BT lớn môn xã hội học đại cương

Trong bài tập lớn học kì môn xã hội học em xin chọn đề tài: “phân tích nội dung các biện pháp đấu tranh phòng chống hiện tượng tội phạm và các hành vi sai lệch?. Sai lệch chuẩn mực pháp

A. ĐẶT VẤN ĐỀ

Cuộc sống ngày một hiện đại, kinh tế đang phát triển mạnh mẽ kéo theo những nhu cầu đòi hỏi của con người gia tăng Đó cũng là lúc mà hiện tượng tội phạm, các hành vi sai lệch xuất hiện và len lỏi vào ngõ ngách xã hội Để giữ gìn và bảo vệ trật tự, kỉ cương, an toàn xã hội cần phải có những biện pháp đấu tranh phòng chống các hiện tượng nguy hiểm cho xã hội này Trong bài tập lớn học kì môn xã hội học em xin chọn đề tài: “phân tích nội dung các biện pháp đấu tranh phòng chống hiện tượng tội phạm và các hành vi sai lệch? Đánh giá tính hiệu quả của các biện pháp này trong phòng chống tội phạm ở nước ta hiện nay”

B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I. Các khái niệm

1. Khái niệm hiện tượng tội phạm

Hiện tượng tội phạm là hiện tượng xã hội- pháp lý luôn ở trạng thái động,xuất hiện trong xã hội có giai cấp,là thể thống nhất các tội phạm được thực hiện trong một xã hội nhất định và ở một thời kỳ nhất định, có các nguyên nhân và các đặc điểm định lượng (thực trạng) và định tính (tính chất,cơ cấu) của nó đồng thời có tính độc lập tương đối

2. Khái niệm hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội

Sai lệch chuẩn mực xã hội là hành vi của cá nhân, nhóm xã hội vi phạm, phá vỡ hiệu lực, tính ổn định của các chuẩn mực xã hội.Sai lệch chuẩn mực xã hội được hiểu là những tình huống , sự kiện cụ thể của cuộc sống đóng vai trò là những nhân tố phá vỡ sự tác động của các chuẩn mực xã hội (tình huống sai lệch)

Sai lệch chuẩn mực pháp luật là hành vi của một cá nhân hay một nhóm xã hội vi phạm các nguyên tắc, quy định của chuẩn mực pháp luật (hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật)

II. Phân tích nội dung các biện pháp đấu tranh phòng chống tội phạm

và các hành vi sai lệch.

Công tác đấu tranh phòng chống các hiện tượng ,hành vi sai lệch cũng như hiện tội phạm và các hành vi tội phạm có ý nghĩa hết sức quan trọng nhằm giữ gìn và bảo vệtrật tự , kỷ cương ,an toàn xã hội Đó cũng là một lĩnh vực rất quan trọng đối với

xã hội học tội phạm.Tính hiệu quả của công tác đấu tranh phòng chống hiện tượng sai lệch và tội phạm phụ thuộc vào nhiều yếu tố: bản chất của nhà nước và xã hội; những quan điểm chính trị, đạo đức, pháp luật đang thịnh hành và giữ vai trò chủ đạo trong xã hội;trình độ dân trí; khả năng kinh tế và trang thiết bị kỹ thuật ,các phương tiện thông tin đại chúng;sự hoạt động của các cơ quan lập pháp, tư pháp và

hành pháp… Xã hội học tội phạm nghiên cứu năm biện pháp sau đây:

1. Biện pháp tiếp cận thông tin.

Hoạt động trao đổi,tiếp cận và xử lý thông tin trong cuộc sống hàng ngày có tác dụng rất lớn trong việc nâng cao tầm nhận thức của con người, trong chừng mực nhất định họ biết được việc gì nên làm,điều gì nên tránh trong hành vi của mình Biện pháp tiếp cận thông tin hướng tới việc cung cấp, trang bị, hướng dẫn, giải đáp các thông tin về chuẩn mực xã hội nói chung và pháp luật nói riêng

Trong trường hợp vi phạm do không biết và không hiểu các nguyên tắc, các quy định của chuẩn mực xã hội và của pháp luật thì các cơ quan tư pháp phải phối hợp với các phương tiện thông tin đại chúng như đài phát thanh, vô tuyến truyền hình

