Đánh giá thực trạng và đưa ra kiến nghị hoàn thiện pháp luật việt nam về bảo hộ quyền tác giả có yếu tố nước ngoài kể từ khi việt nam tham gia công ướ

Thực trạng pháp luật Việt Nam về bảo hộ quyền tác giả có yếu tố nước ngoài kể từ khi Việt Nam tham gia Công ước Berne năm 1886 về bảo hộ quyền tác giả : a.. Ngày 26/10/2004, Việt Nam chí

MỞ BÀI

NỘI DUNG

I Những vấn đề chung về bảo hộ quyền tác giả và vai trò của công ước Berne trong việc bảo hộ quyền tác giả :

1 Quyền tác giả có yếu tố nước ngoài :

2 Bảo hộ quyền tác giả có yếu tố nước ngoài :

3 Vai trò của công ước berne trong vấn đề bảo hộ quyền tác giả đối với Việt nam:

II Vấn đề thực thi công ước tại Việt Nam – Thực trạng và giải pháp hoàn thiện:

1 Thực trạng pháp luật Việt Nam về bảo hộ quyền tác giả có yếu tố nước ngoài kể

từ khi Việt Nam tham gia Công ước Berne năm 1886 về bảo hộ quyền tác giả :

a thành tựu:

b hạn chế :

* nguyên nhân :

2 Một số giải pháp nhằm thực thi công ước berne có hiệu quả:

a Hoàn thiện cơ sở pháp lý :

b Giải pháp thực tế :

KẾT LUẬN

Danh muc tu viet tat

SHTT

QTG

MỞ BÀI

Cùng với xu thế phát triển của thời đại, ngày nay chúng ta đang sống và làm việc trong nền kinh tế tri thức – nơi mà hơn lúc nào hết giá trị của chất xám, của những tài sản vô hình được tôn vinh Đây chính là nguồn tài sản vô cùng giá trị, là động lực tạo ra thịnh vượng trong xã hội Vì vậy quyền SHTT nói chung và quyền tác giả nói riêng đã và đang trở thành lĩnh vực đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế, mở rộng hợp tác, hội nhập kinh tế quốc tế của mỗi quốc gia Ngày 26/10/2004, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 156 của Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học nghệ thuật – Công ước được coi là nền tảng của luật pháp quốc tế cho việc bảo hộ quyền tác giả Sự kiện này đã đánh dấu một bước tiến mới của nước ta trong con đường hội nhập quốc tế Vậy kể từ khi gia nhập công Ước Berne, Việt Nam đã làm được những gì

và cần phải làm những gì để phù hợp với những quy định của công ước Berne, để hiểu

rõ vđề này, em xin phân tích để bài : “Đánh giá thực trạng và đưa ra kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam về bảo hộ quyền tác giả có yếu tố nước ngoài kể từ khi Việt Nam tham gia công ước Berne năm 1886 về bảo hộ quyền tác giả” Trong quá trình

làm bài, em còn nhiều thiếu xót, em rất mong nhận được sự góp ý từ thầy cô

Em xin chân thành cám ơn !

NỘI DUNG

I Những vấn đề chung về bảo hộ quyền tác giả và vai trò của công ước Berne trong việc bảo hộ quyền tác giả :

1 Quyền tác giả có yếu tố nước ngoài :

QTG có yếu tố nước ngoài là một trong những quan hệ DS có yếu tố nước ngoài

và thuộc phạm vi điều chỉnh của điều Điều 758, BLDS năm 2005 Các dấu hiệu để xác định “yếu tố nước ngoài” trong quan hệ về quyền tác giả bao gồm:

- Chủ thể của Quyền tác giả là người nước ngoài hoặc pháp nhân nước ngoài (tác giả có quốc tịch Mỹ nhưng có tác phẩm xuất bản ở VN)

- Quyền tác giả phát sinh ở nước ngoài (VD: tác giả là công dân VN nhưng có tác phẩm được công bố, xuất bản ở nước ngoài)

- Đối tượng của quyền tác giả được sử dụng ở nước ngoài

Như vậy, quyền tác giả có một, hai hoặc cả ba dấu hiệu trên được xem là quyền tác giả có yếu tố nước ngoài

2 Bảo hộ quyền tác giả có yếu tố nước ngoài :

Bảo hộ quyền tác giả là những cách thức, biện pháp được các chủ thể có thẩm quyền sử dụng với mục đích tạo ra hành lang pháp lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của tác giả, chủ sở hữu tác phẩm, chống lại bất kì sự vi phạm nào

