Bài tập học kỳ asean (9đ) đề số 2 bình luận về vai trò trung tâm của ASEAN trong các khuôn khổ hợp tác sau ASEAN+3, cấp cao đông á (EAS) và diễn đàn k

ASEAN đã thiết lập được quan hệ hợp tác nhiều mặt với các đối tác trong và ngoài khu vực thông qua các khuôn khổ như ASEAN+3 Với 3 nước Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc; cấp cao Đông Á V

MỞ ĐẦU

Hợp tác ngoại khối của ASEAN là một mảng lớn trong các hoạt động của Hiệp hội, được hình thành từ năm 1973 và đã phát triển mạnh trong hơn 40 năm qua, phản ánh tính chất mở cửa của Hiệp hội và đã hỗ trợ đắc lực cho mục tiêu an ninh và phát triển của ASEAN ASEAN đã thiết lập được quan hệ hợp tác nhiều mặt với các đối tác trong và ngoài khu vực thông qua các khuôn khổ như ASEAN+3 (Với 3 nước Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc); cấp cao Đông Á (Với 3 nước Đông Bắc Á và Ấn Độ, Úc, New Zealand); Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF) do chính ASEAN khởi xướng và giữ vai trò trung tâm Để tìm hiểu rõ hơn về vai

trò trung tâm của ASEAN trong khuôn khổ hợp tác khu vực, em xin chọn đề bài “Bình luận về vai trò trung tâm của ASEAN trong các khuôn khổ hợp tác sau: ASEAN+3, Cấp cao Đông Á (EAS) và Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF)”

NỘI DUNG

I Khái quát về ASEAN+3, Cấp cao Đông Á (EAS) và Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF)

1 Tiến trình ASEAN+3

Với ba nước Đông Bắc Á là Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc, khuôn khổ này được hình thành năm

1997 với việc họp cấp cao không chính thức lần đầu tiên giữa ASEAN với Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và được chính thức hóa năm 1999 với việc thông qua Tuyên bố chung về Hợp tác Đông Á ASEAN+3 ra đời xuất phát từ nhu cầu hợp tác của các nước khu vực nhằm đối phó với tác động của khủng hoảng tài chính khu vực năm 1997 Sau 10 năm, hợp tác ASEAN+3 đang phát triển nhanh cả về chiều rộng

và chiều sâu, với sự hình thành 52 cơ chế hợp tác ở các cấp khác nhau, kể cả Cấp cao hàng năm (nhân dịp Cấp cao ASEAN)

2 Cấp cao Đông Á (EAS)

EAS ra đời tháng 12/2005 với sự tham gia của 16 thành vien gồm 10 nước ASEAN, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Ôt-xtrây-lia và Niu Di-lân Tại Hôi nghị EAS đầu tiên, lãnh đạo các nước đã ký Tuyên bố chung về Cấp Cao Đông Á, trong đó đề ra mục tiêu, nguyên tắc, lĩnh vực và các phương thức chính cho hoạt động của EAS

3 Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF)

Diễn đàn này được thành lập năm 1994, tạo ra khuôn khổ thích hợp cho ASEAN và các đối tác bên ngoài tiến hành đối thoại và hợp tác về các vấn đề chính trị – an ninh ở Châu Á – Thái Bình Dương ở cấp quan chức và Bộ trưởng Ngoại giao ARF dự kiến sẽ trải qua ba giai đoạn phát triển theo tuần tự là: Xây dựng lòng tin (CBM), Ngoại giao phòng ngừa (PD) và Xem xét cách thức giải quyết xung đột Đến nay, ARF đang chuyển giai đoạn từ CBM sang PD trong lúc vẫn tiếp tục thực hiện CBM

II Bình luận vai trò trung tâm của ASEAN trong các khuôn khổ hợp tác sau ASEAN+3, Cấp cao Đông Á (EAS) và Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF)

