Phân tích các yêu cầu về tính hợp pháp, tính hợp lí của quyết định hành chính và nhận xét về tính hợp pháp, tính hợp lí của quyết định hành chính do c

Trong bài viết này chỉ đề cập một vấn đề thuộc hệ thống nguồn của Luật hành chính là quyết định hành chính QĐHC với những yờu cầu về tớnh hợp lý, tớnh hợp phỏp của nú cũng như nờu ra một

LỜI MỞ ĐẦU

Luật pháp với t cách là công cụ là phơng tiện để quản lý nhà nớc để điều chỉnh moi mối quan hệ xã hội phát sinh, điều chỉnh quan hệ xã hội theo một cách thống nhất Với t cách là một ngành luật - Luật hành chính là một bộ phận cấu thành của nền hành chính Nhà nớc, đóng vai trò quan trọng nh một công cụ quản

lý nhằm tạo ra một hệ thống quy phạm pháp luật sắc bén, có hiệu lực để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội phù hợp với lợi ích của Nhà nớc và của mọi công dân Hệ thống nguồn của luật hành chớnh hết sức đa dạng và phức tạp do phạm

vi cũng như nội dung điều chỉnh của nú Trong bài viết này chỉ đề cập một vấn

đề thuộc hệ thống nguồn của Luật hành chính là quyết định hành chính (QĐHC) với những yờu cầu về tớnh hợp lý, tớnh hợp phỏp của nú cũng như nờu ra một số nhận xột về tớnh hợp phỏp, hợp lý của QĐHC nhà nước ban hành Bởi các quyết

định hành chính đóng một vai trò rất quan trọng trong hoạt động của các cơ quan

hành chính Nhà nớc Đấy cũng chớnh là nội dung trong đề bài “Phõn tớch cỏc yờu cầu về tớnh hợp phỏp, tớnh hợp lớ của quyết định hành chớnh và nhận xột về tớnh hợp phỏp, tớnh hợp lớ của quyết định hành chớnh do cơ quan hành chớnh nhà nước ban hành” của nhúm 02 lớp …

Do sự hiểu biết cũng như khả năng khai thỏc vấn đề cũn hạn hẹp, phần trỡnh bày của chỳng em chắc chắn khụng trỏnh khỏi những sai sút Kớnh mong thầy (cụ) gúp ý để được hoàn thiện hơn

NỘI DUNG I/ Khái niệm chung về quyết định hành chính.

QĐHC là một dạng của quyết định pháp luật, là quyết định trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước QĐHC thể hiện ý chí quyền lực đơn phương của

cơ quan nhà nước có thẩm quyền, của người có chức vụ, tổ chức hoặc cá nhân được nhà nước trao quyền, được thực hiện trên cơ sở và để thi hành pháp luật, theo trình tự và hình thức do pháp luật quy định hướng tới việc thực hiện nhiệm

vụ quản lý hành chính

Căn cứ vào tính chất pháp lý, QĐHC được chia thành quyết định chủ đạo, quyết định quyết định quy phạm và quyệt định các biệt Quyết định chủ đạo và quy định quy phạm luôn được thể hiện bằng hình thức văn bản Quyết định cá biệt chủ yếu được ban hành dưới hình thức văn bản Một số loại quyết định cá biệt được ban hành dưới hình thức lời nói, dấu hiệu Theo quy định của pháp luật, quyết định cá biệt có thể trở thành đối tượng bị kiện trước tòa

Căn cứ vào chủ thể ban hành quyết định, có các loại QĐHC sau: QĐHC của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; QĐHC của các bộ và cơ quan ngang bộ, QĐHC của ủy ban nhân dân, QĐHC của các cơ quan chuyên môn thuộc ủy ban nhân dân, quyết định hành chính liên tịch

QĐHC có những đặc điểm đó là: tính quyền lực nhà nước, tính pháp lí, tính dưới luật, được ban hành bởi nhiều chủ thể trong hệ thống cơ quan hành chính nhà nước

II Yêu cầu về tính hợp pháp, tính hợp lý của quyết định hành chính.