Dựa vào khái niệm bảo hộ quyền tác giả và quyền tác giả có yếu tố nước ngoài

nói trên, có thể rút ra khái niệm bảo hộ quyền tác giả có yếu tố nước ngoài như sau:

Bảo hộ quyền tác giả có yếu tố nước ngoài là việc Nhà nước ban hành các quy định pháp luật về quyền tác giả có yếu tố nước ngoài, tham gia kí kết các Điều ước quốc tế về quyền tác giả nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể quyền tác giả có yếu tố nước ngoài

3 Vai trò của công ước berne trong vấn đề bảo hộ quyền tác giả đối với Việt nam:

Việc tham gia công ước Berne là một yêu cầu tất yếu đối với Việt Nam trong tiến trình hội nhập với nền kinh tế thế giới Trước khi tham gia công ước, trong hệ thống pháp luật Việt Nam chưa có một văn bản luật riêng rẽ để điều chỉnh vấn đề quyền tác giả Các vấn

đề về quyền tác giả chỉ được quy định tại Chương I Phần thứ sáu Bộ luật Dân sự 1995

và trong Hiệp định song phương với Hoa Kỳ và Thụy Sỹ Các quy định này đã bước đầu tạo cơ sở pháp lý cho việc thực thi quyền tác giả nhưng còn tản mạn, chưa có tính thống nhất, gây rất nhiều khó khăn cho việc thực thi Những bất cập về sự chênh lệch giữa các quy định về quyền tác giả của pháp luật Việt Nam hiện hành và các công ước quốc tế về

quyền tác giả đã phần nào được xóa bỏ khi chúng ta trở thành thành viên thứ 156 của công ước Berne Công ước Berne đã tạo ra khung pháp lý, là cơ sở cho Việt Nam hoàn thiện Luật quyền tác giả phù hợp với các điều ước quốc tế, tạo môi trường pháp lý cho quá trình hội nhập quốc tế một cách toàn diện Bên cạnh việc hoàn thiện hệ thống nội luật về quyền tác giả ở Việt Nam, Công ước Berne còn mang ý nghĩa lớn đối với việc tích cực tham gia bảo hộ quốc tế về quyền tác giả thông qua việc tham gia hầu hết các điều ước quốc tế về quyền tác giả: Công ước Giownever (2005), Công ước Brussels (2006), Hiệp định TRIPs (2007), Công ước Rome (2007)…

II Vấn đề thực thi công ước tại Việt Nam – Thực trạng và giải pháp hoàn thiện:

1 Thực trạng pháp luật Việt Nam về bảo hộ quyền tác giả có yếu tố nước ngoài kể từ khi Việt Nam tham gia Công ước Berne năm 1886 về bảo hộ quyền tác giả :

Sau khi gia nhập Liên minh Berne, pháp luật Việt Nam đã có những chuyển biến rõ rệt theo hướng tương thích với những quy định của Công ước này

Trong quá trình hội nhập quốc tế, việc hoàn thiện pháp luật quốc gia cho phù hợp với pháp luật quốc tế là cần thiết Do đó mà ngay sau khi tham gia Berne, một loạt các luật mới liên quan đến quyền tác giả được ban hành: BLDS năm 2005, Luật SHTT năm 2005… Theo đó, các nhà làm luật đã kế thừa nội dung các quy định về quyền tác giả phù hợp với Berne của Việt Nam trước khi tham gia Công ước

Trong BLDS năm 2005, một số chênh lệch về pháp luật về quyền tác giả Việt Nam và quy định của Công ước Berne đã được giải quyết Đến Luật SHTT năm 2005 được ban hành cụ thể hóa các quy định của Berne và một loạt các văn bản dưới luật đã được ban hành nhằm hướng dẫn giải thích, làm rõ các nguyên tắc và các điều khoản của Luật SHTT để có thể thực thi hiệu quả trong đời sống thực tiễn Các luật chuyên ngành như: Luật xuất bản, Luật báo chí, Luật điện ảnh … đều

có các quy định liên quan đến bảo hộ quyền tác giả phù hợp với từng ngành

Và đến nay, khi luật SHTT sửa đổi, bổ sung 2009 ra đời thì hầu hết các quy định về quyền tác giả

đã có sự tương thích với Berne Các sửa đổi, bổ sung sẽ bảo vệ được quyền và lợi ích của tổ chức,

cá nhân Việt Nam, đảm bảo sự hài hòa về lợi ích giữa các chủ thể quyền tác giả trong và ngoài nước Chẳng hạn như LSHTT sửa đổi bổ sung năm 2009 đã sửa đổi Điều 26 cho phù hợp với

