NGUY CƠ SÓNG THẦN TRÊN BIỂN ĐÔNG VÀ ẢNH HƯỞNG TỚI VIỆT NAM

Việt Nam nằm ở phần Đông Nam của mảng Âu- Á, giữa mảng Ấn Độ, mảng Philippines và mảng châu Úc do vậy ít bị động đất và sóng thần so với các nước trong khu vực.. Khi tới bờ, phụ thuộc và

Học Viên: Lê Ngọc Anh - Khóa XXI Giảng viên hướng dẫn: Ts Lê Năm

THẢO LUẬN

ĐỀ TÀI

NGUY CƠ SÓNG THẦN TRÊN

BIỂN ĐÔNG VÀ ẢNH HƯỞNG TỚI

VIỆT NAM

CHUYÊN ĐỀ

ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN BIỂN ĐÔNG

Chương 3 Các giải pháp phòng tránh và giảm nhẹ

thiệt hại của sóng thần

A MỞ ĐẦU

C KẾT LUẬN

B NỘI DUNG

A PHẦN MỞ ĐẦU

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Biển Đông có nghĩa quan trọng và thiết thực đối với nền kinh tế - xã hội và an ninh quốc phòng của nước ta Nhưng biển Đông cũng là nơi gây ra nhiều thiên tai và hiểm họa cho người dân Việt Nam Ngoài những thiên tài diễn biến theo chu kì rõ rệt như áp thấp nhiệt đới, bão lũ thì một trong những nguy cơ tiềm

ẩn cần phải quan tâm là nguy cơ sóng thần trên biển Đông

Việt Nam nằm ở phần Đông Nam của mảng Âu- Á, giữa mảng Ấn Độ, mảng Philippines và mảng châu Úc do vậy ít bị

động đất và sóng thần so với các nước trong khu vực Nhưng trên lãnh hải Việt Nam tồn tại hệ thống đứt gãy hoạt động phức tạp do vậy động đất cũng thường xuyên xảy ra

B PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN

I Sóng thần

Sóng thần (tsunami) là chuỗi sóng biển chu kỳ dài (từ vài phút tới hàng giờ), lan truyền với vận tốc lớn (có khi tới 800km/giờ) Khi tới bờ, phụ thuộc vào độ sâu của biển và địa hình vùng bờ, sóng

thần có thể đạt tới độ cao hàng chục mét, tràn sâu vào đất liền, gây

ra thảm họa Động đất, núi lửa phun trào và các vụ nổ dưới nước (kể

cả các vụ thử hạt nhân dưới nước, trượt lở đất, va chạm của các

thiên thạch… ) xảy ra trên biển đều có khả năng gây ra sóng thần Vùng chịu ảnh hưởng trực tiếp của sóng thần là vùng đất nằm trong phạm vi sóng thần có thể lan truyền tới và gây thiệt hại Tùy thuộc vào độ cao địa hình, vùng này có thể tới hàng km tính từ bờ biển

II Nguyên nhân hình thành sóng thần:

- Những trận động đất làm va chạm các mảng sẽ tạo ra các cơn sóng thần Khi một mảng đại dương va chạm với một mảng lục địa, đôi khi nó làm rìa mảng lục địa chuyển động xuống dưới

Cuối cùng, áp suất quá lớn tác dụng lên rìa mảng khiến nó nhẩy giật lùi lại (snaps back) tạo ra các đợt sóng chấn động vào vỏ Trái Đất, khiến xảy ra cơn địa chấn dưới lòng biển, được gọi là động đất tại đáy biển

- Những vụ lở dưới đáy biển cũng như những vụ sụp đổ của núi lửa cũng có thể làm chấn động cột nước khiến trầm tích và đá

trượt xuống theo sườn núi rơi xuống đáy biển

- Tương tự như vậy, một vụ phun trào núi lửa mạnh dưới biển cũng có thể tung lên một cột nước để hình thành sóng thần.

Mô hình sóng thần

III Dấu hiệu nhận biết sóng thần

Những dấu hiệu sau đây thường báo trước một cơn sóng thần :

- Cảm thấy động đất

- Các bong bóng chứa khí gas nổi lên mặt nước làm ta có cảm giác như nước đang bị sôi

- Nước trong sóng nóng bất thường

- Nước có mùi trứng thối (khí hydro sulfua) hay mùi xăng,

CHƯƠNG II: NGUY CƠ SÓNG THẦN TRÊN BIỂN ĐÔNG

I Khái quát nền địa chất biển Đông

Trên biển Đông là nơi giao thoa của các đơn vị kiến tạo:

