Nghiên cứu thực trạng và đề xuất khả năng phát triển một số mô hình nông nghiệp đô thị ở thành phố Trà Vinh

UBND TỈNH TRÀ VINH BỘ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÀN THƠ HỒ SƠ THUYẾT MINH ĐỀ TÀI Nghiên cứu thực trạng và đề xuất khả năng phát triển một số mô hình

UBND TỈNH TRÀ VINH BỘ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO

SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÀN THƠ

HỒ SƠ THUYẾT MINH ĐỀ TÀI

Nghiên cứu thực trạng và đề xuất khả năng phát triển

một số mô hình nông nghiệp đô thị

ở thành phố Trà Vinh

Cơ quan chủ trì đề tài: TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

Chủ nhiệm đề tài: Võ Quang Minh

Cơ quan quản lý đề tài: Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Trà Vinh

Biểu B1-2b-TMĐTXH

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN CẤP TỈNH

I THÔNG TIN CHUNG VỀ ĐỀ TÀI

1 Tên đề tài:

Nghiên cứu thực trạng và đề xuất khả

năng phát triển một số mô hình nông

nghiệp đô thị ở thành phố Trà Vinh

1a Mã số của đề tài: (được cấp khi hồ sơ trúng tuyển)

Tổng kinh phí: 973,709 (triệu đồng), trong đó:

- Từ ngân sách sự nghiệp khoa học: 726,781 triệu đồng

- Từ nguồn tự có của tổ chức: 11,100 triệu đồng

- Kinh phí khoán: 726,781 triệu đồng

- Kinh phí không khoán: 246,928 triệu đồng

6 Chủ nhiệm đề tài:

Họ và tên: Võ Quang Minh

Ngày, tháng, năm sinh: 2/1/1962 Nam/ Nữ: Nam

Học hàm, học vị: Phó Giáo Sư Tiến sĩ

Chức danh khoa học: Giảng viên chính Chức vụ: Trưởng Bộ môn Tài nguyên đất đai

Điện thoại của tổ chức: 07103832663 Nhà riêng: 07103 839252 Mobile 0913604101

Fax: E-mail: vqminh@ctu.edu.vn

Tên tổ chức đang công tác: Trường Đại Học Cần Thơ

Địa chỉ tổ chức: Khu II, Đường 3/2, P Xuân Khánh, Q Ninh Kiều, TP Cần Thơ

1

Thuyết minh được trình bày và in trên khổ A4, sử dụng chữ Times New Roman, cỡ chữ 14

Địa chỉ nhà riêng: 54, đường B21, P An Khánh, Q Ninh Kiều, TP Cần Thơ

Tên tổ chức đang công tác: Trường Đại học Cần Thơ

Địa chỉ tổ chức: Khu II, Đường 3/2, Xuân Khánh, Ninh Kiều, TP Cần Thơ

Địa chỉ nhà riêng: 124/30 Phạm Ngũ Lão, An Hòa, Ninh Kiều, TP Cần Thơ

8 Tổ chức chủ trì đề tài 2 :

Tên tổ chức chủ trì đề tài: Trường Đại học Cần Thơ

Điện thoại: (84-0710) 3832663 Fax: (84-0710) 3838 474

E-mail: Website: www.ctu.edu.vn

Địa chỉ: Khu II, Đường 3/2, P Xuân Khánh, Q Ninh Kiều, TP Cần Thơ

Họ và tên thủ trưởng tổ chức: Hà Thanh Toàn

Số tài khoản: 3713.0.105550600000

Ngân hàng: Kho bạc Nhà nước Cần Thơ

9 Các tổ chức phối hợp chính thực hiện đề tài: (nếu có)

1 Tổ chức 1: Trung Tâm Khuyến Nông Khuyến Ngư Tỉnh Trà Vinh

Cơ quan chủ quản: Sở Nông nghiệp và phát triển nông nghiệp tỉnh Trà Vinh

Điện thoại: (84) 074 3840171 Fax: Địa chỉ: 109 Phạm Ngũ Lão, phường 1, thành phố Trà Vinh

Họ và tên thủ trưởng tổ chức: Kim Huỳnh Khiêm

Số tài khoản: Ngân hàng:

2 Tổ chức 2: Phòng Kinh tế thành phố Trà Vinh

Cơ quan chủ quản: Ủy ban nhân dân thành phố Trà Vinh

Điện thoại: 074 3858257/3858184 Fax : … Địa chỉ: Số 09, đường Lê Thánh Tôn, phường 2, TP Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh

Họ và tên thủ trưởng tổ chức: Nguyễn Thị Ngọc Nhi

10 Các cán bộ thực hiện đề tài:

(Ghi những người có đóng góp khoa học và chủ trì thực hiện những nội dung chính thuộc tổ chức

chủ trì và tổ chức phối hợp tham gia thực hiện đề tài, không quá 10 người kể cả chủ nhiệm đề tài Những

thành viên tham gia khác lập danh sách theo mẫu này và gửi kèm theo hồ sơ khi đăng ký)

Họ và tên, học

hàm học vị

Tổ chức công tác Nội dung công việc tham gia

Thời gian làm việc cho đề tài

Nghiên cứu hiện trạng và khả năng áp dụng các mô hình NNĐT hiện nay của thành phố; các mô hình NNĐT có triển vọng; định hướng phát triển các loại mô hình NNĐT triển vọng cho TP Trà Vinh; chủ trì tổ chức Hội thảo khoa học

Nghiên cứu các kỹ thuật canh tác các mô hình nông nghiệp đô thị;

định hướng phát triển các loại mô hình NNĐT triển vọng cho thành phố

Nghiên cứu hiện trạng và khả năng áp dụng các mô hình NNĐT hiện nay của thành phố; đánh giá nhu cầu sản phẩm nông nghiệp;

nghiên cứu các mô hình NNĐT có triển vọng

Nghiên cứu các kỹ thuật canh tác các mô hình nông nghiệp đô thị;