Trong hợp tác ngoại khối, ASEAN luôn giữ vai trò quan trọng, vừa là chủ thể đề xướng, vừa là động lực chính và là trung tâm của quan hệ hợp tác Các ý tưởng về thiết lập quan hệ hợp tác giữa ASEAN với đối tác bên ngoài hầu như đều do các quốc gia thành viên ASEAN đưa ra xuất phát từ chính nhu cầu nội tại của ASEAN và các đối tác, đồng thời cũng do sự tác động của xu thế toàn cầu hóa và khu vực hóa

Vai trò trung tâm của ASEAN trong các khuôn khổ hợp tác sau ASEAN+3, Cấp cao Đông Á (EAS) và Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF) đã được quy định trong nhiều văn kiện pháp lý của ASEAN Điểm m khoản 2

Điều 2 Hiến chương ASEAN khẳng định: “Giữ vững vai trò trung tâm của ASEAN trong quan hệ đối ngoại trong khi vẫn giữ tính chủ động, rộng mở, thu nạp và không phân biệt đối xử”, tiếp đến khoản 3 Điều 41

Hiến chương ASEAN nhấn mạnh lại: “ASEAN sẽ là động lực chính trong các thỏa thuận ở khu vực mà ASEAN khởi xướng và duy trì vai trò trung tâm trong hợp tác khu vực và xây dựng cộng đồng”

1 Vai trò trung tâm của ASEAN trong khuôn khổ hợp tác với ASEAN+3

ASEAN+3 là khuôn khổ hợp tác do ASEAN đề xướng, là động lực chính và duy trì vai trò trung tâm trong hợp tác khu vực Ban đầu, ý tưởng về hợp tác Đông Á được đề nghị bởi Thủ tướng Malaysia Tuy ý tưởng này không thành hiện thực nhưng sau đó trong Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN không chính thức lần thứ 2 khuôn khổ ASEAN+3 đã được định hình

Như vậy, hợp tác ASEAN+3 là do ASEAN khởi xướng và chủ đạo, được khẳng định trong Tuyên bố

Chủ tịch Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 13 tại Hà Nội: “ASEAN+3, trong đó ASEAN là động lực chính,

sẽ tiếp tục là một phương tiện chủ yếu để đạt mục tiêu lâu dài về xây dựng một công đồng Đông Á và đóng góp cho sự phát triển bền vững trong khu vực Chúng tôi khẳng định lại sự ủng hộ mạnh mẽ đối với vai trò trung tâm của ASEAN trong các cơ chế khu vực hiện tại và trong cấu trúc khu vực đang định hình” Ngay từ

đầu, ASEAN được coi là lực lượng cầm lái của khuôn khổ ASEAN+3 Với vai trò này, ASEAN đã có những ảnh hưởng lớn đến sự hình thành và phát triển của khuôn khổ ASEAN+3 như là thể chế hóa khuôn khổ, xây dựng các chương trình nghị sự của các hội nghị ASEAN+3 ở các cấp độ khác nhau, đưa ra các sáng kiến hợp tác trong các lĩnh vực… Việc đưa khuôn khổ ASEAN+3 phát triển như ngày nay thể hiện vai trò lớn của ASEAN Chính vì vậy, các thành tựu to lớn về hợp tác kinh tế, văn hóa – xã hội, an ninh – chính trị… của ASEAN+3 đã thể hiện tầm quan trọng của ASEAN trong khu vực và trên thế giới ASEAN thể hiện vai trò trung tâm của mình trong khuôn khổ hợp tác ASEAN+3 bằng việc Hội nghị các nhà lãnh đạo ASEAN+3 (cấp nguyên thủ quốc gia, bộ trưởng, quan chức cao cấp…) thường được tổ chức song song về địa điểm, thời gian với Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN hay phần lớn hợp tác trong các lĩnh vực cụ thể (như hợp tác tài chính – tiền tệ; hợp tác kinh tế – thương mại; hợp tác chính trị – an ninh…) của ASEAN để thu hút Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc Mô hình này đảm bảo cho các nước ASEAN không bị hòa tan trong hợp tác Đông Á, ASEAN vẫn duy trì được vị thế, tiếng nói của mình và giữ được ảnh hưởng tương đối lớn trong tiến trình hợp tác ASEAN+3

