Một số vấn đề chung về đại lí thương mại Theo điều 166 Luật thương mại 2005 quy định về đại lí thương mại: “Đại lý thương mại là hoạt động thương mại, theo đó bên giao đại lý và bên đạ
Trang 1MỤC LỤC
A.NỘI DUNG TÌNH HUỐNG 2
B.GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG 3
I Lí luận chung về Đại lí thương mại 3
1 Một số vấn đề chung về đại lí thương mại 3
2 Đặc điểm cơ bản của đại lí thương mại 4
3 Vai trò của đại lí thương mại 6
II Giải quyết tình huống 7
1.Xác định các điều kiện chủ thể để hợp đồng đại lý có hiệu lực (Nêu rõ ngành nghề kinh doanh mà công ty A và công ty B phải đăng ký) 7
2.Các bên có thỏa thuận trong hợp đồng là QSH hàng hóa sẽ được chuyển giao cho công ty A từ thời điểm hàng hóa được giao đến kho hàng của công ty A Thỏa thuận này của các bên có phù hợp quy định của pháp luật về hoạt động đại lý mua bán hàng hóa không? Vì sao? 8
3.Một khách hàng sau khi mua sữa chua tại cửa hàng của công ty A bị ngộ độc Công ty A hay công ty B phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho khách hàng? 11
4 Tháng 3 năm 2013, công ty A nhận được đề nghị giao kết hợp đồng đại lý mua bán sữa chua của công ty C Công ty A có thể đồng thời là đại lý của công ty B và công ty C không? Vì sao? 12
5.Từ cậu 4, Theo đề nghị của công ty C, công ty A quyết định đơn phương chấm dứt hợp đồng đại lý với công ty B và yêu cầu công ty B bồi thường 50 triệu cho khoảng thời gian công ty A đã làm đại lý cho công ty B 13
C KẾT LUẬN 17
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 18
Trang 2A NỘI DUNG TÌNH HUỐNG
Tháng 11 năm 2011, giám đốc công ty cổ phần A ký hợp đồng đại lý mua bán hàng hóa với giám đốc công ty trách nhiệm hữu hạn 2 thành viên B Theo hợp đồng, công ty A phải thực hiện việc bán sữa chua do công ty B sản xuất với giá thành sản phẩm do công ty B ấn định Thời hạn đại lý là 3 năm từ ngày hợp đồng có hiệu lực
1 Xác định các điều kiện chủ thể để hợp đồng đại lý có hiệu lực (Nêu rõ ngành nghề kinh doanh mà công ty A và công ty B phải đăng ký)
2 Các bên có thỏa thuận trong hợp đồng là quyền sở hữu hàng hóa sẽ được chuyển giao cho công ty A từ thời điểm hàng hóa được giao đến kho hàng của công ty A Thỏa thuận này của các bên có phù hợp quy định của pháp luật về hoạt động đại lý mua bán hàng hóa không? Vì sao?
3 Một khách hàng sau khi mua sữa chua tại cửa hàng của công ty A bị ngộ độc Công ty A hay công ty B phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho khách hàng?
4 Tháng 3 năm 2013, công ty A nhận được đề nghị giao kết hợp đồng đại lý mua bán sữa chua của công ty C Công ty A có thể đồng thời là đại lý của công
ty B và công ty C không? Vì sao?