định hướng phát triển các loại mô hình NNĐT triển vọng cho thành phố

Thu thập các báo cáo, tài liệu về

sử dụng đất; đánh giá biến động

sử dụng đất nông nghiệp; hiện trạng và khả năng áp dụng các mô hình NNĐT hiện nay; định hướng phát triển các loại mô hình NNĐT triển vọng

Nghiên cứu hiện trạng và khả năng áp dụng các mô hình NNĐT hiện nay của thành phố; đánh giá nhu cầu sản phẩm nông nghiệp;

nghiên cứu các mô hình NNĐT có triển vọng; định hướng phát triển các loại mô hình NNĐT triển vọng; quy hoạch các mô hình NNĐT cho TP Trà Vinh; tổ chức Hội thảo khoa học

07 tháng

nghiệp & Sinh học Ứng dụng

- Trường Đại học Cần Thơ

Nghiên cứu hiện trạng và khả năng áp dụng các mô hình NNĐT hiện nay của thành phố; đánh giá nhu cầu sản phẩm nông nghiệp

03 tháng

II MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG ÁN TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

11 Mục tiêu của đề tài: (phát triển và cụ thể hoá định hướng mục tiêu theo đặt hàng)

Mục tiêu chung:

Nghiên cứu thực trạng phát triển nông nghiệp đô thị ở thành phố Trà Vinh; thử nghiệm một số

mô hình nông nghiệp đô thị triển vọng, có hiệu quả và đề xuất định hướng phát triển nông nghiệp đô thị cho thành phố

Mục tiêu cụ thể:

 Đánh giá thực trạng áp dụng các mô hình nông nghiệp đô thị ở thành phố Trà Vinh

 Nghiên cứu tiềm năng và khả năng phát triển của các mô hình nông nghiệp ở thành phố: nhu cầu tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, chọn lọc mô hình nông nghiệp đô thị triển vọng

 Thử nghiệm một số mô hình nông nghiệp đô thị có triển vọng: Rau non, giá đậu xanh, Rau thủy canh rau ăn lá, bán thủy canh rau ăn trái, trồng lan cấy mô với 3 giống lan Dendrobium, Cattleya, Hồ Điệp

 Đề xuất định hướng khả năng phát triển các mô hình nông nghiệp đô thị có triển vọng cho thành phố

 Tổ chức tập huấn, hội thảo phổ biến mô hình nông nghiệp đô thị cho thành phố

12 Tình trạng đề tài:

Kế tiếp nghiên cứu của người khác

13 Tổng quan tình hình nghiên cứu, luận giải về mục tiêu và những nội dung nghiên cứu của đề tài:

13.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực của đề tài

(Mô tả, phân tích, đánh giá đầy đủ, rõ ràng mức độ thành công, hạn chế của các công trình nghiên

cứu trong và ngoài nước có liên quan và những kết quả nghiên cứu mới nhất trong lĩnh vực nghiên cứu của đề tài)

Vườn rau trong đô thị ở Mỹ Trang trại rau trên mái nhà ở Mỹ

Ở London (Anh) có khoảng 650.000 người đến các nông trại đô thị và vườn cộng đồng mỗi năm Nếu bỏ qua diện tích đất cho các loại sản phẩm nông nghiệp khác, chỉ tính cho cây ăn trái và rau, người ta ước đoán trung bình năng suất đạt 10,7 tấn/ha và London có thể tự sản xuất khoảng 232.000 tấn trái cây và rau Nếu lấy theo chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới, người dân London có thể tự bảo đảm 18% khẩu phần ăn trái cây và rau của họ Nông trại đô thị có thể làm giảm việc vận chuyển thực phẩm, nhờ đó, cải thiện chất lượng không khí Việc sử dụng phân hữu cơ được sản xuất từ rác sinh hoạt cho nông nghiệp đô thị có thể làm giảm 40% chất thải gia đình, có thể làm giảm bệnh cho cây dâu tây và đậu Hà Lan Hai công ty chuyên bán hạt giống của Anh là Thompson Morgan và Suttons Seeds đều nhận định, trong 5 năm trở lại đây, người dân Anh ngày càng có xu hướng mua nhiều hạt giống để trồng rau quả ở vườn nhà Nếu như trước đây, chỉ những người lớn tuổi có sở thích làm vườn mới thuê đất trồng rau, quả, thì nay tất cả mọi người, từ sinh viên cho tới những người trẻ tuổi bận rộn, đều muốn có một mảnh đất nhỏ để trồng các loại rau, quả mình yêu thích Nhiều người dân Anh trồng rau quả tại nhà vì lý do sức khỏe, họ muốn có thực phẩm hữu cơ, không muốn thuốc hóa học hay bất cứ loại rác nào trên rau của họ (theo ông Lenny Moakes, 85 tuổi, người trồng rau ở London) Đối với họ, đây là phương thuốc giải độc tuyệt vời nhất để sống ở London Đây là cách giải stress hiệu quả và loại rau họ trồng có vị ngon hơn hẳn loại mua ngoài chợ (Maeve Polkinhorn, một bà mẹ trẻ trồng rau tại một khu đất thuê ở Đông Nam London)

Nước Đức hiện nay vẫn còn hơn 1,4 triệu khu vườn dưới dạng được phân phối với tổng diện tích khoảng 47.000ha Ngoài ra, còn có hàng triệu khu vườn tư nhân Các khu vườn sản xuất này có vai trò rất quan trọng trong sản xuất trái cây tươi, rau tươi, có giá trị giải trí và bảo tồn tự nhiên trong các thành phố lớn

Mô hình vườn rau cộng đồng

Chương trình nông nghiệp đô thị của Cuba là một thành công ấn tượng Phát triển mạnh mẽ nông nghiệp đô thị để cung ứng thực phẩm tươi sống tại chỗ cho cư dân đô thị, nhờ đó thủ đô La Habana đã tự túc được đến 90% loại thực phẩm này Năm 2008 có hơn 20 vạn thị dân Cuba làm việc trong ngành nông nghiệp đô thị sử dụng 140 km2

