Không nằm ngoài quy luật trên, pháp luật nước ta cũng ghi nhận quyền cơ bản này của công dân thông qua nội dung của Điều 73 Hiến pháp, Điều 38 Bộ luật dân sự và một số quy định trong các
Trang 1MỞ ĐẦU
Pháp luật xét về tính giai cấp luôn bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị, tuy nhiên xét đến cùng vẫn là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng do đó luôn phải chịu sự chi phối của cơ sở hạ tầng Đáp ứng những yêu cầu khách quan những mong muốn của các cá nhân trong xã hội, pháp luật hiện đại ngày càng ghi nhận và bảo vệ rộng rãi các quyền nhân thân của cá nhân, trong đó có quyền bí mật đời tư Không nằm ngoài quy luật trên, pháp luật nước ta cũng ghi nhận quyền cơ bản này của công dân thông qua nội dung của Điều 73 Hiến pháp, Điều 38 Bộ luật dân sự và một số quy định trong các văn bản pháp khác Tuy nhiên do chưa có sự thống nhất về các khái niệm, quy định cụ thể nên vẫn xảy ra nhiều tranh cãi, mâu thuẫn, thậm chí gây lúng túng trong việc xét xử Để làm rõ hơn vấn đề này, nhóm xin chọn đề tài “
NỘI DUNG
I Khái quát về quyền bí mật đời tư.
1 Khái niệm “bí mật đời tư”.
Khái niệm “bí mật đời tư” là một cụm từ Hán – Việt, có nguồn gốc từ chữ Hán và được Việt hóa
Theo từ điển Hán Việt: Có thể hiểu “bí mật” là những chuyện kín đáo, chuyện muốn che giấu, không có ai biết “Tư” có nghĩa là riêng, việc riêng, của riêng.Như vậy, “bí mật đời tư” là chuyện thầm kín của một cá nhân nào đó
Hiện nay chưa có văn bản pháp luật nào giải thích khái niệm “bí mật đời tư”
rõ ràng Đây chính là một trong những hạn chế của pháp luật Việt Nam
Theo quan điểm của một số người làm công tác pháp luật:
Trang 2Luật sư Hồ Hữu Tỷ (Đoàn luật sư Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng: “bí mật đời tư có thể được hiểu là những gì gắn với nhân thân con người, là quyền cơ bản Đó có thể là những thông tin về hình ảnh, cuộc sống gia đình, tên gọi, con cái, các mối quan hệ… gắn liền với một cá nhân mà người này không muốn cho người khác biết Những bí mật đời tư này chỉ có bản thân người đó biết hoặc những người thân thích, người có mối liên hệ với người đó biết và họ chưa từng công bố ra ngoài cho bất kỳ ai.“Bí mật đời tư” có thể hiểu là “chuyện trong nhà” của cá nhân nào đó.Ví dụ: con ngoài giá thú, di chúc, hình ảnh cá nhân, tình trạng sức khỏe, bệnh tật, các loại thư tín, điện thoại, điện tín, v.v…”
Theo quan điểm này, bí mật đời tư là những thông tin gắn liền với cá nhân, chỉ có thể mình họ hoặc một số người hạn chế biết được Tuy nhiên nếu hiểu như vậy thì cũng chưa bao qyats được hết nội hàm của khái niệm bí mật đời tư, bởi lẽ nếu hiểu bí mật đời tư là những thông tin “chưa từng công bố ra ngoài cho bất kỳ ai” thì cũng không đúng Có trường hợp thông tin này đã được công bố nhưng bản thân người tiếp nhận thông tin phải có nghĩa vụ bảo mật thông tin thì thong tin đó vẫn được coi là “bí mật đời tư”
Trong Luận án tiến sĩ về “Quyền bí mật đời tư theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam” Tiến sĩ Lê Đình Nghị - giảng viên trường Đại học luật Hà Nội
có đưa ra khái niệm “bí mật đời tư” như sau:
“Bí mật đời tư là những thông tin, tư liệu (gọi chụng là thông tin) về tinh thần, vật chất, quan hệ xã hội hoặc những thông tin khác liên quan đến cá nhân trong quá khứ cũng như trong hiện tại, được pháp luật bảo vệ và những thông tin đó được bảo mật bằng những biện pháp mà pháp luật thừa nhận.”
