu đồ kết quả các lần kiểm tra kỹ năng nhận thức về HĐTN 82

Hình 3.2 Biểu đồ kết quả các lần kiểm tra kỹ năng thiết kế HĐTN 84

Hình 3.3 Biểu đồ kết quả các lần kiểm tra kỹ năng triển khai HĐTN 85

Hình 3.4 Biểu đồ kết quả các lần kiểm tra kỹ năng đánh giá HS qua HĐTN 86

Hình 3.5 Biểu đồ kết quả các lần kiểm tra kỹ năng tổ chức HĐTN 87

Demo Version - Select.Pdf SDK

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Nước ta đang trong giai đoạn hội nhập kinh tế sâu rộng với các quốc gia trên thế giới và đang trong quá trình xây dựng một xã hội văn minh, hiện đại Trong

xã hội đó, nguồn nhân lực chất lượng cao được coi là nền tảng, là chìa khoá cho sự phát triển bền vững Vì vậy, nhiệm vụ của giáo dục Việt Nam là phải đổi mới mạnh

mẽ để đào tạo được công dân có phẩm chất và năng lực tốt, đáp ứng yêu cầu sự phát triển của xã hội

Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (khóa XI) đã thông qua Nghị quyết 29 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Với mục tiêu “Giáo dục

con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân…” Nghị quyết 29 đã xác định một trong những giải pháp

quan trọng cho giáo dục phổ thông là: “Đổi mới chương trình nhằm phát triển năng

lực và phẩm chất người học, hài hòa đức, trí, thể, mỹ; dạy người, dạy chữ và dạy nghề… Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học…” Cụ thể hóa mục

tiêu và giải pháp trên, trong Đề án đổi mới chương trình sách giáo khoa giáo dục phổ thông đã xây dựng “Hoạt động trải nghiệm” là một hợp phần quan trọng và là hoạt động giáo dục bắt buộc trong chương trình giáo dục phổ thông mới

1.2 Tổ chức hoạt động trải nghiệm là tạo ra môi trường để học sinh trực tiếp tham gia vào các hoạt động gắn với thực tiễn đời sống, nhà trường, gia đình, xã hội, tham gia hoạt động hướng nghiệp và hoạt động phục vụ cộng đồng giúp học sinh vận dụng những kiến thức, kỹ năng, thái độ đã học từ nhà trường và những kinh nghiệm của bản thân vào thực tiễn cuộc sống một cách sáng tạo Thông qua đó hình thành và phát triển ở các em những phẩm chất, tư tưởng, ý chí, tình cảm, kỹ năng sống và những năng lực cần có của con người trong xã hội hiện đại và phát huy khả năng sáng tạo ra cái mới có giá trị đối với bản thân và xã hội

Demo Version - Select.Pdf SDK

1.3 Để đáp ứng các yêu cầu đổi mới của giáo dục phổ thông cần phải đổi mới trong việc đào tạo giáo viên (GV) ở các trường đại học sư phạm trong cả nước Sinh viên (SV) sư phạm nói chung và SV sư phạm Sinh học cần được trang bị hệ thống tri thức và kỹ năng để thực hiện tốt các nhiệm vụ của người GV trong giai đoạn hiện nay, trong đó có kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm Hoạt động trải nghiệm là một nội dung giáo dục không phải hoàn toàn mới mà đã có một phần trong môn Giáo dục học đó chính là hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Tuy nhiên, với mức độ quan trọng của hoạt động trải nghiệm ở phổ thông được xếp tương đương với môn học và những thay đổi về mục tiêu, nội dung, hình thức tổ chức thì SV cần được trang bị thêm những kiến thức và kỹ năng về vấn đề này Vì vậy, cần thiết phải nghiên cứu một cách đầy đủ về nội dung và các biện pháp rèn luyện kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho SV sư phạm sinh học

Từ những lý do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu “Rèn luyện kỹ

năng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho sinh viên sư phạm sinh học” với mong

muốn góp phần nâng cao hiệu quả quá trình rèn luyện hệ thống kỹ năng sư phạm cho SV sư phạm đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục

2 Mục đích nghiên cứu

Xác định cấu trúc kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm (HĐTN) và đề xuất các biện pháp để rèn luyện kỹ năng tổ chức HĐTN cho sinh viên sư phạm sinh học nhằm nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên của trường Đại học (ĐH), đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

3 Khách thể, đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm của sinh viên sư phạm sinh học

3.2 Đối tƣợng nghiên cứu

Kỹ năng, biện pháp rèn luyện kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho sinh viên sư phạm sinh học

