Để có thể thấy được cấp độ liên kết trong AC và liên hệ với EU sau đây em xin đi vào phân tích cấp độ liên kết trong từng cộng đồng trong ba trụ cột kể trên: “Cộng đồng chính trị an ninh
Trang 1BÀI LÀM
Cộng đồng ASEAN được cấu thành từ ba trụ cột là Cộng đồng chính trị- an ninh (APSC), Cộng đồng kinh tế (AEC) và Cộng đồng văn hóa- xã hội (ASCC) Đây là những liên kết trên cơ sở hệ thống thể chế và thiết chế pháp lí nhằm đạt được các mục tiêu ASEAN đề ra đối với từng cộng đồng Mỗi cộng đồng đảm nhiệm một vai trò chủ đạo trong mục tiêu chung của Cộng đồng ASEAN “cởi mở, năng động, tự cường” Để có thể thấy được cấp độ liên kết trong AC và liên hệ với
EU sau đây em xin đi vào phân tích cấp độ liên kết trong từng cộng đồng trong ba trụ cột kể trên:
“Cộng đồng chính trị an ninh APSC là liên kết về chính trị- an ninh của các quốc gia ASEAN trên cơ sở các hệ thống thể chế và thiết chế pháp lí, nhằm tăng cường hợp tác an ninh và chính trị ASEAN, góp phần xây dựng và duy trì khu vực
ổn định, hòa bình và an ninh” Việc xây dựng APSC- Cộng đồng an ninh- chính trị
là tương đối phù hợp với xu hướng gia tăng hợp tác chính trị an ninh trong bối cảnh quốc tế mới, đặc biệt trước sự phát triển của toàn cầu hóa và sự nổi lên của các vấn đề an ninh phi truyền thống, đặc biệt là chủ nghĩa khủng bố, tội phạm kinh
tế, tội phạm công nghệ cao Tuy vậy ASEAN không đặt mục tiêu quá cao cho APSC, đây sẽ chỉ là một cộng đồng an ninh tự nguyện ở mức độ liên kết an ninh chính trị cao hơn hiện tại, thể hiện qua việc các nước ASEAN chủ trương xây dựng thêm những chuẩn mực mới trong quan hệ, mở rộng phạm vi sang hợp tác quốc phòng, an ninh biển, an ninh con người Mục tiêu hướng tới của APSC không phải
là liên kết chính phủ dựa trên vào những cơ chế ràng buộc chặt chẽ mà chỉ là một cộng đồng gắn kết với nhau thông qua vị trí địa lí và vì lợi ích mục tiêu chung Về bản chất APSC không phải là một khối phòng thủ, một liên minh quân sự hoặc một chính sách đối ngoại chung ASPC không có khả năng giúp các nước thành viên ASEAN đối phó với các vấn đề chính trị và an ninh trong nước và đối phó với các thách thức an ninh từ bên ngoài ASEAN thiết lập một trụ cột dành riêng cho hợp tác chính trị trong khuôn khổ hợp tác AC trong khi với EU, hợp tác chính trị đã phát triển tới mức hội nhập trong một số lĩnh vực khi mà một số chính sách liên quan đến chính trị đã được chuyển sang cho trụ cột cộng đồng Như vậy EU đã có bước tiến xa hơn nhiều so với ASEAN, mặc dù mục tiêu APSC còn khiêm tốn nhưng phù hợp với quan hệ thực tế giữa các quốc gia Đông Nam Á, cụ thể điều này xuất phát từ đặc trưng của các nước ASEAN chủ yếu là các quốc gia nhỏ, có quá trình đấu tranh lâu dài để giành được độc lập nên các quốc gia Đông Nam Á đề cao chủ quyền quốc gia trên tất cả các phương diện kinh tế- chính trị- văn hóa xã hội và không muốn chuyển giao cho quốc gia khác Bởi vậy APSC sẽ không làm phương hại tới chủ quyền mỗi quốc gia thành viên trong hoạch định chính sách an
Trang 2ninh, quốc phòng, bao gồm cả quan hệ của mỗi quốc gia thành viên ASEAN với các quốc gia bên ngoài mà chỉ cung cấp những công cụ mới nhằm duy trì và củng
