Với nhiều ưu thế so với các loại hình công ty khác như: có tư cách pháp nhân, các cổ đông công ty chỉ phải chịu trách nhiệm hữu hạn trong phần vốn góp, có cấu trúc vốn linh hoạt và khả n
Trang 1MỞ ĐẦU
Công ty cổ phần( CTCP) là loại hình doanh nghiệp phổ biến trong nền kinh tế thị trường, nó ra đời vào khoảng thế kỉ XVII và phát triển rất mạnh
mẽ từ thế kỉ XIX cho đến nay Mặc dù CTCP và pháp luật về CTCP đã ra đời từ rất lâu, nhưng ở nước ta do điều kiện kinh tế xã hội mà gần đây CTCP
và pháp luật về CTCP mới được quan tâm nhiều Với nhiều ưu thế so với các loại hình công ty khác như: có tư cách pháp nhân, các cổ đông công ty chỉ phải chịu trách nhiệm hữu hạn trong phần vốn góp, có cấu trúc vốn linh hoạt và khả năng chuyển nhượng vốn góp tự do, dễ dàng, … Với nhiều như vậy, nhất là ưu thế cấu trúc vốn linh hoạt và khả năng huy động vốn của CTCP dễ dàng là những lý do khiến công ty cổ phần ngày càng được nhiều nhà đầu tư lựa chọn để đầu tư kinh doanh Để hiểu rõ hơn về những ưu thế
của công ty cổ phần trong khả năng huy động vốn, em chọn đề tài “tìm hiểu pháp luật về huy động vốn của công ty cổ phần” để tìm hiểu
NỘI DUNG
A Khái quát về công ty cổ phần và vấn đề huy động vốn của công ty
cổ phần
I khái quát về công ty cổ phần
Pháp luật hiện hành của Việt Nam không đưa ra định nghĩa công ty cổ phần mà chỉ đưa ra những dấu hiệu nhận biết công ty cổ phần, được quy
định rõ tại khoản 1 điều 77 luật doanh nghiệp 2005 là: “1 Công ty cổ phần
là loại hình doanh nghiệp, trong đó:
a) Vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần;
b) Cổ đông có thể là tổ chức, cá nhân, số lượng cổ đông tối thiểu là ba và không hạn chế tối đa;
c) Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ và các nghĩa vụ về tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp;
Trang 2d) Cổ đông có quyền tự do chuyển nhượng cổ phần của mình cho người khác trừ trường hợp quy định tại khoản 3 điều 81 và khoản 5 điều 54 của luật này” Ngoài ra tại khoản 2 và khoản 3 điều 77 LDN 2005 còn cho thấy
rõ công ty cổ phần có tư cách pháp nhân độc lập và có quyền phát hành chứng khoán ra công chúng
II khái quát về vốn và cấu trúc vốn của công ty cổ phần
Vốn là chìa khóa của kinh doanh, vốn của doanh nghiệp nói chung là giá trị được tính bằng tiền của những tài sản thuộc sở hữu của doanh nghiệp hoặc sử dụng hợp pháp của doanh nghiệp, được doanh nghiệp sử dụng trong kinh doanh.CTCP là loại hình công ty đối vốn điển hình do vậy vấn đề vốn của CTCP hết sức phức tạp Ta có thể tiếp cận vốn của CTCP dưới nhiều góc độ, dựa trên các tiêu chí khác nhau Căn cứ vào nguồn gốc hình thành vốn thì vốn của CTCP gồm có: Vốn chủ sở hữu (vốn tự có) và vốn tín dụng (vốn vay)
Vốn chủ sở hữu: là vốn thuộc sở hữu của công ty, được hình thành từ nguồn vốn đóng góp của các cổ đông và vốn do CTCP tự bổ sung từ lợi nhuận của công ty
Vốn tín dụng: là nguồn vốn hình thành từ việc đi vay bằng nhiều hình thức khác nhau: vay ngân hang, vay từ tổ chức cá nhân, vay bằng các phát hành trái phiếu