2 Quyền bí mật đời tư.
Quyền bí mật đời tư là quyền cơ bản trong hệ thống các quyền nhân thân của
cá nhân Quyền bí mật đời tư được thừa nhận rộng rãi trong pháp luật nhiều nước
Trang 3trên thế giới và được ghi nhận trong Tuyên ngôn toàn thế giới về nhân quyền năm 1948, Công ước quốc tế về các quyền dân sự và một số công ước khác của Liên Hiệp Quốc
Có thể thấy rằng, bí mật đơi tư là một trong những quyền dân sự cơ bản của
cá nhân được thế giới thừa nhận rộng rãi Việc bảo vệ quyền bí mật đời tư còn đảm bảo cho việc thực hiện một số quyền khác của cá nhân (như quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở, quyền hiến xác, bộ phận cơ thể, quyền tự do tín ngưỡng…) được đảm bảo triệt để hơn
Ở nước ta, pháp luật Việt Nam cũng có những quy định nhằm bảo vệ quyền
này của mỗi cá nhân Hiến pháp năm 1992 khẳng định :“Công dân có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về tính mạng, sức khoẻ, danh
dự và nhân phẩm.” (Điều 71).“Công dân có quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở Không ai được tự ý vào chỗ ở của người khác nếu người đó không đồng ý, trừ trường hợp pháp luật cho phép Thư tín, điện thoại, điện tín của công dân được bảo đảm an toàn và bí mật Việc khám xét chỗ ở, việc bóc mở, kiểm soát, thu giữ thư tín, điện tín của công dân phải do người có thẩm quyền tiến hành theo quy đinh của pháp luật.” (Điều 73).
Cụ thể hoá quy định này của hiến pháp Bộ luật dân sự 2005 dành riêng điều
38 quy định về quyền bí mật đời tư của cá nhân như sau:
“1 Quyền bí mật đời tư của cá nhân được tôn trọng và được pháp luật bảo
vệ
2 Việc thu thập, công bố thông tin, tư liệu về đời tư của cá nhân phải được người
đó đồng ý; trong trường hợp người đó đã chết, mất năng lực hành vi dân sự, chưa
đủ mười lăm tuổi thì phải được cha, mẹ, vợ, chồng, con đã thành niên hoặc người đại diện của người đó đồng ý, trừ trường hợp thu thập, công bố thông tin, tư liệu theo quyết định của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền
3. Thư tín, điện thoại, điện tín, các hình thức thông tin điện tử khác của
cá nhân được đảm bảo an toàn và bí mật
Trang 4Việc kiểm soát thư tín, điện thoại, điện tín, các hình thức thông tin điện tử khác của cá nhân được thực hiện trong trường hợp pháp luật có quy định phải có quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền”
Không chỉ luật dân sự, một số ngành luật khác như luật hình sự, luật hôn nhân gia đình, luật báo chí…cũng có những quy định bảo vệ quyền bí mật đời tư của cá nhân
II Một số vụ việc thực tế.
1 Vụ việc thứ nhất.
1.1 Tóm tắt vụ việc.
- Nguyên đơn: Ông Trần Tiến Đức, ngụ tại phường 10, quận Phú Nhuận, TP
Hồ Chí Minh
- Bị đơn: Nhà xuất bản Trẻ, Báo Tuổi Trẻ và nhà báo Thuỷ Cúc.