đất đô thị Các nông trại, trong đó nhiều nông trại nhỏ như của gia đình nhà Bouza, hiện là nguồn cung cấp phần lớn lượng rau cho Cuba Các nông trại này cũng cung cấp khoảng 300.000 việc làm trên toàn Cuba với lương khá cao

Mumbai (Ấn Độ) là một trong các thành phố có mật độ dân cao nhất thế giới, 48.215 người/km2 Trong bối cảnh thiếu đất, hiếm nước, đông người nghèo, Tiến sĩ Doshi đưa ra phương pháp làm vườn hữu cơ quy mô nhỏ trên ban công, thậm chí treo trên tường, trên cơ sở dùng bã mía trộn đất đựng trong túi nhựa hay trong các loại hộp, ống, lốp xe, để hộ dân có rau ăn tại gia và tăng thu nhập Theo cách thức của ông, hộ gia đình có thể tự túc được 5kg rau quả mỗi ngày trong 300 ngày của năm (Nguyễn Minh Huy, 2013)

Tại Đài Loan, có khoảng 13.000 ha trồng các loại hoa, cây cảnh, tổng doanh thu ước đạt 500 triệu USD; các sản phẩm từ hoa, cây kiểng có đến 90% là tiêu thụ trong nước Nhờ tác động của hoạt động kinh doanh, dịch vụ mà ngành hoa kiểng Đài Loan phát triển bền vững và ngày càng

đi vào năng suất, chất lượng, hiệu quả cao Đài Loan rất chú trọng phát triển nông nghiệp sinh thái, tức là nông nghiệp nghỉ ngơi, thư giãn là rất cần thiết, nhưng không nên xây dựng cơ ngơi đồ sộ, cao tầng theo kiểu kiến trúc đô thị Xây dựng các cơ sở nghỉ ngơi, giải trí, thư giãn phải tôn trọng thiên nhiên, hài hòa thiên nhiên và kiến trúc phù hợp với đặc điểm văn hóa, thẩm mỹ ở từng vùng, cho dù có thiếu chút ít tiện nghi cũng là bình thường

Bên cạnh đó, còn có 60% lượng rau tươi, hơn 50% thịt heo và gà, hơn 90% sữa và trứng được sản xuất tại vùng đô thị và ven đô thị ở Thượng Hải (Trung Quốc) Rau ăn lá như cải bẹ xanh, bẹ trắng, xà lách… được sản xuất ở vùng ven đô thị Bangkok (Thái Lan)

Trong sản xuất nông nghiệp ở các đô thị lớn, không nên duy trì chăn nuôi quy mô lớn, chăn nuôi càng xa thành phố càng tốt, nên khai thác các lợi thế về địa lý, nguồn nhân lực, thời tiết, khí hậu, đồng cỏ, nguồn nguyên liệu,… để phát triển

Trong nước:

Ở Việt Nam, do nhu cầu phát triển đô thị và công nghiệp - dịch vụ, quỹ đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp, một số địa phương đã nghiên cứu, sáng tạo và tìm ra các phương thức sản xuất riêng cho mình, phù hợp với điều kiện đất đai hạn chế nhưng mang lại hiệu quả kinh tế cao

Nhiều gia đình ở Hà Nội có nhu cầu dùng rau sạch nên cũng bắt đầu tự trồng rau để phục vụ bữa ăn gia đình Để có rau sạch, nhiều hộ đã trồng rau vào chậu cảnh, hộp xốp, thậm chí cải tạo cả tầng thượng thành một vườn rau như: vườn rau trồng trên sân thượng với các loại rau được trồng đa phần đều dễ chăm sóc như rau muống, rau lang, cải cúc kèm với rau ăn sống như xà lách, rau diếp,

rau má, tía tô, mùi tàu… (bà Kim Ngân ở ngõ 553, đường Giải Phóng); những chậu cảnh cao chừng 40cm, đường kính 60cm, chứa đầy các cây rau tươi mướt với 20 chậu cải cúc, 10 chậu xà lách (ông Nguyễn Thái Quang ở A101, ngõ 466, La Thành); tận dụng khoảng lan can tầng 2, dùng những hộp xốp thừa để trồng su su, cà chua, cải ngọt, ớt, hành, xà lách (chị Nguyễn Phương Lan ở ngõ 72, đường Nguyễn Trãi, quận Thanh Xuân)

Mô hình trồng hoa cây cảnh ở Đà Nẵng phát triển rất nhanh Hiện, quận huyện nào cũng có Hội Sinh vật cảnh và khu trưng bày sản phẩm, có hộ trồng tới 10.000 chậu cúc/vụ, hơn 5.000 gốc mai cảnh, thu nhập 300-400 triệu đồng/năm Trên địa bàn thành phố có khoảng 300 hộ hoạt động trong lĩnh vực này, tạo ra lượng của cải trị giá 30-40 tỷ đồng/năm; công nghệ sản xuất rau mầm vào năm

2007 đã đem đến cơ hội làm giàu, mỗi ngày bán được 20-30kg, thu 600.000-700.000 đồng (Ông Nguyễn Minh Trường, ở tổ 12, phường Bình Thuận, Hải Châu)