cố an ninh của mỗi quốc gia.Các quốc gia thành viên ASEAN vẫn sẽ tiếp tục duy trì chủ quyền của họ trong việc theo đuổi các chính sách đối ngoại và sắp xếp phòng thủ riêng Cùng với đó, những mâu thuẫn tiềm tàng giữa các quốc gia trong khu vực, đặc biệt liên quan đến lãnh thổ như mâu thuẫn giữa Trung Quốc và Việt Nam trên quần đảo Hoàng Sa- Trường Sa, mâu thuẫn giữa các quốc gia Đông Nam
Á về tranh chấp chủ quyền biển đảo; thái độ quan điểm của mỗi quốc gia khác nhau trong các vấn đề tranh chấp khu vực cụ thể như vấn đề biển Đông (Campuchia tuyên bố không quốc tế hóa vấn đề biển Đông) chưa được giải quyết triệt để bởi vậy cấp độ liên kết an ninh trong APSC khó có thể đạt được cấp độ liên kết chặt chẽ như EU
“Cộng đồng kinh tế ASEAN là liên kết kinh tế của ASEAN, hình thành trên
cơ sở hệ thống thể chế và thiết chế pháp lí, nhằm xây dựng ASEAN trở thành một thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất, có tính cạnh trnh cao, phát triển đồng đều giữa các nền kinh tế thành viên và hội nhập hoàn toàn vào nền kinh tế toàn cầu”.
AEC- Cộng đồng kinh tế là sự phát triển khách quan của hợp tác kinh tế trong ASEAN, nhìn dưới góc độ lí luận, theo quá trình phát triển, trong tương lai AEC
có thể tiếp tục đẩy mạnh liên kết hơn nữa để trở thành một liên minh thuế quan hoặc thị trường chung và triển vọng hơn nữa là hợp tác kinh tế trong ASEAN có thể phát triển đến cấp độ liên kết cao nhất là Liên minh kinh tiền tệ như EU hiện nay Tuy nhiên AEC lại chỉ đặt ra mục tiêu trở thành một CM- và rút ngắn thời gian thực hiện 5 năm từ năm 2020 xuống năm 2015 là do các cơ sở thực tiễn để
hình thành AEC quyết định Thứ nhất, có thể nói cơ sở thực tiễn đầu tiên và quan
trọng để hình thành AEC là cho đến năm 2003, ASEAN đã đạt được nhiều thành tựu vững chắc trong hợp tác kinh tế AFTA về cơ bản đã được hình thành đối với ASEAN 6 và ASEAN 4 Chính điều này đã thuyết phục được các nhà lãnh đạo ASEAN ở Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 9 tại Bali rằng hợp tác kinh tế trong ASEAN hoàn toàn có thể tiến xa hơn nữa để trở thành AEC AEC sẽ phải dựa trên
cơ sở hội nhập sâu hơn với các nền kinh tế ở Đông Nam Á, trước sức ép cạnh tranh kinh tế từ bên ngoài và tình trạng hợp tác kinh tế vẫn còn kém hiệu quả trong khu vực Xây dựng thành công AEC liên kết kinh tế trong khu vực sẽ được tăng cường,
từ đó góp phần đối phó hữu hiệu với các mối đe dọa cạnh tranh từ Trung Quốc và
Ấn Độ, giúp các nước ASEAN tránh khỏi nguy cơ bị hòa tan trong dòng chảy hội nhập Liên kết chặt chẽ với nhau sẽ tạo ra một khu vực kinh tế thống nhất và lợi thế về quy mô giúp các nền kinh tế ASEAN có khả năng cạnh tranh cao hơn và ít
bị lệ thuộc vào những biến động ở các nền kinh tế và giá cả trên thị trường thế giới
Trang 3Thứ hai, AEC là phản ứng chính sách của ASEAN nhằm cố gắn kết hợp tác của
khối này trước nguy cơ bị tan rã bởi tình trạng xé rào và bị hòa tan vào trong các
liên kết kinh tế khu vực lớn hơn ở châu Á- Thái Bình Dương Thứ ba, xu hướng