+ Địa khối nền Dương Tử

+ Miền địa máng uốn nếp Katazia

+ Miền địa máng uốn nếp Nhật Bản, Đài Loan

+ Miền địa máng Philippin

+ Miền địa máng Melanezia

+ Miền địa máng uốn nếp Himalaya – Tây Tạng

+ Nền cổ Indostan

+ Miền địa máng uốn nếp Đông Dương

+ Miền địa máng uốn nếp In – đô – nê – xi – a

+ Nền cổ Úc

+ Máng đại dương Ấn Độ Dương

Tất cả các đơn vị kiến tạo trên thuộc các đại địa động cỡ lớn trên hành tinh Do hình thành trên khu vực nhiều địa động nên trên biển Đông tồn tại nhiều đơn vị kiến tạo lớn

Dựa vào cấu trúc địa chất cho thấy rằng biển Đông được hình thành bởi quá trình nứt vỡ, sụp lún Quá trình này xảy ra theo các giai đoạn sau:

* Giai đoạn 1: Xuất hiện các võng chồng sụp võng ở rìa đông nam của lục địa Á-Âu do quá trình dịch chuyển các mảnh đại dương phía nam Vì vậy song song với quá trình dịch chuyển thì thời kì này tồn tại các đới hoạt động mắc ma

* Giai đoạn 2: hình thành và hoạt động của các Rifei, đáy biển Đông hình thành các đứt gãy làm cho lớp vỏ lục địa dịch chuyển về phía đông nam

* Giai đoạn 3: giai đoạn tách dãn của đáy để hình thành và mở rộng biển Đông Theo tài liệu địa chất thì quá trình tách dãn đáy xảy ra vào hai thời kì, thời kì thứ nhất từ trung sinh đại (cuối Jura đầu Krêta) tách dãn không mạnh mẽ, thời kì thứ hai vào Ô-li-gô-xen và Mi-ô-xen là thời kì tách giãn mạnh nhất để hình thành biển Đông

II Nguyên nhân gây ra sóng thần trên biển Đông

Việt Nam nằm ở phần Đông Nam của mảng Âu- Á, giữa mảng

Ấn Độ, mảng Philippines và mảng châu Úc Lãnh thổ Việt Nam

nằm ở rìa các mảng do vậy ít bị tổn thương bởi động đất so với các nước trong khu vực như Indonesia, Philippines, Malaysia Nhưng trên lãnh thổ và lãnh hải Việt Nam tồn tại hệ thống đứt gãy hoạt

động phức tạp như đới đứt gãy Lai Châu - Điện Biên, đứt gãy Sông

Mã, đứt gãy Sơn La, đới đứt gãy Sông Hồng, đới đứt gãy Sông

Cả do vậy động đất cũng thường xuyên xảy ra

Do có vị trí khá đặc thù, vùng bờ biển VN nhiều khả năng phải chịu tác động chủ yếu từ các vùng nguồn sóng thần nằm trên khu vực biển Đông Cục Khí tượng thuỷ văn và Biến đổi khí hậu nhấn mạnh, theo rất nhiều tài liệu của các nhà nghiên cứu địa chấn, hải dương học trong nước và quốc tế thì sóng thần ít xảy ra và

không quá nguy hiểm ở vùng biển Việt Nam Tuy nhiên, nhiều

nghiên cứu đã chỉ ra, tại phía Tây Nam Philippines (tức rìa phía

Đông biển Đông) đã xảy ra động đất mạnh với đầy đủ các điều kiện

để gây ra sóng thần: năng lượng đủ lớn (M > 8), độ sâu chấn tiêu nhỏ (h < 30km) và có cơ chế trượt thuận Đồng thời tại đây, thực tế cũng đã xảy ra sóng thần

Mặt khác, các số liệu GPS đo dịch

chuyển tuyệt đối ở Việt Nam và Thái

Lan cho thấy, chuyển dịch của Đông

Dương về phía Đông có vận tốc 3 (cộng

trừ 0,2) cm/năm Chuyển dịch của

Philippines về phía Tây không dưới

8cm/năm Như vậy tốc độ dịch chuyển

tương đối giữa hai mảng không dưới

10cm/năm Tốc độ này lớn hơn so với

tốc độ của mảng Ấn Độ hút chìm dưới

mảng Burma Vì thế, nếu động đất có

khả năng gây sóng thần xảy ra tại ranh

giới giữa mảng Philippines và mảng

châu Á-Âu thì nguy cơ sóng thần đối với

vùng bở biển Việt Nam sẽ rất cao.