… tiến hành các hoạt động truyền hình hướng dẫn,giải thích về nội dung và tính

chất các chuẩn mực đó hoặc các văn bản pháp luật có liên quan Đặc biệt cần chú trọng công tác phổ biến, giáo dục luật hình sự, luật tố tụng hình sự và các văn bản pháp luật khác có liên quan đến hiện tượng tội phạm

Nếu ý thức, thái độ của cá nhân và nhóm tổ chức kém, vi phạm các chuẩn mực xã hội thì phải giáo dục định hướng cho họ theo cái đúng và để họ hiểu và tuân thủ các chuẩn mực xã hội

Cần cung cấp các thông tin đầy đủ, chính xác, vạch ra tính ổn định và tính nguyên tắc không thể không tuân thủ trong việc áp dụng các chuẩn mực nhằm ngăn chặn các hành vi sai lệch

Cần nâng cao uy tín của hệ thống pháp luật đang tham gia điều chỉnh các quan hệ

xã hội trong xã hội, pháp luật phải công bằng và nghiêm minh để mọi tầng lớp nhân dân tin tưởng thực hiện

Cảnh giác và tích cực đấu tranh với những thông tin sai trái, những luận điệu tuyên truyền xuyên tạc và bịa đặt làmvi phạm các chuẩn mực xã hội

-Ví dụ: khi Đảng và Nhà nước ban hành một văn bản pháp luật nào đó như Bộ luật

dân sự (ban hành và có hiệu lực năm 2005), như vậy, theo đó nhà nước phải dùng các biện pháp thông tin đại chúng như báo, đài…giải thích về nội dung, tín chất của bộ luật cho tất cả quảng đại quần chúng đều hiểu và tuân theo.như vậy việc tiếp cận thông tin của nhân dân sẽ được mở rộng hơn, phổ cập hơn đến nhưng vùng điều kiện còn khó khăn Hay trước khi ban hành Bộ luật Hình sự sửa đổi bổ sung, các phương tiện báo đài đã phải cung cấp các thông tin về nội dung cơ bản bộ luật, thời hạn, thời hiệu của bộ luật… qua đó người dân có thể biết hành vi của mình so với những điều luật quy định có vi phạm không mà thực hiện đúng hành vi của mình

*Tính hiệu quả của biện pháp tiếp cận thông tin ở nước ta hiện nay:

- Tính hiệu quả: trang bị cho các tầng lớp nhân dân những kiến thức, hiểu biết nhất định về pháp luật hạn chế phần nào các vụ phạm pháp, phạm tội xảy ra do có nguyên nhân thiếu kiến thức, hiểu biết pháp luật.Dân hiểu luật, biết luật qua đó có thể dễ dàng hiểu các quy định, chứng minh sự đúng đắn công minh trong hành xử pháp luật của các nhà làm luật, củng cố niềm tin trong lòng dân, nâng cao uy tín xã hội chủ nghĩa

Vừa qua, nhà nước đã có chủ trương đưa máy tính thông tin về tận các vùng, trong

bộ máy hành chính nhà nước cũng đã được kiện toàn hệ thống máy tính này.Nhờ

có biện pháp tiếp cận thông tin mà hầu như tất cả các văn bản pháp luật,những chính sách kinh tế- xã hội,giáo dục, an ninh,quốc phòng, đối ngoại,… đều được phổ biến đến nhân dân một cách sâu rộng, điều đó cho thấy Đảng và Nhà nước luôn quan tâm, lắng nghe ý kiến của nhân dân.Định hướng cho những hành vi sai lệch,nhằm hướng họ đi đúng với những gì pháp luật quy định

- Tuy nhiên, đôi khi con người không ý thức được hành động của mình,dễ dẫn đến

vi phạm pháp luật, không tuân thủ đúng những gì pháp luật cho phép Và đồng thời biện pháp tiếp cận thông tin không phải lúc nào cũng được thực hiện hiểu quả vi trình độ dân trí ở nước ta có hạn,đất nước còn nghèo nhiều vùng xa xôi của Tổ quốc phương tiện truyền thông còn chưa phát triển

2. Biện pháp phòng ngừa xã hội.

Phòng ngừa xã hội luôn là biện pháp đấu tranh phòng chống sai lệch và tội phạm mang lại hiệu quả cao, nó thường được đặt lên vị trí hàng đầu trong số các biện

pháp được áp dụng “Phòng ngừa xã hội là theo đuổi mục đích phát hiện, xóa bỏ,

vô hiệu hóa các nguyên nhân, điều kiện làm pháp sinh hiện tượng sai lệch và tội

phạm Nó là một tổng thể (hệ thống) các biện pháp xã hội như tác động về kinh tế, chính trị, tư tưởng, tâm lý, giáo dục,văn hóa, pháp luật…mà nhà nước và xã hội

áp dụng nhằm loại trừ các nguyên nhân , điều kiện của sai lệch và tội phạm; gióp phần định hướng và hình thành các hành vi cư xử hợp pháp, hợp đạo đức của công dân’’.