5 Từ câu 4, Theo đề nghị của công ty C, công ty A quyết định đơn phương chấm dứt hợp đồng đại lý với công ty B và yêu cầu công ty B bồi thường 50 triệu cho khoảng thời gian công ty A đã làm đại lý cho công ty B Em hãy nhận xét về hành vi nói trên của công ty A
Trang 3B.GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG
I Lí luận chung về Đại lí thương mại
1 Một số vấn đề chung về đại lí thương mại
Theo điều 166 Luật thương mại 2005 quy định về đại lí thương mại: “Đại
lý thương mại là hoạt động thương mại, theo đó bên giao đại lý và bên đại lý thoả thuận việc bên đại lý nhân danh chính mình mua, bán hàng hoá cho bên giao đại lý hoặc cung ứng dịch vụ của bên giao đại lý cho khách hàng để hưởng thù lao” Và căn cứ vào điều 169 LTM 2005 thì đại lí thương mại có 3
hình thức cơ bản là đại lí bao tiêu, đại lí độc quyền và tổng đại lí Như vậy, LTM 2005 đã quy định mở rộng so với LTM 1997 về phạm vi của đại lí Nếu Luật thương mại 1997 chỉ quy định về đại lí mua bán hàng hóa thì Luật thương mại 2005 mở rộng sang cả đại lí dịch vụ
Tham gia quan hệ đại lí thương mại có hai bên: bên giao đại lí và bên đại lí Bên giao đại lí là thương nhân giao hàng hóa cho đại lí bán hoặc giao tiền mua hàng cho đại lí hoặc thương nhân ủy quyền thực hiện dịch vụ cho đại lí cung ứng dịch vụ Bên đại lí là thương nhân nhận hàng hóa để làm đại lí bán, nhận tiền mua hoặc là bên nhận ủy quyền cung ứng dịch vụ Theo quy định của LTM
2005 thì hai bên giao đại lí và bên đại lí đều phải là thương nhân, nghành hàng kinh doanh phải phù hợp với hàng hóa đại lí
Triển khai hoạt động, bên giao đại lí chuyển cho bên đại lí tiền hoặc hàng hóa và các quy định cụ thể về giá cả hàng hóa cần bán, số lượng, chất lượng, giá
cả hàng hóa cần mua Bên đại lí được quyền tự do lựa chọn bạn hàng để kí hợp đồng theo những quy định cụ thể trong hợp đồng đại lí Khi ký kết hợp đồng mua bán hàng hóa với khách hàng, bên đại lí sử dụng danh nghĩa của mình và nghĩa vụ phát sịnh từ hợp đồng ràng buộc bên đại lí với khách hàng Bên đại lí phải trực tiếp thực hiện theo hợp đồng mua bán hàng hóa đã kí với khách hàng : Giao từ kho của mình cho người mua và nhận tiền (đại lí bán hàng); nhận hàng vào kho của mình và thanh toán tiền hàng cho người bán (đại lí mua hàng) Sau
đó, bên đại lí bán giao kết quả của hoạt động mua bán cho bên giao đại lí
Trang 42 Đặc điểm cơ bản của đại lí thương mại
Thứ nhất, Chủ thể của hợp đồng đại lí mua bán hàng hóa phải là thương nhân: có thể là thương nhân Việt Nam hoặc thương nhân nước ngoài và phải
thỏa mãn các điều kiện theo quy định của Luật doanh nghiệp 2005
Thứ hai, Bên đại lí phải dùng chính danh nghĩa của mình để thực hiện việc mua bán hàng hóa cho bên giao đại lí: Đây là một đặc điểm quan trọng của hợp
đồng đại lí, cho phép phân biệt hợp đồng đại lí với hợp đồng đại diện trong thương mại cho thương nhân Pháp luật về doanh nghiệp hiện nay vẫn đang quy định nghĩa vụ của doanh nghiệp là hoạt động theo đúng nghành nghề đã ghi trong GCN ĐKKD, bảo đảm điều kiện kinh doanh theo quy định của pháp luật khi kinh doanh nghành nghề kinh doanh có điều kiện (K1, Điều 9, Luật doanh nghiệp 2005) Theo Khoản 1 Điều 86 và khoản 1 điều 122 BLDS 2005 cho phép chúng ta nhận định: Trong quan hệ hợp đồng đại lí, bên giao đại lí thực hiện việc mua, bán hàng hóa cho mình thông qua bên đại lí nên bắt buộc phải có quyền kinh doanh những hàng háo đó, hay nói cách khác là phải có nghành nghề kinh doanh phù hợp với hàng hóa đại lí Do bên đại lí thực hiện việc mua, bán hàng hóa cho bên giao đại lí bằng chính danh nghĩa của mình nên phải có ngành nghề kinh doanh phù hợp với hàng hóa đại lí mua và đại lí bán