Vốn của CTCP có thể được hình thành bằng nhiều con đường khác nhau, nhưng điều quan trong là công ty có tỷ lệ vốn hợp lý, phương thức huy động vốn thích hợp và có phương án kinh doanh đúng đắn để sử dụng vốn hiệu quả và tạo được niềm tin cho đối tác đảm bảo công ty pháp triển vững mạnh
B Huy động vốn trong công ty cổ phần
I Những ưu thế của CTCP so với các loại hình công ty khác trong việc huy động vốn
Trang 3Điểm lý tưởng trong vấn đề huy động vốn của CTCP hơn hẳn các loại hình công ty khác là “CTCP có quyền phát hành chứng khoán các loại để huy động vốn” (khoản 3 điều 77luật doanh nghiệp năm 2005) trong khi đó doanh nghiệp tư nhân và công ty hợp danh “không được phát hành bất kì một loại chứng khoán nào” (khoản 3 điều 130 và khoản 2 điều 141), khả năng huy động vốn của công ty trách nhiệm hữu hạn có thuận lợi hơn là được quyền phát hành trái phiếu nhưng cũng “không được quyền phát hành
cổ phần” (khoản 3 điều 38) Trong các loại chứng khoán của CTCP cổ phiếu
là ưu thế lớn nhất của CTCP nhờ khả năng thu hút vốn dễ dàng, có thể huy động được một lượng vốn góp lớn, và giảm được nhiều chi phí trung gian so với các hình thức huy động khác do tiếp cận trực tiếp các nhà đầu tư
CTCP có cấu trúc vốn rất linh hoạt, đáp ứng được nhu cầu đa dạng của người đầu tư Phần vốn của cổ đông có thể được tự do chuyển nhượng thông qua việc chuyển quyền sở hữu cổ phần (trừ các trường hợp do pháp luật quy định) hay đó là hình thức chuyển nhượng cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Tính chuyển nhượng cổ phiếu mang lại cho nền kinh tế sự vận động nhanh chóng của vốn đầu tư mà không phá vỡ tính ổn định của tài sản công
ty
Mặt khác, cổ phần có mệnh giá nhỏ kết hợp với tính thanh khoản và chuyển nhượng dễ dàng đã khuyến khích mọi tầng lớp dân chúng đầu tư Những đặc điểm này đã giúp CTCP có khả năng huy động một lượng vốn ngầm chảy trong các tầng lớp nhân dân, khả năng tích tụ và tập trung vốn với quy mô lớn đáp ứng được các dự án đầu tư cần lượng vốn lớn và lâu dài,
mở rộng đa dạng hóa các ngành nghề kinh doanh dễ dàng hơn
II Quy định của pháp luật về các hình thức huy động vốn của công ty cổ phần
Cũng giống như nhiều loại hình công ty khác, CTCP cổ phần có hai cách
để huy động vốn là: tăng vốn chủ sở hữu và tăng vốn vay, và trong mỗi cách
Trang 4lại có những phương thức huy động vốn khác nhau Tăng vốn chủ sở hữu bằng cách phát hành cổ phiếu, tăng vốn vay được thực hiện thông qua ba hình thức: phát hành trái phiếu, tín dụng ngân hàng, tín dụng thuê mua
1 Huy động vốn thông qua phát hành cổ phiếu
Cổ phần là phần chia nhỏ nhất vốn điều lệ của CTCP được thể hiện dưới hình thức cổ phiếu, bao gồm cổ phần phổ thông và cổ phần ưu đãi Cổ phiếu
là chứng chỉ do CTCP phát hành hoặc bút toán ghi sổ xác nhận quyền sở hữu một hoặc một số cổ phần của công ty trong đó Cổ phiếu là bằng chứng chứng minh quyền sở hữu cổ phần của công ty (khoản 1 điều 85 luật doanh nghiêp 2005)