1.Tính hợp pháp của quyết định hành chính

1.1 Khái niệm tính hợp pháp của quyết định hành chính.

Tính hợp pháp của QĐHC là thuộc tính của QĐHC thể hiện yêu cầu của nhà nước về sự phù hợp của quyết định với các quy phạm pháp luật về hình thức

quyết định và sự vi phạm những quy định đú cú thể ảnh hưởng trực tiếp đến giỏ trị phỏp lý của QĐHC Cỏc QĐHC của cỏc cơ quan nhà nước cấp dưới ban hành phải phự hợp, khụng được trỏi với quyết định của cấp trờn, bảo đảm tớnh đồng

bộ, thống nhất của cả hệ thống phỏp luật, khụng được vượt ra ngoài thẩm quyền

do luật định, tụn trọng và bảo đảm cỏc quyền, lợi ớch chớnh đỏng, hợp phỏp của

cỏ nhõn, cơ quan, tổ chức

1.2 Cỏc yờu cầu về tớnh hợp phỏp của QĐHC.

Bất kỡ QĐHC nào cũng phải đỏp ứng cỏc yờu cầu sau:

Thứ nhất, QĐHC phải được ban hành bởi cỏc chủ thể cú thẩm quyền theo quy định của phỏp luật thực hiện quyền hành phỏp Các quyết định hành chính phải đợc ban hành trong phạm vi thẩm quyền của chủ thể ra quyết định Yêu cầu này đòi hỏi mỗi chủ hành chính chỉ có quyền ban hành quyết định giải quyết các vấn đề nhất định do pháp luật quy định , giao cho không đợc lạm quyền và lẩn tránh trách nhiệm Từ việc phân định rõ quyền hạn thẩm quyền của mỗi cơ quan nhà nớc đảm bảo cho cơ quan thực hiện trách nhiệm một cách chủ động, chống

sự can thiệp trái thẩm quyền vào quyền hạn của cơ quan khác tránh tình trạng lạm quyền lẩn tránh trách nhiệm làm mất trật tự quản lý xã hội, quản lý hành chính nhà nớc

Thứ hai, QĐHC phải phự hợp với luật về nội dung cũng như mục đớch bởi

lẽ đõy là những quyết định dưới luật Điều đú cũng cú nghĩa là cỏc quyết định hành chớnh khụng được trỏi với những quyết định của Quốc hội cũng như của HĐND và cỏc quyết định của cơ quan hành chớnh nhà nước cấp trờn Có nghĩa mọi hành chính không đợc trái với Hiến pháp, luật và văn bản của các cơ quan nhà nớc cấp trên Hay nói cách khác các quyết định hành chính không đợc vi phạm pháp luật

Hơn nữa, QĐHC phải được ban hành theo đỳng trỡnh tự, thủ tục và hỡnh thức do phỏp luật quy định Về hình thức các quyết định hành chính phải đúng tên gọi, thể thức :tiêu đề, số, ký hiệu văn bản, ngày tháng ban hành văn bản, chữ

ký, con dấu … Những sai sót hình thức cũng có thể là cho quyết định hành chính trở thành bất hợp pháp Về mặt thủ tục ban hành các quyết định hành chính phải bảo đảm tuân thủ các yêu cầu bắt buộc và các yêu cầu bảo đảm dân chủ, khách quan, khoa học Nếu vi phạm các yêu cầu bắt buộc phải tuân theo sẽ làm cho quyết định hành chính trở thành bất hợp pháp

2 Yờu cầu về tớnh hợp lý của quyết định hành chớnh.

2.1 Khỏi niệm tớnh hợp lý của quyết định hành chớnh.

Tớnh hợp lý của QĐHC là sự thể hiện và diễn đạt đỳng đắn mục tiờu, nhiệm vụ, yờu cầu của quản lý, sự hài hũa giữa ý chớ của nhà nước với những quy luật khỏch quan, những điều kiện kinh tế, chớnh trị, văn húa, xó hội trong đú QĐHC được tạo ra và phỏt huy giỏ trị, cú ý nghĩa quyết định đến hiệu lực thực tế của QĐHC

2.2 Cỏc yờu cầu về tớnh hợp lý của quyết định hành chớnh.

Thứ nhất, QĐHC phải đảm bảo được lợi ớch của Nhà nước và nguyện vọng của nhõn dõn, khụng được tỏch rời giữa lợi ớch của Nhà nước với nguyện vọng của nhõn dõn Quyết định hành chính phải đảm bảo lợi ích của nhà nớc, tập thể và cá nhân Trong đa số các truờng hợp không nên đa ra các quyết định hành chính mang lại lợi ích công cộng nhỏ hơn sự thiệt hại chung cho công dân, tránh vì vụ lợi cho một tập thể mà gây tổn hại chung cho xã hội Với yêu này đòi hỏi

sự cân đối hợp lý giữa lợi ích của nhà nớc và của xã hội coi lợi ích của nhà nớc và lợi ích của chung công dân là tiêu chí để đánh giá tính hợp lý của quyết định hành chính

