Để đạt được hiệu quả cao, các luật sư khi tham gia vụ án hình sự cần phải nghiên cứu kỹ hồ sơ vụ án, thu thập thêm chứng cứ nếu có và đánh giá, sử dụng chứng cứ một cách phù hợp, linh
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Pháp luật là hệ thống các quy phạm pháp luật được nhà nước ban hành hoặc thừa nhận, quy định quy tắc xử sự và nâng lên thành chuẩn mực đối với mỗi cá nhân trong xã hội buộc phải tuân theo Nếu có sự vi phạm pháp luật thì tuỳ theo mức độ nhà nước đã đặt ra các biện pháp xử lý cụ thể Vi phạm pháp luật Hình sự hay phạm tội là sự vi phạm pháp luật có mức độ nguy hiểm cao hơn cho xã hội do đó chủ thể của tội phạm cũng sẽ bị áp dụng chế tài hình sự nghiêm khắc hơn đó là hình phạt, họ có thể bị cách ly ra khỏi xã hội một thời gian hoặc vĩnh viễn, họ bị tổn hại về vật chất và tinh thần khi bị truy cứu trách nhiệm hình sự Do đó trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, ngoài các hoạt động của cơ quan có thẩm quyền cũng rất cần sự tham gia của luật sư để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị truy cứu trách nhiệm hình sự qua đó góp phần bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa Theo sự phát triển của xã hội và các tiền lệ xét xử, vai trò của luật sư trong việc giải quyết vụ án hình sự càng trở lên quan trọng và có ý nghĩa to lớn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của công dân Các luật sư đã phát huy khả năng của mình trong việc xác định sự thật khách quan của vụ án và cùng thân chủ của mình bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng mà họ được hưởng Để đạt được hiệu quả cao, các luật sư khi tham gia vụ án hình sự cần phải nghiên cứu kỹ hồ sơ vụ án, thu thập thêm chứng cứ ( nếu có ) và đánh giá, sử dụng chứng cứ một cách phù hợp, linh hoạt phục vụ tốt nhất cho bài luận cứ bào chữa, bảo vệ của mình Do đó kỹ năng của Luật sư trong việc đánh giá và sử dụng chứng cứ có ý nghĩa quan trọng tới sự thành công của việc bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của thân chủ Qua bài tiểu luận này, em mong muốn được tìm hiểu và lĩnh hội sâu sắc kỹ năng của luật sư trong việc đánh giá và sử dụng chứng cứ khi tham gia vụ án hình sự
Trang 2I/ Khái niệm chứng cứ:
Khoản 1, điều 164, Bộ luật Tố tụng Hình sự ( BLTTHS )quy định:
“Chứng cứ là những gì có thật, được thu thập theo trình tự thủ tục do bộ luật này quy định mà Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Toà án dùng làm căn cứ xác định có hay không có hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội cũng như các tình tiết khác cần thiết cho việc giải quyết đúng đắn vụ án”
Định nghĩa trên đây thể hiện đầy đủ các thuộc tính cần và đủ mà bất kỳ chứng cứ nào cũng phải có Đó là tính khách quan, tính liên quan và tính hợp pháp của chứng cứ
1/ Tính khách quan của chứng cứ:
Tính khách quan của chứng cứ là một trong những thuộc tính quan trọng của chứng cứ Theo định nghĩa thì chứng cứ là những gì có thật Điều đó có nghĩa chứng cứ là những thông tin, tư liệu khách quan, tồn tại độc lập không phụ thuộc vào ý thức chủ quan của con người Các thông tin, tư liệu đó phải phù hợpvới tình tiết của vụ án đang được chứng minh
Trong thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử, việc xác định đúng tính khách quan của vụ án có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong quá trình chứng minh Việc sử dụng những thông tin bị bóp méo, bị xuyên tạc, bị làm giả để chứng minh sẽ làm cho việc chứng minh thiếu tính chính xác, sự thật khách quan không được xác định, vụ án sẽ thiếu tính chính xác và khách quan
2/ Tính liên quan của chứng cứ:
Trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử một vụ án hình sự thông thường
cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Toà án thu thập được nhiều thông tin, tư liệu
Trang 3Tuy nhiên không phải tất cả các thông tin, tư liệu đều là chứng cứ mà chỉ những thông tin, tư liệu có liên quan đến vụ án tức là dùng làm căn để giải quyết vụ án mới là chứng cứ
3/ Tính hợp pháp của chứng cứ:
Tính hợp pháp của chứng cứ là sự phù hợp của nó với các quy định của pháp luật tố tụng hình sự, thể hiện ở các mặt sau đây:
- Chứng cứ được xác định bằng các nguồn nhất định theo quy định của pháp luật, theo Khoản 2 điều 64 BLTTHS thì chứng cứ phải được xác định bởi một trong các nguồn: Vật chứng ( công cụ, phương tiện phạm tội, vật mang dấu vết củâ tội phạm, đối tượng của tội phạm ), lời khai của người tham gia tố tụng, kết luận giám định, biên bản về hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và các tài liệu đồ vật khác Và mỗi loại chứng cứ phải được xác định bằng một nguồn tương ứng xác định
- Chứng cứ phải được thu thập theo trình tự thủ tục do BLTTHS quy định thì mới đảm bảo tính hợp pháp
Tính khách quan, tính liên quan và tính hợp pháplà các thuộc tính cần và
đủ của chứng cứ Chúng thể hiện các mặt khác nhau của chứng cứ nhưng liên quan rất chặt chẽ với nhau tạo thành thể thống nhất về nội dung và hình thức, bảo đảm cho chứng cứ có giá trị chứng minh Các thuộc tính của chứng cứ có ý nghĩa pháp lý như nhau, không được coi thường một thuộc tính nào Thiếu một trong các thuộc tính này, thông tin, tư liệu thu thập được không thể được coi là chứng cứ Chính các yếu tố này là căn cứ giúp luật sư có thể khai thác để kiểm tra giá trị chứng minh của chứng cứ
Trang 4II/ Kỹ năng của luật sư trong hoạt động đánh giá, sử dụng chứng cứ:
Tất cả các hoạt động của Luật sư cũng như của các cơ quan có thẩm quyền đều có mục đích cuối cùng là xác định sự thật khách quan của vụ án trên
cơ sở các chứng cứ đã thu thập được Trong đó hoạt động đánh giá và sử dụng chứng cứ đóng vai trò quan trọng hơn cả
1/ Đánh giá chứng cứ:
1.1 Khái niệm đánh giá chứng cứ:
Đánh giá chứng cứ là hoạt động tư duy của chủ thể ( Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán, Hội thẩm, Luật sư ) được tiến hành một cách lôgic, biện chứng trên cơ sở pháp luật, ý thức pháp và niềm tin nội tâm nhằm nghiên cứu đánh giá từng chứng cứ riêng biệt cũng như tổng hợp chứng cứ trong vụ án để rút ra kết luận về vụ án
1.2 Mục đích của việc đánh giá chứng cứ là nhằm có kết luận cuối cùng cho việc giải quyết vụ án đúng đắn, khách quan nhất, bảo vệ luận điểm của người
có sử dụng chứng cứ trong quá trính chứng minh
1.3 Nguyên tắc đánh giá chứng cứ:
Trên cơ sở khái niệm và mục đích của việc đánh giá chứng cứ mà khi tiến hành đánh giá chứng cứ các chủ thể cần phải tuân thủ các nguyên tắc sau đây
- Đánh giá chứng cứ phải dựa trên cơ sở pháp luật ( pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự ) Chỉ trên cơ sở các quy định của Bộ luật Hình sự về tội phạm và cấu thành tội phạm cụ thể mới xác định được đối tượng chứng
Trang 5minh và giới hạn chứng minh; chỉ trên cơ sở của Bộ luật tố tụng hình sự, chứng
cứ mới đảm bảo tính xác thực, tính hợp pháp và tính liên quan tới vụ án
- Chứng cứ phải được đánh giá trên cơ sở ý thức pháp luật xã hội chủ nghĩa với tinh thần trách nhiệm cao;
- Chứng cứ phải được đánh giá khách quan, toàn diện và đầy đủ, không được xem thường hoặc coi trọng chứng cứ nào; xem xét cả chứng cứ buộc tội
và chứng cứ gỡ tội, cả chứng cứ trực tiếp và chứng cứ gián tiếp, chứng cứ gốc
và chứng cứ thuật lại, cả chứng cứ vật chứng và chứng cứ phi vật chứng Các chứng cứ phải được đánh giá trong mối quan hệ tổng hợp, hệ thống
