Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động của các công ty chứng khoán tại Việt Nam

Vai trò của CTCK:• Đối với tổ chức phát hành: Tạo ra cơ chế huy động vốn • Đối với nhà đầu tư: Làm giảm chi phí và thời gian giao dịch cho nhà đầu tư • Đối với thị trường chứng khoán:

Đề tài:

Đề tài:

Thực trạng và giải pháp nâng cao

chất lượng hoạt động của các công ty chứng khoán tại Việt Nam

TỔNG QUAN VỀ CÁC CÔNG TY CHỨNG KHOÁN

THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG

CỦA CÁC CTCK TẠI VIỆT NAM

THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG

CỦA CÁC CTCK TẠI VIỆT NAM

GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC CTCK

GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC CTCK

I

II

III

TỔNG QUAN VỀ CÁC CÔNG TY CHỨNG KHOÁNI

TỔNG QUAN VỀ CÁC CÔNG TY CHỨNG KHOÁN

A Khái niệm:

• Là một định chế tài chính trung gian

thực hiện các nghiệp vụ trên thị

trường chứng khoán.

• CTCK là công ty cổ phần, công ty

trách nhiệm hữu hạn thành lập hợp

pháp tại Việt Nam, được UBCKNN

cấp giấy phép thực hiện một hoặc

một số loại hình kinh doanh chứng

khoán.

(theo quyết định 04/1998/QĐ-UBCK3

ngày 13 tháng 10 năm 1998 của

UBCKNN)

Phân loại công ty chứng khoán

1

2

CTCK đa năng

CTCK chuyên doanh

Đa năng một phần (Anh)

Đa năng toàn phần (Đức)

• Tạo ra tính thanh khoản cho chứng khoán.

• Góp phần điều tiết và bình ổn thị trường (qua hoạt động

tự doanh và nhà tạo lập thị trường)

Vai trò của CTCK:

• Đối với tổ chức phát hành: Tạo ra cơ chế huy động

vốn

• Đối với nhà đầu tư: Làm giảm chi phí và thời gian

giao dịch cho nhà đầu tư

• Đối với thị trường chứng khoán:

+ Là tổ chức trung gian môi giới trên thị trường CK + Góp phần tạo lập giá, điều tiết và bình ổn giá trên thị trường

+ Góp phần tăng tính thanh khoản của các tài sản tài chính

+ Vai trò cung cấp dịch vụ cho TTCK

• Đối với các cơ quan quản lý thị trường: cung cấp

thông tin về thị trường chứng khoán cho các cơ quan quản lý thị trường

Cơ cấu tổ chức:

Các nghiệp vụ của công ty chứng khoán

Tự doanh chứng khoán

Các nghiệp vụ

hỗ trợ

Môi giới chứng khoán:

• CTCK đại diện cho khách hàng giao dịch.

• Khách hàng chịu trách nhiệm đối với hậu quả kinh tế của giao dịch.

Tự doanh chứng khoán:

• CTCK thực hiện mua và bán chứng khoán của chính mình.

Quản lý danh mục đầu tư:

• Quản lý vốn của khách hàng thông qua hoạt động mua bán và nắm giữ các chứng khoán vì quyền lợi khách hàng theo hợp đồng đã ký kết.

• Người ủy thác thường trả phí và không can dự vào hoạt động đầu tư.

Bảo lãnh phát hành:

• Bảo lãnh giúp tổ chức phát hành thực hiện các thủ tục trước khi chào bán chứng khoán, nhận mua một phần hay toàn bộ chứng khoán của tổ chức phát hành để bán lại hoặc mua số chứng khoán còn lại chưa được phân phối hết.

• Chỉ được thực hiện khi CTCK thực hiện nghiệp vụ tự doanh.

Tư vấn tài chính và đầu tư chứng khoán:

• CTCK cung cấp cho khách hàng trong lĩnh vực tư vấn đầu tư CK; tư vấn tái cơ cấu tài chính, chia, tách, sát nhập, hợp nhất doanh nghiệp; tư vấn cho doanh nghiệp trong việc phát hành

và niêm yết CK

Các nghiệp vụ hỗ trợ khác:

• Lưu ký chứng khoán

• Bán khống

• Cho vay cầm cố chứng khoán

• Cho vay bảo chứng

• Cho vay ứng trước tiền bán chứng khoán

• Repo chứng khoán

THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG

CỦA CÁC CTCK TẠI VIỆT NAM

THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG

CỦA CÁC CTCK TẠI VIỆT NAM

1 Các giai đoạn phát triển của các CTCK tại Việt Nam

2000 - 2005

2005 - 2007

2007 - nay

• 28/11/1996, Chính phủ ra nghị định thành lập UBCKNN

• 11/07/1998, Thủ tướng Chính Phủ quyết định thành lập 2

trung tâm giao dịch chứng khoán thuộc UBCKNN

• 20/07/2000, Trung tâm giao dịch chứng khoán TP HCM

chính thức đi vào hoạt động Thị trường lúc đó có 4 công ty chứng khoán bao gồm:

+ Công ty cổ phần chứng khoán Bảo Việt (BVSC)

+ Công ty TNHH Chứng khoán Ngân hàng Đầu tư (SBS)

+ Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn (SSI)

• Năm 2004 và 2005, thị trường có nhiều biến chuyển tích cực:

VN – Index liên tục tăng; TTGDCK TP.HCM đã vận hành hệ thống giao dịch thông suốt và an toàn trên 1000 phiên giao dịch, với giá trị giao dịch bình quân phiên cuả toàn thị trường liên tục tăng; TTGDCK Hà Nội chính thức đi vào hoạt động; quy mô thị trường mở rộng

Qua 5 năm hoạt động có 14 CTCK được thành lập và hoạt động

trên TTCK Năm 2005, cả 14 công ty đều có lãi Các CTCK SSI, Bảo Việt, ACB, VCBS đều có mức lợi nhuận trên 30%

Cơ hội cho các CTCK phát triển

Chất lượng hoạt động CTCK 2000 - 2005

Tính đến năm 2005, các công ty chứng khoán (CTCK) mởrộng hoạt động nghiệp vụ, có kết quả kinh doanh và tiềm

năng phát triển khả quan:

• Về kết quả kinh doanh: Hầu hết các CTCK đều có lãi

Doanh thu từ hoạt động tự doanh tăng cao (năm 2004 tự doanh trái phiếu của các công ty chứng khoán chiếm 90% tổng giá trị tự doanh), doanh thu môi giới tư vấn ngày

càng tăng( năm 2004 so với năm 2003 tăng 3 lần và doanh thu tư vấn tăng 1.6 lần)

• Về tiềm năng phát triển: các CTCK bắt đầu xác định thế mạnh nghiệp vụ của từng công ty Một số công ty đã thực hiện tăng vốn điều lệ (như Công ty cổ phần chứng khoán Sài Gòn, CTCK Ngân hàng Công thương)

Hạn chế:

• Thứ nhất: Khung pháp lý và

chính sách phát triển TTCK cũng như các CTCK vẫn chưa hoàn thiên

• Thứ hai: Qui mô của thị trường

cổ phiểu nhỏ nên chưa thu hút các nhà đầu tư

• Thứ ba: Năng lực tổ chức quản

lý, năng lực chuyên môn kinh doanh chứng khoán cũng như năng lực công nghệ thông tin chưa đáp ứng được với nhu cầu phát triển của thị trường

• Thứ tư: Chất lượng và hoạt

động cung cấp dịch vụ trên TTCK chưa cao

Bùng nổ mạnh mẽ của TTCK nói chung và CTCK nói

riêng Có sự gia tăng mạnh mẽ cả về số lượng, quy mô

và mở rộng nghiệp vụ của các CTCK

• Số lượng CTCK tăng đột biến từ 14 công ty năm 2005 lên

55 công ty năm 2006 (tăng 393%) và sang năm 2007 là

78

• Các CTCK cũng chú trọng đến việc mở rộng mạng lưới giao dịch thông qua các chi nhánh, các đại lý nhận lệnh

• Hết năm 2006 và Quý I năm 2007 lợi nhuận sau thuế đều tăng mạnh (ngoại trừ công ty chứng khoán Việt Nam lỗ 1,573 tỷ đồng)

Phải kể đến TOP 5 TTCK trên thị trường Việt Nam đều đạt được lợi nhận lớn như: Lợi nhuận sau thuế của SSI cán đích 854 tỷ đồng, ACBS là 332 tỷ đồng, BVSC 214 tỷ

đồng, KLS 126 tỷ đồng

2005 - 2007

• Tự doanh là nghiệp vụ mang lại nguồn lợi nhiều nhất cho các CTCK

CTCP chứng khoán Sài Gòn SSI là CTCK có mảng tự doanh mạnh nhất trên thị trường

Năm 2006, các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn của

công ty này lên đến 1.786 tỷ đồng, trong khi đầu tư tài chính dài hạn chỉ có 147,8 tỷ đồng