Cơ sở khoa học của biện pháp phòng ngừa xã hội là sự nhận thức hành vi, hoạt động của con người vốn mang bản chất tuân theo quy luật hướng thiên; mọi người đều có khả năng trở thành công dân tốt, có ích cho xã hội Hành vi sai lệch, phạm tội của họ bên cạnh động cơ ý chí cá nhân còn xuất pháp từ những nguyên nhân điều kiện xã hội nhất định Nếu vô hiệu hóa được nhũng nguyên nhân, điều kiện đó thì con người sẽ không bị xa vào môi trường tội ác.bên cạnh đó, xây dựng một môi trường xã hội- pháp lý lành mạnh, trong đó công dân ý thức được điều hay lẽ phải, mong đợi điều tốt lành, tránh xa điều xấu mới là biện pháp phòng ngừa hữu hiệu nhất.Biện pháp phòng ngừa xã hội thường có hai cấp độ:

+ Phòng ngừa chung thể hiện trên cơ sở tạo ra những tiền đề tích cực, những điều kiện kinh tế, văn hóa, pháp luật cơ bản nhằm loại trừ các hiện tượng phạm tội, chẳng hạn,hình thành ý thức pháp luật tích cực cho công dân, nâng cao trình độ học vấn, đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân

+ Phòng ngừa chuyên ngành là tập hợp những giải pháp cụ thể nhằm đi sâu vào việc ngăn ngừa những loại tội phạm và hành vi phạm tội nhất định Trong đó, phòng ngừa hình sự là quan trọng nhất, ngăn chặn có hiệu quả hiện tượng tội phạm

-Ví dụ: Đề ra các nhóm biện pháp như:

+ Tuyên truyền giáo dục: tuyên truyền nâng cao ý thức trong gia đình,đó là môi trường quan trọng hình thành nhân cách con người,chống bạo lực và hành vi sai trái; khắc phục những khuyết điểm trong giáo dục đặc biệt là các bậc giáo dục phổ thông

+ Biện pháp kinh tế xã hội: phát triển kinh tế, nâng cao mức sống vật chất; khấc phục sơ hở trong quản lý kinh tế; hình thành các chính sách nhằm tạo ra môi trường lành mạnh

+ biện pháp đấu tranh chống tội phạm: điều tra, truy tố, xét xử người phạm tội Thông qua hoạt động này nhằm mục đích phòng ngừa chung và phòng ngừa riêng + giáo dục tăng cường hàng ngày phòng ngừa tội phạm cho nạn nhân và công dân nhằm khắc phục những nguyên nhân của tội phạm…

*Tính hiệu quả của biện pháp trên ở nước ta hiện nay đối với đấu tranh phòng

ngừa hiện tượng tội phạm và hành vi sai lệch:biện pháp này có tính hiệu quả cao,

thiết thực đối với tình hình nước ta hiện nay Trong thời gian qua, biện pháp phòng ngừa tội phạm ở Việt Nam cũng được xây dựng thành các trương trình, kế hoạch

cụ thể bên cạnh các chính sách, kế hoạch xã hội-kinh tế cũng như bất cứ hoạt động nào khác phòng ngừa tội phạm cần được đánh giá hiệu quả sau khi được triển khai thực hiện Kết quả cho thấy hết sức khả quan như: có sự giảm dần về số lượng vụ phạm tội và người phạm tội ; giảm bớt tính chất nguy hiểm của tình hình tội phạm

về thể chất, vật chất, tinh thần và trật tự của các quan hệ xã hội ; địa bàn phạm tội, lĩnh vực phát sinh tội phạm có sự chuyển hóa tốt; chi phí cho công tác phong chống tội phạm thấp nhưng đạt hiệu quả cao