Phân bố chấn tâm động đất trên lãnh thổ Việt Nam và các vùng kế cận (Số liệu

III Các vùng nguồn động đất gây sóng thần có thể ảnh hưởng tới vùng bờ biển và hải đảo Việt Nam

Phương cho hay các nhà khoa học của

Viện Vật lý Địa cầu đã xác định được

các vùng nguồn sóng thần có thể gây

nguy hiểm trực tiếp tới bờ biển VN

trên khu vực biển Đông Cụ thể có thể

xác định được 3 vùng nguồn gây động

đất có kèm theo sóng thần trên Biển

Đông Vùng nguồn nguy hiểm nhất là

đới hút chìm Manila Hai vùng nguồn

ít nguy hiểm hơn là vùng nguồn tại đới

đứt gãy nam Hải Nam và vùng nguồn

tại đới hút chìm Ryukyu (Nhật Bản) Các vùng nguồn động đất gây sóng thần có thể ảnh hưởng tới vùng bờ biển và hải đảo

Việt Nam

Trong khu vực biển Đông, vùng

nguồn Máng biển Manila Bắc

được coi là vùng nguồn sóng thần

nguy hiểm nhất đối với bờ biển

VN  Rãnh Manila, hay còn gọi là

“đới hút chìm Manila” (Manila

trench) thuộc khu vực biển Đông,

nằm phía tây Philippines ở độ sâu

khoảng 5.400m, trong khi độ sâu

trung bình của biển Đông là

1.500m

Các vùng nguồn động đất gây sóng thần có thể ảnh hưởng tới vùng bờ biển và hải đảo

Việt Nam

IV Không gian tác động của sóng thần ở

Việt Nam

Vùng ven biển và hải đảo Trung Trung Bộ từ Đà Nẵng đến Quảng Ngãi,

vùng ven biển Bắc Trung Bộ từ Nghệ An

đến Quảng Trị, vùng ven biển Nam

Trung Bộ đều có nguy cơ sóng thần

Theo tài liệu do Viện Khoa học – Công nghệ Việt Nam công bố gần đây

cho thấy các vùng nói trên có mức độ

nguy hiểm sóng thần hiện hữu với độ

cao sóng cực đại từ 4 – 6m trong chu kỳ

475 năm hoặc 950 năm Điều may mắn,

không phải tất cả các vùng ven biển Việt

Nam đều có nguy cơ sóng thần và càng

vực đới hút chìm Manila tới vùng bờ

Vùng biển Tam Kỳ, Quảng

Ngãi là nơi có khả năng bị ảnh

hưởng sóng thần rất lớn, sóng cao

tới hơn 6m ở chu kỳ 950 năm, hơn

5m ở chu kỳ 475 năm Cũng với

các chu kỳ trên, TP Đà Nẵng độ

cao sóng khoảng 5-6m, hoặc 4-5m

Vùng ven biển miền Trung từ

Quảng Ngãi tới Tuy Hòa sóng cao

khoảng 5-6m, hoặc 3-4m Từ Tuy

Hòa tới Phan Rang, Phan Thiết,

ảnh hưởng sóng thần giảm bớt, độ

cao khoảng 2-3m (chu kỳ 950

năm), khoảng 2m (chu kỳ 475

biển Việt Nam

V Mô hình dự báo sóng thần ở Việt Nam

Theo những dự báo trên, các nhà khoa học thuộc Viện Vật lý địa cầu đã xây dựng bản đồ nguy hiểm sóng thần cho toàn quốc Bản đồ này được xây dựng từ 8 trận động đất kịch bản xảy ra trên đới hút chìm Manila dựa theo chương trình tính bản đồ

độ nguy hiểm sóng thần do các chuyên gia Viện Địa chất và hạt nhân New Zealand viết riêng cho Việt Nam.

Ở nước ta đến nay vẫn chưa có hệ thống quan trắc sóng thần nên chưa ghi nhận được thông tin nào về sóng thần Trung tâm Báo tin động đất và Cảnh báo sóng thần được thành lập ngày 4-9-2007, hiện là thành viên chính thức của hệ thống cảnh báo sóng thần khu vực và thế giới VN cũng như nhiều nước Đông Nam Á nằm trên

bờ biển Thái Bình Dương chưa đủ điều kiện trang bị thiết bị quan trắc và phát hiện sóng thần từ giữa đại dương Vì vậy, Trung tâm Báo tin động đất và Cảnh báo sóng thần các quốc gia thành viên có sự phối hợp chặt chẽ với hai trung tâm đầu não của hệ thống là Trung tâm Cảnh báo sóng thần Thái Bình Dương (Mỹ) và Trung tâm Tư vấn sóng thần Tây Bắc Thái Bình Dương (Cục Khí tượng thủy văn Nhật)

Mỗi khi xuất hiện động đất mạnh có khả năng xảy ra sóng thần, các thông tin cảnh báo được truyền từ hai trung tâm này tới trung tâm của các quốc gia trong khu vực, trong đó có VN.