Tên công ty SSI BVSC HPC KLS

Kết quả hoạt động của các công ty chứng khoán

niêm yết năm 2007

Đơn vị: đồng

Nguồn: HSX và HNX

Quy mô giao dịch trên thị trường không ổn

+ Quý I/2009: giá trị giao dịch đạt thấp

+ Tuy nhiên sau đó, thị trường lại trở lại sôi động, số

lượng công ty niêm yết gia tăng, các nhà đầu tư quay trở lại thị trường

Nguyên nhân:

- Ảnh hưởng của các chính sách vĩ mô

- Tâm lý nhà đầu tư

- Ảnh hưởng bởi thị trường chứng khoán thế giới sụt giảm

do khủng hoảng toàn cầu

• Nghị định số 14/2007/NĐ-CP ngày 19/01/2007 quy định:

CTCK đã được cấp giấy phép hoạt động kinh doanh nhưng không đáp ứng đủ điều kiện về vốn sẽ phải làm thủ tục tăng vốn trong thời hạn hai năm kể từ ngày nghị định có hiệu lực.

• Một sự kiện nổi lên trong hoạt động của các CTCK đầu 2009 là việc liên

kết với các sàn vàng mở đại lý nhận lệnh Các sàn vàng mọc lên

nhanh chóng

Ưu điểm:

+ Tận dụng nhân lực, cơ sở vật chất, khách hàng hiện có để được thêm khoản phí môi giới hàng tháng

+ Mở đường thoát cho nhà đầu tư trong điều kiện nền kinh tế suy giảm

Bởi vậy, dù cuối tháng 03/2009, UBCKNN có văn bản yêu cầu các

CTCK khoán phải tạm ngừng mở sàn vàng để chờ văn bản hướng dẫn

cụ thể nhưng các sàn vàng vẫn không ngừng gia tăng mạnh mẽ

Hiệu quả hoạt động kinh doanh gđ 2007 - nay

2008 - Những khoản lỗ khổng lồ

Sự thua lỗ của CTCK là hình ảnh chung, phù hợp với diễn biến TTCK suy giảm và kém thanh khoản trong năm 2008

Đến cuối năm 2008, có đến 80% CTCK

lỗ, mức lỗ từ vài tỷ đến hàng trăm tỷ

+ Bất ngờ nhất trong năm 2008 có lẽ là khoản lỗ lên tới 554 tỷ đồng của CTCK Ngân hàng đầu tư và phát triển Việt Nam (BSC) Với khoản lỗ này, BSC chỉ còn cỏn vẹn 274 tỷ đồng vốn chủ sở hữu, trong khi vốn điều lệ của công ty này là

700 tỷ đồng

+ CTCK Bảo Việt (BVSC) Với khoản lỗ

452 tỷ đồng trên vốn điều lệ 451 tỷ đồng, tương đương 100,2% vốn điều lệ.

• Sang năm 2009, với diễn biến TTCK nhìn chung khởi sắc hơn,

các CTCK đồng loạt báo lãi, ngay cả với các CTCK vừa và nhỏ, hoàn toàn trái ngược với năm 2008.

+ Công ty Chứng khoán Kim Long (KLS) công bố doanh thu thuần về hoạt động kinh doanh đạt 434,8 tỷ đồng; lợi nhuận sau thuế đạt 352

rộng qui mô hoạt động, gia tăng thị phần khiến tình hình cạnh tranh giữ các CTCK ngày càng trở nên gay gắt

Theo thống kê, năm 2009 có 10 CTCK có số vốn điều lệ cao nhất với mức từ 500 tỷ đồng.