Thứ hai, QĐHC phải xuất phỏt từ yờu cầu khỏch quan của việc thực hiện nhiệm vụ quản lý hành chớnh nhà nước, tuyệt đối khụng được xuất phỏt từ ý muốn chủ quan của chủ thể đưa ra quyết định QĐHC phải đợc xuất từ những lý

do xác thực Yêu cầu này có nghĩa là chỉ khi nào trong đời sống quản lý nhà n ớc

và đời sống dân c xuất hiện các nhu cầu các sự kiện đợc pháp luật quy định cần phải ban hành quyết định thí cơ quan hành chính nhà nớc có thẩm quyền mới ban

hành quyết định hành chính nhằm quy định chung hoặc áp dụng pháp luật cho các trờng hợp cụ thể

QĐHC phải cú tớnh khả thi Quyết định cần xác định các nhiệm vụ thể các nhiệm vụ thời gian cụ thể phơng tiện quyết định Nhng một quyết định quá chi tiết của cấp trên có thể không thể phù hợp với cấp dới, với các địa phơng.Vì vậy

mà phải phân biệt rõ nhu cầu, đặc điểm của đối tợng quản lý mà ra quyết định phù hợp, cú tớnh khả thi trờn thực tế Một quyết định có hiệu lực và khả năng thực thi cao khi nó đợc ban hành đúng lúc phù hợp với nhu cầu quản lý Trong tr-òng hợp không cần thiết mà vẫn ban hành quyết định thì không những không mang lại hiệu quả cao mà còn thậm chí còn gây thiệt hại về mặt vật chất hoặc tinh thần

QĐHC phải đảm bảo tính dự bỏo Nội dung của quyết định hành chính phải tính hết các yếu tố nh chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội; phải căn cứ vào mục tiêu trớc mắt và lâu dài; phải kết hợp giữa tác dụng trực tiếp và gián tiếp đến kết quả, mục tiêu,nhiệm vụ cần đạt đợc với điều kiện, phơng tiện thực hiện Các biện pháp đề ra trong quyết đinh phải phù hợp với biện pháp trong các quyết định liên quan Quyết định về kề hoạch phát triển kinh tế- xã hội phải gắn liền với quyết định cải cách, hoàn thiện bộ máy nhà nớc và xây dựng pháp luật

Đặc biệt, ngụn từ của QĐHC phải rừ ràng, dễ hiểu, ngắn gọn, cỏc thuật ngữ phỏp lớ phải chớnh xỏc, khụng được đa nghĩa, phải đảm bảo kỹ thuật lập quy

3 Mối quan hệ giữa tớnh hợp phỏp và tớnh hợp lý của QĐHC:

QĐHC là một loại quyết định được nhiều chủ thể thực hiện quyền lực nhà nước ban hành nhưng chủ yếu là những chủ thể thực hiện quyền hành phỏp trong

hệ thống cơ quan hành chớnh nhà nước thực hiện trờn cơ sở luật và nhằm thi hành luật Vỡ thế, một quyết định hành chớnh khi ban hành cú khả thi hay khụng hay núi cỏch khỏc cú đảm bảo được tớnh hiệu quả cũng như hiệu lực của nú hay khụng thỡ bản thõn quyết định đú phải đỏp ứng được cỏc yờu cầu về tớnh hợp phỏp và tớnh hợp lý của quyết định Những yờu cầu này khụng chỉ là những đũi

hỏi khách quan của thực tiễn mà còn là đòi hỏi mang tính nguyên tắc của nhà nước pháp quyền Chính vì vậy, tính hợp pháp và tính hợp lý là những đòi hỏi không thể thiếu được đối với bất kỳ quyết định hành chính nào Tính hợp pháp

và tính hợp lý gắn bó với nhau cả về nội dung lẫn hình thức như là một chỉnh thể thống nhất mà nếu thiếu một trong những yêu cầu đó thì việc ban hành QĐHC sẽ không đạt được mục đích Nếu như không có tính hợp pháp thì QĐHC đó sẽ bị hủy bỏ và ngược lại nếu như không có tính hợp lý thì QĐHC đó sẽ cũng không thể thực thi trên thực tế do không phù hợp hoặc áp dụng một cách bừa bãi do ngôn từ đa nghĩa, phức tạp