Phát hành cổ phiếu là việc chào bán cổ phần của CTCP cho người đầu tư nhằm đáp ứng nhu cầu về vốn của công ty Kết quả của việc chào bán cổ phần sẽ đảm bảo huy động vốn điều lệ trong quá trình thành lập công ty hoặc sẽ làm tăng vốn điều lệ của công ty trong quá trình thành lập công ty hoặc làm tăng vốn điều lệ của công ty khi công ty đang trong quá trình hoạt động
Việc phát hành cổ phiếu có thể làm ảnh hưởng đến quyền lợi của các cổ đông hiện có hoặc có thể dẫn tới sự thay đổi vị thế của từng cổ đông Do vậy việc quyết định bán loại cổ phần, số lượng mỗi cổ phần chào bán sẽ do Đại hội đồng cổ đông quyết định còn Hội đồng quản trị quyết định thời điểm bán, phương thức và giá chào bán
Quy định của pháp luật về việc phát hành cổ phiếu:
Phát hành cổ phiếu có thể diễn ra nhiều lần có thể chia thành các trường hợp: phát hành cổ phiếu lần đầu để huy động vốn thành lập công ty và phát hành cổ phiếu trong quá trình hoạt động công ty
- phát hành cổ phiếu lần đầu khi thành lập công ty: Khi thành lập, CTCP phải huy động vốn góp từ các cổ đông Theo quy định thì các cổ đông sáng lập phải cùng nhau đăng kí mua ít nhất 20% tổng số cổ phần được chào bán,
Trang 5sổ cổ phiếu còn lại sẽ được phát hành để huy động đủ số vốn điều lệ Các cổ đông sáng lập thực hiện nguyên tắc nhất trí về số lượng cổ phần và loại cổ phần dự kiến chào bán
-phát hành cổ phiếu trong quá trình hoạt động của công ty: Trong quá trình hoạt động, phát hành cổ phiếu là hình thức huy động vốn rất hiệu quả Đặc biệt là đối với CTCP lớn, có nhiều dự án đầu tư dài hạn, ngắn hạn mà cần lượng vốn lớn Việc phát hành cổ phiếu lúc này sẽ làm tăng vốn chủ sở hữu của công ty tạo ra một lá chắn chống lại sự phá sản công ty, làm tăng độ tín nhiệm của công ty Phát hành cổ phiếu có thể được thực hiện qua hai phương thức: phát hành riêng lẻ và phát hành rộng rãi ra công chúng
+ phát hành riêng lẻ: là hình thức phát hành cổ phiếu trong phạm vi một
số người nhất định và với số lượng hạn chế, thường là bán cho những người trong công ty Tại khoản 2 điều 87 LND 2005 quy định rõ về việc phát hành
cổ phần phổ thông và chào bán cổ phần cho tất cả các cổ đông theo tỉ lệ cổ phần hiện có trong công ty, theo đó thì việc phát hành cổ phiếu này phải được thông báo bằng văn bản rõ ràng đến từng cổ đông biết, trong thông báo phải ghi rõ tổng số cổ phần dự kiến phát hành và số cổ phần cổ đông được quyền mua, giá chào bán, thời hạn đăng kí mua…các quy đinh tại khoản 2 điều 87 là có sự phát triển hơn so với LDN trước đó Tuy nhiên trình tự, thủ tục, điều kiện… chào bán cổ phiếu riêng lẻ không được quy định trực tiếp trong LDN 2005 mà do Chính Phủ có hướng dẫn cụ thể
+ Phát hành cổ phiếu ra công chúng: Là phương thức phát hành cổ phiếu trong đó cổ phiếu được bán rộng rãi ra công chúng cho một số lượng lớn các nhà đầu tư với khối lượng cổ phiếu phát hành đạt được một tỉ lệ quy định nhất định và phải giành một tỉ lệ nhất định cho các nhà đầu tư nhỏ Điều kiện, phương thức và thủ tục phát hành cổ phiếu được thực hiện theo quy định của luật chứng khoán Ngoài ra công ty còn phải thực hiện các chế độ báo cáo, công bố thông tin và chịu sự giám sát chặt chẽ theo quy định của