Thứ ba, Trong quan hệ hợp đồng đại lí, bên đại lí không phải là chủ sở hữu đối với hàng hóa mà chỉ là người được bên giao đại lí ủy thác việc định đoạt hàng hóa Bên giao đại lí hoàn toàn không chuyển quyền sở hữu hàng hóa (trong trường hợp đại lí bán) hoặc tiền (trong trường hợp đại lí mua) Cơ sở để
bên đại lí bán hoặc mua hàng hóa cho bên giao đại lí là sự ủy nhiệm quyền mua, bán hàng hóa của bên giao địa lí Đặc điểm này là cho hợp đồng đại lí mua bán hàng hóa hoàn toàn khác hợp đồng mua bán hàng hóa, nhất là các hợp đồng mua sỉ, bán lẻ Đặc trưng nổi bật của hợp đồng mua bán hàng hóa là có sự chuyển quyền sở hữu mua bán hàng hóa thì rủi ro xảy ra đối với hàng hóa cũng
Trang 5được chuyển giao từ người bán sang người mua, trừ trường hợp các bên có thoản thuận khác Trong quan hệ đại lí mua bán hàng hóa, bên đại lí chỉ giao hàng cho bên đại lí bán hàng mà không chuyển quyền sở hữu, bên giao đại lí chỉ chuyền quyền chiếm hữu hàng hóa cho bên đại lí Khi bên đại lí giao kết và thực hiện hợp đồng với khách hàng, quyền sở hữu hàng hóa sẽ được chuyển từ bên giao đại lí sang cho khách hàng Bên đại lí chỉ có vai trò của một người trung gian nối liền sự liên kết của bên giao đại lí với khách hàng Bên cạnh đó bên giao đại lí có quyền đinh đoạt cũng như chịu rủi ro với hàng hóa trừ trường hợp lỗi hư hỏng thuộc về bên đại lí
Thứ tư, Để thực hiện hoạt động đại lí, bên đại lí phải thực hiện các hành vi thưc tế: đây là đặc điểm giúp chúng ta phân biêt hợp đồng đại lí thương mại với
hợp đồng ủy thác mua bán hàng hóa Theo đó, trong ủy thác mua bán hàng hóa thì bên được ủy thác chủ yếu thực hiện các hành vi pháp lí (bên được ủy thác chỉ được sử dụng danh nghĩa của mình kí hợp đồng với khách hàng, còn việc giao hàng, thanh toán có thể được thực hiện trực tiếp giữa bên ủy thác với khách hàng) Bên đại lí được tự do hơn trong việc lựa chọn bên thứ ba để giao kết và thực hiện hợp đồng Quan hệ đại lí thương mại thường mang tính chất lâu dài còn ủy thác thì mang tính vụ việc, đơn lẻ Do vậy, bên đại lí có sự gắn bó với bên giao đại lí hơn so với quan hệ của bên ủy thác và bên nhận ủy thác
Thứ năm, Hợp đồng đại lí là một dạng của hợp đồng dịch vụ: Về hình thức
của hợp đồng, phải bằng văn bản hoặc các hình thức có giá trị pháp lí tương đương như điện báo, telex, fax, thông điệp dữ liệu và các hình thức khác theo quy định của pháp luât Về quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quan hệ hợp đồng đại lí mua bán hàng hóa được quy định tại các điều 172, 173,174,175 LTM 2005 Về thù lao thì được quy định tại điều 171 LTM 2005 theo đó nếu các bên không có thoản thuận khác thì có hai hình thức được hinh thức được áp dụng là hoa hồng và chênh lệch giá Như vậy, LTM 2005 đã bổ sung quy định
so với LTM 1997 về cách xác định mức thù lao đại lí trong trường hợp các bên
Trang 6không có thỏa thuận về mức thù lao đại lí hoặc khó thỏa thuận được mức thù lao.Về chấm dứt hợp đồng đại lí: LTM 2005 không quy định một cách tổng quát
về các trường hợp chấm dứt hợp đồng đại lí mua bán hàng hóa Tuy nhiên, căn
cứ vào quy định về các trường hợp chấm dứt hợp đồng dân sự tại BLDS 2005 thì hợp đồng đại lí mua bán hàng hóa chấm dứt trong trường hợp các bên thỏa thuận và trong những trường hợp: hợp đồng đã thực hiện xong, hết thời hạn hiệu lực; một trong các bên tham gia hợp đồng chết , mất tích hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự; mất tư cách thương nhân; hợp đồng đại lí bị hủy bỏ, bị đơn phương chấm dứt thực hiện
3 Vai trò của đại lí thương mại
Trong nền kinh tế thị trường các chủ thể kinh doanh có quyền lựa chọn các phương thức kinh doanh sao cho đạt hiệu quả, lợi nhuận cao nhất với điều kiện là không vi phạm pháp luật Đại lí thương mại là hình thức đã từ lâu được các thương nhân sử dụng và đã chứng tỏ được sự ưu việt của mình Vậy đại lí thương mại có những vai trò gì trong nền kinh tế thị trường hiện nay?