Vườn rau ở đô thị Hà Nội Vườn lan ở độ thị Sa đéc Đồng Tháp

TP Hồ Chí Minh: Xây dựng các trung tâm nông nghiệp công nghệ cao như: Khu nông nghiệp công nghệ cao (Củ Chi), Trung tâm Công nghệ sinh học (Quận 12), Trung tâm thủy sản (Cần Giờ), trại thực nghiệm Bò sữa công nghệ cao hợp tác với Israel (Củ Chi), nhằm tạo ra các giống cây trồng vật nuôi chất lượng cao, đặc sản, phân bón, kỹ thuật để cung cấp cho nhu cầu tại chỗ và thị trường bên ngoài trong tiến trình phát triển nông nghiệp đô thị Sản xuất nông nghiệp đô thị thời gian qua đã tạo việc làm cho nhiều lao động tại chỗ, tăng thu nhập, góp phần xóa đói, giảm nghèo, cải thiện môi trường, đóng góp vào sự tăng trưởng của nông nghiệp thành phố Có thể thấy,

“Chương trình phát triển hoa, cây cảnh, chim, cá cảnh” ở TP Hồ Chí Minh cho hiệu quả kinh tế rất cao Từ đầu năm 2008 đến nay, các doanh nghiệp và hộ nuôi cá cảnh đã xuất khẩu 1.280.000 con cá cảnh các loại sang thị trường châu Âu, Mỹ, Nhật Bản với kim ngạch trên 1,5 triệu USD, tăng 30%

so với cùng kỳ năm 2007

Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ở TP HCM

Hiện nay sản xuất nông nghiệp đều có tại các đô thị ở Quãng Ngãi, song xét về mô hình nông nghiệp đô thị thì chưa có hoặc có nhưng chưa hoàn chỉnh là nông nghiệp đô thị

Trong 8 năm qua (2005 - 2013), thông qua chương trình nông nghiệp công nghệ cao, TP Đà

Lạt đã tạo được cơ hội hợp tác quốc tế trong đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho trên 2.000 lượt người về kiến thức sản xuất nông nghiệp công nghệ cao Việc áp dụng công nghệ sinh học trong sản xuất cũng được chú trọng khi đã đưa vào ứng dụng trong một số sản phẩm thực phẩm, ứng dụng phân bón, chế phẩm sinh học trong xử lý ô nhiễm chuồng trại, chăn nuôi, môi trường thủy sản và đặc biệt là trong các chế phẩm sinh học bảo vệ thực vật Bên cạnh những kết quả

đã đạt được thì sản xuất nông nghiệp đô thị của TP Đà Lạt còn gặp những vấn đề như: theo mô hình kinh tế hộ gia đình nhỏ lẻ, manh mún, phần lớn là sự sáng tạo của người dân nên việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật từ khâu sản xuất đến khâu bảo quản và thị trường hạn chế và khó khăn, nhất là ngành rau, hoa; xảy ra tình trạng sạt lở, ngập úng hàng năm; ô nhiễm về môi trường như rác thải, thuốc bảo vệ thực vật cũng không nhỏ; lượng khí nhà kính tăng đáng kể trong những năm gần đây, nhiệt độ Đà Lạt ngày càng tăng, ảnh hưởng đến du lịch sinh thái nghỉ dưỡng

Mô hình trồng rau thủy canh hoàn lưu dung dịch dinh dưỡng

Nông nghiệp đô thị ở ĐBSCL đang dần hình thành và phát triển rộng rãi khắp các tỉnh thành, người ta đã biết tận dụng được diện tích đất nhỏ, hẹp để phát triển nông nghiệp theo hướng chuyên môn hóa, hiện đại hóa

TPCT cũng đã bắt đầu đưa nền nông nghiệp từng bước phát triển ở đô thị với các mô hình như:

- Trồng và kinh doanh cây kiểng, hoa kiểng với các loại cây cảnh phổ biến như: lan, sứ, mai…để tạo cảnh quan đẹp và giải trí

- Trồng các loại rau: mướp, rau lang, rau râm, cải, rau má xung quanh nhà để có nguồn thực phẩm sạch tại chỗ

- Trồng cây ăn quả, cây lâu năm để tạo bóng mát, có trái cây sử dụng

- Chăn nuôi gia cầm để sử dụng các sản phẩm trứng, thịt từ chúng

- Nuôi cá cảnh, chim cảnh để thư giãn, cà phê hoa viên…

Một số mô hình trồng rau, phong lan trong độ thị ở TP Cần Thơ

Quận Bình Thủy được quy hoạch là vành đai xanh của TP Cần Thơ, chuyên sản xuất và cung ứng rau màu và cây ăn trái các loại Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp đô thị còn nhỏ lẻ, manh mún, nông dân thường gặp rủi ro do thiên tai, dịch bệnh Vì thế, quận Bình Thủy đã và đang tập trung nguồn lực hỗ trợ phát triển nông nghiệp đô thị, nông nghiệp công nghệ cao trên cơ sở chuyển đổi cơ

cấu cây trồng vật nuôi phù hợp, nhân rộng các mô hình sản xuất hiệu quả

Ngày 25/11, tại Vĩnh Long, Ban Chỉ đạo Tây Nam Bộ phối hợp với Bộ Xây dựng, Bộ Tài nguyên và Môi trường tổ chức “Hội thảo liên kết phát triển đô thị vùng Đồng bằng sông Cửu Long theo hướng kinh tế xanh” Hội thảo lần này tập trung vào hai chủ đề chính là liên kết phát triển đô thị vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) và bảo vệ môi trường đảm bảo phát triển đô thị bền vững, tăng trưởng kinh tế xanh Đồng thời, tạo cơ hội, điều kiện cho các nhà khoa học, quản lý và doanh nghiệp gặp gỡ trao đổi các vấn đề liên quan đến phát triển bền vững