3.3 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu các biện pháp rèn luyện kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho sinh viên Sư phạm Sinh học thông qua hoạt động

Demo Version - Select.Pdf SDK

rèn luyện nghiệp vụ sư phạm

- Địa điểm: Tiến hành thực nghiệm sư phạm tại Trường đại học Tây Nguyên – Tp Buôn Ma Thuột – Tỉnh ĐăkLăk

- Thời gian: Đề tài nghiên cứu từ tháng 11/2017 đến tháng 8/2018

4 Giả thuyết khoa học

Nếu xác định cấu trúc kỹ năng tổ chức HĐTN, đề xuất và sử dụng các biện pháp rèn luyện kỹ năng đó phù hợp thì sẽ rèn luyện được kỹ năng tổ chức HĐTN cho sinh viên sư phạm (SVSP) sinh học, qua đó góp phần nâng cao được chất lượng

đào tạo giáo viên ở các trường đại học

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về hoạt động trải nghiệm, kỹ năng tổ chức hoạt

động trải nghiệm và rèn luyện kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho sinh viên

sư phạm sinh học

5.2 Điều tra, đánh giá thực trạng quá trình rèn luyện kỹ năng tổ chức hoạt động

trải nghiệm của sinh viên sư phạm sinh học trường đại học Tây Nguyên

5.3 Xác định cấu trúc kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm và đề xuất các biện

pháp rèn luyện kỹ năng tổ chức HĐTN cho sinh viên sư phạm sinh học

5.5 Xây dựng hệ thống tiêu chí và công cụ đánh giá kết quả rèn luyện kỹ năng tổ

chức hoạt động trải nghiệm của SV sư phạm sinh học

5.6 Thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá tính khả thi và hiệu quả của các biện

pháp rèn luyện kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho SV sư phạm sinh học đã

đề xuất được tại Trường Đại học Tây Nguyên

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Sử dụng các phương pháp: phân tích tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa các nguồn tài liệu lý luận và thực tiễn có liên quan nhằm xây dựng cơ sở lý luận của

đề tài nghiên cứu như: Chiến lược phát triển, đổi mới giáo dục và đổi mới phương pháp dạy theo định hướng tiếp cận năng lực người học; công trình khoa học liên quan đến hoạt động trải nghiệm trong dạy học

Demo Version - Select.Pdf SDK

6.2 Phương pháp chuyên gia

Hỏi ý kiến các chuyên gia, nhà khoa học, các cán bộ quản lý,… am hiểu sâu sắc về hoạt động trải nghiệm để được góp ý về việc đánh giá thực trạng và đề xuất các biện pháp rèn luyện kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho SV sư phạm sinh học

6.3 Phương pháp điều tra cơ bản

6.3.1 Phương pháp phỏng vấn

- Tiến hành trao đổi, phỏng vấn giảng viên trường đại học (ĐH) nhằm tìm hiểu những nhận xét, đánh giá của họ về những kỹ năng, những biện pháp cần thiết để rèn luyện kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho SV sư phạm sinh học

- Trao đổi với SV sư phạm nhằm tìm hiểu nhận thức của các em về tầm quan trọng, mức độ đạt được và những khó khăn, thuận lợi trong quá trình rèn luyện kỹ năng tổ chức HĐTN để xác định các biện pháp rèn luyện hợp lý

6.3.2 Phương pháp điều tra bằng phiếu điều tra

- Sử dụng phiếu điều tra để thu thập ý kiến của 91 SV sư phạm sinh học (năm 3 và năm 4) của trường đại học Tây nguyên để xác định những thông tin cần thiết phục vụ cho nội dung nghiên cứu của đề tài luận văn

6.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Mục đích thực nghiệm: đánh giá hiệu quả của các biện pháp rèn luyện KN

tổ chức HĐTN cho sinh viên sư phạm sinh học

- Phương pháp thực nghiệm: Tiến hành rèn luyện KN tổ chức HĐTN trên một lớp SVSP sinh học năm thứ 4 (không đối chứng) trường đại học Tây nguyên theo các biện pháp đã đề xuất được và đánh giá dựa trên các tiêu chí để xác định sự phát triển kỹ năng của SV qua quá trình thực nghiệm

6.5 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

Các số liệu điều tra thực trạng và kết quả thực nghiệm được xử lí theo phương pháp thống kê toán học bằng phần mềm Microsoft Excel

Các kết luận về kết quả thực nghiệm được đưa ra trên cơ sở phân tích các đại lượng sau:

- Mean: trung bình cộng được tính bằng cách cộng tất cả các giá trị quan sát

Demo Version - Select.Pdf SDK