2 Vai trò trung tâm của ASEAN trong khuôn khổ hợp tác với EAS

EAS là diễn đàn của các nhà lãnh đạo đối thoại về các vấn đề chiến lược nhằm hỗ trợ mục tiêu xây dựng cộng đồng ở khu vực Đông Á, là một tiến trình mở và thu nạp, trong đó ASEAN giữ vai trò chủ đạo, bổ sung

và hỗ trợ cho các diễn đàn khu vực khác hiện có, họp hàng năm do ASEAN chủ trì nhân dịp Cấp cao

ASEAN Trong Tuyên bố Kuala Lumpur về Hội nghị cấp cao Đông Á có nêu: “Hội nghị cấp cao Đông Á

sẽ là một diễn đàn đối thoại rộng rãi về các vấn đề chiến lược chính trị và kinh tế cùng quan tâm, hướng tới mục tiêu thúc đẩy hòa bình, ổn định và thịnh vượng ở Đông Á; Hội nghị cấp cao Đông Á là một phần của cấu trúc khu vực, hỗ trợ các diễn đàn và tiến trình hiện có, nhất là với khuôn khổ hợp tác ASEAN+3; Hội nghị cấp cao Đông Á sẽ là một tiến trình mở, thu nạp, minh bạch và hướng ra bên ngoài do ASEAN giữa vai trò chủ đạo” Cấp cao Đông Á là sự thể hiện rõ nét của việc mở rộng các khuôn khổ hợp tác hiện có của

ASEAN theo nguyên tắc “việc hợp tác sẽ bổ sung cho những khả năng hợp tác của ASEAN chứ không thay thế chúng” – một nguyên tắc điều chỉnh hoạt động hợp tác ngoại khối của ASEAN Với sự ra đời của EAS, ASEAN đã tạo được một khuôn khổ hợp tác, một cấu thành mới cho khu vực Một cấu trúc khu vực dựa trên các tiến trình hợp tác, đa tầng nấc, đan xen, bổ sung và hỗ trợ lẫn nhau, trong đó ASEAN giữ vai trò trung tâm, cùng phấn đấu vì mục tiêu chung là hòa bình, hợp tác và phát triển ở khu vực Trong khi vai trò trung tâm của ASEAN trong khuôn khổ hợp tác với ASEAN+3 tập trung nhiều hơn vào hợp tác kinh tế, thương mại, tài chính, do lịch sử hình thành cơ chế này xuất phát từ nhu cầu khắc phục hậu quả khủng hoảng tài

chính khu vực những năm 1997 – 1998, thì trong Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS) – mới đi vào hoạt động

từ 2005, nhưng đã phát huy vai trò quan trọng là diễn đàn mở để các nhà lãnh đạo trong khu vực cùng trao đổi cởi mở và thẳng thắn về các vấn đề mang tầm chiến lược, bao gồm cả hợp tác chính trị – an ninh, kinh tế – thương mại cũng như ứng phó với các thách thức đang nổi lên như thiên tai, dịch bệnh

3 Vai trò trung tâm của ASEAN trong khuôn khổ hợp tác với Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF)

Diễn đàn ARF hàng năm là điểm hẹn của các quan chức ngoại giao và quốc phòng trong khu vực, là nơi các nước trao đổi cởi mở và thẳng thắn về các vấn đề an ninh, kể cả những thách thức đang nổi lên Không chỉ dừng lại ở trao đổi chung chung,với quyết tâm phát triển qua ba giai đoạn chủ yếu xây dựng lòng tin, ngoại giao phòng ngừa và xây dựng các cách tiếp cận chung để giải quyết xung đột, những nội dung hợp tác của Diễn đàn đã và đang được thúc đẩy sâu và rộng hơn, bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau, từ phòng chống thiên tai tới chống phổ biến vũ khí sát thương hàng loạt và giải trừ quân bị