- Chứng cứ được đánh giá trên cơ sở niềm tin nội tâm của người làm án,
sự tin tưởng chắc chắn các phán đoán mình đưa ra rồi từ đó nỗ lực tìm kiếm sự logic của vấn đề để đưa ra kết luận cuối cùng
1.4 Phương pháp đánh giá chứng cứ
Để việc đánh giá chứng cứ được hiệu quả, các chủ thể của hoạt động đánh giá chứng cứ cần có các phương pháp sau đây:
- Trước hết chứng cứ được đánh giá độc lập để xác định tính khách quan, tính liên quan và tính hợp pháp Khi đánh giá từng chứng cứ, người đánh giá phải xác định chứng cứ đó có xác thực không, có liên quan đến đối tượng chứng minh hay sự kiện chứng minh không và chứng cứ có được xác định bằng nguồn chứng cứ do pháp luật quy định, thu thập theo trình tự, thủ tục theo pháp luật
- Đánh giá tổng hợp chứng cứ sau khi đã đánh giá xong từng chứng cứ Chủ thể xác định giá trị chứng minh của từng chứng cứ trong mối quan hệ chặt
Trang 6chẽ với nhau Việc đánh giá tổng hợp chứng cứ là để nhằm xác định đúng đắn giới hạn chứng minh và kết luận các vấn đề của vụ án
Đánh giá từng chứng cứ và đánh giá tổng hợp các chứng cứ có quan hệ chặt chẽ với nhau Đánh giá từng chứng cứ là điều kiện để đánh giá đúng tổng hợp chứng cứ của vụ án Nếu từng chứng cứ không được đánh giá chính xác, khách quan thì không thể đảm bảo cho việc xác định sự thật khách quan của vụ
án
1.5 Những vấn đề cần chú ý khi đánh giá chứng cứ của luật sư:
- Trước khi đánh giá chứng cứ, luật sư phải xác định phạm vi giới hạn chứng minh của mình để xác định đối tượng chứng minh cũng như các tình tiết khác có thể phát sinh rồi từ đó đánh giá những chứng cứ liên quan, tìm cách thu thập thêm để việc chứng minh có tính thuyết phục
- Chú ý tới nguồn của mỗi chứng cứ đã tương ứng theo luật định hay chưa (Điều 64 BLTTHS )
1.6 Yêu cầu của việc đánh giá chứng cứ:
- Đánh giá chứng cứ phải chính xác, khách quan và có mục đích chứng minh rõ ràng vì mục đích đánh giá chứng cứ của luật sư để lấy căn cứ cho bản luận cứ bào chữa, bảo vệ của mình trước phiên toà
- Đánh giá chứng cứ trong mối quan hệ thống nhất và toàn diện với các chứng cứ khác trong vụ án nhưng có chọn lọc phù hợp với định hướng bảo chữa, bảo vệ của luật sư, không nên đánh giá tất cả các chứng cứ mà chỉ chọn lọc những chứng cứ phục vụ tốt nhất cho thân chủ
Trang 7- Trong quá trình đánh giá chứng, luật sư cố gắng để tìm ra những luận điểm mới để có thể thay đổi hướng giải quyết vụ án theo hướng có lợi cho thân chủ mình bảo vệ
2 Sử dụng chứng cứ:
2.1 Khái niệm: Là hoạt động tư duy của các chủ thể chọn lọc và sử dụng những chứng cứ phù hợp phục vụ tốt cho việc chứng minh để đưa ra những kết luận cuối cùng giải quyết vụ án
Là công việc cuối cùng của cả quá trình chứng minh, có vai trò quyết định kết quả của việc giải quyết vụ án
2.2 Nguyên tắc sử dụng chứng cứ của luật sư:
- Sử dụng chứng cứ phải dựa trên cơ sở pháp luật, ý thức pháp luật kết hợp với niềm tin nội tâm của luật sư
- Sử dụng những chứng cứ có giá trị chứng minh đối với vụ án và phù hợp với định hướng bào chữa đã vạch ra Nghĩa là chỉ sử dụng những chứng cứ khi đã đảm bảo các thuộc tính theo lý luận về chứng cứ: tính hợp pháp, tính khách quan và tính liên quan Sử dụng những chứng cứ làm rõ các luận điểm của bài bào chữa, bảo vệ của Luật sư
- Chỉ sử dụng những chứng cứ có lợi cho thân chủ mình, có thể bảo vệ quyền
và lợi ích hợp pháp của thân chủ một cách triệt để nhất
2.3 Đặc điểm của việc sử dụng chứng cứ trong quá trình giải quyết vụ án: a/ Giai đoạn khởi tố vụ án:
Nếu luật sư được tham gia từ giai đoạn khởi tố vụ án thì việc sử dụng chứng cứ trong giai đoạn này để kiểm tra, xác minh tin báo về tội phạm, hành