Thứ nhất, Đại lí thương mại giúp cho các thương nhân tiết kiệm thời gian và
công sức : Khi gia nhập thị trường mới, thương nhân mất rất nhiều thời gian, chi phí cho việc xây dựng cơ sở vật chất, thuê mướn lao động…Trong khi đó đại lí thương mại hay đại lí bao tiêu có sẵn cơ sở vật chất lẫn lao động trên thị trường
do đó chi phí của bên thương nhân giao đại lí sẽ được giảm đi rất nhiều Và nếu hợp tác không thành công thì bên giao đại lí cũng giảm được thời gian thanh lí tài sản và các hoạt động khác so với hình thức doanh nghiệp tự xây dựng mạng lưới mất rất nhiều thời gian gây dựng khi mới bước vào thịt rường mới
Thứ hai, Đại lí thương mại giúp cho thương khắc phục được các khó khăn
do sự khác biệt về văn hóa pháp luật khi gia nhập thị trường mới: Đại lí thương mại có đội ngũ lao động am hiểu thị trường địa phương, nắm bắt được nhu cầu khách hàng qua đó giúp thương nhân cải tiến nâng cao chất lượng sản phẩm,phù hợp với người tiêu dùng Mặt khác, khi thương nhân nước ngoài vào Việt Nam
Trang 7thì sự khác biệt về văn hóa, pháp luật là một bài toán khó và đại lí bao tiêu giải quyết được bài toán khó đó
Thứ ba, Đại lí thương mại thương mại giúp cho thương nhân quảng cáo và
kí kết các hợp đồng mua bán hàng hóa, dịch vụ với khách hàng
Thứ tư, Đại lí thương mại giúp khách hàng tiếp cận với hàng hóa một cách
dễ dàng hơn, tạo cho họ sự tin tưởng cao về giá cả và chất lượng của hàng hóa
do được tiếp xúc với nguồn cung chính thức mà không mất chi phí đi lại , nhất
là đối với vùng kinh tế khó khăn Đây là tính ổn định của hàng hóa
Thứ năm, Hoạt động đại lí nói chung có vai trò quan trọng trong việc thực
hiện chính sách quản lí kinh tế nhà nước với một số mặt hàng có vai trò hết sức quan trọng với sản xuất hàng tiêu dùng Vd: phân phối xăng dầu, mua lúa gạo, phân phối các loại hàng thư yếu, phân phối hàng nhập khẩu, xuất khẩu trong va ngoài nước…Điều này giúp cho việc lưu thông hàng hoa trên thị trường trở nên thuận lợi và có hệ thống hơn
II Giải quyết tình huống
1.Xác định các điều kiện chủ thể để hợp đồng đại lý có hiệu lực (Nêu rõ ngành nghề kinh doanh mà công ty A và công ty B phải đăng ký)