Trang 6pháp luật Điều đó xuất phát tứ lý do để cổ phiếu hay trái phiếu của công ty phát hành ra không phải là trò lừa đảo hoặc của chủ thể đầu tư có dự án đầu
tư kém hiệu quả, gây lãng phí cho nền kinh tế, đồng thời bảo vệ lợi ích cho các nhà đầu tư CTCP muốn phát hành cổ phiếu ra công chúng phải đảm bảo các yêu cầu về vốn, thời gian hoạt động, hiệu quả quản lý, hiệu quả sản xuất kinh doanh và tính khả thi của các dự án trong tương lai, được quy định rõ trong khoản 1 Điều 12 Luật chứng khoán năm 2006:
“1 Điều kiện chào bán cổ phiếu ra công chúng bao gồm:
a) Doanh nghiệp có mức vốn điều lệ đã góp tại thời điểm đăng ký chào bán từ mười tỷ đồng Việt Nam trở lên tính theo giá trị ghi trên sổ kế toán; b) Hoạt động kinh doanh của năm liền trước năm đăng ký chào bán phải
có lãi, đồng thời không có lỗ luỹ kế tính đến năm đăng ký chào bán;
c) Có phương án phát hành và phương án sử dụng vốn thu được từ đợt chào bán được Đại hội đồng cổ đông thông qua.”
Việc quy định như vậy nhằm đảm bảo số lượng và chất lượng cổ phiếu của CTCP để có thể được giao dịch trên thị trường chứng khoán Sauk hi đảm bảo được các yếu tố trên công ty lập hồ sơ gửi lên Ủy ban chứng khoán nhà nước xin được cấp giấy phép phát hành
Phát hành cổ phiếu là hình thức huy động vốn hiệu quả và dễ dàng nhất của công ty cổ phần và chỉ ở CTCP mới có điều này, hơn nữa việc chuyển nhượng cổ phần tự do càng tạo ra sức thu hút lớn đối với các nhà đầu tư
2 Huy động vốn thông qua các hình thức tín dụng:
2.1 Huy động vốn thông qua hình thức phát hành trái phiếu.
theo khoản 3 Điều 77 Luật doanh nghiệp năm 2005, CTCP có quyền phát hành chứng khoán các loại để huy động vốn cùng với phát hành cổ phiếu, CTCP còn có quyền phát hành trái phiếu để vay vốn dài hạn và trung hạn, đáp ứng cho nhu cầu về vốn kinh doanh có lúc vượt ngoài khả năng tài chính
Trang 7của các cổ đông Nhưng khác với cổ phiếu, trái phiếu chỉ xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu trái phiếu được trả nợ gốc và lãi suất ấn định trong trái phiếu Trái phiếu có đặc điểm là có thời hạn đáo hạn, có lãi suất cố định, tiền trả lãi không phụ thuộc vào việc kinh doanh của công ty hay khó khăn, đem lại cho người sở hữu quyền ưu tiên phân chia lợi nhuận,
và có thể tự do chuyển nhượng trên thị trường chứng khoán nhưng chủ sở hữu trái phiếu không có quyền tham gia biểu quyết các vấn đề của công ty Phát hành trái phiếu là hình thức huy động vốn bằng cách vay vốn, theo
đó CTCP phát hành một loại chứng trên thị trừơng với một mức lãi suất nhất định, đảm bảo thanh toán trong một thời hạn xác định trong tương lai Người mua trái phiếu sẽ trở thành chủ nợ của công ty, được hưởng một mức lãi suất cố định và thanh toán khoản vay khi đáo hạn kết quả của việc này
sẽ làm tăng vốn của công ty