- Nội dung vụ việc:
15/12/1994: Toà án Nhân dân quận Phú Nhuận mở phiên tòa xét xử cho ly hôn giữa ông Trần Tiến Đức với vợ của ông là bà N.T.T
Tháng 10 năm 1996, Nhà xuất bản Trẻ phối hợp với Báo Tuổi Trẻ xuất bản cuốn “Ký sự pháp đình”, tác giả là nhà báo Thuỷ Cúc, trong đó có bài “Tổ ấm” Đây là bài ký sự, có nội dung viết về phiên toà ly hôn của ông Trần Tiến Đức, mặc dù họ tên của nguyên đơn đã được viết tắt là T.T.Đ
Giữa năm 2006, sau khi cuốn sách được phát hành, biết được nội dung bài báo, ông Đức đã khởi kiện Nhà xuất bản Trẻ, Báo Tuổi Trẻ và nhà báo Thuỷ Cúc
vì cho rằng mình đã bị xâm phạm bí mật đời tư Ông Đức đưa ra yêu cầu: Cấm tái bản, cấm lưu hành “Tổ ấm”, đăng cải chính xin lỗi trên báo, bồi thường tinh thần bằng tiền theo mức cụ thể như sau: tác giả (nhà báo Thuỷ Cúc) bồi thường 3 triệu đồng, Nhà xuất bản Trẻ và Báo Tuổi Trẻ mỗi đơn vị 3,5 triệu đồng
- Phán quyết của tòa án:
Trang 5Hội đồng xét xử ba đồng bị đơn là nhà báo Thuỷ Cúc, Báo Tuổi Trẻ và Nhà xuất bản Trẻ đã có hành vi xâm phạm đời tư của ông TTĐ
Tòa ra quyết định:
+ Chấp nhận yêu cầu của nguyên đơn là ông Trần Tiến Đức, buộc nhà báo Thuỷ Cúc, Báo Tuổi Trẻ và Nhà xuất bản Trẻ phải đăng lời cải chính trên Báo Tuổi Trẻ 1 kỳ/1 bị đơn;
+ Buộc ba đồng bị đơn phải liên đới bồi thường cho ông Đức 1,75 triệu đồng tiền tổn thất về tinh thần (Nhà báo Thuỷ Cúc 1 triệu đồng, Nhà xuất bản Trẻ 500 nghìn đồng và Báo Tuổi Trẻ 250 nghìn đồng) Ngoài ra,
+ Hội đồng xét xử cũng tuyên buộc Nhà xuất bản Trẻ không được lưu hành, không được tái bản cuốn Ký sự pháp đình của nhà báo Thuỷ Cúc có bài viết “Tổ ấm”
Không đồng ý với phán quyết của Toà án cấp sơ thẩm, các đồng bị đơn đã kháng cáo với lý do: Bản án sơ thẩm được tuyên không có căn cứ pháp luật; Hội đồng xét xử đã tự “sáng tác” luật, lạm quyền trong khi xét xử bởi vì pháp luật chưa có định nghĩa thế nào là bí mật đời tư, mặt khác những thông tin được công khai tại phiên tòa không thể xem là “bí mật” Ngoài ra, tác phẩm “Tổ ấm” của nhà báo Thuỷ Cúc không đề cập cụ thể đến tên của ông Trần Tiến Đức, mà các tên của nhân vật đã được viết tắt
Tuy nhiên, với những nhận định tương tự như Toà án cấp sơ thẩm, Hội đồng xét xử cấp phúc thẩm đã bác kháng cáo của các đồng bị đơn, y án sơ thẩm