toàn cầu hóa, khu vực hóa cùng với bối cảnh sự phát triển lớn mạnh của các liên kết kinh tế ở các khu vực khác nhau trên thế giới (điển hình là Thị trường chung Châu Âu- ECM nay đã đạt đến cấp độ Liên minh kinh tế tiền tệ EU) Tuy nhiên AEC không đạt mục tiêu phát triển đến cấp độ liên minh kinh tế tiền tệ như EU hiện nay mà chỉ có triển vọng dừng lại ở một CM- cũng chính vì những cơ sở thực tiễn kể trên Liên kết kinh tế ASEAN vẫn còn lỏng lẻo nên việc đề ra mục tiêu xây dựng AEC thành một CM hoàn toàn trong tương lai gần là điều hoàn toàn không thể Bên cạnh đó, điều này còn bị chi phối bởi nhiều nguyên nhân khác như trình
độ phát triển kinh tế không đồng đều giữa các nước ASEAN, tình hình kinh tế-chính trị không ổn định, sự khác biệt trong thể chế tế-chính trị- xã hội.Vì việc di chuyển tự do mọi lao động, kể cả lao động trình độ thấp và mọi dòng vốn đầu tư cả trực tiếp lẫn gián tiếp sẽ có ảnh hưởng rất lớn đến tình hình kinh tế- chính trị- xã hội của quốc gia Mà đa số quốc gia thành viên ASEAN đều là quốc gia đang phát triển, khoảng cách phát triển kinh tế còn khá xa, nếu tự do hoàn toàn hai lĩnh vực này sẽ dẫn đến tình trạng bất ổn chính trị lớn đối với các nước này
“Cộng đồng văn hóa- xã hội ASEAN là liên kết văn hóa xã hội của ASEAN trên cơ sở hệ thống các thể chế và thiết chế pháp lí, nhằm xây dựng ASEAN trở thành xã hội chia sẻ, đùm bọc và đoàn kết trong một bản sắc chung, nơi mà cuộc sống, mức sống và phúc lợi của người dân được nâng cao” Khác với EU, trước
khi Cộng đồng châu Âu ra đời năm 1975, châu Âu đã cơ bản thống nhất về mặt văn hóa, sự đồng nhất của nền văn minh hình thành nên bản sắc văn hóa hóa châu
Âu Sự đồng nhất về văn minh, văn hóa cùng với sự thuận lợi trong giao thông, kinh tế hàng hóa phát triển khiến cho quan hệ giao lưu giữa các dân tộc châu Âu diễn ra thường xuyên, đa dạng và khá thuận lợi Vì thế, tồn tại dưới hình thức nhiều quốc gia đơn lẻ hay việc hình thành nhà nước liên bang đều dễ dàng được chấp nhận hơn so với các dân tộc châu Á Khi đạt tới đỉnh cao của văn hóa là xây dựng được nền văn minh thống nhất thì EU không tập trung để xây dựng Cộng đồng văn hóa giống như ASEAN mà chủ yếu xây dựng chính sách văn hóa hài hòa với tư cách là bộ phận hợp thành của chính sách nhất thể hóa châu Âu Ngược lại, các quốc gia thành viên ASEAN có sự khác biệt về tôn giáo và chịu ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ, Trung Quốcvà phương Tây nhưng mức độ ảnh hưởng ở từng quốc gia khác nhau tạo nên những màu sắc văn hóa khác nhau Do giao thông kém phát triển và tính chất tự cấp, tự túc của các nền kinh tế quốc gia ở khu vực này nên các dân tộc Đông Nam Á ít có cơ hội giao lưu với nhau Trước khi ASEAN được thành
Trang 4lập, hầu như sự hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc còn hạn chế Những đặc điểm lịch sử khác biệt tạo nên Đông Nam Á đa dạng như ngày nay Bên cạnh đó, sự chênh lệch về trình độ phát triển đã đặt ra thách thức cho ASEAN làm thế nào để thu hẹp khoảng cách giữa các quốc gia thành viên trong khu vực, làm thế nào để các quốc gia thành viên ý thức được việc san sẻ hơn nữa chủ quyền quốc gia và chấp nhận sự bao trùm có tính chất khu vực lên mỗi quốc gia Đó là những yếu tố