Theo quy định của pháp luật bên giao đại lí là thương nhân Việt Nma hoặc thương nhân nước ngoài giao hàng cho đại lí bán hoặc giao tiền cho đại lí mua Đối với hàng hóa xuất nhập khẩu theo giấy phép, thương nhân chỉ được kí hợp đồng đại lí sau khi được Bộ công thương cho phép Luật quy định chủ thể của hợp đồng đại lí là thương nhân nhưng không quy định cụ thể các thương nhân trên có kinh doanh ngành nghề như thế nào Để hợp đồng đại lí mua bán hàng hóa có hiệu lực pháp luật thì các bên phải có năng lực chủ thể thực hiện các nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng Xuất phát từ đó, bên giao đại lí là nhà sản xuất hàng hóa có nghĩa vụ giao hàng, tiền cho bên đại lí thì phải là thương nhân được sản xuất sản xuất hàng hóa đó hoặc kinh doanh hàng hóa đó Điều này ghi nhận trong GCN ĐKKD của thương nhân Đây là một điều kiện của hợp đồng có
Trang 8hiệu lực Mặc dù bên giao đại lí không trực tiếp việc mua, bán hàng hóa nhưng
họ chính là người sản xuất ra hàng hóa, hoặc bỏ tiền ra để mau hàng hóa hay nói
cách khác là người có trực tiếp có nhu cầu, có lợi từ việc mua, bán hàng hóa.Từ
sự phân tích đó, điều kiện chủ thể để hợp đồng đại lí có hiệu lực như sau:
+,Công ty A và Công ty B đều là thương nhân: là tổ chức kinh tế, được thành lập hợp pháp, cá nhân hoạt đông thương mại một các độc lập, thương xuyên và có ĐKKD
+, Công ty B là bên giao đại lí còn công ty A là bên đại lí Như vậy trong tình huống này công ty B phải có đăng kí kinh doanh trong lĩnh vực sản xuất sữa chua Do pháp luật không quy định về việc ĐKKD bên đại lí có phải phù hợp với nghành nghề mà bên giao đại lí cung cấp hay không nên trong tình huống này công ty A không bắt buộc phải có ĐKKD trong lĩnh vực sản xuất sữa chua mà có thể ĐKKD trong các lĩnh vực khác
+, Đối với trường hợp là công ty A hoặc công ty B là thương nhân nước ngoài thì phải thỏa mãn điều kiện về việc xuất nhập khẩu hàng hóa theo quy định của bộ công thương và phải có chứng chỉ hành nghề
2.Các bên có thỏa thuận trong hợp đồng là QSH hàng hóa sẽ được chuyển giao cho công ty A từ thời điểm hàng hóa được giao đến kho hàng của công ty A Thỏa thuận này của các bên có phù hợp quy định của pháp luật về hoạt động đại lý mua bán hàng hóa không? Vì sao?
KĐ: Thỏa thuận này của các bên không phù hợp với quy định của pháp luật bởi lẽ: Một vấn đề đáng quan tâm, đó là quyền sở hữu hàng hóa và chuyển
rủi ro trong hoạt động thương mại.Trong đại lý bán hàng hóa, hàng hóa sẽ được chuyển giao từ bên giao đại lý cho bên đại lý rồi tới người thứ ba Rõ ràng trong hoạt động đại lý mua bán hàng hóa có khả năng phát sinh những vấn đề pháp lý liên quan đến quyền tài sản và trách nhiệm của các bên( đặc biệt là trách nhiệm rủi ro đối với tài sản được chuyển giao) Điều 170 LTM năm 2005 quy định:
“bên giao đại lý là chủ sở hữu đối với hàng hóa hoặc tiền giao cho bên đại lý”.