1.2 Phân tích và Bình luận.
Trước hết, nhóm em hoàn toàn đồng ý với quyết định của phiên tòa sơ thẩm khi cho rằng nhà báo Thủy Cúc đã xâm phạm bí mật đời tư của ông Trần Tiến Đức
Thứ nhất, nhà báoThủy Cúc không thể lấy lý do là phiên tòa xét xử Ly hôn
của ông Đức là xét xử công khai nên các thông tin này không phải thông tin bí
Trang 6mật, khi tham gia phiên tòa ly hôn đó Chúng ta cần phải hiểu là công khai thông tin tại Toà án không đồng nghĩa với việc mất tính bảo mật của thông tin đó Bởi
sự công khai thông tin tại Toà án của một vụ án dân sự, hôn nhân gia đình khác với vụ án hình sự ở mục đích của việc công khai Trong vụ án hình sự, việc công khai những thông tin liên quan có thể được công khai để nhằm giáo dục, răn đe
và phòng ngừa chung, đảm bảo công bằng xét xử Đối với những thông tin trong
vụ án ly hôn thì việc công khai thông tin tại Toà án khi các đương sự ly hôn là căn cứ để Toà án xem xét, quyết định cho ly hôn, cấp dưỡng, nuôi con, nhưng thông tin đó nếu được công khai ra dư luận có thể sẽ tạo sự bất lợi trong cuộc sống, sinh hoạt của người trong cuộc đó là thông tin liên quan đến bản thân đương sự, không ảnh hưởng gì đến lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng hay lợi ích của người khác nên các đương sự có quyền không công khai những thông tin này Ở đây bà Thủy Cúc khi viết bài “ Tổ ấm” đã sử dụng các thông tin liên quan tới gia đình ông Đức : vụ ly hôn của ông và bà T; quá khứ của vợ ông là bà T; quyền truy nhận cha các con ông Có thể khẳng định đây là những thông tin bí mật đời tư của ông Đức vì nó là những thông tin liên quan mặt thiết đời sống riêng tư mà ông Đức không muốn công khai(việc công khai tại Tòa án là để phục
vụ việc xét xử) Báo chí có quyền đưa tin, nhưng với những thông tin về bí mật đời tư của cá nhân thì việc đưa tin phải được sự đồng ý của cá nhân đó Vì vậy việc nhà báo Cúc Thủy đăng các thông tin trên lên các phương tiện truyền thông
mà không hỏi ý kiến của ông Đức và gia đình ông là xâm phạm quyền bí mật đời
tư của ông Đức và gia đình ông
Thứ hai, việc nhà báo Thủy Cúc đưa ra lập luận rằng tên các nhân vật đã
đượcc viết tắt nên không phải là xâm phạm bí mật đời tư là không hợp lý Bởi việc viết tắt của nhân vậy có thể nhưng người xa lạ không biết thông tin về vụ án này thì không biết Nhưng những người quen biết hay có biết thông tin về vụ án
ly hôn của ông Đức khi theo dõi nội dung câu chuyện của nhà báo Thủy Cúc thì
sẽ dễ dàng nhận ra những nhân vật giấu tên kia chính là ông Đức và gia đình
Trang 7Hơn nữa, bên cạnh việc viết bài viết nội dung vụ án của ông Đức thì nhà báo Thủy Cúc còn vẽ hình biếm họa ba đứa con của ông và đưa ra những lời bình luận mà theo ông Đức là xúc phạm tới bản thân và gia đình ông Cũng như ông Đức đã nói là những hình ảnh châm và các thông tin về gia đình của các bé sẽ làm ảnh hưởng rất lớn đến các bé sau này, đây là tổn thất về tinh thần mà không thể quy ra bằng tiền
Ngoài ra, về việc Báo tuổi trẻ và nhà xuất bản tuổi trẻ phải liên đới chịu trách nhiệm, nhóm cũng hoàn toàn đồng ý bởi bài “Tổ ấm” được đăng trên báo Tuổi trẻ, do nhà xuất bản tuổi trẻ ban hành thì không thể nói là không biết
2 Vụ việc thứ 2.
2.1 Tóm tắt vụ việc.
Vụ việc xảy ra vào năm 2008, ngay sau khi Thùy Dung đăng quan Hoa Hậu Việt Nam năm 2008, nhiều diễn đàn trên mạng đã xôn xao thông tin người đẹp
Đà Nẵng chưa có bằng tốt nghiệp phổ thông trung học, vi phạm quy chế Tổ chức thi Hoa hậu số 37/2006/QĐ-BNHTT do Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch ban hành ngày 24/3/2006 Theo đó, thí sinh thi hoa hậu phải có trình độ văn hóa tốt nghiệp phổ thông trung học trở lên
Trước khi đến với cuộc thi, Thùy Dung từng là học sinh trường trung học phổ thông tư thục Quang Trung- Đà Nẵng Ông Phạm Sỹ Liêm, hiệu trưởng nhà trường khẳng định học kì I , khi đang học lớp 12, Thùy Dung nghỉ học, xin rút hồ
sơ ở trường với lí do bổ sung hồ sơ du học ở Mỹ Vì vậy, Thùy Dung chưa tốt nghiệp phổ thông
