phân tích khái niệm vô thức và vai trò của vô thức 9điểm

Trong cuộc sống, cùng với các hiện tượng tâm lý có ý thức, chúng ta thường gặp những hiện tượng tâm lý chưa có ý thức diễn ra chi phối hoạt động của con người người mắc chứng mộng du, ng

Trong cuộc sống, cùng với các hiện tượng tâm lý có ý thức, chúng ta thường gặp những hiện tượng tâm lý chưa có ý thức diễn ra chi phối hoạt động của con người (người mắc chứng mộng du, người bị thôi miên…) Hiện tượng tâm lý không ý thức, chưa nhận thức được, trong tâm lý học gọi là vô thức

Vô thức là loại hiện tượng tâm lý trong đó chủ thể không có nhận thức, không tỏ được thái độ và không thể thực hiện được sự kiểm tra có chú ý đối với chúng.

Nói cách khác, vô thức bao gồm những hiện tượng tâm lý mà ở đó ý thức không thực hiện được chức năng của mình Đó là những hiện tượng: Hiện tượng quên, hiện tượng sực nhớ, bản năng, hiện tượng lóe sáng, linh cảm, tiềm thức, tiền ý thức và các hiện tượng tâm lý diễn ra trong trạng thái hệ thần kinh bị ức chế

Hàng ngày chúng ta vẫn thường nghe câu nói “vô ý thức” (vô ý thức tổ chức, vô ý thức tập thể), ở đây có thể hiểu “vô ý thức” thể hiện sự thiếu ý thức tôn trọng tổ chức, tôn trọng tập thể, mà vẫn có ý thức về việc làm sai trái của mình Chỉ hiện tượng tâm lí không có ý thức, chưa nhận thức được mới có thể coi là vô thức vậy vô thức có đặc trưng gi?

Thứ nhất, đó là tính không nhận thức được ví dụ như , vào một đêm nọ,

A đã rời khỏi giường khi ngủ, đi vòng quanh nhà, trèo lên mái nhà hiện tượng này lặp đi lặp lại, tuy nhiên vào sáng hôm sau khi tỉnh thức hoàn toàn, A quả quyết là đêm hôm qua, mình đã ngủ một giấc say sưa, ngon lành và chả có việc

gì xảy ra Đây là hiện tượng vô thức,(hay mộng du) là hiện tượng tâm lí diễn ra trong trạng thái hệ thần kinh của A khi bị ức chế Khi ngủ, mọi cơ quan trong

cơ thể A đang ở trạng thái nghỉ Mọi kí ức về việc mộng du trong giấc ngủ đều vượt ra ngoài tầm kiểm soát của A, A không thể nhận thức được mình đã làm gì trong giấc mơ dù hành động của A có thể gây nguy hiểm cho chính mình

Thứ hai, chủ thể không thể hiện được thái độ của mình với chúng khi chúng

đang diễn ra Trong tình huống trên, Do không có nhận thức nên A không thể thể hiện thái độ của mình đối với hiện tượng mộng du A không chủ ý “mộng du” và thực hiện những hành vi như vậy, A không thể hiện được cảm xúc của mình (thích hay không thích), sợ hãi, lo lắng… Hiện tượng này diễn ra tựa như

ngẫu nhiên và thường ngày vào những lúc A đi ngủ, và chỉ sau khi xảy ra, sau khi có nhận thức về việc mình đã làm (có thể do mọi người kể lại) A mới tỏ thái

độ (phản đối, quả quyết không có như vậy)

Thứ ba, A không thể thực hiện được sự kiểm tra có chú ý đối với hiện tượng đó.

Có nghĩa là A không thể kiểm soát hành vi của mình, không hề có ý thức điều khiển hành vi đó và có phần là bản năng trong A thực hiện

1.Các hiện tượng vô thức

-Hiện tượng quên và sực nhớ: quên là con người không tái hiện lại được các thông tin cũ vào thời điểm cần thiết Ví dụ: quên kiến thức đã học của 1 năm trước, quên 1 ai đó….Sực nhớ là khả năng bất chợt tái hiện được một lượng thông tin nào đó Ví dụ: trên đường đi Sực nhớ mình không theo sách vở khi đi học…

-Bản năng là tổng hòa các thành tố bẩm sinh của hành vi, tâm lý con người và động vật; là sự say mê, các hành vi bột phát hoặc là những phản xạ không điều kiện Ví dụ: Toàn bộ đời sống tâm lý trẻ từ lọt lòng đến khoảng 15 – 18 tháng tuổi do vô thức điều khiển như bản năng dinh dưỡng, …