vô cùng quan trọng để xây dựng nên Cộng đồng ASEAN, dù điều này không đơn giản trong bối cảnh đa dạng đặc trưng của khu vực Đông Nam Á nhưng thành lập ASCC sẽ là một giải pháp hữu hiệu nhất cho thách thức này ASCC ra đời với thể chế hợp tác chặt chẽ, năng động và hiệu quả sẽ giải quyết được các vấn đề xã hội tồn đọng trong khuôn khổ hợp tác của ASEAN Để thúc đẩy quá trình xây dựng thành Cộng đồng văn hóa xã hội, việc đẩy mạnh hợp tác giao lưu văn hóa trong khu vực có ý nghĩa hết sức quan trọng, vì hòa bình và phát triển trong khu vực Vì
vậy, hướng đi “Dân tộc- khu vực thế giới” mang tính tất yếu sẽ nâng Đông Nam Á
lên vị thế mới trên thị trường quốc tế về mọi mặt Các nước thành viên ASEAN hiện nay đều tích cực triển khai hành động xây dựng Cộng đồng văn hóa xã hội ASEAN nhằm tạo dựng một cộng đồng đùm bọc và chia sẻ lẫn nhau, cùng nhau đối phó trước những biến đổi của tình hình thế giới, trong khu vực hoặc chính nội
bộ mỗi nước Đó là việc xuất hiện những đòi hỏi về dân chủ và các quyền dân chủ
cơ bản khác, tác động của quá trình toàn cầu hóa và cuộc khủng hoảng kinh tế-tài chính ở khu vực làm trầm trọng thêm các vấn đề xã hội như nạn thất nghiệp và vấn
đề nghèo khổ, làm rộng thêm khoảng cách giàu nghèo Những điều này đòi hỏi ASEAN sự gắn bó chia sẻ trên cơ sở điểm mạnh yếu của nhau tìm ra bước đi hợp lí nhất cho khu vực và chính mỗi quốc gia thành viên Vì vậy hợp tác văn hóa xã hội đối với mỗi quốc gia thành viên đã trở thành biện pháp hợp lí nhất để đến với mối quan hệ thân thiết, gắn bó, hiểu rõ nhau với các quốc gia khác trong khu vực
“Hợp tác văn hóa- xã hội đối với từng lĩnh vực được thực hiện hiệu quả sẽ khắc phục những hạn chế hoặc tránh được những sai lầm mà nền văn minh công nghiệp
đã vấp phải, khi con người Đông Nam Á vẫn giữ được các giá trị văn hóa truyền thống mà chưa hề bị bào mòn bởi nền”văn minh ống khói”; góp phần giải quyết những vấn đề rất nan giải mà cả xã hội Đông Nam Á đang phải đối mặt” (6) Để
hướng tới và thực hiện được mục tiêu trên đưa văn hóa xã hội trở thành nền tảng cho kinh tế chính trị như các quốc gia châu Âu trong tương lai đòi hỏi sự nỗ lực trong một quá trình lâu dài của tất cả các nước thành viên Từ sự phân tích kể trên
có thể nhận định:”Mặc dù cấp độ liên kết của Cộng đồng ASEAN trong nhiều
lĩnh vực chưa đạt tới mức độ như Liên minh châu Âu- tổ chức quốc tế khu vực thành công nhất trên thế giới hiện nay, nhưng cấp độ như vậy sẽ phù hợp với những đặc trưng riêng về chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của ASEAN”
Trang 5DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Giáo trình Pháp luật Cộng đồng ASEAN, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb CAND, Hà Nội, năm 2012
2 http://aseanec.org
3 www.mofa.gov.vn
4 “Tiến trình xây dựng cộng đồng kinh tế ASEAN và những đóng góp của Việt Nam”, Phạm Thị Bích, khóa luận tốt nghiệp, Hà Nội, năm 2010
5 “Hợp tác văn hóa xã hội trong ASEAN và vai trò của Việt Nam”, Đỗ Mạc Ngân
Doanh, khóa luận tốt nghiệp, Hà Nội, năm 2012
6 “Cộng đồng văn hóa-xã hội ASEAN từ tầm nhìn tới hành động”, khóa luận tốt
nghiệp, Nguyễn Thị Thu Phương, Hà Nội, năm 2011