Đồng Tháp: Những năm gần đây trên địa bàn TP.Cao Lãnh xuất hiện nhiều mô hình về phát triển nông nghiệp ở đô thị như: mô hình trồng hoa lan, trồng nấm bào ngư, trồng xoài theo hướng

an toàn Các mô hình này không những góp phần giải quyết việc làm, giúp nâng cao thu nhập cho người dân ở địa phương mà còn giúp giải quyết hiệu quả nhu cầu về sử dụng sản phẩm nông nghiệp tươi sống, chất lượng của cộng đồng dân cư ở khu vực thành thị Hiện mô hình trồng hoa lan đang phát triển mạnh ở TP Cao Lãnh, chủ yếu là trồng hoa lan cắt cành Bên cạnh đó, những dịp lễ, Tết, nhiều nhà vườn cũng đầu tư cung cấp sản phẩm lan chậu nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng Theo một số nhà vườn trồng lan ở TP Cao Lãnh, những năm gần đây, xu hướng chơi lan phát triển rất mạnh do đó ngoài thị trường cho hoa lan cắt cành thì lan chậu cũng là một đầu ra tiềm năng cho nhà vườn

Bạc Liêu: Với xu thế phát triển của nông nghiệp đô thị, TP Bạc Liêu ngày càng xuất hiện nhiều mô hình trang trại chăn nuôi động vật hoang dã mang lại hiệu quả kinh tế cao Nhiều nông dân thành phố đã chọn hình thức trang trại chăn nuôi động vật hoang dã làm hướng phát triển bền vững Do diện tích đất sản xuất nhỏ hẹp nên những loại gia súc, gia cầm như: gà, vịt, trâu, bò, heo… đang ngày càng trở nên khó nuôi và cho hiệu quả kinh tế thấp Do đó, nhiều nông dân TP Bạc Liêu đã thành lập trang trại chăn nuôi động vật hoang dã.Phần lớn những trang trại này chăn nuôi những loài động vật hoang dã có giá trị kinh tế cao như: đà điểu, kỳ đà, giông, rắn mối

Hầu hết các thành phố lớn đã và đang gánh chịu nhiều hệ quả nặng nề như: môi trường đất, nước, không khí ô nhiễm trầm trọng, nguy cơ dịch bệnh thường xuyên đe dọa con người và cả động vật, thực vật chung quanh Vì thế hình thành và phát triển nền nông nghiệp đô thị phải đáp ứng được các nhu cầu về sản xuất hàng hoá phù hợp có giá trị cao, như hoa lan, cây kiểng, bonsai, cá cảnh; nuôi trồng các loại đặc sản, cao sản; các loại rau sạch, thực phẩm an toàn, hạn chế tối đa thuốc bảo vệ thực vật… bảo đảm cảnh quan, góp phần cải thiện môi trường sinh thái theo hướng xanh - sạch - đẹp, hài hoà giữa thiên nhiên với con người cho cư dân đô thị

Với những điều kiện sẵn có nông nghiệp đô thị ở ĐBSCL nói chung và TP Trà Vinh nói riêng

có thể tiếp tục phát triển các mô hình trồng rau, trồng lan với các biện pháp, kỹ thuật mới, tiên tiến Ngoài ra, TP Trà Vinh có thể phát triển và mở rộng các mô hình như: vườn cộng đồng, làm vườn quy mô nhỏ, nuôi trồng thủy sản và chăn nuôi quy mô nhỏ, sản xuất chuyên môn hóa khi có các chính sách quy hoạch tốt về đất đai, tiếp thu khoa học kỹ thuật tiến tiến của nước ngoài

13.2 Luận giải về sự cần thiết, tính cấp bách, ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

(Trên cơ sở tổng quan tình hình nghiên cứu, luận giải sự cần thiết, tính cấp bách, ý nghĩa lý luận và

thực tiễn của đề tài, nêu rõ cơ sở cho việc cụ thể hoá mục tiêu và những định hướng nội dung chính cần thực hiện trong đề tài)

Vận dụng quan niệm về Nông nghiệp đô thị của FAO (1996), UNDP (1999), RUAF foundation (1999), Luc J.A Mougeot (2002)… vào điều kiện cụ thể của Việt Nam, chúng ta có thể hiểu: nông nghiệp đô thị là một ngành sản xuất ở trung tâm, ngoại ô và vùng lân cận đô thị, có chức năng trồng trọt, chăn nuôi, chế biến và phân phối các loại thực phẩm, lương thực và các sản phẩm khác, sử dụng các nguồn lực tự nhiên và nhân văn, các sản phẩm cùng các dịch vụ ở đô thị và vùng lân cận

đô thị để cung cấp trở lại cho đô thị các sản phẩm và dịch vụ cao cấp Nông nghiệp đô thị bao gồm nông nghiệp nội thị và nông nghiệp ngoại thị, với các hoạt động chủ yếu là trồng trọt, chăn nuôi,

lâm nghiệp và thủy sản (Lê Văn Trưởng, 2008)

Nông nghiệp đô thị cung ứng nguồn lương thực, thực phẩm tươi sống tại chỗ cho các đô thị (rau củ quả, thịt trứng sữa của gia súc, gia cầm,…); tạo việc làm, thu nhập cho một bộ phận dân cư

ở đô thị; tạo môi trường sản xuất, kinh doanh, dịch vụ thân thiện với con người; tạo cảnh quan đô thị và cải thiện sức khỏe cộng đồng

Cách thức quản lý đất đai và quy hoạch đất đai cho nông nghiệp đô thị trên thế giới:

- Cư dân Havana sử dụng đất bằng cách canh tác nhiều tầng lớp trên một diện tích, trong lòng đất, trên mặt đất và treo cả trên cao Điển hình là trồng sắn (cây cao cho bóng mát), khoai tây ngọt (che phủ đất) và các loại đậu (tái tạo dưỡng chất cho đất); tận dụng cả những không gian công cộng trong khu mình ở, những thảm cỏ hay sân chơi để biến thành vườn rau chung cung cấp cho cộng đồng Những nhà thiết kế và quản lý đô thị lại thấy hứa hẹn nhiều ý tưởng mới khi nhìn những vườn rau xanh đó, vẫn là không gian xanh nhưng nó lại mang ý nghĩa lớn hơn

- Tận dụng tất cả không gian sẵn có nhiều loại rau được trồng với nhiều tầng và được nghiên cứu sao cho phù hợp với nhu cầu sinh trưởng và phát triển của từng loại cây để đảm bảo về năng suất và chất lượng