3. Biện pháp áp dụng hình phạt.

Áp dụng hình phạt là phương thức pháp lý hình sự trong đấu tranh phòng chống tội phạm và các hành vi phạm tội cụ thể Nó được áp dụng đối với những hành vi nguy hiểm cho xã hội , trái với pháp luật hình sự, do đó bị đe dọa phải chịu một hình phạt với tư cách là biện pháp cưỡng chế nhà nước có tính mạnh mẽ và nghiêm khắc nhằm trừng trị kẻ phạm tội

Việc truy tố,xét xử và buộc kẻ phạm tội phải chịu một hình phạt có tác dụng rất quan trọng trong đấu tranh phòng chống hiện tượng tội phạm Ngoài việc trừng trị

kẻ phạm tội, cải tạo, cảm hóa họ trở lại con đường hướng thiện, trở thành công dân

có ích, hình phạt còn có ý nghĩa giáo dục, răn đe, tác động tới những người khác làm cho họ từ bỏ ý định phạp tội, thậm chí sự chuẩn bị hay âm mưu tiến hành một tội phạm nào đó

Trong hệ thống pháp luật chỉ có Bộ luật hình sự quy định và tội phạm và hình phạt

-Ví dụ:Điều 93, Bộ luật Hình sự quy định, tộị giết người là tội gây nguy hại lớn

cho xã hội ở nhiều mức độ, có thể là rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng Và

để thể hiện sự nghiêm minh của pháp luật với loại tội này thì cũng có những hình phạt tương ứng: 7 năm, 10 năm, 15 năm, 20 năm và cả chung thân, tử hình Bên cạnh đó còn là các hình phạt bổ sung như cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề, trục xuất…

* Tính hiệu quả của biện pháp áp dụng hình phạt ở nước ta hiện nay: những hình

phạt từ nhẹ (xử phạt hành chính, cải tạo không giam giữ, cảnh cáo, tù có thời hạn,

…) đến những hình phạt nặng hơn (trục xuất, tù chung thân đến tư hình) Việc truy

tố, xét xử và buộc tội kẻ phạm tội phải chịu một hình phạt nhất định có tác dụng rất quan trọng trong phòng chống tội phạm Ngoài việc trực tiếp trừng trị kẻ phạm tội, cải tạo, cảm hóa họ trở lại con đương hướng thiện, trở thành công dân có ích cho

xã hội, nó có ý nghĩa giáo dục, ngăn ngừa, răn đe, tác động tới những người khác, khiến cho họ phải từ bỏ ý định phạm tội, thậm chí sự chuẩn bị hay âm mưu tiến hành một tội phạm nào đó Biện pháp này được áp dụng một cách sâu rộng đến tất

cả các cá nhân tham gia vào quan hệ xã pháp luật

4. Biện pháp tiếp cận y- sinh học.

Trong hành vi sai lệch và tội phạm biện pháp tiếp cận y- sinh học thường do các nhân viên cơ quan nghiệp vụ như y tế, điều tra, giám định, chuyên gia tâm thần học thực hiện đối với những người có hành vi sai lệch và phạm tội nhằm tìm hiểu, phát hiện những khuyết tật về thể chất ( mù, điếc, câm…) hoặc những khiết tật về trí lực,những khuyết tật đó làm cho người vi phạm không có, kiểm soát hành vi của cá nhân, và do mất đi năng lực tự chịu trách nhiệm trước hành vi vi phạm của mình Còn từ chỗ mất năng lực trách nhiệm hành vi mà có bị truy cứu trách nhiệm hình

sự hay không còn tùy thuộc vào quy định của pháp luật hình sự

Biện pháp tiếp cận y – sinh học có ý nghĩa rất quan trọng, nó góp phần làm sáng tỏ nguyên nhân, điều kiện của hành vi sai lệch và phạm pháp, giải thích cơ chế tâm lý – xã hội của những hành vi đó Nó cũng góp phần nâng cao đáng kể hiệu quả của hoạt động xét xử tội phạm trên nguyên tắc không xử oan người vô tội, người được miễn truy cứu trách nhiệm hình sự, đồng thời cũng không để lọt lưới kẻ phạm tội, đảm bảo tính công bằng và nghiêm minh của pháp luật