Quy định của pháp luật về việc huy đọng vốn thông qua phát hành trái phiếu: Điều kiện phát hành trái phiếu của CTCP được quy định cụ thể trong khoản 2 Điều 12 luật chưng khoán năm 2006 Cũng tương tự nhu các điều kiện để phát hành cổ phiếu, ngoài ra công ty còn phải cam kết thực hiện các nghĩa vụ của tổ chức phát hành đối với nhà đầu tư về điều kiện phát hành, thanh toán và đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhà đầu tư và các điều kiện khác Cũng giống như phát hành cổ phiếu CTCP cũng phải lập hồ sơ nộp lên Ủy ban chứng khoán nhà nước để được câp giấy phát hành Trong hồ sơ đáng chú ý có bản cáo bạch mà CTCP phải đưa ra, noiij dung của bản cáo bạch gồm các thông tin về cơ cấu tổ chức bộ máy của công ty, hoạt động kinh doanh, tài sản, tình hình tài chính, các báo cáo của công ty trong hai năm gần nhất, các thông tin
về đợt chào bán… Trong trường hợp CTCP phát hành trái phiếu có đảm bảo thì phaỉ nêu rõ tỉ lệ đảm bảo và liệt kê chi tiết tài sản đảm bảo trong
hồ sơ xin phép phát hành và có tìa liệu hợp lệ để chứng minh tài sản đảm
Trang 8bảo đó thuộc sở hữu của mình hoặc của người thứ 3( trong trường hợp bảo lãnh) và đủ các giá trị thanh toán trái phiếu
Công ty phát hành trái phiếu chuyển đổi: phải nêu rõ điều khoản mua hoặc chuyển đổi trong hồ sơ xin phát hành: Điều kiện, thời hạn tiến hành mua hoặc chuyển đổi Tỉ lệ chuyển đổi và phương pháp tính giá mua hoặc giá chuyển đổi
Phương pháp đền bù thiệt hại trong trường hợp công ty phát hành trái phiếu không phát hành được trái phiếu để đáp ứng quyền mua hoặc chuyển đổi và các điều kiện khác nếu có Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ
sơ, Ủy ban chứng khoán nhà nước phải cấp giấy phép phát hành cho công ty, trong trường hợp không cấp phải nêu lí do bằng văn bản
Huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu là hình thức ưu việt cho những CTCP có dự án kinh doanh dài hạn, với mức lãi suất thích hợp nhỏ hơn lãi suất mà công ty phải đi vay ngân hàng, nhưng lại cao hơn mức lãi suất gửi tiền tiết kiệm gửi ngân hàng để thu hút nhà đấu tư Điều này vừa có lợi cho công ty phát hành vừa có lợi cho nhà đầu tư do bỏ qua được các chi phí trung gian, các cổ đông không phải chia sẻ quyền điều hành công ty cho người khác
Huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu và cổ phiếu là hai hình thức huy động vốn rất hiệu quả của CTCP, nhất là các công ty lớn Tuy nhiên không phải CTCP nào cũng có khả năng và đủ điều kiện để huy động vốn bằng hai hình thức này do vậy CTCP còn có thể huy động vốn thông qua hai hình thức nữa đó là tín dụng ngân hàng và tín dụng thuê mua
2.2 Huy động vốn thông qua tín dụng ngân hàng
Huy động vốn thông qua hình thức tín dụng ngân hàng là một hình thức
phổ biến được các doanh nghiệp nói chung và CTCP nói riêng áp dụng trên thực tế huy động vốn bằng cách này, CTCP sẽ có những khoản vay ngắn hạn, trung hạn và dài hạn đáp ứng được nhu cầu sản xuất kinh doanh Việc
Trang 9huy động vốn thông qua hình thức này có nhiều thuận lợi hơn đối với các công ty có uy tín, có quan hệ lâu dài với ngân hàng Bên cạnh đó cơ chế cho vay hiện nay đang tạo cho việc huy động vốn qua ngân hàng có nhiều ưu điểm hơn huy động vốn bằng trái phiếu đó là nếu huy động vốn bằng phát hành trái phiếu thì thì công ty phải trả lại nhà đầu tư bằng cả gốc lẫn lãi khi đáo hạn, nhưng huy động vốn bằng tín dụng ngân hàng công ty có thể xin gia hạn thêm thời gian nếu chưa có khả năng trả nợ