- Các không gian dưới những tòa nhà cao tầng là những vườn rau xanh cung cấp cho nhu cầu tại chỗ của người dân Những vườn rau này được chăm sóc đặc biệt với nhiệt độ và độ ẩm thích hợp, ánh sáng nhân tạo đảm bảo nhu cầu về ánh sáng để cây quang hợp tốt nhất

Hiện nay, ở nước ta nhìn chung nông nghiệp đô thị đã hiện diện nhưng còn ở dạng manh mún,

tự phát, không theo quy hoạch và không đảm bảo tính an toàn Xã hội ngày càng phát triển, dân số ngày càng tăng nhanh nên nhu cầu lương thực, thực phẩm cũng ngày càng tăng lên Bên cạnh đó do yêu cầu của quá trình đô thị hóa, phát triển công nghiệp, dịch vụ, xây dựng cơ sở hạ tầng,… một diện tích lớn đất nông nghiệp đã và đang chuyển sang các mục đích phi nông nghiệp Điều này gây khó khăn cho các hộ nông dân ở TP Trà Vinh nói chung và nhiều hộ nghèo ở vùng ven đô nói riêng

- nơi có nhiều lợi thế phát triển kinh tế nhưng vẫn chưa phát huy hết tiềm năng vốn có của nó Vì thế phát triển nông nghiệp đô thị ở TP Trà Vinh là giải pháp tối ưu giúp phát triển kinh tế hộ dân, xóa đói giảm nghèo; tạo việc làm và thu nhập cho cư dân; góp phần tạo cảnh quan đô thị, cải thiện sức khỏe cộng đồng; giúp quản lý bền vững tài nguyên thiên nhiên và giảm thiểu ô nhiễm môi trường

Mô hình trồng rau trên mái nhà sử dụng hiệu quả không gian của ngôi nhà

Một trong những giải pháp phát triển kinh tế xã hội của TP Trà Vinh là tiếp tục tổ chức thực hiện có hiệu quả Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 của Ban chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) về nông nghiệp, nông dân, nông thôn Đẩy mạnh phát triển sản xuất nông nghiệp công nghệ cao (đảm bảo xanh, sạch, an toàn vệ sinh), áp dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật, công nghệ mới, cơ giới hóa;

chủ động phòng chống có hiệu quả các dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi, tăng cường kiểm tra, kiểm sóat vệ sinh thú y Quản lý quy hoạch phát triển ngành thủy sản, gắn kết phát triển nuôi trồng thủy sản với công nghiệp chế biến Tăng cường củng cố hoạt động các mô hình kinh tế hợp tác, hợp tác xã Quan tâm đào tạo nghề cho nông dân, phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp ở nông thôn gắn với tổ chức lại sản xuất để phát triển kinh tế nông thôn Tăng cường đầu tư cho công tác thủy lợi như: nạo vét kênh, gia cố đê bao chống lũ và thực hiện tốt công tác tìm kiếm cứu nạn, khắc phục hậu quả thiên tai, bão lụt

Tận dụng khai thác hiệu quả không gian đất sử dụng không hiệu quả, giảm thiểu các tác động đến môi trường

Sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên đất đai có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế -

xã hội của mỗi địa phương Tuy nhiên trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của nước ta hiện nay,

đô thị hóa là một quá trình tất yếu khách quan Đô thị hóa trong điều kiện tiền công nghiệp hóa ít gắn với các yếu tố nội tại làm động lực cho kinh tế đô thị đã làm trầm trọng thêm các khó khăn lớn của các đô thị như: một bộ phận lao động trong nông nghiệp mất đất sản xuất, trở nên thiếu công ăn việc làm; một bộ phận dân cư từ nông thôn chuyển về đô thị để làm việc, làm gia tăng nhu cầu về lương thực, thực phẩm, vấn đề vệ sinh môi trường đô thị cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng; sự ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước là điều không thể tránh khỏi (Võ Hữu Hòa, 2013)

Đó là các yếu tố đe dọa sự phát triển nhanh và bền vững của TP Trà Vinh, để giải quyết các bất cập trên thì phát triển nông nghiệp đô thị được xem như một hướng đi có tính khả thi cao, hướng tới xây dựng đô thị sinh thái bền vững trong tương lai Nông nghiệp đô thị mang lại nhiều lợi ích như: có thể đem lại sức khỏe, môi trường và lợi ích kinh tế, làm cho nó trở thành một phong trào hấp dẫn (Mukherji and Morales, 2010) Bên cạnh làm đẹp cảnh quan đô thị thành phố, nông nghiệp đô thị cũng có thể hỗ trợ phục hồi môi trường, khắc phục thông qua tái sử dụng khu vực bỏ hoang và một số dòng chất thải, chẳng hạn như sân ủ chất thải từ cảnh quan đô thị (Timothy Beatley, 1997) Ngoài ra, còn có thể làm giảm tiêu thụ nhiên liệu và ô nhiễm không khí vì giảm được khoảng cách đi lại cho sản xuất, tiêu thụ Một cảnh quan đô thị xanh hơn cũng có thể cung cấp lợi ích về sức khỏe tâm lý và tình cảm Trang trại đô thị và các khu vườn cộng đồng mang lại lợi ích cho các thành phố và khu vực, điển hình hệ thống đô thị là một kết thúc của sinh thái Thay vì một

hệ sinh thái khỏe mạnh, trong đó chủ yếu là các chất dinh dưỡng tái chế

Bên cạnh đó, Trà Vinh có điều kiện khí hậu thích hợp cho việc trồng các giống hoa nhiệt đới sản xuất phục vụ nhu cầu tiêu thụ Tết và quanh năm tại địa phương Hiện nay, trên địa bàn thành phố Trà Vinh đã có 02 làng nghề hoa kiểng ở ấp Vĩnh Yên, xã Long Đức và ấp Long Bình, phường