III Nhận xét về tính hợp pháp và tính hợp lý của QĐHC do cơ quan hành chính nhà nước ban hành

Do Luật hành chính điều chỉnh một lĩnh vực hoạt động đặc biệt của nhà nước là quản lý nhà nước Trong quá trình thực hiện hoạt động này phát sinh rất nhiều quan hệ xã hội vô cùng đa dạng về thể loại và phức tạp và nội dung Nguyên nhân xuất phát từ đối tượng và phạm vi điều chỉnh rộng cũng như tính chất hoạt động quản lý nên số lượng văn bản luật hành chính được ban hành rất nhiều Tình hình này cũng với sự hạn chế kỹ thuật lập pháp ở nước ta dẫn đến thực tế thường gặp là các văn bản – nguồn của luật hành chính có sự chồng chéo, mâu thuẫn hoặc nhiều vấn đề bỏ trống không điều chỉnh Điều đó gây cản trở không nhỏ tới sự thi hành, áp dụng, có hại cho việc đảm bảo pháp chế và kỷ luật trong quản lý nhà nước QĐHC cũng không nằm ngoại lệ

Mặc dù có những thay đổi tích cực nhưng việc ban hành QĐHC không hợp pháp, không hợp lý vẫn tồn tại trên thực tế Các QĐHC không hợp pháp có nhiều biểu hiện khác nhau như quyết định ban hành trái thẩm quyền, quyết định

có nội dung trái pháp luật, không thống nhất với các quy định có cùng giá trị pháp lý, quyết định ban hành không đúng thủ tục, hình thức pháp luật quy định

Các QĐHC không hợp lý thường là các quyết định không phù hợp với những điều kiện, hoàn cảnh cụ thể trong đó quyết định được ban hành và thực hiện, quyết định không phù hợp với đối tác động, quyết định không mang lại những tác động tích cực trong quản lý hành chính

Các dạng biểu hiện chủ yếu của QĐHC bất hợp pháp, bất hợp lý trong thời gian qua bao gồm:

Thứ nhất, QĐHC ban hành trái thẩm quyền Công tác kiểm sát văn bản theo quy định của luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật của viện kiểm sát trong thời gian 3 năm sau khi luật này được ban hành cho thấy trong tổng số

4201 văn bản có sai phạm thì có tới 1992 văn bản vi phạm về thẩm quyền, chiếm

tỷ lệ 47,41% Đây là tỷ lệ tương đối cao phản ánh thực tế về sự thiếu rõ ràng của các quy định pháp luật, sự nhận thức chưa đầy đủ của chính người ban hành về thẩn quyền ban hành quyết định

Không chỉ vậy còn có nhiều QĐHC có nội dung trái pháp luật, không thống nhất với các quy định có cùng giá trị pháp lý Hiện tượng ban hành QĐHC trái pháp luật trong thời gian qua không phải là hiện tượng cá biệt Việc ban hành QĐHC có mâu thuẫn ngay trong bản thân quyết định hay mâu thuẫn với các quyết định có cùng hiệu lực pháp lý cũng là vấn đề đáng lưu tâm

Thứ ba, QĐHC ban hành không đúng hình thức pháp luật quy định, phổ biến là trường hợp dùng văn bản thông dụng như công văn, thông báo thay thế cho quyết định hành chính Quyết định được ban hành không đúng hình thức không chỉ ảnh hưởng đến tính thống nhất về hình thức của hệ thống văn bản pháp luật, ảnh hưởng đến sự minh bạch và giá trị tác động của quyết định mà còn rất nguy hiểm trong trường hợp quyết định được ban hành dưới dạng văn bản hành chính thông dụng có nội dung trái pháp luật Bởi lẽ việc kiểm tra văn bản hành chính thông dụng thường không được quan tâm bằng văn bản pháp luật nên

việc phát hiện băn bản hành chính thông dụng trái pháp luật có nhiều khả năng bị chậm trễ hơn và vì thế các văn bản đó có nguy cơ tồn tại lâu dài mà không được