2.2 Phân tích và bình luận.
Hiện nay, ta có thể dễ dàng bắt gặp những chuyện nhạy cảm của những người nổi tiếng: Ca sĩ X “không chồng mà có con”, Doanh nhân A ngoại tình, Clip sex của diễn viên L,… trên báo, trên Internet,… Những vấn đề này được đưa
ra bàn tán, nhận định tràn lan trên các phương tiện thông tin mà chưa biết sự thật
Trang 8cụ thể là như thế nào Sự thật như thế nào thì chưa biết nhưng cái có thể thấy trước mắt là tác giả của những bài viết này đã vi phạm nghiêm trọng quyền bí mật đời tư của người khác, trừ phi họ cho phép (nhưng có lẽ chẳng ai cho phép người ta bôi nhọ nhân phẩm của mình như vậy)
Theo Điều 38 BLDS 2005 thì cho dù là thông tin có lợi cho cá nhân thì khi thu thập, công bố cũng phải có sự đồng ý của người đó, trong trường hợp người
đó đã chết, mất năng lực hành vi dân sự, chưa đủ mười lăm tuổi thì phải được cha, mẹ, vợ, chồng, con đã thành niên hoặc người đại diện của người đó đồng ý Nghề báo là nghề rất quan trọng trong xã hội hiện đại – với chức năng chính
là thông tin luôn gần gũi, bám sát thực tế để đem lại những thông tin thời sự chính xác kịp thời cho mọi người Điều 1 Luật báo chí quy định Vai trò, chức năng của báo chí Báo chí là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu đối với đời sống xã hội ; là cơ quan ngôn luận của các tổ chức của Đảng, cơ quan Nhà nước,
tổ chức xã hội ; là diễn đàn của nhân dân
Đối với vụ việc của hoa hậu Thùy Dương, trong phạm vi bài viết này nhóm xin không bình luận về tính đúng – sai trong vụ việc, cũng không bàn luận về việc Hoa hậu Thùy Dương đăng quang có xứng đáng hay không khi chứ có bằng tốt nghiệp trung học phổ thông Nhóm chỉ xin bình luận về việc báo chí đưa thông tin và khai thác chuyện đời tư của Hoa hậu có vì mục đích bảo vệ lợi ích công cộng hay không?
Điều 6 Luật báo chí quy định Báo chí có nhiệm vụ và quyền hạn sau đây :
Thông tin trung thực về mọi mặt của tình hình đất nước và thế giới ; Phản ánh và hướng dẫn dư luận xã hội ; làm diễn đàn thực hiện quyền tự do ngôn luận của nhân dân Theo đó, xuất phát từ nhiệm vụ và quyền hạn này, nhóm nhận thấy
việc báo chí đưa vụ việc của Hoa hậu Thùy Dương ra để bàn luận là khai thác chuyện đời tư của cá nhân, nhưng vì mục đích bảo vệ lợi ích công cộng Báo chí
đã mở đường cho các cuộc thảo luận, phản biện xã hội về vấn đề xem xét sự thật
Trang 9trình độ học vấn của các thí sinh trong cuộc thi hoa hậu, cũng như trách nhiệm của Ban tổ chức cuộc thi trong công tác kiểm tra kĩ lưỡng về điều kiện dự thi của các thí sinh tham dự theo đó, khi đã được công nhận ở ngôi vị hoa hậu thì Thùy Dương đã được biết đến là người của công chúng , có tầm ảnh hưởng lớn đến xã hội đặc biệt là đối với giới trẻ và công chúng đòi hỏi một hình ảnh tốt đẹp của một người ở ngôi vị này Do đó, việc ở ngôi vị Hoa hậu mà Thùy Dương chưa đáp ứng được chuẩn về bằng cấp tối thiểu thì sẽ đặt ra câu hỏi lớn trong dư luận liệu ngôi vị đó có xứng đáng? Có sự “ưu tiên” nào cho Thùy Dương? cũng như những quan ngại nếu Thùy Dương là đại diện của Việt Nam trong các cuộc thi với thế giới….Mặt khác, việc đưa thông tin về trình độ học vấn của Thùy Dương
là có căn cứ và đã được xác nhận của Ông Phạm Sỹ Liêm, hiệu trưởng nhà trường
Mở rộng vấn đề để có thể hiểu đúng về lợi ích công cộng được đề cập trong
đề bài vì hiện nay rất nhiều bài báo đã bị biến tướng cách hiểu của quy định này, báo chí có vẻ như ngày càng “khoái” đi tìm hiểu đời tư người khác một cách bất hợp pháp, và phóng đại, thổi phồng các thông tin đó nhất là đời tư của những người nổi tiếng miễn là có thể thu hút độc giả
III Một số hạn chế & kiến nghị về vấn đề quyền bí mật đời tư.