Trang 9Như vậy luật thương mại Việt Nam hiện hành đã khẳng định sự khác biệt giữa quan hệ đại lý mua bán hàng hóa và quan hệ mua bán hàng hóa ở chỗ, bên đại
lý không phải là người mua hàng của bên giao đại lý, mà chỉ là người nhận hàng( hoặc nhận tiền) để rồi tiếp tục bán cho bên thứ ba Chỉ khi hàng hóa được bán cho bên thứ ba, quyền sở hữu hàng hóa mới chuyển từ bên giao đại lý cho bên thứ ba Khi bên giao đại lý chuyển hàng hóa cho bên đại lý để bán, thì số hàng đó vẫn thuộc quyền sở hữu của bên giao đại lý nên chưa phát sinh quan hệ mua bán, do đó bên giao đại lý và bên đại lý chưa phải nộp thuế giá trị gia tăng Chỉ khi hàng hóa được bên đại lý bán ra, bên giao đại lý (chủ sở hữu hàng hóa) mới phải nộp thuế giá trị gia tăng đối với số lượng hàng hóa do đại lý bán ra Trong quan hệ đại lý, bên giao đại lý có quyền quyết đinh giá bán, được hưởng lợi hoặc phải chịu thua thiệt khi quyết định tăng hay giảm giá bán, được kiểm soát chặt chẽ tồn kho, tồn quỹ
Trên thực tế hầu hết các hoạt động đại lý mua bán hàng hóa bị biến dạng không còn là đại lý thực chất với đặc điểm : trong đại lý thương mại, bên giao đại lý là chủ sở hữu đối với hàng hóa và tiền giao cho bên đại lý Trong các hợp đồng đại lý bán xăng, dầu các loại và các đại lý bán các mặt hàng khác nhưu mĩ
phẩm, xi măng… phần lớn đều quy định bên đại lý phải thanh toán tiền mua hàng cho bên giao đại lý ngay sau khi giao hàng hoặc sau một thời hạn nhất
định và quyền sở hữu hàng hóa sẽ chuyển cho đại lý bán hàng ngay sau khi hàng được giao cho bên đại lý Hiện nay, trong thực tế các hợp đồng đại lý với những nội dung như trên được các thương nhân áp dụng phổ biến đặc biệt là các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có thương hiệu nổi tiếng với các sản phẩm chất lượng cao được thị trường chấp nhận như Honda Việt Nam, Sam Sung Vina, công ty nước giải khát quốc tế Pesi…hay trong bài đề cập đến đại lý bán sữa chua
Với những nội dung như vậy thì các hợp đồng đại lý mua bán hàng hóa nói trên có bản chất giống hợp đồng mua bán hàng hóa hơn là hợp đồng đại lý Vấn đề đặt ra ở đây là tại sao các bên tham gia quan hệ không giao kết hợp
Trang 10đồng mua bán hàng hóa mà lại giao kết hợp đồng đại lý mặc dù bản chất cảu hợp đồng đó gần với hợp đồng mua bán hơn, như vậy có một số nguyên nhân dẫn đến tình trạng nêu trên nói chung và chính hợp đồng trong tình huống này nói riêng :
Thứ nhất, đối với kinh doanh xăng dầu, Chính phủ buộc các doanh
nghiệp kinh doanh xăng dầu phải kinh doanh dưới hình thức đại lý
Thứ hai, đối với việc phân phối các mặt hàng khác nhà nước không quy
định bắt buộc dưới hình thức đại lý Để thiết lập một hệ thống phân phối ổn định tại một khu vực nhất định đồng thời muốn có quyền ấn định giá bán hàng
và quyền giám sát lượng hàng tồn kho, nhưng lại muốn được thanh toán tiền hàng để tránh ứ đọng và rủi ro mất vốn nên trong thực tế các nhà cung ứng và bên mua hàng thường giao kết hợp đồng vừa có những đặc điểm của hợp đồng mua bán và hợp đồng đại lý Theo đó, bên mua thanh toán tiền hàng cho bên bán và qyền sở hữu hàng hóa sẽ chuyển từ bên bán sang bên mua kể từ khi hàng được giao Đồng thời, bên bán được quyền ấn định giá bán, bên mua được hưởng chiết khấu là một tỉ lệ phần trăm trên giá bán Bên mua phải báo cáo với bên bán về số lượng hàng tồn kho và có thể trả lại hàng cho bên bán nếu trong thời hạn nhất định nếu bên mua không tiêu thụ được số hàng đó Mặt khác, để thực thi những hợp đồng này, bên mua thường treo biển làm đại lý của bên bán
để tạo tâm lý cho bên thứ ba tức là người tiêu dùng, yên tâm về giá cả và chất lượng hàng hóa mà họ mua ở đại lý hơn là mua ở các của hàng kinh doanh không theo phương thức đại lý Từ thực tế nêu trên chúng ta nên xem xét tính hợp lý của Điều 170 LTM năm 2005 Là hoàn toàn phù hợp với thực tiễn áp dụng và đảm bảo quyền lợi cho bên giao đại lí
3.Một khách hàng sau khi mua sữa chua tại cửa hàng của công ty A bị ngộ độc Công ty A hay công ty B phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho khách hàng?