4 Diện tích đất trồng hoa của 02 làng nghề là 35 ha với các chủng loại hoa kiểng: hoa giấy, hoa cúc, đồng tiền, vạn thọ, huệ trắng, hồng, mai vàng,…để bán vào dịp Tết cho nhân dân trong tỉnh và cung cấp cho các địa phương ngoài tỉnh (Vĩnh Long, Bến Tre, Đồng Tháp, Bà Rịa Vũng Tàu, Bình Dương,…) Trong năm 2014, số lượng hoa kiểng được sản xuất là 365.000 chậu, cung cấp hơn 1.200 chậu hoa mai và kiểng bonsai các loại, hàng triệu sản phẩm hoa cắt cành Qua đó đã góp phần tạo công ăn việc làm, nâng cao thu nhập cho hàng trăm hộ dân ở địa phương (phòng Kinh tế thành phố Trà Vinh)

Sản xuất nông nghiệp đô thị một mặt vừa đảm bảo các nhu cầu về dinh dưỡng, mặt khác nó cũng chính là một hình thức lao động, giải trí góp phần nâng cao thể lực, trí lực cho cư dân đô thị Mặc dù chỉ mới phát triển mạnh từ những năm 70 của thể kỉ XX trở lại, phạm vi hoạt động chưa

rộng, mức độ phát triển chưa cao, chưa toàn diện nhưng hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường của nông nghiệp đô thị đã được chứng minh ở nhiều thành phố thuộc nhiều nước phát triển và đang phát triển trên thế giới Nông nghiệp đô thị đã góp phần rất lớn trong chiến lược phát triển bền vững của các đô thị

Nhu cầu rau trong siêu thị và các cửa hàng rau sạch ở Trà Vinh

Đặc biệt ngày 28/07/2016 tại Trà Vinh, TCC CP Phân bón và Hóa chất Dầu khí (PVFCCo) đã khởi công xây dựng nhà lưới trong khuôn khổ dự án trồng rau thủy canh Khi đi vào vận hành, hệ thống nhà lưới này sẽ là nơi vừa sản xuất rau thủy canh theo hướng công nghệ cao hiện đại, an toàn, bền vững, thân thiện môi trường Điều này càng đưa đến sự cấp thiết phát triển nên nông nghiệp đô thị đặc biệt là việc canh tác rau thủy canh tại Trà Vinh

Vì thế đề tài “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất khả năng phát triển một số mô hình nông

nghiệp đô thị ở thành phố Trà Vinh” cần thiết được thực hiện để tận dụng được hiệu quả kinh tế -

xã hội - môi trường mà nông nghiệp đô thị mang lại, cũng như làm cơ sở cho địa phương lập quy hoạch, kế hoạch chi tiết, cụ thể về phát triển nông nghiệp đô thị hợp lý và bền vững trong tương lai

14 Liệt kê danh mục các công trình nghiên cứu, tài liệu trong nước và ngoài nước có liên quan đến đề tài đã trích dẫn khi đánh giá tổng quan:

(tên công trình, tác giả, nơi và năm công bố, chỉ nêu những danh mục đã được trích dẫn)

2015 Phòng Kinh tế Thành phố Trà Vinh, tài liệu nội bộ

& PTNT Lâm Đồng

trúc sư Việt Nam

nghệ thành phố Đà Nẵng

kinh tế xanh Tổng cục Môi trường Bộ Tài nguyên và Môi trường

7 Nguyễn Minh Huy, 2013 Đánh giá hiện trạng và hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp phục vụ định hướng quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp bền vững tại huyện Từ Liêm, thành phố Hà Nội Trường Đại học Khoa học Tự nhiên Đại học Quốc gia Hà Nội

và phát triển

sông Cửu Long hướng tới tăng trưởng xanh Cục Phát triển đô thị Bộ Xây Dựng

10 Trần Văn Mạnh, 2014 Nông nghiệp đô thị và các bước đi khả thi để hình thành, phát triển tại Quảng Ngãi đến năm 2020 Tập san Thông tin KH&CN Sở Khoa học & Công nghệ tỉnh Quảng Ngãi

11 Trần Văn Mạnh, 2014 Nông nghiệp đô thị và các bước đi khả thi để hình thành, phát triển tại Quảng Ngãi đến năm 2020 Tập san Thông tin KH&CN Sở Khoa học & Công nghệ tỉnh Quảng Ngãi

12 Trương Hoàng, 2008 Kinh nghiệm phát triển nông nghiệp đô thị ở lãnh thổ Đài Loan

15 Nội dung nghiên cứu của đề tài:

(xác định các nội dung nghiên cứu rõ ràng, có tính hệ thống, logíc, phù hợp cần thực hiện để đạt mục tiêu đề ra; ghi rõ các chuyên đề nghiên cứu cần thực hiện trong từng nội dung)

Nội dung 1: Nghiên cứu hiện trạng và khả năng áp dụng các mô hình nông nghiệp đô thị hiện

nay của thành phố

- Tổng hợp, phân loại bản đồ hành chính, bản đồ hiện trạng sử dụng đất năm 2005-2015; các báo cáo, tài liệu về sử dụng đất, sản xuất nông nghiệp tại vùng nghiên cứu

- Đánh giá các số liệu, tài liệu, bản đồ đã thu thập

- Đánh giá biến động sử dụng đất nông nghiệp giai đoạn 2005 – 2015

- Tổng hợp và xử lý thông tin từ 30 cán bộ quản lý, kĩ thuật, người sản xuất (nhóm KIP)

về nông nghiệp ở thành phố

nghiệp đô thị của TP Trà Vinh

- Xây dựng báo cáo kết quả điều tra

Nội dung 2: Đánh giá nhu cầu tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp của TP Trà Vinh và chọn lọc

- Thu thập các số liệu, tài liệu về các loại hình nông nghiệp đô thị trong và ngoài nước