• Sang năm 2010, kết quả kinh doanh của các CTCK không có nhiều đột biến so với năm 2009

+ Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn (mã SSI-HOSE) công

bố doanh thu trong quý 3/2010 của công ty đạt 349,953 tỷ đồng

+ Công ty Cổ phần Chứng khoán Ngân hàng Công thương Việt

Nam (mã CTS-HNX) công bố doanh thu trong quý 3/2010 của

công ty đạt 32,488 tỷ đồng

+ Công ty Cổ phần Chứng khoán Hải Phòng (mã HPC-HNX) công

bố doanh thu trong quý 3/2010 của công ty đạt 8,43 tỷ đồng

Đặc biệt, công nghệ trong lĩnh vực kinh doanh CK là yếu tố mà các CTCK cạnh tranh gay gắt nhất trong thời gian gần đây, khi hai sàn CK Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh chuyển từ giao dịch thủ

công sang giao dịch online Đây là điều kiện kỳ vọng sẽ mang lại tính thanh khoản cao cho thị trường và cơ hội cho các công ty

chứng khoán có công nghệ đáp ứng được yêu cầu

Hoạt động tự doanh

Hoạt động tư vấn Bảo lãnh phát hành Môi giới chứng khoán

THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG

CỦA CÁC CTCK TẠI VIỆT NAM

THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG

CỦA CÁC CTCK TẠI VIỆT NAM

2 Thực trạng hoạt động các nghiệp vụ của CTCK

Miếng bánh thị phần thị trường môi giới ngày càng bị chia nhỏ, cuộc cạnh tranh của các công ty chứng khoán trên thị trường ngày càng khốc liệt

Môi giới chứng khoán

• 2007: các CTCK lớn như VCBS, BSC, SSI, BVSC, ACBS chiếm tới hơn

65% thị phần (trong đó: VCBS chiếm 25%, BSC 10%, SSI 15%, BVSC

15%, ACBS 11% thị phần môi giới.)

• Cuối tháng 10/2008 thì top 10 công ty chứng khoán lớn chiếm 57% thị

phần (trong đó: SSI chiếm 6,94%, ACBS 6,92%, BVSC 4,87% TLS

4,62%…)

• 11/2009: riêng thị phần môi giới của 10 công ty đứng đầu đã chiếm

51,25% Sự cạnh tranh giữa các công ty mới và công ty cũ tăng lên và

giữa các công ty cũ với nhau tiêu biểu trong đó là sự “soán ngôi” thị phần môi giới trong của công ty chứng khoán Thăng Long (TSC) từ công ty

chứng khoán Sài Gòn (SSI)

• Đối với lĩnh vực môi giới cổ phiếu, 10 công ty chứng khoán lớn nhất

• Tuy nhiên bên cạnh các CTCK lớn chiếm được thị phần môi giới lớn thì vẫn còn những góc khuất của bức tranh môi giới chứng khoán

+ CTCK nhỏ thuộc tốp dưới, thị phần môi giới vẫn rất khiêm tốn

Khoảng 20% CTCK nhỏ có thị phần môi giới mỗi công ty chỉ chiếm dưới 0,1%

+ Tính đến cuối quý III/09, khoảng 25% các CTCK đang hoạt động có dưới 1000 tài khoản Tổng số tài khoản của các công ty này chỉ chiếm 2% tổng số tài khoản toàn thị trường (700.000 tài khoản)

Chênh lệch số lượng tài khoản giữa CTCK dẫn đầu và cuối cùng là

500 lần.

+ Doanh thu phí môi giới trung bình hàng tháng (trên cả HOSE và

HNX) của các CTCK tốp cuối chỉ từ 10 – 50 triệu đồng/tháng

CTCK hiện cần có vốn pháp định là 25 tỷ đồng thực hiện nghiệp vụ môi giới chứng

khoán, 10 tỷ đồng cho nghiệp

vụ tư vấn đầu tư

Trong khi đó, nghiệp vụ tư vấn chưa phát triển đến mức có thể mang lại thu nhập Do đó

“Tồn tại hay không tồn tại” đang là bài toán chung hóc búa của nhiều công ty

chứng khoán nhỏ.

Hoạt động tự doanh

• Năm 2007:

Tổng giá trị chứng khoán tự doanh tính tại thời điểm ngày 30/6/2007 đạt

9.667 tỷ đồng (tăng 4.671 tỷ đồng, tương đương 48,31% so với thời

điểm 01/01/2007)

+ Đối với 14 CTCK đã hoạt động lâu năm, giá trị chứng khoán tự doanh (2 công ty là SCBS và BSC không báo cáo số liệu này) tính tại thời điểm ngày 30/6/2007 đạt 5.997 tỷ đồng (tăng 1.000 tỷ đồng so với giá trị ngày 01/1/2007)

+ Với các CTCK được cấp phép vào cuối năm 2006, đến thời điểm

30/6/2007, giá trị chứng khoán tự doanh của khối công ty này đạt 3.670

tỷ đồng.