Để huy động vốn thông qua hình thức này công ty phải đáp ứng được những điều kiện nhất định như có tình hình tài chính lành mạnh,có phương
án sử dụng vốn khả this au khi được vay và quan trọng nhât là phải có tài sản để đảm bảo cho khoản vay bằng biện pháp cầm cố, thế chấp hoặc được bên thứ 3 bảo lãnh bằng tài sản để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ trả nợ cho ngân hàng trừ trường hợp công ty được ngân hàng cho vay không có bảo đảm bằng tài sản có hai hình thức vay là vay có đảm bảo và vay không có đảm bảo Vay có đảm bảo thì CTCP phải cam kết trả nợ bằng tài sản cầm cố, thế chấp hoặc bên thứ 3 bảo lãnh bằng tài sản hoặc bằng chính tài sản hình thành từ vốn vay Các quy tắc này được quy định rõ tại khoản 1 Điều 3 nghị định 178/1999/NĐ-CP Khi vay vốn có biện pháp đảm bảo bằng tài sản thì công ty và ngân hàng vay được ngân hàng thực hiện theo quy định tại Điều
8 nghị định 178/1999/NĐ-CP và điều 15 nghị định này đối với tài sản bảo đảm là tài sản hình thành từ vốn vay Còn cho vay không có bảo đảm thì CTCP phải đáp ứng đủ các điều kiện quy định tại điều 20 nghị định 85/2002/
NĐ-CP về bảo đảm tiền vay của tổ chức tín dụng: “Khách hàng vay không
có bảo đảm bằng tài sản phải có đủ các điều kiện sau đây :
1 Sử dụng vốn vay có hiệu quảvà trả nợ gốc, lãi vốn vay đúng hạn trong quan hệ vay vốn với tổ chức tín dụng cho vay hoặc các tổ chức tín dụng khác.
Trang 102 Có dự án đầu tư, phương án sản xuất kinh doanh, dịch vụ khả thi, có hiệu quả; hoặc có dự án đầu tư, phương án phục vụ đời sống khả thi, phù hợp với quy định của pháp luật
3 Có khả năng tài chính để thực hiện nghĩa vụ trả nợ.
4 Cam kết thực hiện biện pháp bảo đảm bằng tài sản theo yêu cầu của tổ chức tín dụng nếu sử dụng vốn vay không đúng cam kết trong hợp đồng tín dụng; cam kết trả nợ trước hạn nếu không thực hiện được các biện pháp bảo đảm bằng tài sản quy định ”
Việc huy động vốn qua tín dụng ngân hàng đòi hỏi công ty phải có tài sản đảm bảo,có tín nhiệm với ngân hàng hoặc phải có năng lực tài chính đủ mạnh thì mới được vay vốn Điều này gây khó khan cho các công ty vừa và nhỏ,năng lực tài chính yếu, hoặc các công ty không có tài sản đảm bảo Do vậy hình thức huy động vốn bằng tín dụng thuê mua là một hình thức nữa giúp CTCP có thể huy động vốn đầu tư mà không cần quá nhiều điều kiện như các hình thức huy động vốn kia
2.3 Huy động vốn thông qua hình thức tín dụng thuê mua.
Thuê tài chính là hình thức được áp dụng nhiều phổ biến ở nhiều nước trên thế giới như Mỹ, Nhật Bản, Đức… loại hình này đã được một số công
ty đưa ra thị trường tài chính vào những năm cuối thập niên 60 của thế kỷ
XX với tên goi là thuê tài chính
Cho thuê tài chính là phương thức cấp tín dụng mà đối tượng là một tài sản cụ thể Khác với các hình thức tín dụng khác mà theo đó, tổ chức tín dụng chuyển giao một khoản tiền còn cho thuê tài chình thì tổ chức tín dụng lại chuyển giao cho khách hàng một tài sản cụ thể như: máy móc, đay chuyền sản xuất, phương tiện tải… để bên thuê sử dụng trong một thời gian nhất định