- Phân tích, đánh giá hiệu quả áp dụng nông nghiệp đô thị trên Thế giới và ở Việt Nam

- Đánh giá tính khả thi, thích ứng của các mô hình nông nghiệp đô thị hiện tại; hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường của các mô hình trong sự phát triển nông nghiệp đô thị của

TP Trà Vinh

- Phân tích, lựa chọn, xác định các mô hình nông nghiệp đô thị có triển vọng

Nội dung 3: Thử nghiệm và phát triển các mô hình nông nghiệp đô thị có triển vọng cho TP Trà Vinh

- Thực hiện bố trí thử nghiệm mô hình trồng rau: 4 hộ qui mô gia đình ở phường 5, 8, 9, mỗi hộ 4 mô hình trồng rau không dùng đất (rau non, giá đậu xanh, thủy canh rau ăn

lá, bán thủy canh rau ăn trái)

+ Chuẩn bị giá thể, chuẩn bị hệ thống trồng

+ Cho giá thể vào chậu và trồng cây

+ Tưới nước 2 lần/ngày

+ Bón phân, dinh dưỡng

+ Chăm sóc khác

- Theo dõi và lấy chỉ tiêu các mô hình trồng rau

+ Đo chiều cao cây, đếm số lá trên cây, đường kính gốc

+ Ghi nhận tình hình sâu bệnh hại của cây

+ Thành phần năng suất và năng suất

+ Nhập số liệu các mô hình

+ Phân tích số liệu

- Tổng hợp số liệu sau khi lấy chỉ tiêu các mô hình trồng rau

- Đánh giá mô hình trồng rau thử nghiệm

- Tổ chức tập huấn quy trình trồng rau ứng dụng công nghệ tiên tiến (3 lớp tập huấn)

- Hội thảo đánh giá hiệu quả mô hình trồng rau (1 cuộc hội thảo)

mô hộ gia đình cho 2 hộ ở phường 5

+ Lập vườn lan và các tiêu chuẩn (ánh sáng, nước, gió)

+ Làm giàn lan (kệ hoặc treo)

+ Che lưới sáng

+ Gắn hệ thống tưới phun sương có timer

+ Lấy cây lan ra khỏi bình chứa

+ Bón phân cho lan

+ Đặt cây lan vào chậu

- Theo dõi và lấy chỉ tiêu chính cho mô hình trồng lan cấy mô

+ Đo chiều cao cây

+ Đo kích thước lá

- Tập huấn kỹ thuật trồng lan và bón phân: 3 lớp tập huấn

- Đánh giá hiệu quả mô hình trồng lan cấy mô

- Thực hiện thí nghiệm và phân tích mẫu sản phẩm rau

- Phân tích chỉ tiêu vi sinh theo TCVN tại các tổ chức kiểm nghiệm

- Bảo quản, xử lý rau sau thu hoạch và trước tồn trữ: áp dụng các kỹ thuật xử lý rau sau thu hoạch và trước tồn trữ như xử lý ozone, kết hợp các phụ gia an toàn, các loại bao

- Thành lập bản đồ định hướng phát triển các mô hình nông nghiệp đô thị cho thành phố

- Đề xuất và định hướng phát triển các loại mô hình nông nghiệp đô thị triển vọng, hiệu quả cho thành phố; biện pháp nhân rộng, nâng cao hiệu quả kinh tế, xã hội, và đảm bảo về môi trường

Nội dung 5: Hội thảo công bố kết quả nghiên cứu và phổ biến mô hình nông nghiệp đô thị

- Mục đích: Báo cáo kết quả đề tài và phổ biến mô hình nông nghiệp đô thị cho các Sở ban ngành, huyện thị thành phố và chuyên gia địa phương đóng góp, bổ sung ý kiến

thôn, Trung tâm Khuyến nông Khuyến ngư; đại diện lãnh đạo UBND, phòng Nông nghiệp & PTNT các huyện thị thành phố trong tỉnh Trà Vinh; phòng Kinh tế, hội Nông dân, hội Phụ nữ TP Trà Vinh, đại diện lãnh đạo UBND một số xã phường của TP Trà Vinh và tỉnh Trà Vinh (Quy mô dự kiến: 50 đại biểu tham dự)

- Địa điểm tổ chức: TP Trà Vinh (Dự kiến tại hội trường Khách sạn Cửu Long)

16 Các hoạt động phục vụ nội dung nghiên cứu của đề tài:

(giải trình các hoạt động cần thiết dưới đây phục vụ cho nội dung nghiên cứu của đề tài)

- Sưu tầm, tham khảo, dịch tài liệu về các mô hình nông nghiệp đô thị trên Thế giới

- Khảo sát/điều tra thực tế trên địa bàn TP Trà Vinh gồm 7 phường và 1 xã về hiện trạng sử dụng đất đai; hiện trạng sử dụng các mô hình nông nghiệp đô thị; nhu cầu sản phẩm nông nghiệp tại thành phố; điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và môi trường cho khả năng áp dụng các loại mô hình nông nghiệp đô thị có triển vọng tại thành phố… bằng phương pháp phỏng vấn chính quyền địa phương và nông hộ thông qua phiều điều tra

17 Cách tiếp cận, phương pháp nghiên cứu, kỹ thuật sử dụng:

(Luận cứ rõ cách tiếp cận vấn đề nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, kỹ thuật dự kiến sử dụng gắn với từng nội dung chính của đề tài; so sánh với các phương pháp giải quyết tương tự khác và phân tích để làm rõ được tính ưu việt của phương pháp sử dụng)

Cách tiếp cận:

Kế thừa tham khảo, tổng hợp tài liệu trên cơ sở các số liệu, tài liệu có liên quan trước đây của các cơ quan ban ngành, các kết quả nghiên cứu khoa học đã có nhằm ứng dụng, phát triển theo hướng mới của đề tài