+ Một số công ty đã đẩy nhanh nghiệp vụ tự doanh mặc dù hoạt động chưa lâu

• Năm 2008: hoạt động tự doanh thua lỗ lớn do thị trường giảm sâu.

• Đến quý I/2009: hàng loạt công ty chứng khoán đã nộp đơn lên Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xin rút bớt nghiệp vụ tự doanh do không đủ vốn pháp định

Tuy nhiên đến quý II/09 thì hoạt động tự doanh lại là mảng tạo ra lợi nhuận chính cho CTCK

Tại SSI, trong tổng doanh thu 303,83 tỷ đồng có 172,52 tỷ đồng từ hoạt động đầu tư chứng khoán và góp vốn Hoạt động tự doanh của HSC

chiếm tỷ trọng 62,23% trong tổng doanh thu, KLS là 52,21%, đặc biệt với IBS, con số này lên đến 81%

• Hiện nay, hoạt động tự doanh của CTCK lại gây ra nhiều băn khoăn cho nhà đầu tư do mục tiêu đầu cơ đang lấn ướt mục tiêu đầu tư gây nhiều vấn đề bất cập

Hoạt động bảo lãnh phát hành của các CTCK 6 tháng đầu năm 2007 vẫn tập trung chủ yếu là bảo lãnh phát hành các loại trái phiếu như trái

Các CTCK nhìn chung đã chú trọng hoạt động tư vấn:

• Tư vấn đầu tư chứng khoán: Bắt đầu tiến triển tuy nhiên số hợp đồng vẫn không đáng kể trong khi tiềm năng để các CTCK phát triển mảng hoạt động này là không nhỏ.

• Tư vấn niêm yết: Tổng số hợp đồng tư vấn niêm yết tại thời điểm hiện nay của các CTCK là 100 hợp đồng Những CTCK đang thực hiện

nhiều hợp đồng tư vấn niêm yết là CTCK Sài Gòn (30 hợp đồng),

CTCK Ngân hàng ACB (14 hợp đồng)

• Tư vấn khác: chủ yếu là hợp đồng tư vấn cổ phần hóa và bán đấu giá

cổ phần Các công ty có nhiều hợp đồng tại thời điểm này là SSI (42

hợp đồng), ACBS (35 hợp đồng), IBS (32 hợp đồng)

Hoạt động tư vấn

3 Đánh giá thực trạng hoạt động của các CTCK

- Nền kinh tế phục hồi trở lại

sau ảnh hưởng khủng hoảng

kinh tế toàn cầu

- Các gói hỗ trợ lãi suất tạo

điều kiện trong việc tiếp cận

- Các nguồn lực nhiều yếu kém

- Khó khăn trong chiếm lĩnh thị phần

- Các tổ chức tài chính nước ngoài đang nhăm nhe

GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC CTCK

GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC CTCK

III

Mục tiêu và phương hướng:

• Duy trì mô hình ngân hàng đa năng một

phần và công ty chuyên doanh chứng khoán.

• Duy trì chế độ cấp phép đồi với các công ty xin hoạt động kinh doanh chứng khoán.

• Duy trì quy định pháp lý: tổ chức muốn kinh doanh chứng khoán phải là một công ty CP

hay một công ty TNHH

• Hạn chế sự tham gia của các bên nước ngoài vào thành lập các tổ chức kinh doanh chứng khoán

• Tách bạch giữa nghiệp vụ chứng khoán và các nghiệp vụ tài chính khác, giữa hoạt động môi giới chứng khoán và hoạt động tự doanh.

• Mở rộng hoạt động, nâng cao tính thanh khoản, thu hút nhà đầu tư.

GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC CTCK

GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC CTCK

Về phía nhà nước

Về các công ty chứng khoán

Về phía nhà nước

Tạo điều kiện thuận lợi cho các CTCK phát triển

• Hoàn chỉnh hệ thống văn bản quy phạm pháp luật

• Mở rộng các nguồn thông tin

• Đầu tư cơ sở công nghệ thông tin, đặc biệt là phát triển hệ

thống đặt lệnh trực tuyến

• Tạo điều kiện cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường

• Tránh hiện tượng đầu cơ thao túng thị trường cũng như những hiện tượng tiêu cực khác ảnh hưởng mạnh đến thị trường.

• Áp thuế thu nhập từ chứng khoán một cách hợp lý nhằm

khuyến khích các nhà đầu tư.

• Điều chỉnh thị trường kịp thời trong trường hợp có biến động bất lợi.