Điều 11bis của Công ước Berne Theo đó, tổ chức phát sóng khi sử dụng tác phẩm để làm chương trình phát sóng, dù chương trình có tài trợ, quảng cáo hay thu tiền hay không đều có nghĩa vụ trả thù lao hay nhuận bút cho chủ sở hữu quyền tác giả Về Giới hạn quyền tác giả: Tại Điều 25 Luật

Sở hữu trí tuệ sửa đổi, bổ sung 2009 đã quy định tương đối phù hợp với Điều 10bis của Công ước

về điều kiện sử dụng tự do các tác phẩm đã công bố Hay về Công bố tác phẩm: Điều 3 Công ước Berne và khoản 9 Điều 4 LSHTT sửa đổi, bổ sung 2009 đều coi việc công bố tác phẩm là phát hành với sự đồng ý của tác giả Trước đây, luật Việt Nam quy định việc công bố, phổ biến tác phẩm trái với quy định của Công ước Việc quy định lại điều này đã chứng minh sự cố gắng của các nhà lập pháp Việt Nam muốn đồng bộ hóa tới mức tối đa giữa pháp luật quốc gia và Công ước

a Thành tựu :

Thứ nhất, Trong vòng chưa đầy 3 năm từ khi gia nhập Công ước Berne, Việt Nam đã lần lượt

tham gia hầu hết các điều ước quốc tế về quyền tác giả như: Công ước Gieneva, Công ước Rome, Hiệp định TRIPs Đây là cơ hội để Việt Nam vận dụng và hoàn thiện hệ thống pháp luật của mình về quyền tác giả phù hợp với pháp luật quốc tế

Thứ hai, hệ thống tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả bao gồm: Trung tâm bảo vệ quyền tác giả

âm nhạc (VCPMC), trung tâm quyền tác giả văn học (VLCC), Hiệp hội quyền sao chép Việt Nam (VIETRRO)… đã được thành lập và hoạt động rất hiệu quả Chẳng hạn VCPMC đã ký hợp đồng song phương với 33% tổ chức quyền tác giả âm nhạc đang hoạt động trên 95 lãnh thổ, quốc gia trên thế giới Sau 2 năm dự bị, đầu năm 2009, VCPMC chính thức trở thành thành viên của Liên minh các tổ chức quyền tác giả âm nhạc và lời trên thế giới (CISAC) và trở thành đại diện hợp pháp cho hang chục vạn tác giả âm nhạc và hàng triệu tác phẩm trên thế giới

Thứ ba, để đảm bảo cho Công ước Beren được thực hiện nghiêm túc ở Việt Nam, các cơ quan có

thẩm quyền ở Việt Nam đã có những kế hoạch hợp tác phòng chống, ngăn chặn việc xâm phạm quyền tác giả Việc ráo riết kiểm tra và xử lý nghiêm minh các trường hợp vi phạm quyền tác giả

đã thu được nhiều thành tựu khả quan: tình trạng băng đĩa lậu đã giảm hẳn, việc các nhà xuất bản

tự ý xuất bản các cuốn sách chưa mua bản quyền của tác giả đã bị hạn chế…Ngành xuất bản chỉ

xuất bản khoảng 50% số đầu sách dịch của nước ngoài so với cùng kì năm trước Số sách văn hóa nước ngoài dịch, xuất bản ở Việt Nam còn thấp hơn tỉ lệ trên Điều này đã chứng tỏ phần nào về việc đề cao trách nhiệm của các nhà xuất bản khi phải thực hiện nghĩa vụ thỏa thuận trước khi xuất bản với các tổ chức, cá nhân thuộc nước thành viên của công ước Berne Các vụ kiện về vấn đề vi phạm bản quyền đã diễn ra và được xử lý nghiêm minh đúng pháp luật cũng phần nào bảo vệ được quyền sở hữu trí tuệ có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam Điển hình là vụ Công ty Văn hóa sáng tạo First News - Trí Việt mới đây đã kiện: trường Anh văn Hội Việt Úc và trường Anh ngữ quốc tế Úc Châu với những vi phạm bản quyền tương tự tại TPHCM, với các hành vi: photo, sao chép các sách và đĩa: Starter TOEIC, Target TOEIC và Developing skill for TOEIC do First News mua bản quyền của tập đoàn xuất bản Compass Media (Hàn Quốc) Kết thúc hai vụ kiện này, công ty đã được bồi thường thiệt hại với tổng số tiền là 770 triệu đồng

b Hạn chế :

• Thứ nhất, tình trạng vi phạm bản quyền vẫn diễn ra phức tạp với mức độ thương xuyên ở hầu hết các lĩnh vực và trong tình trạng đáng báo động:

- Trong lĩnh vực xuất bản: Tình trạng in lậu, lưu hành và kinh doanh sách lậu vẫn diễn ra hàng ngày, phổ biến nhất là truyện tranh thiếu nhi của nước ngoài Truyện tranh

in lậu, không có bản quyền, thậm chí gắn thêm vào mác của các nhà xuất bản nổi tiếng, không được kiểm soát về nội dung, bán tràn lan ngoài thị trường Những bản in lậu này

đã gây thiệt hại lớn cho các nhà xuất bản vì giá bán chỉ bằng 50% sách có bản quyền, thậm chí cả thiệt hại về uy tín Thậm chí, các nhà xuất bản cũng “giẫm châm lên nhau” Sách của nhà xuất bản này đã mua bản quyền thì đã bị nhà xuất bản khác in và tung ra thị trường trước, tất nhiên là không có bản quyền [5]

- Trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh băng đĩa: Hoạt động nhập lậu, in lậu, lưu hành, kinh doanh băng đĩa lậu thường xuyên diễn ra trên thị trường và tại khu vực cửa khẩu, biên giới Hầu hết các băng đĩa được bán trên thị trường đều là băng đĩa được in lại không được phép của nhà xuất bản, được nhập lậu, đa phần là từ Trung Quốc Theo

thống kê, 1/3 số đĩa nhạc được sản xuất năm 2004 là nhạc ngoại lời Việt và không có sự xin phép tác giả, chủ sở hữu tác phẩm [1 trang 54]

- Trong lĩnh vực phần mềm máy tính: Đây là lĩnh vực béo bở cho việc buôn bán lậu

và sử dụng lậu các phần mềm Trong vụ kiểm tra hành chính 2 công ty tại TPHCM trong năm 2005, cơ quan chức năng đã phát hiện các chương trình máy tính sử dụng trái phép như Microsoft Windows, ACD See, Corel Draw, Adobe Photoshop… với tổng giá trị khoảng 150 triệu đồng [1, trang 55]

- Trong lĩnh vực biểu diễn nghệ thuật: loại vi phạm nổi bật nhất là biểu diễn không được sự đồng ý của tác giả hoặc có xin phép nhưng trả thù lao không thỏa đáng cho tác giả

- Trong lĩnh vực âm nhạc: Bên cạnh việc một số ít đài truyền hình đã tiến hành trả thù lao cho các nhạc sĩ khi phát sóng tác phẩm thì theo Trung tâm bảo vệ quyền tác giả

âm nhạc Việt Nam, hiện có khoảng 20 vạn bài hát lưu hành trên mạng mà không xin phép, trong đó, các bài hát của tác giả nước ngoài chiếm con số không nhỏ

- Trong lĩnh vực mỹ thuật: Việc sao chép tranh của các họa sĩ nước ngoài vẫn diễn

ra phổ biến và thậm chí hiện tượng này còn xảy ra ngay trong các cuộc thi sáng tác tranh

và trong các triển lãm Chẳng hạn như vào năm 2005, trong số những tác phẩm đoạt giải thưởng mỹ thuật toàn quốc, tác phẩm "Bình minh trên công trường" của Lương Văn Trung đoạt Huy chương đồng giống hệt với tác phẩm Brigada (Đội lao động) của hoạ sĩ Nga M.C.Ombưs Cuznhexov sáng tác năm 1981 Hay mới đây, có thể kể đến việc vi phạm bản quyền giữa tranh của tác giả Nguyễn Tấn Khởi – tác phẩm tranh cổ động giải

A duy nhất trong cuộc thi sáng tác tranh với chủ đề Phòng, chống HIV/AIDS cho thanh niên với tác phẩm của họa sĩ Rewais Hanna

Các hành vi vi phạm bản quyền nghiêm trọng hơn còn ảnh hưởng đến hình ảnh và lợi ích của Việt Nam trong quan hệ quốc tế như: Tổ chức New Open World từng gạt tên vịnh Hạ Long ra khỏi danh sách bình chọn kỳ quan thiên nhiên thế giới mới do một số

trang web tại Việt Nam vi phạm bản quyền logo, giao diện và nội dung Công ty TNHH NetResult (do Liên đoàn Bóng đá giải ngoại hạng Anh ủy quyền để bảo vệ tất cả vấn đề

có liên quan đến sở hữu trí tuệ của giải bóng này trên internet) khiếu nại việc các trang web bongdaso.com, tamtay.vn, zing.vn, vnmedia.vn, baobongdaômm.vn,…đã đăng tải

và cung cấp những video clip các trận bóng đá mà không được sự đồng ý của Liên đoàn Bóng đá giải ngoại hạng Anh

• Thứ hai, Việc xử lý các hành vi xâm phạm quyền tác giả có yếu tố nước ngoài còn gặp nhiều khó khăn và bất cập.