Theo chỉ đạo của Chính phủ, cơ sở dữ liệu chứa toàn bộ 25 kịch bản ứng phó với sóng thần trên biển Đông được chuyển giao cho trung tâm Khi có thông tin

về động đất có khả năng xảy ra sóng thần trên biển Đông và ven biển VN, các thông số quan trắc động đất được nhập vào hệ thống Các công cụ tính toán của hệ thống sẽ tự động lựa chọn kịch bản gần nhất với trận động đất thực và đưa ra các bản đồ cảnh báo nguy cơ sóng thần tương ứng, từ đó nhanh chóng xác định các khu vực có khả năng phải chịu thiệt hại do sóng thần Trên cơ sở đó, hệ thống sẽ đưa ra các bản tin cảnh báo và biện pháp ứng phó tương ứng.

Theo thống nhất giữa Bộ NN&PTNT và Viettel, dọc ven biển miền Trung

sẽ có 100 trạm với thiết bị kỹ thuật do Viettel nghiên cứu, lắp đặt 10 trạm đầu tiên

sẽ được xây dựng tại Đà Nẵng Ngay sau khi hệ thống thu sóng ghi nhận nguy cơ xảy ra sóng thần trên biển Đông, các trạm này sẽ hú còi báo động để người dân, du khách, tàu bè biết, khẩn trương phòng tránh…

CHƯƠNG III CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG TRÁNH VÀ GIẢM NHẸ

THIỆT HẠI CỦA SÓNG THẦN

Chúng ta đều biết loại trừ tai hoạ thiên nhiên, như động đất, sóng thần …

là điều không thể làm được, ngay cả khi chúng ta dự báo chính xác về tai họa

sẽ xảy ra Nhưng chúng ta có thể giảm nhẹ thiệt hại đến mức thấp nhất, nếu có

sự chuẩn bị đương đầu với chúng:

- Cần nâng cao ý thức của người dân về những tai hoạ thiên nhiên này và có những sự chuẩn bị trước vẫn là điều cần thiết, nhất là đối với những vùng có

độ nguy hiểm động đất và sóng thần cao.

- Một trong những giải pháp quan trọng và có hiệu quả nhất trong việc chuẩn bị phòng chống tai họa là tiến hành phân vùng động đất và phân vùng nguy cơ sóng thần vùng ven bờ biển Các bản đồ phân vùng này là cơ sở để bố trí các công trình xây dựng và khu dân cư, áp dụng các biện pháp kháng chấn cho các công trình, chuyển các khu dân cư ra khỏi vùng có khả năng bị sóng thần đe dọa

- Khác với động đất, sóng thần chỉ đe dọa vùng ven bờ biển Ví dụ ở Thành Phố Hồ Chí Minh, chỉ có huyện Cần giờ cần có sự chuẩn bị ứng phó đối với nguy cơ sóng thần

Dân cư ở vùng ven biển và du khách nghỉ ngơi vùng ven biển phải có hiểu biết nhất định về sóng thần.

- Sóng thần không phải là sóng đơn độc mà gồm một loạt đợt sóng Do đó phải ở xa vùng nguy hiểm (hải cảng, vịnh, cửa sông hay bờ biển) cho đến khi tất cả các đợt sóng

đi qua thời gian có thể kéo dài vài giờ.

- Theo dõi các cảnh báo về sóng thần khi xuất hiện động đất xa

-Mọi động đất gần bờ đều có thể gây ra sóng thần địa phương Do đó, nếu cảm thấy chấn động cần lập tức rời khỏi bờ biển

- Không được lội xuống nước để chiêm ngưỡng và chụp ảnh sóng bạc đầu Khi thấy sóng tiến đến gần thì việc chạy trốn sóng thần đã muộn.

- Để tránh những thiệt hại có thể xảy ra biện pháp tốt nhất là xây dựng nhà ở và các

công trình bên ngoài vùng có nguy cơ chịu tác động của sóng thần Thực tế, biện pháp này khó thực hiện, vì trước hết phải dự báo được độ cao của sóng thần khi ập vào bờ đồng thời phải phân vùng nguy cơ sóng thần một cách chính xác.

C PHẦN KẾT LUẬN

Như vậy, ở biển Đông ngoài những thiên tài diễn biến theo chu kì rõ rệt như áp thấp nhiệt đới, bão lũ thì một trong những nguy cơ tiềm ẩn cần phải quan tâm là nguy cơ sóng

thần Tuy lãnh thổ Việt Nam nằm ở rìa các mảng do vậy ít bị động đất và nguy cơ sóng thần so với các nước trong khu vực, nhưng trên lãnh hải Việt Nam tồn tại hệ thống đứt gãy hoạt

động phức tạp do vậy động đất cũng thường xuyên xảy ra Với

đề tài này đã xác định cơ sở lí luận cho việc nghiên cứu nguy

cơ sóng thần trên biển Đông, khoanh vùng phân bố các trung tâm hình thành sóng thần trên biển Đông và xác định không gian tác động của sóng thần trên lãnh thổ Việt Nam từ đó có những giải pháp phòng ngừa hạn chế thiệt hại do sóng thần

gây nên