-Ví dụ:Trong vụ giết người nghiêm trọng, mang tính chất hình sự, người bị truy

cứu trách nhiệm hình sự thường phải trải qua một cuộc điều tra, xét nghiệm về tâm

lý xem người đó có đủ năng lực hành vi hay không, khi phạm tội người đó có hoàn toàn tỉnh táo không hay bị một trấn thương nào về mặt tinh thần,hay những khuyết tật về tâm thần Do vậy người thực hiện hành vi đó sẽ được giảm án nếu thấy có những biểu hiện mất năng lực hành vi khiến họ hành động sai lệch.và đồng thời thì

cũng bị kết án tù hoặc tử hình nếu người đó tâm thần bình thường, ý thức được việc mình làm Qua đó mà nhà nước ta đã ban hành các điều khoản quy định riêng cho từng trường hợp tội phạm và xác định rõ khả năng hành vi của họ trong quan

hệ pháp luật từ đó có biện pháp án hình phù hợp

* Tính hiệu quả: Biện pháp trên tuy mới xuất hiện chưa lâu với tên gọi “ Tâm lý

tội phạm” tuy nhiên đã cho thấy hiệu quả cao trong công tác điều tra kết tội ở nước

ta Việc sử dụng biện pháp nay sẽ làm cho mọi vụ án đều được phân tích một cách bài bản, tránh được những sai sót trong công tác xử án,không kết tội sai, miễm trách nhiệm với những người không đủ năng lực hành vi pháp luật Tuy nhiên biện pháp này cũng chưa thực sự phổ biến ở nước ta do chi phí cao, tốn thời gian, đội ngũ chuyên môn thiếu, chưa có kinh nghiệm…

5. Biện pháp tiếp cận tổng hợp và kế hoạch hóa xã hội

Công tác đấu tranh phòng chống các hiện tượng sai lệch và tội phạm không chỉ là trách nhiệm của riêng cá nhân hay cơ quan hữu trách nào, mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội Nó đòi hỏi phải huy động sức phấn đấu, nỗ lực của Đảng, nhà nước và nhân dân, nghĩa là Đảng và Nhà nước cần có hệ thống đường lối chính sách kinh tế - xã hội đúng đắn, hiệu quả và ban hành pháp luật đồng bộ, kịp thời

Nó cũng đòi hỏi sự thu hút tham gia rộng rãi của các cấp chính quyền từ trung ương tới địa phương, của các tổ chức, đoàn thể xã hội, của các nhà hoạt động chính trị-xã hội và sự tham gia của đông đảo các tầng lớp nhân dân trong xã hội

Củng cố các nguyên tắc đạo đức gắn liền với sự tôn trọng của những người có chức ,có quyền khi giải quyết công việc của công dân, có thái độ trân trọng đúng mức đới với các nhu cầu, đòi hỏi chính đáng của người dân

Giáo dục các giá trị văn hóa, đạo đức truyền thống xây dựng và phổ biến cuộc sống lành mạnh, tiến bộ cho các tầng lớp nhân dân trong xã hội

Đề cao nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa trên cơ sở sự công bằng, dân chủ, mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật

Mở rộng các loại hình vui chơi , giải trí lành mạnh, tiến bộ cho các tầng lớp nhân dân nói chung và tầng lớp thanh niên nói riêng Bên cạnh đó, phải nâng cao chất lượng văn hóa- văn nghệ, thể dục, thể thao nhằm rèn luyện thể chất, bồi dưỡng nhân cách, làm phong phú đời sống tinh thần cho các tầng lớp nhân dân

Cải tiến công tác giáo dục pháp luật trong hệ thống nhà trường phổ thông trung học

và ở các bậc đại học

Các cơ quan công an, tòa án, viện kiểm soát và các cơ quan tư pháp khác phải nghiêm chỉnh thực hiện các quy phạm pháp luật, giữ đúng vị trí, vai trò, chức năng

và nhiệm vụ của mình, tích cực tham gia phòng chống tội phạm

Thông báo công khai trên các phương tiện đại chúng những biện pháp dấu tranh và kết quả đấu tranh với các vụ việc vi phạm pháp chế xã hội chủ nghĩa để các tầng lớp nhân dân được biết và thêm tin tưởng vào hiệu lực của bộ máy nhà nước Đồng thời thường xuyên tổ chức thăm dò dư luận

Dựa trên cơ sở các dự báo về diễn biến của tình hình tội phạm đẻ xây dựng các đấu tranh hiệu quả với từng loại tội phạm ở các khu vực và trong những khoảng thời gian nhất định

Trong điều kiện ngày nay, công tác đấu tranh phòng chống hiện tượng tội phạm cần được mở rộng hơn nữa sự hợp tác trên pham vi quốc tế