Trong khi các vi phạm về quyền tác giả ngày càng gia tăng thì vấn đề xử lý các hành vi

vi phạm còn chưa quyết liệt và chủ yếu mang tính chất hành chính, dân sự Mức xử phạt

vi phạm hành chính tuy đã được tăng lên nhưng hiệu quả thực thi và tính chất răn đe còn chưa cao Chẳng hạn như trong vụ kiện của công ty First News Trí Việt đã nêu ở phần trên, công ty này đã được bồi thường 770 triệu đồng nhưng theo ông Nguyễn Văn Phước

- Giám đốc First News Trí Việt thì mức đền bù trên đây chỉ bằng một phần rất nhỏ so với thiệt hại ước tính lên tới khoảng 40 tỉ đồng sau 5 năm bị vi phạm bản quyền

• Thứ ba, Việt Nam chưa thực sự quan tâm tới những ưu đãi mà chúng ta được hưởng.

Trong văn kiện ra nhập Công ước Berne, Việt Nam tuyên bố áp dụng chế độ ưu đãi cho các nước đang phát triển theo Điều II và Điều III của Phụ lục Công ước Theo đó, chúng

ta sẽ được hưởng các ưu đãi về quyền dịch thuật và quyền làm bản sao một số tác phẩm theo điều kiện nhất định, thời hạn hưởng ưu đãi ít nhất là đến năm 2014 Mặc dù được hưởng ưu đãi nhưng chúng ta vẫn chưa quan tâm đúng mức tới vấn đề này, hầu như không có cá nhân nào của Việt Nam sử dụng ưu đãi này Họ vẫn giao dịch song phẳng nên giá giao dịch bản quyền vẫn ở mức cao

 Nguyên nhân của thực trạng xâm phạm quyền tác giả có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam

Thứ nhất, trong hơn một thập kỉ qua Việt Nam đã và đang phải khắc phục tình trạng vi phạm bản quyền diễn ra trầm trọng

Khi tham gia vào công ước berne, vn đang diễn ra tình trạng vi phạm bản quyền trầm trọng Với phạm vi ngày càng lan rộng trên hầu hết các lĩnh vực liên quan tới quyền tác giả và mức độ vi phạm ngày càng nghiêm trọng hơn, nên viêc đưa công ước vào thực thi tại VN, ngay từ đầu tiên đã gặp những trở ngại không nhỏ

Do mặt trái của cơ chế thị trường đã thúc đẩy một số tổ chức, cá nhân bất chấp pháp luật, đạo đức, chạy theo lợi nhuận bất chính Với thực trạng đó, không ít các nhà lao động sáng tạo chân chính nhụt chí, cũng không tạo được môi trường lành mạnh cho rất nhiều tài năng

Khi vi phạm bản quyền lan rộng hơn nữa, không chỉ làm thiệt hại tới những tổ chức cá nhân có quyền lợi chính đáng mà còn làm mất đi những điều kiện giao lưu quốc tế

Thứ hai, việc quản lý Nhà nước về bảo hộ quyền tác giả chưa hiệu quả :

tổ chức và hoạt động của các cơ quan có trách nhiệm đấu tranh với các hành vi xâm phạm QTG có yếu tố nước ngoài còn thiếu đồng bộ và chồng chéo, nhiều tầng nấc xử lý khiến hiệu lực thực thi bị phân tán, phức tạp, cùng một lúc có rất nhiều cơ quan như Cục Quản lý cạnh tranh, Công an kinh

tế, cơ quan thanh tra chuyên ngành về sở hữu trí tuệ, quản lý thị trường, hải quan đều có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính về cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ Theo thông lệ của các nước trên thế giới thì Tòa án là cơ quan có vai trò rất quan trọng trong việc

xử lý các vi phạm về sở hữu trí tuệ, nhưng ở Việt Nam thì ngược lại, vai trò của Tòa án rất mờ nhạt so với cơ quan hành chính Hơn nữa, việc triển khai chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ chưa được quyết liệt, một số bộ, ngành chưa kiên quyết chỉ đạo các tổ chức trực thuộc sử dụng QTG thực hiện nghĩa vụ pháp lý

Thứ ba, hệ thống các quy phạm pl về bảo hộ quyền tác giả chưa tương thích với công ước berne

Về cơ bản, những quy định của Việt Nam về quyền tác giả đều phù hợp với công ước Berne như : đối tượng bảo hộ, quy định về tiêu chuẩn bảo hộ quyền tác giả, thời hạn bảo hộ, các quyền chủ yếu