1.Hoàn thiện pháp luật về quyền đời tư và bảo vệ quyền đời tư trong điều kiện hội nhập quốc tế.
Báo cáo chính trị Đại hội IX của Đảng ta khẳng định: “toàn cầu hóa kinh tế
là một xu thế khách quan, lôi cuốn ngày càng nhiều tham gia, vừa có mặt tích cực, vừa có mặt tiêu cực, vừa hợp tác, vừa đấu tranh” Như vậy xu hương toàn cầu hóa là không thể tránh khỏi, do đó chúng ta cần để ý đến những điều kiện nhất đinh trong quá trình hội nhập nền kinh tế
Việt Nam là một quốc gia thành viên tham gia các công ước quốc tế về quyền con người Điều đó chứng tỏ nước ta rất quan tâm về quyền con người
Trang 10không những trong phạm vi quốc gia mà trong phương diện quốc tế Trong điều kiện hiện nay, chúng ta cần chú trọng hơn nữa việc hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung, các quy định về quyền bí mật đời tư cá nhân trong mối tương quan giữa pháp luật quốc gia và pháp luật quốc tế Tuy nhiên điều đó không có nghĩa
là chúng ta đã chép pháp luật của quốc gia khác vào pháp luật Việt Nam liên quan đến bí mật đời tư cần có sự tham khảo một cách chọn lọc
Trong điều kiện quốc tế ngày càng được mở rộng, sự giao lưu trên mọi lĩnh vực ngày càng tăng thì các quy phạm của pháp luật về quền bí mật đời tư, quyền riêng tư có sự chú ý đến yếu tố này
2.Các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật về quyền bí mật đời
tư và bảo vệ bí mật đời tư.
2.1 Giải pháp về Pháp luật.
Hoàn thiện pháp luật về quyền bí mật đời tư nói riêng, quyền nhân thân nói chung là một trong những trọng tâm cần được chú ý trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật dân sự
Trong giải pháp về pháp luật liên quan đến bí mật đời tư cần chú ý các yếu
tố sau đây:
a Sửa đổi quy định của BLDS về bí mật đời tư, bảo vệ quyền bí mật đời tư.
Hiện nay, quyền bí mật đời tư của cá nhân quy định tại điều 38 của BLDS Tuy nhiên, Điều luật này có những hạn chế nhất định, BLDS không đưa ra khái niệm quyền riêng tư, do đó xác định thế nào là bí mật đời tư là một trong những nội dung cần được chú ý, bởi sẽ là cơ sở để tòa án xác định một thông tin cụ thể
có được coi là bí mật đời tư hay không BLDS có quy định đến “giới hạn” của bí mật đời tư cá nhân- đó là trường hợp có thể thu thập công bố thông tin của đời tư
cá nhân Tuy nhiên quy định này lại không tính đến những trường hợp có thể làm