Trang 8vi phạm tội, hậu quả do tội phạm gây ra ( nếu có ) để ra kết luận có hay không
có hành vi phạm tội để đảm bảo quyền và lợi ích chính đáng của thân chủ b/ Giai đoạn điều tra vụ án:
Khi có xác định chính xác dấu hiệu của tội phạm, cơ quan tiến hành tố tụng khởi tố vụ án đồng thời áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với người bị nghi là tội phạm, đồng thời tiến hành điều tra vụ án Kỹ năng sử dụng chứng cứ của Luật sư trong giai đoạn này là sử dụng đầy đủ, chính xác các chứng cứ để kiến nghị với cơ quan tiến hành tố tụng về việc có hay không áp dụng biện pháp ngăn chặn , thay đổi biện pháp ngăn chặn đối với bị can qua đó bảo vệ quyền và lợi ích của thân chủ một cách triệt để nhất
c/ Giai đoạn xét xử vụ án:
Trong giai đoạn này kỹ năng sử dụng chứng cứ của Luật sư đóng vai trò quan trọng và bảo vệ thiết thực quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ vì tại phiên toà, Hội đồng xét xử sẽ đưa ra các quyết định thực chất để giải quyết vụ án Trên cơ sở tất cả các chứng cứ có trong hồ sơ vụ án và chứng cứ mà Luật sư đã thu thập thêm, Luật sư phải sử dụng các chứng cứ hợp lý, hiệu quả, theo tuần
tự để lần lượt chứng minh các luận điểm mà mình đưa ra tại phiên toà, từng bước hoàn thành định hướng bào chữa đã đặt ra Việc Luật sư sử dụng chứng
cứ thế nào tại toà có ý nghĩa quyết định tới cả quá trình tham gia giải quyết vụ
án, việc có bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ hay không khi
sử dụng các chứng cứ để chứng minh Luật sư phải chuẩn bị từ trước khi ra phiên toà bản luận cứ bào chữa, bảo vệ trong đó có sự kết hợp chặt chẽ giữa lý
lẽ và chứng cứ phù hợp, thuyết phục
Trên đây là vài nét sơ lược về kỹ năng của luật sư đánh giá và sử dụng chứng
cứ khi tham gia vụ án hình sự Các luật sư khi tham gia vụ án cần hết sưc quan tâm để việc bào chữa bảo vệ của mình đạt hiệu quả cao nhất
Trang 9LỜI KẾT
Mục đích cuối cùng của luật sư là có một bản luận cứ bào chữa, bảo vệ trình bày trước phiên toà xét xử logic, thuyết phục, có tác dụng thay đổi hướng giải quyết vụ án có lợi cho thân chủ Rõ ràng vai trò của chứng cứ chứng minh cho các luận điểm của luật sư là vô cùng quan trọng Và hoạt động đánh giá, sử dụng chứng cứ phù hợp nhất, phục vụ tốt nhất cho định hướng bào chữa của luật sư càng có ý nghĩa to lớn Ý thức được điều đó, các luật sư cần có sự tập trung các kỹ năng trong việc đánh giá và sử dụng chứng cứ cho phù hợp, phục
vụ tốt nhất cho việc chuẩn bị bài bào chữa của mình Để phát huy hơn nữa vai trò của luật sư trong việc giải quyết vụ án hình sự, góp phần làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án và bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa Có như thế hoạt động tranh tụng tại toà của luật sư mới có hiệu quả góp phần tạo niềm tin đối với khách hàng có nhu cầu cung cấp dịch vụ pháp lý Qua đó khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của luật sư và nghề luật sư đối với sự phát triển kinh
tế xã hội và giữ gìn trật tự kỷ cương xã hội
Là học viên của lớp đào tạo nghiệp vụ luật sư, em biết mình cần phải học hỏi và tích luỹ thêm nhiều kỹ năng trong việc giải quyết vụ án hình sự Qua nghiên cứu đề tài: “ Kỹ năng của luật sư trong hoạt động đánh giá và sử dụng chứng cứ trong vụ án hình sự ”, em càng ý thức sâu sắc các kỹ năng cụ thể của một luật sư khi nghiên cứu hồ sơ giải quyết vụ án hình sự được hiệu quả nhất Sự hiểu biết của em về đề tài nghiên cứu này có thể còn nhiều khiếm khuyết song em tin tưởng rằng qua đây em sẽ có ý thức hơn rất nhiều trong việc hoàn thiện kỹ năng của một luật sư khi hành nghề trong thực tế
Em xin chân thành cảm ơn!