-Lóe sáng là hiện tượng mà bất chợt con người nhận ra nó mà trước đó con người cố gắng mãi cũng không tìm ra Ví dụ: Nhà vật lý học Ác-si-mét phát hiện

ra lực đẩy của nước khi đang ngâm mình trong bồn tắm

-Linh cảm là hiện tượng một quyết định hay một ý nghĩ xuất hiện trong điều kiện thiếu thông tin, nghĩa là bằng con đường lập luận logic thì không thể có Ví dụ: bước chân ra đường, có linh cảm hôm nay mình sẽ gặp xui xẻo…

-Tiềm thức là những hiện tượng vốn ban đầu được ý thức nhưng sau đó bị đẩy xuống hoặc chìm sâu vào trong tâm thức, thỉnh thoảng trong điều kiện nào đó mới được ý thức Ví dụ: nếp nghĩ, thói quen

-Tiền ý thức là hiện tượng nằm ngay sát ngưỡng ý thức mà con người chỉ mang máng, mơ hồ, không rõ vì sao Ví dụ: M cảm thấy khao khát một cái gì đó, lúc lại thấy chán nản mà không cần nữa mà không rõ vì sao…

-Các hiện tượng tâm lý diễn ra trong trạng thái hệ thần kinh bị ức chế Ví dụ: Giấc mơ, mộng du, mê sảng, nói nhảm

2 vai trò của vô thức trong đời sống

Sự quên góp phần giảm sự quá tải của đầu óc, trong việc xử lí khối lượng lớn tài liệu, dữ liệu tin tức diễn ra hàng ngày, lặp đi lặp lại mà vẫn đảm bảo độ chính xác, cần thiết của tư duy khoa học, tránh việc căng thẳng quá tải hoặc tránh sự ảnh hưởng từ những ký ức buồn trong quá khứ Ví dụ, ta nên quên đi

những tình tiết nhỏ nhặt trong cuộc sống mà chỉ cần giữ lại những gì có ý nghĩa lớn, ảnh hưởng đến cuộc sống của mỗi người

Bản năng giúp ta thỏa mãn một số nhu cầu nhất định trong cuộc sống, cần thiết

trong cuộc sống như phản xạ không điều kiện ví dụ như con người cần uống nước, em bé sơ sinh có nhu cầu dinh dưỡng bú mẹ…

Hiện tượng lóe sáng giúp con người “xuất thần” tìm ra, nghĩ ra những điều mới

lạ mà trước đó cố gắng không thể nghĩ ra như phát minh, định luật, như định luật vạn vật hấp dẫn của Niuton

Giải tỏa nhũng ức chế trong hoạt động thần kinh vượt ngưỡng nhất là những ham muốn bản năng không được bộc lộ ra ngoài và thực hiện trong quy tắc của cộng đồng, nó có thể thiết lập lại thế cân bằng trong hoạt động của con người

mà không dẫn tới tình trang ức chế quá mức ví dụ như 1 người muốn biết bay trong mơ anh ta mơ bay trên mái nhà, bay trên ngọn cây…

Trong lĩnh vực pháp luật, Vô thức đôi khi đóng vai trò quan trọng trong việc

điều chỉnh, điều khiển hành vi của con người, qua phân tích các hành vi biểu hiện ở trạng thái vô thức giúp ta hiểu được các hiện tượng tâm lý (thái độ, suy nghĩ, quan hệ… của con người) Ví dụ, nhờ linh cảm, thẩm phán có thể tin rằng

bị cáo hoàn toàn không có tội, từ đó đưa ra những quyết định sáng suốt, chẳng hạn như dừng phiên tòa để tiếp tục điều tra hoặc sử dụng một số biện pháp khác (Vụ án Tô Đông Pha cũng thuộc trường hợp này)

Bản năng con người quá lớn đôi khi làm cho hành động một cách thiếu ý thức, trái phép tắc, chỉ thỏa mãn nhu cầu của chính mình Sự quên nhiều khi khiến con

người quên đi những điều quan trọng, những thứ có ý nghĩa trong cuộc sống Linh cảm chưa hẳn đã là chính xác Nhiều khi linh cảm sai sẽ dễ dẫn đến những quyết định sai Ví dụ: Nếu linh cảm rằng có sóng thần, nhưng trên thực tế không

có sóng thần sẽ dễ dẫn đến hoảng loạn và các hiện tượng mộng du hay thôi mien đôi khi mang lại hậu quả nguy hiểm cho con người…

Vì vậy cần nhận thức vai trò đúng đắn của vô thức trong đời sống, nếu phủ nhận vô thức sẽ không thể hiểu đầy đủ về con người, tuy nhiên không nên cường điệu hóa, tuyệt đối hóa, thần bí hóa vô thức, không nên coi vô thức là hiện tượng tâm lí cô lập tách khỏi hoàn cảnh xã hội xung quanh và không liên quan gì đến ý thức giữ vai trò chủ đạo trong con người là ý thức chứ không phải

vô thức, nhờ có ý thức mới điều khiển được vô thức hướng tới chân thiện mĩ Vô thức chỉ là một khâu trong cuộc sống có ý thức của con người