sự đồng ý

Ngoài ra còn có QĐHC không đáp ứng được nhu cầu của thực tiễn quản

lý, gây tổn hại cho xã hội hoặc hiệu quả quản lý thấp Vì nhiều lý do khác nhau, mỗi chủ thể có quyền ban hành QĐHC quy phạm hàng năm đã ban hành một số lượng quyết định khá lớn nên có thể nhận thấy rằng những hoạt động cần có nhiều thời gian như hoạt động khảo sát thực tế liên quan đến nội dung quyết định, đánh giá tác động kinh tế, xã hội của quyết định hoặc là không thể tiến hành hoặc là chỉ được tiến hành một cách sơ sài, hình thức Thực tiễn có nhiều QĐHC quy phạm mới được ban hành không lâu đã phải sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ

đã chứng tỏ tính hợp lý của các quyết định đó không được bảo đảm Điều đó dẫn đến sự lãng phí chi phí rất lớn cũng như làm cho số lượng QĐHC quá nhiều

V Một số giải pháp để nâng cao tính hợp pháp, hợp lý của quyết định hành chính do cơ quan hành chính nhà nước ban hành

Thứ nhất, để cho tính hợp pháp và tính hợp lý của các QĐHC của cơ quan hành chính nhà nước ban hành cần tiến hành rà soát lại hệ thống quyết định hành chính trong quản lý, từ đó đình chỉ, sửa đổi và bãi bỏ quyết định không hợp pháp, không còn phù hợp với thực tiễn, đồng thời bổ sung những quy định mới đáp ứng yêu cầu thực tiễn Khi ban hành quyết định QLNN thì các chủ thể ban hành cần tiếp thu ý kiến của nhân dân, nhất là ý kiến đóng góp của đối tượng bị tác động trực tiếp của quyết định đó

Thứ hai, đối với những người có lỗi trong việc làm hạn chế tính hợp pháp

và tính hợp lý của QĐHC thì cần truy cứu trách nhiệm, tránh tình trạng bỏ qua những sai lầm đó Người có lỗi ở đây bao gồm người có trách nhiệm trong việc ban hành quyết định và người có trách nhiệm trong việc thi hành quyết định

Việc truy cứu trách nhiệm cần căn cứ vào mức độ lỗi Tuy nhiên, trước tiên, phải truy cứu người có trách nhiệm ban hành quyết định không hợp pháp, không hợp

lý Xử lý các quyết định QLNN được thực hiện theo cơ chế tài phán, tức là đưa

ra tòa án để xét xử chứ không phải là kiểm điểm, rút kinh nghiệm nội bộ

Ngoài ra, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần thực hiện các biện pháp khôi phục lại tình trạng cũ do việc thực hiện quyết định trái pháp luật gây

ra Nếu quyết định quản lý không hợp pháp đã được thi hành, các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân xâm phạm thì công dân được bồi thường thiệt hại

Cuối cùng, nhằm đảm bảo tính hợp pháp và tình hợp lý của các QĐHC, cần tăng cường công tác giám sát kiểm tra hoạt động xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện các quyết định QLNN Tăng cường giám sát và phản biện xã hội trong hoạt động này

KẾT LUẬN

Tóm lại, mặc dù các quy định về công tác xây dựng văn bản pháp luật ngày càng hoàn thiện, hoạt động xây dựng văn bản pháp luật trên thực tế ngày càng được quan tâm, không ngừng nâng cao chất lượng nhưng sự tồn tại của các quyết định hành chính không hợp pháp, không hợp lý là một thực tế không thể tránh khỏi QĐHC khiếm khuyết có thể tồn tại ở rất nhiều dạng cụ thể khác nhau

và trong bản thân một quyết định cũng có thể chứa đựng nhiều dạng khiếm khuyết ở các góc độ khác nhau Càng những lĩnh vực xã hội nhạy cảm thì càng

có nhiều quyết định hành chính khiếm khuyết và sự phản ứng của xã hội đối với các quyết định hành chính khiếm khuyết càng gay gắt Thực tế đó đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện pháp luật, nâng cao trách nhiệm của tất cả các chủ thể có liên quan trong quá trình xây dựng quyết định cũng như phát hiện, xử lý QĐHC đúng đắn, kịp thời để hạn chế đến mức thấp nhất việc tạo ra quyết định khiếm khuyết, rút ngắn thời gian tồn tại, hạn chế hậu quả bất lợi do quyết định hành chính khiếm khuyết gây ra