Những thành công trên của ARF chính là dựa trên các nguyên tắc hoạt động của ASEAN Đó chính là đồng thuận, tiệm tiến, không can thiệp – đây cũng chính là phương cách làm việc của ASEAN, luôn do ASEAN làm Chủ tịch, luôn do ASEAN xây dựng nghị sự Chuyển sang giai đoạn phát triển mới, ngoại giao phòng ngừa, với ASEAN ở vị trí trung tâm, ARF đang không ngừng phát triển, không ngừng vươn lên, vừa củng cố vị trí là diễn đàn hàng đầu trao đổi về an ninh trong khu vực vừa đóng góp hiệu quả cho xây dựng môi trường khu vực hòa bình, ổn định vì hợp tác và phát triển của các dân tộc Nhiều năm qua, hòa bình, ổn định, an ninh và an toàn hàng hải trên biển nói chung và trong khu vực Biển Đông nói riêng luôn là mối quan tâm hàng đầu của tất cả các nước trong và ngoài khu vực Biển Đông đã trở thành một chủ đề trao đổi trong nhiều khuôn khổ của ASEAN và khu vực Từ những trao đổi tản mát, ngày nay các nước trong và ngoài khu vực thường xuyên đề cập tới tình hình Biển Đông tại nhiều diễn đàn khác nhau, nhất là những diễn đàn do ASEAN thành lập và dẫn dắt Trong nội dung này, một lần nữa, ASEAN đã thể hiện được vai trò trung tâm của mình Từ 1992 đến nay, ASEAN đã có nhiều Tuyên bố khác nhau về tình hình Biển Đông Năm 2002, ASEAN đã cùng Trung Quốc ký Tuyên bố về cách ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) Tuyên bố nguyên tắc 6 điểm của ASEAN về Biển Đông vừa được thông qua gần đây đã thể hiện quan tâm chung và cách tiếp cận chủ đạo của Hiệp hội đối với các vấn đề trên Biển Đông, đồng thời cũng cho thấy khả năng của ASEAN trong xây dựng đồng thuận, thúc đẩy đối thoại và hợp tác về tất cả các nội dung trao đổi trong khu vực

Về phía ASEAN, động thái tích cực của ASEAN thể hiện bằng việc thông qua Chương trình chống khủng bố tại Hội nghị bộ trưởng ASEAN họp ở Kuala Lumpur và việc kí thỏa thuận vì trao đổi thông tin và thiết lập các thủ tục liên lạc giữa Indonesia, Malaysia và Philippine ngày 07/05/2002 Ngoài ra, trong khuôn khổ ARF, thông qua hoạt động của Hội nghị bộ trưởng tài chính ASEAN, Hội nghị bộ trưởng quan chức cấp cao ASEAN về kiểm soát ma túy – ASOD, ASEAN đã và đang thực hiện từng bước để giải quyết một cách toàn diện mối đe dọa của tội phạm xuyên quốc gia, tiến tới vô hiệu hóa và diệt trừ tận gốc loại tội phạm này Với vai trò trung tâm của ARF, ASEAN đã và đang đóng vai trò trong việc tập hợp, thu hút các ý kiến, quan điểm khác nhau, đưa chúng ra bàn luận và đề xuất các sáng kiến hợp tác an ninh nhằm dàn xếp các bất đồng, xung đột vì mục tiêu hòa bình và ổn định ở châu Á – Thái Bình Dương

KẾT LUẬN

Hợp tác và liên kết ASEAN đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với những bước chuyển mạnh mẽ về chất nhằm hướng đến mục tiêu trở thành một cộng đồng gắn kết về chính trị, vững mạnh về kinh tế và đùm bọc, chia sẻ lẫn nhau giữa các quốc gia

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Giáo trình Pháp luật cộng đồng Asean, trường Đại học Luật Hà Nội, NXB Công an nhân dân Hà Nội 2012

2 Hiến chương Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

3 Tuyên bố Chủ tịch Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 13 tại Hà Nội

4 Tuyên bố Kuala Lumpur về Hội nghị cấp cao Đông Á

5 Tuyên bố về cách ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) năm 2002

6 Công ước Luật biển của Liên Hợp Quốc 1982 (UNCLOS 1982)

7 Trường Đại học Luật Hà Nội, Tạp chí Luật học số 9/2007, trang 8 –> 14